Табиат, инсон № 40 // 2021 йил 7 октябрь 1ila vaTABIAT
ва жамият www.ekogazeta.uz
муносабатлари уйғунлиги 3-бет.
ila vaTABIAT
№ 40 (490) // 7.10.2021 Ijtimoiy-siyosiy, ekologik gazeta
— Яшил — Сайловолди
тараққиёт — дастурда энг
эътирофга муносиб, муҳим масалалар
бугуннинг муҳим жамланибди, мен
таклифидир.
Нарзулло
Мен Нарзулло Обломуродовга
Обломуродовга
овоз бермоқчиман. овоз
бермоқчиман.
“Биз
келажак
учун —Яшил иқтисодиёт
мамлакатимиз
келажагини белгиловчи
жавобгармиз” омил, бунга бефарқ
қараб бўлмайди.
Мен Нарзулло
— Табиий ресурслардан оқилона Обломуродовга
фойдаланиш таклиф этиляпти, овоз бераман.
шунинг учун ҳам ушбу номзодни
тўлиқ қўллаб-қувватлайман ва унга
овоз бераман.
— Мен Экопартия — Аҳоли саломатлиги
номзодини қўллаб- энг муҳим йўналиш
қувватлайман.
сифатида кўрсатилган.
«Оила ва табиат» Мен бу таклифга тўла
қўшиламан.
энди электрон
шаклда Азиз обуначиларимиз! Телеграмда @ekogazeta расмий каналимиз ва www.ekogazeta.uz сай-
Энди сиз газетамизни электрон тимизда бир-биридан долзарб ижтимоий-сиёсий, экологик, таҳлилий
шаклда ҳам кузатиб боришингиз мақола ва хабарларни кузатиб боришингиз мумкин.
мумкин бўлади.
@ekogazeta ekogazeta.uz
2 ila vaTABIAT № 40 // 2021 йил 7 октябрь САЙЛОВОЛДИ УЧРАШУВЛАР
www.ekogazeta.uz
Яшил водийлар,
яшил
тараққиёт
Мазкур ҳафта бошидан Ўзбекистон Экологик партиясидан
Ўзбекистон Республикаси Президентлигига номзод Нарзулло
Обломуродов ўз сайловолди учрашувларини ўтказиш мақсадида
водий бўйлаб сафарини бошлади. Номзоднинг илк манзили
Андижон вилояти Шаҳрихон тумани бўлди.
Бугун экологик вазият ҳар гик жиҳатдан муҳим ўрин эгал- қурилмоқда. моддалар таъсирида ер, сув ва келмоқда. Улар
бир мамлакатда, қолаверса, лайди. Шу фурсатдан фойдала- Натижада 62,3 атмосферанинг ифлосланиш ҳо- бир йилда ўрта-
дунё ҳамжамиятида энг ўткир ниб вилоятдаги экологик ҳолат минг нафар аҳо- латларини қисқартириш ҳамда ча 256 минг тон-
ва долзарб муаммолар қатори- билан боғлиқ айрим жиҳатларга ли илк бор мар- экологик жиҳатдан хавфли на полиэтилен,
дан аллақачон жой олиб бўлди. тўхталиб ўтишим лозим, — деди казлашган ичим- объектларнинг трансчегаравий қоғоз ва бошқа
Шу вақтгача атроф муҳит муҳо- Нарзулло О бломуродов сайлов- лик сув билан таъсирини камайтириш бўйича чиқиндиларни
фазаси, экологик вазиятлар- чилар билан учрашувида. — таъминланади. ҳуқуқий чораларни кучайтириш қайта ишлаши
нинг қалтислиги маълум бир Андижон вилояти бўйича 2017 вазифаси белгиланган. натижасида қай-
ҳудудлар ёки минтақалар билан йилда аҳолининг марказлашган Ўтган йиллар та ишлаш дара-
боғлиқ бўлган бўлса, ҳозирга ичимлик сув билан таъминлан- давомида ви- Сайловолди учрашувида ви- жаси 48 фоизни
келиб бу масала умуман чегара ганлик даражаси 69 фоизни лоятда қарийб лоятдаги чиқиндилар билан боғ- ташкил этмоқда.
