«Oila va tabiat» gazetasi

Озиқ-овқат хавфсизлигини таъминлаш –

муҳим қисмиминтақавий хавфсизликнинг
3-бет.

ila vaTABIAT
№37 (539) // 22.09.2022 Ijtimoiy-siyosiy, ekologik gazeta

7A0I0-08 с0ўм 11к9В5т сўм

Ўзбекистонда электромобилларнинг
оммалашишига

тўсиқ бўлаётган
муаммолар

4-бет.

Халқимизнинг Сув Қизилнура
экологик чўққиси:
маданияти танқислиги –
3267
қачон яқин келажакда метр
ўсади? бизни
кутиб турган баландликдаги
5-бет. катта хавф
завқ
«Оила ва табиат» 7-бет.
8-бет.
энди электрон
шаклда Азиз обуначиларимиз! Телеграмда @ekogazeta расмий каналимиз ва www.ekogazeta.uz сай-
Энди сиз газетамизни электрон тимизда бир-биридан долзарб ижтимоий-сиёсий, экологик, таҳлилий
шаклда ҳам кузатиб боришингиз мақола ва хабарларни кузатиб боришингиз мумкин.
мумкин бўлади.
@ekogazeta ekogazeta.uz

2 www.ekogazeta.uz Oila va TABIAT Фарғонада «Олтин водий сайёҳлик Давр нафаси
№ 37 // 2022 йил 22 сентябрь ҳалқаси» ташкил этилмоқда.
Фракция
«Яшил макон» лойиҳаси

халқаро миқёсда
қўллаб-қувватланади

Куни кеча пойтахтимизда «Ўзбекистон Республикаси «Яшил макон» ташаббусини қўл-
лаб-қувватлаш мақсадида бош режа ва инновацион молиявий ечимларни ишлаб чиқиш»

қўшма лойиҳасининг дастлабки йиғилиши бўлиб ўтди.

Давлат экология қўмитаси, БМТнинг Тараққиёт Лойиҳанинг асосий мақса- ШҲТ Самарқанд саммити:
дастури (БМТТД), Европа иқтисодий комиссия- ди инновацион узоқ муддат- Экологик муаммоларга
си (ЕИК) va Қочқинлар бўйича Олий комиссари ли молиялаштириш, муво-
бошқармаси ҳамкорлигида ташкил этилган фиқлаштириш ва салоҳият- муҳимбиргаликда ечим топиш сари
йиғилишда ушбу қўшма лойиҳанинг мақсад ва ни ошириш орқали «Яшил қадам
вазифалари, амалга оширилиши режалаштирил- макон» ташаббусининг
ган чора-тадбирлар режаси ҳамда БМТТДнинг иқлимга чидамлилигини Олий Мажлис Қонунчилик палата-
инновацион молиялаштириш ечими вa ўрмон- оширишда Ўзбекистон ҳуку- сидаги Ўзбекистон Экологик партияси
ларни ўстиришга қаратилган бош режасининг матини қўллаб-қувватлаш- фракциясининг навбатдаги йиғилиши
техник-иқтисодий асослари бўйича тайёрланган дан иборат. бўлиб ўтди. Унда дастлаб Президен-
дастлабки хулосалари тақдимотини ўтказиш каби тимиз Шавкат Мирзиёевнинг Шанхай
масалалар иштирокчилар эътиборидаги асосий Амалга оширилаётган қўшма лойиҳа, шунингдек, ҳамкорлик ташкилотига аъзо давлат-
масала бўлди. «Яшил макон» умуммиллий лойиҳасини қўллаб-қув- лар раҳбарлари кенгашининг мажлиси-
ватлаган ҳолда мамлакатимизда аҳоли саломатлиги даги нутқидан келиб чиқувчи фракция
Айтиш лозим, «Яшил макон» умуммиллий лойи­ ва ҳудудларнинг иқтисодий ҳолатини яхшилаш, олдида турган устувор вазифалар муҳо-
ҳаси кўплаб халқаро ташкилотлар томонидан ҳам барқарор иш ўринларини яратишни, айниқса, кама қилинди.
юқори баҳоланмоқда. Хусусан, БМТнинг Ўзбекис­ аёллар учун қулай иш ўринларини кўпайтиришни
тондаги Тараққиёт дастури ҳам мазкур саъй-ҳара- мақсад қилган. Ушбу тарихий нутқда чиқадиган чора-тадбирлар
катларни тўлиқ қўллаб-қувватлаган ҳолда махсус келтирилганидек, бугун режаси белгилаб олинди.
қўшма лойиҳасини ишга туширди. Тадбирда экология ва атроф муҳит муҳофазаси Иқлим ўзгаришига муно-
йўлида фаолият юритаётган давлат ва жамоат таш- сабат бўйича қўшма баёнот Шундан сўнг фракция
Таъкидлаш лозимки, БМТТД томонидан таклиф килотлари, илмий-тадқиқот институтлари, халқаро қабул қилиш орқали ШҲТ аъзолари «Ўзбекистон Рес­
этилаётган молиявий воситалар мамлакатга их- ташкилот вакиллари иштирок этди. ушбу хавф-хатар ва таҳдид­ публикасининг Маъмурий
тиёрий углерод савдоси бозорларига йўл очади, ларга қарши курашишда жавобгарлик тўғрисидаги
шунингдек, ўрмонзорлар ўстириш орқали углерод Давлат Экология қўмитаси матбуот хизмати бирдамликни намоён эт- кодексига ўзгартишлар ва
захираларининг қайтарилишини таъминлайди моқда. Шу билан бирга, қўшимча киритиш ҳақи-
ва ўрмонлаштириш билан боғлиқ молиявий юкни барчамиз учун ҳаётий ўта да»ги қонун лойиҳасини
камайтиради. муҳим бўлган ушбу соҳада кўриб чиқдилар.
амалий ҳамкорликнинг
Парламент янги механизмлари ва Қонун лойиҳасида
шакилл­ ари зарурдир. таклиф этилаётган янги
Қимматбаҳо дарахтларни ноқонуний нормалар дарахтлар ва
кесиш ҳолатларига Давлатимиз раҳбари буталарни қонунга хилоф
ушбу масалага алоҳида равишда кесиш, кундаков
чек қўйилади эътибор қаратар экан, қилиш, шикастлантириш
бу борада ўз таркиби- ёки йўқ қилиш билан боғ-
Мамлакатимизда сўнгги йилларда аҳоли пунктларини кўкаламзорлаштириш, дарахт ва буталарни да сиёсатчилар, жамоат лиқ маъмурий ҳуқуқбузар-
муҳофаза қилиш, яшил майдонларни кенгайтириш борасида кенг кўламли ишлар олиб борилмоқда. арбоблари, олимлар ва ликларнинг олдини олишга
Айниқса, мамлакат миқёсида дарахтзорларни кўпайтиришга қаратилган «Яшил макон» умуммиллий эксперт-экологлар, биз- хизмат қилади.
нес вакилларини бир-
лойиҳаси бу борада муҳим омил бўлаётир. лаштира оладиган ШҲТ Фракция
Иқлим кенгашини ту- аъзолари қонун
Президентимиз ташаббуси билан илгари сурил- ҳолатлари 2020 йилда 2 724 м3, 2021 йилда 3 595 зишни таклиф қилди. лойиҳасининг
ган «Яшил макон» умуммиллий лойиҳаси доирасида м3ни ташкил этган. Шубҳасиз, бундай фор- бугунги кундаги
жорий йил мавсум бошидан ҳозирги кунга қадар мат иқлимга мослашиш аҳамияти ва
126,4 млн. туп манзарали ва мевали кўчатлар экил- Дарахтлар ва буталарни қонунга хилоф равишда лойиҳаларини илгари заруратини
ди ва бу борадаги амалий ишлар тизимли равишда кесганлик, кундаков қилганлик, шикастлантирган- суриш, чўлланишга ва ҳисобга
давом этмоқда. лик ёки йўқ қилганлик учун бир нечта маъмурий тупроқ деградациясига олиб, қизғин
ҳуқуқбузарлик турларининг мавжудлиги бу борада қарши курашиш, сувни муҳокамалардан
Аммо айрим шахсларнинг ўсимлик дунёси ягона ҳуқуқни қўллаш амалиётини шакллантириш- тежайдиган технология- сўнг, ушбу
объектл­ арига бўлган тажовузкор ҳаракатлари, шу га тўсқинлик қилмоқда ва турли муаммоларга сабаб ларни жорий этишдаги ҳужжатни
жумладан дарахтларни ноқонуний кесиш билан бўлаётир. ҳамкорлик самарадор- қўллаб-
боғлиқ ҳолатлар умумэкологик вазиятнинг ёмонла- лигини оширишга имкон қувватлашди.
шишига сабаб бўляпти. Олий Мажлис Қонунчилик палатасининг навбат- беради.
даги мажлисида депутатлар томонидан иккинчи Йиғилишда фракция
Хусусан, қимматбаҳо дарахтларни ноқонуний ўқишда кўриб чиқилган «Ўзбекистон Республикаси- Йиғилишда сўз олган ваколатига кирувчи бош­
кесиш ҳолатлари 2020 йилда 3 428 тупни, 2021 нинг Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексига депутатлар Президентимиз қа масалалар ҳам кўриб
йилда 4 182 тупни, буталарни ноқонуний кесиш ўзгартишлар ва қўшимча киритиш ҳақида»ги қонун илгари сурган таклиф ва чиқилди.
лойиҳасида юқоридаги муаммолар ечими ўз аксини ташаббусларни Ўзбекис­
топган. тон Экологик партияси
фракцияси алоҳида қўл-
Депутатларнинг айтишича, қонунда таклиф лаб-қувватлашини қайд
этилаётган янги нормалар дарахтлар ва буталарни этди. Шунингдек, ушбу
қонунга хилоф равишда кесиш, кундаков қилиш, тарихий нутқдан келиб
шикастлантириш ёки йўқ қилиш билан боғлиқ
маъмурий ҳуқуқбузарликларнинг олдини олишга,
бу борада жисмоний ва юридик шахсларнинг масъу-
лиятини оширишга ҳамда мазкур соҳада ҳуқуқни
қўллашнинг ягона амалиётини шакллантиришга
хизмат қилади.