билмайди, ушбу муаммоларнинг ташкил этган бўлса, 2021 йилда икки минг ки- лиқ муаммоларга ҳам батафсил Вилоятда 2021 йил давлат
аянчли оқибатлари ҳеч бир мин- 90 фоизгача етказилишига эри- лометр масофага ичимлик сув, тўхталиб ўтилди. дастурига асосан 30 та махсус
тақа, ҳеч бир ҳудуд, қолаверса, шилиши кўзда тутилган. Ўтган 36 км. оқова сув тармоқлари чиқинди ташувчи техникалар,
бирон бир мамлакатни четлаб 5 йил мобайнида ҳудуддаги тортилди. Шунингдек, 120 дона Ҳудудда йил 4 та компактор ва 74 та чиқин-
ўтмайди. 237 минг аҳоли илк бор мар- ичимлик сув ҳамда 2 дона оқова давомида ҳосил ди контейнерлари сотиб олиш
сув тозалаш иншоотлари фойда- бўладиган чиқин- режалаштирилган бўлиб, ҳозир-
Шунинг учун ҳам мамлакатда казлашган ичимлик сув билан ланишга топширилди. диларнинг умумий гача уларнинг аксарияти олиб
атроф муҳит ҳолатини яхшилаш таъминланишига ва 314 минг миқдори келинган. Айни пайтда 1562
ва экологик муаммоларни яхлит аҳолининг ичимлик сув таъми- Ана шундай йирик сув то- 1 миллион 100 та мактаб, мактабгача таълим,
ҳолда ҳал этишга қаратилган ноти яхшиланишига эришилди. залаш пунктларидан бири минг тоннадан соғлиқни сақлаш муассасалари
давлат сиёсатини амалга оши- Андижон вилояти Хўжаобод ошади. учун жами 1747 та 1100 литрли
риш ҳар доимгидан-да долзарб Вилоят ҳудудидан оқиб ўтув- туманида барпо этилаётган чиқинди контейнерлари ўрна-
ва муҳим аҳамият касб этмоқда. чи Қорадарё ва Ўш-аравон ер «Нилгранит» хусусий корхона- Шундан, 913 минг тоннаси тиш учун 6,1 млрд.сўм бюджет
Ўзбекистоннинг нафақат бугун- ости сув манбаи муҳофаза эти- сининг оқова сувларни қайта маиший чиқиндилар, 250 минг маблағлари талаб этилади.
ги ҳаёти, балки эртанги куни, ладиган табиий ҳудуд мақомига ишлаш иншоотидир. Лойиҳа тоннаси эса саноат чиқиндила- Учрашувда ушбу масала-
фарзандларимиз келажаги учун эга. Адир, тоғ олди ботиқларида қиймати 13 миллиард сўмни ридир. Аҳолини санитар тоза- ларнинг барчасига батафсил
ҳам атроф муҳитни муҳофаза ва ёйилмаларда йирик тошли, ташкил этадиган мазкур иншо- лаш хизматлари билан қамраб тўхталиб ўтилди. Сайловчилар
қилиш ва экологик хавфсиз- шағалли ва қумли қатламларда от туркиялик мутахассислар то- олиш даражаси бугунги кунда номзод сайловолди дастури
ликни таъминлаш энг устувор жойлашган. Қорадарёга яқин монидан энг сўнгги замонавий 89,2 фоизга етказилган. бўйича ўз муносабатларини
вазифалар сирасига киради. ҳудудларда ер ости (сизот) сув- технологиялар асосида барпо билдиришди.
лари мавжуд. этилмоқда. Иншоот ишга туши- Вилоятда 17 та маиший – Айниқса, дастурда аҳолига
Мамлакатнинг барқарор рилиши билан ишлаб чиқариш чиқинди ва 2 та қурилиш тиббий хизмат кўрсатишни туб-
ривожланишини таъминлаш, Инсонларнинг фаровон яша- жараёнида ҳосил бўлаётган чиқиндилари полигони мавжуд дан яхшилаш, илғор хорижий
«яшил» иқтисодиётга ўтишни ши учун турли хил маҳсулот- оқова чиқинди сувлар биологик бўлиб, маиший чиқиндилар по- тажрибалар асосида узлуксиз
жадаллаштириш, қайта тикла- ларга эҳтиёжлари ортаётган бу- ва кимёвий жиҳатдан тозала- лигонининг ўзи 61,8 гектар май- таълим сифати даражасини
нувчи ва муқобил энергияни гунги кунда ишлаб чиқаришга ниб, рангсизлантирилган ҳолда донни ташкил этади. Бу ерда кўтариш, илм-фан ривожини
ривожлантириш ҳамда иқтисо- кетаётган сувнинг ҳам миқдори чиқарилади. Улар билан ҳатто ҳозирги пайтда 6,1 млн. тонна жадаллаштириш ҳамда ма-
диётнинг энергия самарадор- ортмоқда. экинларни ҳам суғориш мумкин маиший чиқинди мавжудлиги даний-маърифий соҳаларни
лигини ошириш – сайловол- бўлади. Иншоотнинг қурилиши ҳам бу масаланинг анчайин янада юксалтириш давлат ва
ди дастурининг биринчи, энг Ишлаб чиқариш «яшил» иқтисодиёт тамойилига жиддий ва долзарб эканини жамиятнинг устувор вазифала-
муҳим йўналиши ҳисобланади. корхоналаридан тўла жавоб беради. Шунингдек, кўрсатади. ри этиб белгиланган, — дейди
Айнан бу борада белгиланган чиқарилаётган мазкур иншоот яқин атрофдаги Андижон вилояти Шаҳрихон
мақсадлар аҳоли зич яшайди- кимёвий моддалар корхоналардан чиқадиган оқова Бугунги кунда вилоят ҳуду- тумани «Healthcare medical
ган, ер ва бошқа муҳим табиий билан заҳарланган сувларни ҳам қайта ишлатиш дида чиқарилаётган маиший lab» тиббиёт маркази дирек-
ресурслар чекланган Андижон сувларни бир неча имкониятини яратади. чиқиндиларни қайта ишлаш тори Баҳриддин Абдинабиев.
вилоятида алоҳида аҳамиятга босқичда тозалаш билан 13 та корхона шуғулланиб — Ушбу вазифаларга эришиш
эга. «Яшил» иқтисодиётга ўтиш, талаб этилади. Президентликка номзод йўлида «Соғлом муҳит — инсон
қайта тикланувчи ва муқобил Н арзулло Обломуродов сайло- саломатлиги!» шиори остида
энергияни ривожлантириш Зеро, уларни тозаланмасдан волди учрашувидан сўнг ушбу иш олиб борилиб, аҳоли са-
орқали вилоятда деҳқончилик- табиатга чиқариб ташланиши иншоот ҳамда қурилиш ишлари ломатлигини сақлаш, тиббий
нинг инновацион усулларини кўплаб экологик муаммоларни билан яқиндан танишди. Сайло- хизмат сифатини тубдан яхши-
кенгайтириш, тадбиркорликни келтириб чиқаради. волди дастурида кўзда тутилган лаш, фуқароларнинг ўртача
ривожлантириш, аҳоли бандли- ҳаёт давомийлигини оширишга
гини таъминлаш имкониятлари- Андижон вилоятига биргина «Экологик хавфсизликни хизмат қилувчи тиббиёт соҳа-
ни ошириш мумкин. жорий йилнинг ўзида 162,8 таъминлашга қаратилган дав- сида ҳуқуқий базанинг тако-
млрд. сўм маблағ ажратилиб, лат сиёсатини амалга ошириш» миллаштирилиши номзоднинг
– Шубҳасиз, Андижон вило- 60 та маҳаллаларда 426,3 км. йўналиши айнан мана шу каби сайловолди дастуридан асосий
яти мамлакатимизда ижтимо- ичимлик ва оқова сув тармоғи технологияларни кенгайти- ўрин олган. Бу эса тиббиёт риво-
ий-иқтисодий ва табиий-эколо- ришни кўзлайди. Шунинг учун жи учун жуда муҳим жиҳатлар
ҳам дастурда хавфли кимёвий ҳисобланади.
Президентликка номзод
Н арзулло Обломуродов Асака
туманининг энг чекка ҳудудла-
ридан бири – «Фидокор» маҳал-
ласида бўлди ва у ерда дарахт
экиш акциясида қатнашди. Бун-
дай ибратли ишларнинг барда-
вом бўлишини истаган маҳалла
аҳли Экопартия раисига дарахт
ўтқазишда ҳамроҳ бўлишди.
Саида ИБОДИНОВА
БУГУННИНГ ГАПИ № 40 // 2021 йил 7 октябрь 3ila vaTABIAT
www.ekogazeta.uz
Табиат, инсон
ва жамият
муносабатлари уйғунлиги
Бугун дунё ҳар куни, ҳар соатда ўзгармоқда. Инсоният қанчалик тараққий этмасин, иқлим ўзга-
ришлари, табиат ҳодисалари ва инжиқликлари қаршисида барибир ожиз қолади. Асрлар мобайнида
ўз неъматларини одамларга туҳфа этиб келган она табиатнинг биргина талаби ҳам инсониятга қим-
матга тушиши мумкин. Шунинг учун ҳам бугун ҳар бир ҳаракатимиз, ҳар бир фаолиятимизни таби-
ат, инсон ва жамият муносабатлари уйғунлигида олиб бориш тобора долзарб аҳамият касб этмоқда.