Мажлисда қонун лойиҳаси депутатлар томони-
дан қабул қилинди.

Жараён ШҲТга аъзо мамлакатларда музей ишини www.ekogazeta.uz
ривожлантиришга оид меморандум имзоланди.
№ 37 // 2022 йил 22 сентябрь
3Oila va TABIAT

Айтиш жоизки, сайёрамиз аҳолиси 8 миллиард нафардан ошган ҳозирги пайтда озиқ-овқат хавфсизлигини таъминлаш минтақавий хавфсизликдан кам аҳамиятга
эга эмас. Ахир, доно халқимиз топиб айтганидек, «Томоқни ямаб бўлмайди». Бунинг маънисини тўқчиликда улғайган бугунги авлод у қадар теран англамас. Аммо
йўқчилик ва қаҳатчилик азобини тотган катта авлод эса ўз таналарида чуқур ҳис этадилар... Чунки улар қорни оч одам таомдан бошқа нарсадан ҳузур-ҳаловат
топмаслигини жуда яхши биладилар.

Шавкат МИРЗИЁЕВ

ШҲТ: Камол ЖУМАНИЁЗОВ,
ЎЭП Марказий кенгаши раиси
Озиқ-овқат хавфсизлигини таъминлаш –
ўринбосари,
муҳим қисмиминтақавий хавфсизликнинг Олий Мажлис Қонунчилик
ШҲТ кўлами бўйича БМТдан кейин ту- овқат емаслик оқибатида келиб чиқаётир. миллион тонна дон йўқотилган. Қурғоқ-
радиган йирик минтақавий тузилмадир. Ҳозирги кунда ҳар йили 3,1 нафар бола чилик оқибатида буғдой ҳосили Венгрияда палатаси депутати
Бу ташкилот қамраган ҳудудларда дунё айнан шу сабаб ҳаётдан кўз юммоқда. 11 фоиз, Руминияда 20 фоиз, Болгарияда 11
аҳолисининг 42 фоизи истиқомат қилади. фоиз камайган. Франция, Польша, Молдава ўзаро ҳамфикр эканини яққол намоён
Бундан 20 йил олдин ташкил этилган маз- Қолаверса, сайёрамиздаги ҳар тўрт ва ҳатто Италияда ҳам ғалла ҳосилининг этди.
кур ташкилот улкан географик маконни боланинг бир нафари ўз ёшига нисбатан катта қисми бой берилган.
қамраб олмоқда. Аъзо мамлакатларнинг ўсмай қолгани аниқланган. Мактаб ёши- Президентимиз ШҲТ Самарқанд самми-
умумий майдони 34 миллион квадрат ки- даги 66 млн. ўғил-қиз дарсларга беихтиёр БМТнинг Озиқ-овқат ва қишлоқ хў- ти иштирокчиларининг эътиборини айнан
лометрдан зиёд бўлиб, бу Евроосиё қитъа- оч келади. Шулардан 23 млн. нафари Афри- жалиги ташкилоти (ФАО) ҳисоботида шу масалага қаратиб, ШҲТ майдончасида
сининг 60 фоиздан ортиғига тенг. када истиқомат қилади. айтилишича, шу пайтгача жаҳон бозорига озиқ-овқат хавфсизлиги масалалари
кунгабоқар ёғининг 46 фоизи, буғдойнинг бўйича ҳали жиддий ҳамжиҳатлик йўл-
Ер сайёрасининг аҳолиси 8 миллиард Минг шукрки юртимизда тўқчилик. 9 фоизи, арпанинг 17 фоизи, маккажўхори- га қўйилмаганини алоҳида таъкидлаб
нафардан ошган ҳозирги пайтда озиқ- Бозорларимиз меваю сабзавот, бошқа нинг 12 фоизи Украина томонидан етказиб ўтди. Яъни озиқ-овқат хавфсизлигини
овқат хавфсизлигини таъминлаш мин- ноз-неъматлар билан лиқ тўла. Нархлар берилган. Бошқача айтганда, кунгабоқар таъминлашнинг умумий тамойиллари ва
тақавий хавфсизликдан кам аҳамиятга эга ҳам халқбоп. Аммо бу хотиржамликка ёғи экспортининг 73 фоизи, буғдойнинг ёндашувларини ишлаб чиқишга, қишлоқ
эмас. Албатта, «Бўш қоп тик турмайди», берилишга асос бўла олмайди. Чунки 33 фоизи, арпанинг 27 фоизи Украина ва хўжалиги экинларини етиштириш ва қай-
деганларидек оч қоринга на билим, на на- бутун дунё бўйлаб кузатилаётган иқлим Россия улушига тўғри келган. та ишлаш дастурларига, тўғридан-тўғри
сиҳат кор қилади. Зеро, қорни оч одамнинг ўзгаришлари, айрим давлатлардаги си- ўзаро таъминотнинг мувофиқлаштирил-
хаёли фақат бир кунлик ризқини топишу, ёсий беқарорликлар, жорий этилаётган Буларнинг барчаси нафақат минтақа, ган схемаларини шакллантиришга, юқори
бир бурда нонга етишишда бўлиб қолади. иқтисодий чекловлар, экспортга қўйила- балки халқаро майдондаги ижтимо- сифатли ва арзон озиқ-овқат маҳсулотла-
Шунинг учун ҳам озиқ-овқат хавфсизлиги ётган чекловлар – буларнинг оқибатида ий-иқтисодий, сиёсий вазиятга ўз таъси- рини етказиб бериш учун самарали ло-
масаласи бугунги кунда дунёнинг глобал кўплаб жойларда муҳим истеъмол товар- рини ўтказмай қолмайди. Чегара билмас гистика, «яшил» ва экспресс-йўлакларни
муаммолари қаторидан жой олган. лари етишмовчилиги, нархларнинг ўсиши янги-янги экологик муаммоларнинг келиб ташкил этишга чақирди. Ушбу ҳаётий
кузатилмоқда. Халқаро экспертларнинг чиқиши эса озиқ-овқат етиштириш билан масалаларни кенг муҳокама қилиш мақса-
БМТ маълумотларига кўра, ҳозирда прогноз қилишича, дунёда озиқ-овқат маҳ- боғлиқ жараёнларга катта тўсиқ бўляпти. дида келгуси йили Озиқ-овқат хавфсизли-
жаҳон аҳолисининг 815 миллион нафари сулотлари нархи йил охиригача камида 20 Буларни ҳал этиш эса ўзаро ишончли ги бўйича халқаро конференция ўтказиш
оч қолаётган бўлса, 2050 йилга бориб бу фоизга ўсиши мумкин. ҳамкорлик, барқарор ривожланиш дастур- таклиф этилди.
нуфус 2 млрд. кишига етади. Уларнинг 12,9 ларида собитқадам туриш ва кўп томон-
фоизи ривожланаётган мамлакатларда Халқаро хабарларга кўра, бу йилги лама келишувларга бевосита боғлиқдир. Ўйлаймизки, Ер шарининг тенг ярими
яшайди. Беш ёшгача бўлган болалар ўр- деҳқончилик мавсумида Европа мам- Самарқандда ўтган ШҲТ саммити айни шу истиқомат қиладиган давлатлар глобал
тасидаги ўлимнинг 45 фоизи айнан тўйиб лакатларида юз берган қурғоқчилик ва масалаларда иштирокчи давлатларнинг муаммога кенг миқёсдаги ҳамжиҳатлик
Украинадаги уруш туфайли тахминан 3 билан ёндашадилар ва кўрилаётган чо-
ра-тадбирлар яқин йилларда ўз самараси-
ни беришни бошлайди.

«Яшил макон» мониторинги:

Ққаанчнасчи ўасяспити,қуриди?

Дарахт экиш энг хайрли амал, эзгу қадрият саналиб, у бизга ота-боболаримиздан асрлар оша мерос бўлиб келмоқда.
Оилада фарзанд туғилса, яхши ният ила дарахт экилади. Оталаримиз, боболаримиз азал-азалдан дарахт экиб, юртни обод
этиб келганлар. Ҳатто, йирик тадбирларда дарахт экиш анъанага айлангани янада қувонарлидир. Буни Самарқандда бўлган
ШҲТ Саммити мисолдиа ҳам кўрдик. Давлат раҳбарлари халқаро Саммит бошланиши олдидан яхши ниятлар билан дарахт
кўчатлари ўтқазишди. Бу эса бугун табиат ҳимояси дунё ҳамжамиятининг алоҳида эътиборида эканидан дарак беради.

Юртимизда яшил оламни кўпайтириш бош мақсадлардан фуқароларнинг санитария, экологик маданиятини ошириш- Бунинг сабаби ўрганилганида сувнинг яхши етиб бормаган-
бири сифатида белгиланган. Шу мақсадда ўтган йилдан га ҳам эътибор қаратилмоқда. Сир эмас, белгиланмаган лиги аниқланди. Ишчи гуруҳ томонидан зарур ҳудудларда
«Яшил макон» тадбирлари бошланди ва жами 200 миллион жойга чиқинди улоқтириб кетиш, оқар сувларга чиқинди кўчатларни суғориш ишлари ташкил этилди.
туп дарахт ва бута кўчатларини экиш, шу орқали шаҳар ва ташлаш ҳолатлари афсуски тез-тез учрамоқда. Бу эса аҳоли
туманлардаги яшил майдонларни 30 фоизга ошириш режа орасида юқумли касалликлар кўпайишига замин яратади. Ёзёвонда экилган дарахтларни мониторинг қилиш жа-
қилинган. Фарғона вилоятида эса режага мувофиқ 15 мил- раёнида вилоят партия ташкилоти раҳбарлигидаги ишчи
лион туп мевали ва манзарали дарахт кўчатлари экилиб, Аҳолига етиб борадиган сувнинг гуруҳи аъзолари туманда яқинда ташкил этилган «Яшил
уларнинг парваришига катта эътибор қаратилмоқда. сифати кўп ҳолларда паст даражада парк» ёшлар боғида ҳам бўлишди. Шу ерда она табиатни
эканини кўриш мумкин. Сувнинг кўз қорачиғидек асраш, ўсимликлар, ҳайвонот олами, да-
Хўш, «Яшил макон» умуммиллий лойиҳаси асосида қаттиқлик даражаси ошиб бораётир. рахтларга эҳтиёткорона муносабатда бўлиш, чиқиндиларни
экилган дарахт кўчатларининг бугунги ҳолати қандай? Кў- Айрим ҳудудларда сувнинг шўрлиги белгиланган жойга ташлаш, ичимлик сувни исроф этмаслик
чатларнинг ҳаммаси тутиб кетдими, парвариши ўз ватида сабаб ичишга ҳам яроқсиз. бўйича ёшлар билан учрашув ҳам ташкил этилди. Озон қат-
қилиняптими? Ушбу саволларга жавоб олиш, экилган дарахт­ ламининг емирилиши ва туйнуклар ҳосил бўлиши аввало
ларнинг ҳолатини билиш мақсадида Ўзбекистон Экологик Ана шундай вазиятлар сабаб, Риштон, Олтиариқ туман- инсонларнинг экологияга бўлган аянчли муносабати сабаб
партияси Фарғона вилоят кенгаши раиси, халқ депутатлари ларида буйрак, жигар касаллиги билан хасталанаётган экани таъкидланди.
вилоят кенгаши депутати Муҳаммадали Маҳмудов бошчи- беморлар сони ошмоқда.
лигидаги ишчи гуруҳ вилоят марказидан тортиб, энг чекка Бу каби тадбирлар ҳудудий партия ташкилотлари, туман
туман ва шаҳарларгача мониторинг ўтказмоқда. Ҳудудларда Фарғонада «Яшил макон» лойиҳаси доирасида экилган ва шаҳар кенгашлари томонидан давом эттирилмоқда. Асо-
экилган дарахт кўчатларининг ўсиш ҳолати мутасаддилар, дарахт кўчатларини мониторинг қилиш ишлари туманлар- сий мақсад экилган дарахтларни сақлаб қолиш, аҳолининг
тажрибали боғбон ва деҳқонлар иштирокида ўрганиб чиқил­ да ҳам давом этди. Ҳудудларда кўчатларининг ҳолати яхши, экологик маданиятини оширишга қаратилгани билан ҳам
япти. Зарур ҳолларда тавсиялар берилмоқда, айрим йўл ўсувчанлиги юқори. Аммо, айрим жойларда бироз нимжон. аҳамиятлидир.
қўйилган камчиликлар жойида бартараф қилиняпти.
Фотима ЎКТАМОВА,
Мониторинг жараёнида аҳоли билан суҳбатлар ўткази- ЎЭП Фарғона вилоят кенгаши
либ, улар ўртасида соғлом турмуш тарзини тарғиб қилиш,
матбуот хизмати ходими

4 www.ekogazeta.uz Oila va TABIAT Дубайдан Самарқандга авиақатновлар Кун мавзуси
№ 37 // 2022 йил 22 сентябрь йўлга қўйилди.

7A0I0-08 с0ўм 11к9В5т сўм
Ўзбекистонда
электромобилларнинг

оммалашишига

тўсиқ бўлаётган
муаммолар
Сўнги ўн йил ичида дунё миқёсида ёқилғи билан ҳаракатланадиган автомашиналардан воз кечилиб, электр орқали қувватланадиган
электромобилларга ўтилмоқда.

Электромобиллар энг оммалашган давлатлар қаторида Норвегия етакчилик қилмоқда. Ўтган йили мамлакатда сотилган автомобил-
ларнинг 86,2 фоизини электромобиллар ташкил қилган. Бу кўрсаткич Швецияда 45 фоиз, Нидерландияда эса 29,8 фоизга етган.

Давлат статистика қўмитаси маълу- бекор қилинган, ўша йил июль ойида акциз дан биринчи мультиразёмли электромобил- сўмдан сотиб олиб, унинг устига фойда
мотларига кўра, Ўзбекистонда сўнги тўрт солиғи ҳам олиб ташланган эди. ларни қувватловчи станция ўрнатилган. қўйиб сота олмаймиз, – дейди тошкентлик
йилда хорижий давлатлардан 992 та Шундан сўнг Ўзбекистон «Plugshare» — тадбиркор Жамол Нурматов. – Бу қонун
электромобиль импорт қилинган. Жорий Бироқ, нархлар борасида ҳам талайгина электромобилларни дунё бўйича қаерларда томонлама тақиқланган. Унда менга нима
йилнинг ўтган даврида эса 1 минг 314 та муаммолар бор. Айни пайтда четдан енгил қувватлаш мумкинлигини кўрсатадиган фойда фалон минг долларлик қувватлаш
электромобиль олиб кирилди. электромобиль олиб киришда 20 евро дунё харитасида пайдо бўлди. станциясини сотиб олиб, уни Ўзбекистонга
божхона йиғими ва 15 фоизлик қўшилган олиб кириб, ўрнатишдан? Бундан ташқари,
Мутахассисларнинг айтишича, электро- қиймат солиғи тўланади. Электромобиль «Plugshare» харитаси маълумотига майдончани асфальт қилиш, кабель тортиб
мобилларнинг двигатели атроф муҳитга за- божхона божидан озод этилган бўлса-да, кўра, ҳозир Ўзбекистонда элликдан ортиқ келиш, хуллас, қувватлаш майдончасини
рарли газларни чиқармайди. Энг муҳими, автомобиль нархининг 15 фоизини ташкил электромобилларни қувватлаш станцияси жиҳозлаш каби харажатларни қилишдан
электр энергиясидан қувват олиши сабабли этадиган қўшимча қиймат солиғи ва йўл мавжуд. Улар пойтахтимизда, Тошкент тадбиркорга наф йўқ.
анъанавий ёқилғи сарфини 33 баробар ҳақи ва расмийлаштириш ишлари ҳисоби- вилоятида Самарқанд, Қарши, Наманган,
камайтиради. Агар электромобиль уйда дан нарх кўтарилиши аниқ. Қўқон, Фарғона ва Навоий вилоятларида Вазирликлар, бюджет ташкилотлари,
қувватланласа, 1 километр масофа ўртача ўрнатилган. маҳаллий ҳокимликлар хизмат машина-
45 сўмга тушади. 100 километр, 4 минг Масалан, Кореяда ишлаб чиқарилган ларини 2025 йилгача камида 10 фоизгача
500 сўмга айланади. Таққослаш учун 10 «Hyundai Kona» электромобиллари Ўзбе- Аммо бу етарли эмас. Мисол учун, агар 2030 йилгача тўлиқ электромобилларга
литр Аи-92 бензини тахминан 95-108 минг кистондаги автосалонларда 35 минг доллар Тошкентдан Нукусга бормоқчи бўлсангиз, алмаштирилиши таклиф этилганди.
сўм туради. Ҳали мой ва бошқа харажатлар атрофида сотилмоқда. Яна бир мисол, Хи- фақатгина Самарқанд вилоятининг Бу-
ҳисобга олинмаган. тойда 15 минг АҚШ долларига баҳоланган лунғур туманида машинани қувватлаш Муаммоларни ечиш учун тўхташ жой-
машина, Ўзбекистонга етиб келгунча 28 имконига эга бўласиз. Бу масофа 300 ки- ларини қуриш йўналтириладиган имтиёз
Бу машиналарнинг минг АҚШ долларига айланади. лометрга яқин. Ҳамма электромобиллар ва субсидия ҳақида ҳам айтилаётган эди.
яна бир қулайлиги, ҳам у ерга етиб бора олмайди. Қурилмани Бироқ, тадбиркорлар ҳали бу имтиёз ва
электромобиллар Аммо, ҳамон муаммонинг кўлами катта. топдим деганингизда яна камида уч соат имкониятлардан фойдаланмаганини ай-
билан тўқнашув содир Кўпчилик мазкур, автомашинада носоз- кутишингиз керак бўлади. Тўлиқ энергия тишмоқда. Вазиятни чуқурроқ ўрганишга
этилганда, тўқнашув лик кузатилса, унинг эҳтиёт қисмларини билан 500 километр масофани босиб ўтади. киришдик...
сенсори томонидан топишда муаммолар учраяпти. Бундан Тўлиқ қувватлаш учун кетадиган ўртача
батареялар ўчирили- ташқари, қувватлаш станцияларининг вақт 5-7 соатни ташкил қилади. Муаммонинг бирги-
ши натижасида элек- етарли эмаслиги яна бир муаммо бўлаёт- на ечими – тадбиркор-
тромобиль автоматик ганини айтмоқда. Уйда зарядлаш учун эса Жойлардаги тез қувватлаш станцияла- ларнинг қувватлаш
тарзда тўхтайди. ҳаммада ҳам шароит йўқ. Айниқса, кўп рида эса 30 дақиқа ҳам кутмайсиз. Аммо, станциясини ташкил
қаватли уйда яшовчиларда бунинг иложи электромобиль ҳайдовчиларининг айтиши- этишига кўмаклашиш
Шунингдек, эҳтиёт қисмлари сони йўқ. ча, вилоятдаги қувватлаш станцияларида ёки электромобиль
камроқ бўлгани унинг ишончлилигини навбатлар кўплигидан икки кунлаб қолиб сотиб олишни рағбат-
оширади. Натижада таъмирлаш ҳамда Энг ёмони, ҳозирча электромобилларни кетяпти. Бугунги кунда энг катта муаммо лантириш мақсадида
техник хизмат кўрсатиш харажатлари тушунадиган усталар етишмайди. Эҳтиёт электромобиль машинасининг қувватлаш бепул қувватланти-
камаяди. қисмларини 1-2 ой кутиш керак. 1-2 йил станцияларининг етишмаслигида. Ҳозирча риш шохобчалари
миниб юрган электромобилингизни олган электромобиллар шаҳар ичидагина қулай очиш.
Тўғри-да, табиат ва атроф муҳитга беза- нархга сотолмайсиз. Нархи 10-20 фоизгача машина бўлиб турибди. Чунки қувватлаш
рар, ёқилғидан кўра харажатлари кам, ҳа- тушиши мумкин. станциясини қурган тадбиркорлар электр Бир сўз билан айтганда, юртимиз
ракатланишга қулай, ҳар томонлама пухта нархига фойда кўриш учун қўшимча қўша бўйлаб электромобиль қувватлаш шохоб-
ишланган машина кимга ҳам ёқмайди!? Шу Сир эмаски, ҳозирда ҳам юртимизнинг олмас экан. чалари йўқлиги, бу – машиналарнинг
боис, Ўзбекистонга электромобиль импорти баъзи вилоятларда электр энергиясида узи- оммалашишига тўсқинлик қилаётган омил-
учун фуқароларга қатор имтиёзлар берил- лишлар бўлиб туради. Бу эса электромобил- СТАНЦИЯ ТАШКИЛ лардан бири. Бу муаммони бартараф этиш
ган. Аммо... лар қувватлантиришда жиддий муаммога ЭТИШ УЧУН... мақсадида жорий йил 28 мартда Экология
сабаб бўлмоқда. қўмитаси ва «Megawatt Motors» компа-
НЕГА ЎЗБЕКИСТОНДА Электромобиль қувватлаш станциясини нияси ўртасида меморандум имзоланди.
ЭЛЕКТРОМОБИЛЛАР Маълумот ўрнида айтиш жоиз, электро- ташкил этиш учун тадбиркорларга нима Давлат-хусусий шериклик асосида бўлиши
ОММАЛАШМАЯПТИ? мобиллар Ўзбекистонда 2018 йилда импорт тўсқинлик қилмоқда? кўзда тутилган лойиҳа бутун Ўзбекистон
қилина бошлаган бўлса, уларни илк қув- бўйлаб ҳар 100 км. масофада электромо-
Мамлакатимизда давлат томонидан ватлаш станцияси 2020 йилда ўрнатилган. – Биз давлатдан электр энергияни 450 биль қувватлаш станцияси ташкил этишни
электромобилларга бериладиган имтиёз- 2020 йилнинг октябрь ойида Ўзбекистонда назарда тутади.
ларга эътиборингизни қаратмоқчимиз. «Makro» супермаркетлар тармоғи томони-
Ўйлаймизки, мазкур лойиҳа ҳаётга тат­
Президентнинг 2018 йил 29 июндаги биқ этилса, юқоридаги барча муаммолар
«Ўзбекистон Республикасининг ташқи бартараф этилиб, электромобиллар омма-
иқтисодий фаолиятини янада тартибга лашишига имконият яратилади.
солиш ҳамда божхона-тариф жиҳатдан
тартибга солиш тизимини такомиллашти- Шаҳноза МАМАТУРОПОВА,
риш чора-тадбирлари тўғрисида» қарори ЎзА
билан 2019 йил 1 январдан Ўзбекистонга
электромобиль импорти учун бож тўлови

Эконигоҳ Хусусий ташкилот ходимларига ҳомиладорлик www.ekogazeta.uz
нафақасини тўлаш тартиби белгиланди.
№ 37 // 2022 йил 22 сентябрь
5Oila va TABIAT

Экотаклиф

Халқимизнинг

қачон ўсади?маэдкаонлиоягитик
Баъзан бозорларда, кўчаларда чиқиндиларни тўғри келган Бозорга кириш-чиқишда, ичкарида, чиқинди қутилари ўрнатилиши лозим. Даво-
ерга ташлаб кетаётган одамларга кўзингиз тушиб, «Наҳотки расталар ёнида бирорта ҳам чиқинди қутиси лаш муассасаларида, майдонлар, йўлаклар
етарлича чиқинди қутилари ўрнатиш имконияти бўлмаса?» ўрнатилмаган. ҳамда магистрал кўчаларнинг пиёдалар
деган ўй сизнинг ҳам хаёлингиздан кечиши табиий. Чиқинди ҳудуди бўйлаб, шунингдек, кўприкларда,
қутилари бўлмагач, юқоридагидек ҳолат қайтарилаверади. Ҳар келган хорижликка мақтайдигани- пиёдалар серқатнов бўлган ҳудудда 50 метр-
Бизнингча, муаммони бартараф этиш учун чиқинди қутиларини миз Олой бозори ҳудудида ҳам чиқинди дан, одам кам жойларда эса ҳар 100 метрдан
кўпайтириш ва уни белгиланган жойга ташламаганларга нисба- қутилари деярли кўзга ташланмайди. Бо- ошмаган масофада 1 тадан қути қўйиш мақ-
тан қаттиқроқ ва қатъийроқ чора қўллаш керакка ўхшайди. зор атрофи хароб бир аҳволда. Дарахтлар садга мувофиқ. Афсуски чиқинди қутилар
қуриган, фавворалар ишламайди. Ободон- ўрнатилиши лозим бўлган жойларнинг
Шаҳарлашиш тарихига назар соладиган БОЗОРЛАР АТРОФИ НЕГА ЭНГ лаштириш даражаси умуман талабга жавоб аксариятида умуман қутилар мавжуд эмас.
бўлсак, ўрта асрларда Европа шаҳарларида ИФЛОС ЖОЙЛАР? бермайди. Ваҳоланки, ушбу бозорга асосан Чиқиндилар эса ойлаб кўчаларда ётаверади.
чиқиндиларни ташлайдиган жой мавжуд амалдорлар ва сайёҳлар ташриф буюри- Бунга эса тобора одамларнинг кўзи ҳам, ўзи
бўлмагани сабабли уларни кўчаларга улоқти- Қайси бозорга борманг, унинг атрофида шади. Аммо бу ҳудуддаги нотозаликларни ҳам ўрганиб қоляпти.
ришган. Тунда йўллар ёритилмаган, майдон бирорта чиқинди қутиси йўқлигига гувоҳ кўриб бирор бир сайёҳ у ерга қайтиб келиш-
жиҳатидан тор, айримлари энига икки метр- бўласиз. Бўлса ҳам 1-2 дона холос. Кунига ни истамаса керак. ЧИҚИНДИГА КЕЛГАНДА
дан ошмаган. Сув қувурлари ва канализация неча юз минглаб кишига хизмат кўрсатади- ҲАММА БЕГОНА
бўлмаган. Аҳолининг зич жойлашуви ҳамда ган бозорларда бу миқдордаги чиқинди қу- Ҳаттоки машҳур супермаркетлар тармоғи
нотоза муҳит, тор йўлак­лардаги тартибсиз- тилари етарли бўлиши мумкинми? Албатта «Корзинка», «Макро» ва бошқа йирик савдо Тўғри, чиқинди йиғиш пунктлари охирги
лик, ҳар-хил ҳашаротлар ва кемирувчилар- йўқ! Шу масала бўйича Қўйлиқ деҳқон бозо- марказлари олдида ҳам чиқинди қутилари йилларда анча обод бўлди, замонавийлашди.
нинг кўпайиши вабо, ўлат каби эпидеми- ри маъмуриятига мурожаат қилдик, аммо у етарлича ўрнатилмаган. Аслида уларнинг Бироқ бу ўзгаришларга қарамасдан ҳали-ҳа-
ологик касалликларнинг тез-тез тарқалиб ердагилар саволларимизнинг бирортасига экологик маданиятни тарғиб қилиш учун мон баъзи ҳамшаҳарларимиз чиқиндини
туришига, бу эса кўплаб кишиларнинг бевақт жўяли жавоб бера олмади. имконияти ва салоҳияти каттароқ. Чунки белгиланмаган жойга, масалан, кўча-кўйга,
қурбон бўлишига олиб келган. Шу каби ҳоди- уларнинг ҳар бир рекламаси ортидан мил- йўлак ёнига, дарахт тагига, ариқ ичига,
салар омил бўлиб улкан салоҳиятга эга бўлган Бозор атрофи эса лонлаб одам эргашади. Улардаги монитор- бир сўз билан айтганда, дуч келган жойга
цивилизациялар инқирозга юз тутган. урушдан кейинги лар орқали экологик маданиятни оширувчи ташлаш мумкин эмаслигини тушуниб етма-
вайрон бўлган ерни видеороликлар намойиш этиш, турли хил ганга ёки буни била туриб атай қилаётганга
Сўнгги йилларда шаҳарлармизнинг эслатади. Целлофан экоакциялар ўтказиш, бизнингча уларнинг ўхшайди. Яъни кўришса ҳазил, кўришмаса
айрим ҳудудларидаги ҳолат ана шу ўрта пакетлар, бир марта- халқ олдидаги мартабасини янада оширишга чин қабилида улоқтириб кетаверишади. Агар
асрларни ёдга солаётгандек. Айниқса, пой- лик қоғоз ва пластик хизмат қилади. акси бўлганида, майли чекка, пана-пастқам
тахтимиз Тошкентнинг бу борадаги аҳволи стаканлар, писта жойларни қўятурайлик, йўловчи гавжум кў-
жудаям аянчли. Олой бозоридан Чорсугача, ва мева пўчоқлари, ЧИҚИНДИ ҚУТИЛАРИНИ КИМ чалар, бозорлар, йўлларда ҳам ҳар қадамда
Чорсудан Қўйлиқ бозоригача чиқинди уюм- хуллас ҳаммаёқ ахлат, ЎРНАТИШИ КЕРАК? ниманингдир ўрам қоғози, улоқтирилган
лари билан тўлиб тошган. тозалик ҳақида гап ичимлик идишлари, қоғоз ва бошқа чиқин-
бўлиши ҳам мумкин Оддий, аммо баҳсли савол. Тўғри-да, бит- диларга дуч келавермасдик. Агар атрофда
Тошкент юртимиздаги иқтисодий ва эмас. та кўчада жойлашган 2-3 та савдо дўкони чиқинди қутиси бўлмаса бирор бир пакетга
сиёсий жиҳатдан ривожланган индустриал олдига чиқинди қутиларини ким ўрнатади? ё сумкага солиб олиш ва белгиланган жойга
ҳудуди бўлибгина қолмай, аҳоли сони бўйи- Дўкондорлардан қути қўйишларини сўра- ташлаш мумкин-ку! Қўлимиздаги кераксиз
ча ҳам энг юқори поғонани эгаллайди. Аммо сангиз, буни чиқинди ташувчи корхона нарсани олиб бориб, қутига ташлаш қийин,
тозалик, озодалик бобида у ҳеч ҳам ўрнак қўйиши керак, дейди. Чиқинди чиқарувчи- бировнинг олдида уятли иш ҳисобланадими?
бўла олмаяпти. Бунга сабаб эса аҳолининг лар эса «Бу ерга дўкон эгалари кўчма қути Теварак-атрофимиз чиқиндилардан қан-
экологик маданиятининг ўта пастлиги, десак қўяди», деган жавобни айтишади. чалик холи бўлса, ўзимизга яхши эмасми?
ошириб юбормаган бўламиз. Шу шаҳарда биз яшаймиз, ҳавосидан нафас
АСЛИДА, ЧИҚИНДИ ҚУТИЛАРИ оламиз, чиқинди масаласига келганда эса...
ТОЗАЛИК ҚАНДАЙ КИМ ТОМОНИДАН ВА ҚАЕРЛАРДА ҳамма бегонага айланиб олмоқда. Худдики
ШАКЛЛАНАДИ? бу мавзу уларга тегишли эмасдек.
ЎРНАТИЛИШИ КЕРАК?
Аслида тозалик инсоннинг фитратида НАВОИЙЛИКЛАРДАН
бўлиши керак. Масалан қўлингиз ифлос бўл- Ўзбекистон Республикаси Вазирлар ЎРНАК ОЛАЙЛИК
дими уни дарров ювишга, тозалаб, поклаб Маҳкамасининг 2018 йил 2 октябрдаги қаро-
олишга интилиш бу фитратингизда тозалик ри билан тасдиқланган «Санитария жиҳати- Биламизки, Навоий шаҳри озодаликка
хислати борлигидандир. Афсуски озода- дан тозалаш инфратузилмаси объектларини ўрнак сифатида Ўзбекистон шаҳарлари
ликнинг инсонийлик даражасини белгилаб жойлаштириш ва улардан фойдаланиш орасида ажралиб туради. Шаҳардаги ҳар
турувчи энг муҳим фазилат эканлигини ҳали ҳамда маиший чиқиндилар билан боғлиқ бир ободонлаштириш бўлими ўзига бирик-
ҳамон халққа тушунтириб беролмаяпмиз. ишларни амалга ошириш қоидалари»га тирилган ҳудудлар озодалигини назорат қи-
Шаҳримизнинг бозорлари, кўчалари, йўлла- кўра, чиқинди қутиларини жойлаштириш лишда илғор. Қолаверса, аҳолида чиқиндини
ри чиқиндилар қуршовида қолиб кетмоқда. ва улардан фойдаланиш ҳудудларни тозалаш ажратиш ва ташлаш маданияти шаклланган.
учун масъул бўлган жисмоний ва юридик
Масалан, шаҳримизнинг энг серқатнов шахслар томонидан мажбурий тартибда ба- Шаҳар тозалигини сақлаш мақсадида ҳар
кўчаларидан бири – Фарғона бозори ва Қўй- жарилади. Савдо дўконларидан 10 метрдан 50 метрга чиқинди қутилари ўрнатиш чора
лиқ бозорини боғлаб турувчи катта йўлдан узоқ бўлмаган масофада кўчма чиқинди қу- тадбирлари кўриб чиқилган. Эътиборлиси,
ҳар куни кечки пайт ўтаман. Шундоққина тилари дўкон эгалари томонидан қўйилиши ҳозирда бошқа шаҳарларга қараганда На-
йўлнинг ўртасига тоғ-тоғ қилиб чиқиндилар зарур. воийда чиқинди қутилари кўп эмас, шундай
йиғиб қўйилганига гувоҳ бўламан. Аслида бўлса-да, кўчалар чиқиндига тўлиб кетма-
ҳар бир маҳалланинг чиқинди қабул қилиш Кўп қаватли уйларда, ташкилотларда ган. Шаҳарнинг тозалик бўйича тажрибаси-
пунктлари, қолаверса ҳар бир тадбиркор- 1 тадан, ер ости ўтиш жойларига 2 тадан, ни ўрганиш биз учун фақат фойдали бўлади.
лик субъектлари ёнида чиқинди қутилари маданият ва истироҳат боғларида ҳар 800
бўлиши керак. Аммо бу йўлда нега доим метр квадрат майдонда 1 тадан, йўлакларга Саида ИБОДИНОВА,
ахлат тоғи уюлиб ётишига ҳалигача ҳеч бир 40 метрдан узоқ бўлмаган масофада 1 тадан «Оила ва табиат» мухбири
мутасадди жўяли жавоб беролмаяпти. ўрнатилиши кўзда тутилган. Шунингдек,
бозор, бекат, автотураргоҳ ва машиналарни
вақтинча сақлаш майдончаларида 1-2 тадан

6 www.ekogazeta.uz Oila va TABIAT Қишлоқлардаги чет тилларини ўргатувчи Бу — долзарб
№ 37 // 2022 йил 22 сентябрь НТТларга субсидия ажратиш тартиби белгиланди.

Даромад манбаи

Уларни чин маънода қаҳрамон десак бўлади. Чунки бу корхона ер- Уйғонинг,
нинг ҳосилдорлигини оширишда беқиёс ҳисса қўшувчи чувалчангларни «Темир йўллар»!
кўпайтириш билан шуғулланади ва шу орқали Хоразмдек мураккаб иқ-
лимга эга бир ҳудудда юқори ҳосил олиш, ер унумдорлигини оширишда
ўз ўрнига эга бўлиб келмоқда.

Ёмғир
чувалчангларидан Август ойининг 20-санасида Тошкентга боришим зарур бўлиб қолди. Барвақтроқ
чипта олиб қўйиш мақсадида Урганч вокзалига бордим. Чиптахона хизматчиси 25
катта даромад августгача барча чипталар сотиб бўлинганини айтгач, хунобим ошиб уйга қайтдим.

Сизга ҳикоя қилмоқчи бўлган «уйлари» бўлишини истардим, Чипта
қаҳрамонларимиз Хоразм вилоя­ти шоввозларимнинг, – дейди Шуҳрат йўқ!
Хонқа туманидаги Навхос қиш­ ака ҳазил аралаш.
лоғида жойлашган «Navxos effekt Орадан икки кун ўтмасданоқ пой- Тошкент
biogomus» оилавий корхонаси аъ- Дарҳақиқат, бундоқ ўйлаб қара- тахтдан нуфузли идоралардан бирида Урганч
золаридир. сак, бошпана нафақат одамзотга ишловчи мутасадди сим қоқиб, 25 ав-
жонзотларга ҳам керак. Айниқса, густга етиб боришимни тайинлаб қол- чипта сотиб олиб, Тошкентга поездда тинч-эмин
– Биласизми, ҳали у фермердан, даромад манбаига айланиб бо- ди. Яна умид билан Урганч вокзалига етиб олганини айтиб қолди. Ўйлаб ўйимга етол-
ҳали бу боғбондан ижарага ер олиб раётган, чириндилар билангина отландим. У ерда «Чипта йўқ!» деган мадим. Қўлда сотилган чипта?..
йигирма йилдан ортиқ деҳқон- озиқланиб, маҳаллий шароитда жавобни олгач, уч юз минг сўмнинг
чилик қилдим. Қачондир ўзим- табиат ва ўсимлик дунёси, сабзавот баҳридан ўтиб, шартта киракашлар Темир йўллари чипталари онлайн тарзда
нинг кичкина бўлса ҳам хусусий ва экинлар учун унумдор тупроқ машинасига ўтирганча бошкентга сотилишига ҳам эътибор қаратган эдик. Ҳамма
корхонам бўлишини орзу қилар- яратиб бераётган бу жониворларга отландим. Бир сафар чўнтагим ўйи- чипталар сотиб бўлинганига гувоҳ бўлиб турган
дим. Икки йил олдин Калифорния ишлаш учун ер керак. либ тушмас, уйга қайтишимда чипта бир пайтимизда қўлдаги чипталар қаердан пай-
чувалчанглари ҳақида эшитиб топилиб қолса керак, деб ўйладим. до бўлмоқда? Адоқсиз саволлар!
қолдим. Чуқурроқ ўргансам бу иш – Дастлаб олиб келган чувал- Минг афсуски, Тошкентдан Хоразмга қайтишда
билан асосан водий халқи шуғул- чангларим 15 квадрат метр ерга ҳам шу муаммо. Темир йўл вокзали чиптахона- Бу муаммолардан
ланар экан. Водийдаги дўстлар жойлашган эди. Бугунга келиб бу сида «9 сентябргача чипталар сотиб бўлинган», дили зада бўлган айрим
билан боғланиб, йўлга отландим. ер 300 квадрат метрга етди. Бир деган жавобни эшитдик. танишларимнинг таъ-
Ишонасизми, бу нарсани олиб қай- йилда 50 тонна биогумус етиштир- кидлашича, темир йўл-
таман деб катта юк машинасини дик. Чувалчангларнинг ўзлари ҳам 1 сентябрь арафасида Тошкентга икки марта лари чипталари вокзал
кира қилибман. Тасаввурим йўқ харидоргир. Ўтган йилда шу биз- бориб-келишга мажбур бўлдим. Дастлабки сафа- масъуллари томонидан
эди-да. Борганимдан сўнг қилган несдан оиламиз ўттиз миллион сўм римни якунлаб, эндигина уйга келиб, бир пиёла қора бозорга чиқарилар
харидимни тўрттагина кичкина соф даромад олди. Фойда ундан ҳам чой ичаётсам, яна пойтахтга чақириб қолишди. экан. Исм-фамилиясиз
қора қутичага жойлаб беришди. кўп бўлиши мумкин. Икки ўғлим, Ҳеч қандай баҳонага ўрин йўқ, боришим зарур. чипталарга бирпасда
Ўйлаб кўринг, йигирма миллион аёлим ва келинимга ойлик маош Яна киракашларни излашга тушдим... паспорт бўйича қайдлар
сўмга бир қоп гўнг олиб қайтдим тайинланиб, меҳнат дафтарчаси қай усулда ёзиб берили-
водийдан. юритилаяпти. Хуллас, оиламиз Бу орада вокзал маъмурияти билан учрашиб ши ҳам кишини шубҳа-
кичик бўлса ҳам ўз бизнесига эга. муаммонинг туб сабаби нимада эканини су- лар остига етаклайди.
риштиришга ҳаракат қилдим. Талабалар ўқиш
Узоқ йўл, тоғлар ёқалаб келаяп­ – Нима деб ўйлайсиз одамлар арафаси пойтахтга жўнашаётгани учун чипта- Дарҳақиқат, темир йўл вокзалларида учра-
ман, йиғлагим келади. Ичимни ёмғир чувалчангларининг аҳамия- лар сотилиб кетганини айтишиб, муаммога изоҳ ётган бундай муаммолар фақатгина 1 сентябрь
босган хавотир нафасимни ютиб тини нечоғлик англаяптилар? – деб берди мутасаддилардан бири. арафасида чумак отмайди. Балки 1 январь, 22
қўйган эди. Бола-чақамнинг ризқи- савол берамиз Шуҳрат акага. март саналарига яқин кунлар ва ундан сўнг
дан қирқиб қилаётган ишим шуми, – Қўшимча вагон қўйиш мумкин-ку, ахир? – ҳам давом этаверади. Бу муаммони ҳал қилиш
дейман ўзимга ўзим. Ҳайдовчидан – Шу саволингиз яхши бўлди, дейман саволомуз оҳангда. наҳотки шунчалар мушкул бўлса?! Рейслар ёки
эса йўлда бу ҳақда ҳеч кимга оғиз одамлар афсуски ҳали Калифор- вагонларни кўпайтириш билан аҳоли талабини
очмасликни, сўраганларга бир ния чувалчангларининг қишлоқ – Индинга қўшимча вагон қўйилади деган қондириш наҳотки шунчалик қийин бўлса?!
айланиб келдик-да, Шуҳрат акам хўжалигида келтирадиган самара- гап бор, – дейди мутасадди...
билан деб қўяверишини илтимос сини тушуниб етмаяптилар. Эҳти- Юртбошимиз давлат идолари ва ташкилот-
қиламан. Эл ичида шарманда бў- мол, бу тарғибот йўқлигидандир. Индинига ҳам ва ундан кейин ҳам ушбу ларини халқ манфаатларига хизмат қилишга
лишдан қўрқаяпман-да ахир. Уйга Ҳали кўрасиз, халқимиз буни ҳам муаммо куннинг оғриқ нуқтасидек бўртиб даъват қилиб келмоқда. Таассуфки, бу даъват
қайтгач аёлим ҳам «ҳали ҳаммаси аста-секин ўрганади. Бу соғлом тураверди. Ўзбекистон темир йўллари акциядорлик компа-
яхши бўлади, кўнглингизни чўк- турмуш дегани. Ўйлаб қарасангиз нияси мутасаддиларини уйғотмаганга ўхшайди.
тирманг» деб далда берди. Бир йил ушбу жониворларнинг инсониятга Куни кеча бир дўстимни кузатиб қўйиш мақ-
ўтди, натижага эришгунимга қадар фойдаси беқиёс. садида яна Урганч вокзалига доридим. Эрпўлат БАХТ
индамай ўзим билан ўзим овора
бўлиб юрдим... Чиндан ҳам бугун бутун дунё – 17 сентябргача чипталар сотиб бўлинган, –
бўйлаб сунъий чатиштириш, сунъ- дейди чиптахона навбатчиси бўлган масъул қиз.
Шуҳрат ака Рўзметовнинг чувал- ий озуқалар тайёрлаш, сунъий
чангзорига етиб борганимизда кун уруғликлар яратиш урчиб кетган Чиптахонадан кайфиятимиз тирриқ бўлган
пешиндан оғган эди. Йигирма йил бир даврда табиий унсурлардан ҳолда чиқарканмиз, қаршимиздан бир учар
ҳар кимнинг ерида деҳқончилик фойдаланиш тобора муҳим аҳамият йигит чиқа солиб деди:
қилиб рўзғор тебратган тадбиркор касб этмоқда. Айниқса ерларимиз-
ҳозир ҳам қаровсиз ётган бир ҳов- ни турли заҳарли кимёвий усулалр – Билет бор, ака, арзон 280 минг сўмга
лида унумдор тупроқ етиштириш билан эмас, табиий ва хавфсиз бераман.
ишларини жадал олиб бораётгани- усуллар билан серунум, ҳосилдор
га гувоҳ бўлдик. қилиш мамлакатимиз қишлоқ Дўстим хизмат сафари билан келгани ва
хўжалиги учун ҳам, инсонлар сало- чиптани ишхонасига олиб бориб топшириши
– Кўп йиллар давомида ўзим- матлиги учун ҳам жуда муҳимдир. лозимлигини тушунтиргандек бўлди. Учар йи-
нинг кичкина бўлса ҳам корхонам гит эса бирпасда исм-фамилияларини қайд этиб
бўлиши ҳақидаги орзуимга мана Ёрқиной Ибрагимова, беришини айтиб, ишонтириш учун қасам ичди.
шу жониворлар туфайли эришдим. Ўзбекистон Экологик партияси
Энди ажаб эмас, ўзлари учун ер Биз барибир унга ишонмадик. Чунки ҳамма
майдонини ҳам топиб беришса. Хонқа туман кенгаши раиси жойда коррупцияга қарши кураш авж олган
Энг ташландиқ жой бўлса ҳам ўз бир даврда чипталарнинг қора бозорга қан-
дай чиққани шубҳа уйғотар эди. Дўстимни уч
юз минг сўм тўлаб йўловчи енгил машинада
пойтахтг­ а кузатишга мажбур бўлдик.

Яқинда бир танишим Хоразмдан қўлдан

P.S. Куни кеча Президентимиз раислигида мамлакатимизнинг ички ва ташқи ту-
ризм салоҳиятини янада ошириш чора-тадбирлари юзасидан ўтказилган видеосе-
лектор йиғилишида айни шу масалада ҳам бир қатор танқидий гаплар айтилди,
темир йўл ва авиа қатновлар сони ва сифати талаб даражасида эмаслиги кўрса-
тиб ўтилди. «Ўзбекистон темир йўллари» АЖ раиси Ҳ.Ҳосилов 3 ойда ўз тизими-
да ўзгариш қилмаса, ишдан олиниши ҳақида огоҳлантирилди.

Иқлим Самарқандда Енгил атлетика бўйича www.ekogazeta.uz
Марказий Осиё очиқ чемпионати бўлиб ўтади.
№ 37 // 2022 йил 22 сентябрь
7Oila va TABIAT

Дунё яралибдики тўрт Сув
муҳим унсур: қуёш, ер,
ҳаво ҳамда сув ушбу танқислиги –
тирикл­ икнинг занжири
вазифасини ўтаб келади. яқин келажакда бизни
Қадимдан бизга маълумки, кутиб турган катта хавф
одамлар яшаш учун сой ва
дарёлар бўйида исътиқо- етишмовчилигидан азият чекади. бўйича бир неча маротаба мурожаат- диган, амал қиладиган авлодни камол
мат қилишган. Қаерда сув Маълумотларга кўра, ер юзида яшовчи лар қилингани ҳам бу муаммо ечими топтиришдан иборат. Бинобарин,
бўлса, ўша ерда ҳаёт пайдо 1,2 млрд. аҳоли ичимлик сув етишмас- ҳақида ўйлашга ундайди. нафақат сув, балки инсониятга ҳаёт
бўлган. Инсонлар ўзлари лиги ва 2 млрд. аҳоли ичимлик сув бахш этган она табиатни бутун бор-
исътиқомат қиладиган танқислигидан қийналади. Бугунга Албатта, бу му- лиғи билан муҳофаза этишга ёш авлод
ҳудудларда табиат берган келиб дунё мамлакатларининг 80 дан аммо фожиали тус вакилларини тўлиқ жалб этиш, табиий
неъматлардан оқилона ортиғида ичимлик сув етишмаслиги олишини секин- бойликлардан ўз ўрнида самарали
фойдаланишган ва ўзлари- ҳамда 30 дан ортиқ давлатларда эса лаштириш, бирмун- фойдаланишда муҳим натижа беради.
га маълум бўлмаган воқеа сув танқислиги кузатилаётганининг ча юмшатиш мум-
ҳодисаларни тушуниб ўзи бу муаммо дунё ҳамжамияти ора- кин. Глобал миқёсда Ёш авлод онгига экологик мадани-
ета олмаганликлари боис сида аллақачон глобал аҳамият касб бу йўналишда бир ятни етказиш ҳамда дунёқарашини
табиат олдида кучсиз экан- этганидан далолат беради. қатор лойиҳалар шаклл­ антириш узлуксиз давом эта-
ликларини англаб етишган ҳам амалга оширил- диган тизимли иш ҳисобланади. Ои-
ва қўрқишган. БМТнинг хабар беришича, 2025 моқда. лада болаларга экологик маданиятни
йилга келиб ичимлик сув танқислиги- миллий қадриятлар орқали сингдириб
Вақтлар ўтган сари эса инсон онги дан 2,4 млрд. одам азият чекса, 2050 Аслида эса бунинг ечими инсоният- бориш, мактабгача таълим-тарбия му-
ва тафаккури шаклланиши натижасида йилга келиб эса бу кўрсатгич 4 млрд.га нинг ўзига, янада аниқроқ айтсак, ҳар ассасаларида она табиатни асраб-авай-
кишиларнинг яшаш шароити яхшила- етиши тахмин қилинмоқда. Бу дегани, биримизга боғлиқдир. Табиат бизга лаш ҳақида кўргазмали тушунтириш
на борди. Мана энди биз инсониятнинг дунёни ушлаб турувчи унсурлардан берган бу неъматни асраб-авайлаб, ун- ишларини йўлга қўйиш, мактаб тизи-
ақл тафаккури юқори чўққиларга бири бўлган сувнинг камайиб бориши дан оқилона фойдаланишимизга бориб мида экологик маданиятни шакллан-
эришган даври – «Нано технологиялар Ер шарига мудҳиш хавфдан дарак бер- тақалади муаммонинг ечими. тирувчи фанларни жориий этиш, олий
асри»да яшаб келмоқдамиз. Лекин, моқда. Демак, бу нафақат инсоният, таълим тизимида «Экологик маданият»
қадимда ҳам, ҳозирги кунда ҳам инсон балки бутун сайёра – тириклик, туп­ Биринчи навбатда, ичимлик сувни саводхонлигини шакллантирувчи ўқув
тафаккури шунчалик юқори бўлишига роқ, ўсимлик ҳамда ҳайвонот олами ақл билан сарфлаш орқали тежаш курслар ташкил қилиш шулар жумла-
қарамай, табиат ҳодисалари олдида хавф остида қолаётганини кўрсатади. ва уни сарф қилишда эҳтиёткорлик сидандир.
ҳамон ожиз экани айни ҳақиқат. билан ёндашишдир. Буни амалга
Дунёда баъзи бир оширишда етишиб келаётган янги ав- Хулоса қилиб айтишимиз мумкинки,
Инсон эҳтиёжлари чексиз, аммо та- давлатлар ўртасида лодни ёшлигиданоқ сувнинг миқдори барча неъматлар тириклик дунёси,
биат ресурслари чекланган. Бизнинг сувдан фойдаланиш чекланганлиги ва буни ортидан жуда инсоният учун берилган. Лекин инсон
энг катта эҳтиёжимиз ҳам сув бўлиб, бўйича низолар мав- кўп инсонларнинг сув танқислигидан унинг қадрига етмаса, охири йўқдек
ундан ҳад-ҳисобсиз тарзда фойдала- жуд. Масалан Исро- қийналаётганини мунтазам таъкидлаш кўринган неъматларнинг тугаб бораёт-
ниб келяпмиз. Аслида эса сувсиз бир ил Фаластин ҳамда орқали сингдириш ҳамда узлуксиз ганини англамай, беҳуда сарфлайверса
кун эмас, бир соатни ҳам тасаввур эта Ҳиндистон ва Покис­ тарғибот чораларини амалга ошириш қандай қилиб ўзининг ва келгуси ав-
олмаймиз. Бугун эса табиатнинг ноёб тон шулар қаторига керак. Яъни экологик маданиятни лодлар ҳаётини хавф остида қолдир-
неъмати бўлмиш ўша сув ҳам чексиз киради. қоғозда эмас, амалда шакллантириш ганини англамай ҳам қолиши ҳеч гап
эмаслиги, унинг ҳам охири борлиги талаб этилади. эмас. Унда эса жуда кеч бўлади...
ҳақида табиатнинг ўзи белги бер- БМТ маълумотларига кўра, Европа,
моқда. Афсуски бу «белги» инсоният АҚШ ва Хитойда ичимлик сув бўйича Экологик маданиятни шакллан- Нигора ҲУСАНОВА,
учун қимматга тушиши ҳеч гап эмас. муаммолар етарлича ва уни ҳал қилиш тиришни биринчи навбатда оиладан Республика Маънавият ва маърифат
бошлаш лозим. Оилада экологик
Бугун Ер юзида истиқомат қилувчи маркази Ижтимоий-маънавий
инсонлар барчаси у ёки бу даражада маданиятни шаклланти- тадқиқотлар институти кичик
ичимлик сув танқислигини ҳис эт- риш, экологик таълим ва илмий ходими, ЎзМУ таянч докторанти
моқда. Ичимлик сув етарли бўлган тарбия бериб боришдан
жойларда ҳам унинг қиймати ошиб мақсад – бу инсонни ҳаёт-
бораётгани сир эмас. Ифлосланган сув га қадам қуйган вақтдан
истеъмоли туфайли қанча касалликлар бошлаб, бутун умри даво-
ортиб бораётгани, ерлар ишдан чиқа- мида табиатдан онгли ра-
ётганини-ку айтмаса ҳам бўлади. вишда фойдаланиш, унга
ҳурмат ва эътибор билан
Ҳақиқатдан, бир кун табиатнинг қараш, урф-одатларини,
бизга инъом этган барча неъматлари удумларини тиклаш, яъни
ўз ниҳоясига етиши мумкин. Бу эса ариқларни обод тутиш,
инсоният олдида турган энг даҳшатли, сувни ифлос қилмаслик,
ер юзидаги тирикликнинг фожиасига чиқинди ташламаслик
сабаб бўлиши мумкинлиги- каби сувни исроф қилмас-
ни англаш у қадар мушкул лик билан боғлиқ азалий
эмас. Мутахассисларнинг қадриятларни эъзозлай-
маълумотларига кўра, ер
юзидаги океан, денгиз, дарё,
кўллар, музликлар ва ёмғир
сувларини 100 фоиз сув деб
оладиган бўлсак, уларнинг
бор-йўғи 3 фоизигина чучук
сув ҳисобланади. Шунинг ҳам
2 фоизини музликлар ташкил
этса, инсоният фойдаланиши
мумкин бўлган сув бор-йўғи 1
фоизга етиши мумкин, холос.

Бугунги глобаллашув ша-
роитида ер юзида 60 фоизга
яқин инсонлар ичимлик сув

8 www.ekogazeta.uz Oila va TABIAT Россиянинг IrAero авиакомпанияси ... ана шунақа гаплар
№ 37 // 2022 йил 22 сентябрь Самарқанддан Қозонга парвозларни йўлга қўйди.

Ўткир ҲОШИМОВ Ўзбекистон
бўйлаб экосаёҳат
Одамзод нима
учун кафтдек Қизилнура
чўққиси:
ҳовлисига
гул экади? 3267 метр
баландликдаги
Одамзод нима учун кафтдек ҳовлисига гул завқ
экади? Ундан кўра шолғом экса, қозонига
тушади-ку.

Одамзод нима учун булбул чах-чахини
эшитганда энтикиб кетади? Ундан кўра
булбулни шўрвага солиб пиширса, нафсини
қондиради-ку.

Одамзод нима учун осмонда чарақлаб
ётган юлдузларни кўриб, кўнгли завққа
тўлади? Юлдузлар унинг ҳамёнидаги тилла-
лар эмас-ку.

Одамзод нима учун китоб ўқиётиб, су- Бундан 20 йиллар мас машина билан юқорига чиқса сан. Буюк мақсадларга эришишнинг
юкли қаҳрамони ўлиб қолса йиғлайди? Уни аввал ҳам Тошкент бўлади, лекин тавсия қилмайман: ҳам охири қийин бўлади. Бор кучинг
ёзувчи «ичидан тўқиб чиқаргани»ни била- атрофидаги тоғлар ўнқир-чўнқирларда машина қий- билан ҳаракат қиласан. Мақсаднинг
ди-ку? шаҳардан тез-тез налади. Айтишларича, бу йўлакни сўнгги нуқтаси кўриниши билан ғай-
кўриниб турарди. бир пайтлар шу ерлардан фойдали ратингга ғайрат қўшилади...
Одамзод нима учун ўзга юртларга бориб Ҳозир бундай ҳолат қазилмалар ковлаган кончилар бунёд
беҳисоб мол-дунё орттирсаю, иттифоқо бола- нодир бўлиб қолди. қилган. Дарвоқе, Кумушкон номи ҳам Баландлик 3000 метрдан ошгани-
лиги кечган кулбаси тушига кириб қолса, Асосан қиш-баҳор бу ерларда қадимдан қазиб олинган дан сўнг тош-тупроқли рельеф ўрни-
туни билан йиғлаб чиқади? Ахир у шоҳона мавсумида Тошкент- кумуш конлари билан боғлиқ. Ҳозир- ни қирра тошли тоғ йўли эгаллади.
қасрда яшайди-ку. дан шарқда, Паркент да кон иши тўхтаган. Айрим жойлар- Юриш қийин, лекин чўққининг энг
томондан оппоқ қор- да кончилар қазиган уюмлар кўриниб баланд нуқтасини билдириб турувчи
Одамзод нима учун боласининг бошида га бурканган улуғвор туради, холос. триангулятор узоқдан кўриниши би-
алла айтади? Гўдак алла эшитмаса ухламай- чўққи кўринади. Бу лан тезроқ унга етгинг келади. Сўнгги
дими? Қизилнура бўлиб, Чўққи остонасигача йўл аста-се- кучни жамлаб ҳаракат қиламан.
Чотқол тизмасининг кин кўтарилиб боради. Сўқмоқ аниқ
Одамзод нима учун неварасини етаклаб энг баланд нуқтала- ва кенглиги учун юриш бемалол. 17 ...Ниҳоят, 3267
неча замон аввал ўтиб кетган бобосининг ридан бири ҳисобла- км. юриб, 2600 метр баландликка метр баландлик-
қабрини зиёрат қилади? Марҳумни улар нади. чиққанда текисроқ майдон чиқади. даги Қизилнура
кўрмайдилар-ку?! Майдонда синоптикларнинг қор ўл- чўққисини забт
Шу йил баҳорда Кумушкон тоғла- чагич қурилмаси жойлашган. Бу жой этдим. Ўзим би-
Гап шундаки, Одамзодни ҳайвонотдан рига чиққанда Қизилнурани кўриб, қишда қор кўчадиган участка бўлиб, лан олиб келган
ажратиб турадиган чегара бор. Бу чегара- чиқиш истаги яна бир оловланганди. кўчки оқибатида 2 метрли қор ўл- Ватанимиз бай-
нинг номи Маънавият деб аталади. Бир ҳафта олдин тоққа олиб чиқув- чагич темир ергача эгилиб кетибди. роғини чўққига
чи гуруҳлардан бирида Қизилнура Шу ердан машаққатли кўтарилиш илдим.
Премьера чўққиси эълонини кўрдим-у, сафарга бошл­ анади. Чўққигача 4 км масофа ва
ёзилдим. 600 метрдан зиёд баландлик қолди. Шу жойгача бўлган барча
ёл«Тғуиндза » Агар икки кунлик сафарга чиқилса, қийинчилик­лар чўққи бошида унут
Якшанба куни соат 3:20 да Кумуш- шу ерга чодир тиккан маъқул. Биз эса бўлди.
Уйда ёлғиз қолишдан катталар ҳам чўчий- кон тарафга йўлга чиқдик. Кумушкон чўққини бир кунда забт этишни мақ-
ди баъзан. Айниқса, тунда. Олис тоғ бағри- қишлоғининг охири – Ҳазрат Али сад қилганмиз. Тоғнинг Қизилнура деб аталишига
да қолган бу болакайлар ғаройиб душман бува зиёратгоҳига бурилиш, санато- чўққи бошидаги тошларнинг ранги
қаршисида!.. рийга кириш қисмида тушиб, пастга Майдонда озгина дам олгач, чўққи қизғиш экани сабаб бўлган. Айниқса,
сой томон тушиб, йўлни пиёда давом томон кўтарила бошладик. Анча йўл- қуёш ботаётган пайт чўққи боши
«Yoshlar» телерадиоканали буюртмасига эттирдик. Кечаси юришнинг фой- ни босиб, оёқлар чарчаган, сўнгги қизғиш кўринади ва ўзидан қизил нур
биноан «Ўзбектелефильм» ДУК томонидан да-зарарлари ҳақида Ҳазрати Султон километр­ларда кескин кўтарилиш қайтаради.
болажонлар учун янги саргузашт фильм сафарида айтиб ўтгандим. Бу сафар эса силлани қуритарди. Тепага қараб
тасвирга олинди. зарарлар сафига итлар галасининг секин-аста қадам ташларканман, бо- Чўққидан Чотқол тизмасининг
ҳужуми ҳам қўшилди. Айни бомдод шимда фалсафий фикрлар айланади. Катта Чимён, Овчилар, Ҳавла ва
«Тунда ёлғиз» номли мазкур фильм ре- пайтида 6-7 та итлар ҳужум қилмоқчи бошқа чўққилари яққол намоён
жиссёри: Ислом Рисқулов, сценарий муалли- бўлиб яқинлашди. Қўлларимизда таёқ Буюк мақсадларга интилиш ҳам бўлади. Ҳаво булутли, лекин ёмғир
фи: Темурпўлат Тиллаев. ва тошларни олвоганмиз. Икки-уч баланд чўққига чиқишга ўхшайди. йўқ. Устимиздан бургут учиб ўтади.
марта тош отгандик, ҳар қалай озроқ Аввал уни узоқдан кўрасан, чиқишни Ҳарорат 10-15 даража. Чўққигача 21
Фильмда бош ролларни Диёрбек Султон- чекинишди. Лекин то улардан 500 ният қиласан, то унгача чиқиш учун километрлик масофани йўлдаги дам
муродов, Муҳаммадамин Маъмуржонов, метрлар узоқлашмагунча вовуллаб қадам босмагунингча у орзу бўлиб олишлар билан 8 соатда босиб ўтдик.
Нигина Анорбоева, Самиддин Лутфуллаев, турди. қолаверади. Бошида – куч борида Яна олдинда 21 километрлик тушиш
Умаржон Жумаев, Диёр Қурбонов ҳамда қаттиқ ҳаракат қиласан, чўққининг бор. Тушишга 6 соат сарфладик.
Турсунхўжа Бобохўжаев ижро этган. Денгиз сатҳидан 1300 метр баланд­ маълум қисмига чиқасан. Кейин
ликдан бошланган пиёда сафаримиз қийинчилик бошланади, мадоринг қу- Шу куни тоғда юриш бўйича шах-
Қизиқарли ва ҳаяжонли лаҳзаларга бой аввалида тоққа яхши кўтарилдик. 2 рийди, ҳар хил сабаблар сени сафарни сий рекордим янгиланди. Кунига
«Тунда ёлғиз» фильми премьераси тез кунда соатда 7,5 километр масофа ва 700 тўхтатишга ундайди. Ўзингга ўзинг 68 300 қадам – 43 километр пиёда
«Болажон» телеканалида намойиш этилади. метр баландликни босиб ўтдик. Йўл- савол берасан: нега чиқдим бу ерга, юрибман.
нинг келгуси тарафи «Ўзбекистон нима қиламан у ерда, менга нима
темир йўллари» АЖга тегишли бўлиб, беради бу? Узоқдаги чўққи яқиндек Давронбек ТОЖИАЛИЕВ,
уларнинг рухсатисиз ҳудудга кириш кўринади. Ичингдаги бир ҳис шунча Тошкент – Кумушкон – Қизилнура
ман этилади. Бир пайтлар бу ҳудуд жойга келдинг, охиригача бор энди,
Чотқол давлат биосфера қўриқхона- чида, мақсадга эриш дейди. Бироз дам 18 сентябрь 2022 йил
сига тегишли бўлган. оласан-да, яна оғир қадамлар ташлай-

Чўққига олиб борувчи сўқмоқ
анчагина кенг, бемалол бир ма-
шина сиғади. Яхшироқ йўлтанла-

ila vaTABIAT Таҳрир ҳайъати: Бош муҳаррир: Газета 2022 йил 8 августда Ўзбекистон Республикаси Президенти Буюртма: г-927 123456
Ijtimoiy-siyosiy, ekologik gazeta Нарзулло ОБЛОМУРОДОВ Ҳусниддин БЕРДИЕВ Администрацияси ҳузуридаги Ахборот ва оммавий коммуникациялар ISSN 2181-6190
Ўзбекистон Экологик Абдушукур ҲАМЗАЕВ агентлигида қайта рўйхатдан ўтказилган. Гувоҳнома рақами: № 0814. Обуна индекси — 193
партияси Марказий Низомиддин БАКИРОВ Таҳририят манзили: Муассис: Адади: 1 379 нусха.
Кенгаши нашри Абдулло ХУРСАНОВ Тошкент шаҳри, 100000. «Оила ва табиат» газетаси» масъулияти чекланган жамияти Нархи: келишув асосида.
Улуғбек МУСТАФОЕВ Амир Темур 1-тор кўчаси, «Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси б­ осмахонасида чоп Қоғоз бичими А-3, ҳажми
Камол ЖУМАНИЁЗОВ 2-уй. этилди. Босмахона манзили: Тошкент шаҳри, Буюк Турон кўчаси, 41. 2 босма табоқ.
Тел/факс: 71 234-83-45. Офсет усулида босилган.
E-mail: [email protected]