Ўзбекистон Экологик партия- табиий ресурслардан самарали ислоҳотларга боғлиқлигини, шу- иқтисодий жараёнлар жадаллашу- фаолият олиб бориши, шаклланти-
сидан Ўзбекистон Республикаси фойдаланиш, инсон манфаатлари, нингдек, алоҳида қўриқланадиган вида иштирок этишга, инновацион рилган инфраструктура, ундан са-
Президентлигига номзод Нарзулло соғлиғи, яшаш шароитининг тако- ҳудудлар майдонини кенгайтириш ғояларни илгари суришга ундайди. марали фойдаланиш механизмлари
Обломуродовнинг сайловолди да- миллашуви, узоқ умр кечириши, заруриятини ҳам вужудга келтир- мазмуни-моҳияти, экологик муҳит-
стури билан танишар эканман, меҳнат шароити, хўжалигининг моқда. Ўзбекистон Экологик пар- Муаммонинг амалий жиҳатла- нинг инсонга таъсир қилиш жара-
унда қўйилган ҳар бир мақсад бутлиги, санитария талабларига тияси раҳбари томонидан таъкид- ридан яна бири, инсон маънавий, ёнларини ўрганишга чақиради.
ва вазифалар, давлат ва жамият жавоб бериши, озиқ-овқат хавф- ланаётган муаммониннг ижтимоий ахлоқий камолотини, меҳнат-
ҳаётида кўзда тутилаётган ўзга- сизлиги масалалари билан узвий жиҳатлари, бевосита жамиятнинг севарлигини таъминлайдиган Ушбу сайловолди дастурни ўқир
ришлар пухта илмий асосда, энг боғлиқдир. Муаммонинг аҳамияти янги ривожланиш босқичида омиллар қаторига киради. Инсон экансиз, биосферанинг параметр-
муҳими табиат, инсон ва жамият ва долзарблиги Ер юзининг турли экологиясининг таъминланиши ҳар ларини асраш учун зарур бўлган
муносабатлари ҳамоҳанглиги ҳи- бурчакларида вужудга келаётган ҳар бир инсон фао- бир шахснинг она заминга, юртга шароитни сақлаш, содир бўлаёт-
собга олинган ҳолда ишлаб чиқил- экологик инқирозлар ва ҳалокат- лияти учун шаффоф, муҳаббатини оширади, унинг ҳар ган, кечаётган экологик жараён-
ганига гувоҳ бўлдим. лар, инсон фаолиятига боғлиқлиги хавфсиз экологик бир қарич ерини қадрлайди, ундан ларга объектив баҳо бериш, илмий
ва таъсирида намоён бўлмоқда. Бу муҳит яратиш самарали фойдаланишнинг ижти- асосланган тавсиялар тайёрлашдан
Дарҳақиқат, жамиятнинг янги Марказий Осиё мамлакатларида моий имкониятларини яратади. иборатлигини аниқ тушунасиз.
тараққиёт босқичида инсон ман- ҳам сезилмоқда. Мазкур ҳудудда лозимлиги билан боғлиқдир. Бун- Янги тараққиёт босқичида, инсон
фаатлари, ҳар бир шахснинг жами- ер ва сув ресурсл аридан самара- дай вазият унинг ҳуқуқий, институ- экологиясига Ўзбекистон Экологик Ўзбекистон Экологик партия-
ятда муносиб ўрин эгаллаши, фаро- ли фойдаланиш, атроф-муҳитни ционал асосларини вужудга келти- партияси томонидан эътиборнинг сининг асосий мақсадини жамият
вон турмуш кечириши демократик ифлослантирмаслик тобора долзарб риш, мунтазам такомиллаштириш кучайиши, амалга оширилаётган тараққиётига табиий шароитнинг
ислоҳотларнинг бош мақсадидир. аҳамият касб этмоқда. Шунингдек, билан биргаликда, олий таълим ислоҳотлар самарадорлиги учун таъсирини оптималлаштириш,
Шу муносабат билан жамиятда юқори бонитетга эга бўлган ер тизимида тайёрланаётган кадрлар инсон фаолияти такомили механиз- ушбу жараённи шакллантирган
инсон экологиясига алоҳида эъти- ресурсларининг камайиши ҳолат- сифатини ошириш, шахс экологик мининг муҳим қисми ҳисобланади. сабабларни аниқлаш, инсоннинг
бор берилмоқда. Табиат, инсон ва лари, чўлланишга дахлдор бўлган маданиятини шакллантириш ва муайян шароитдаги фаолияти учун
жамият орасидаги ўзаро муноса- ҳудудларнинг кенгайиб бораётга- юксалтириш жараёнига эътибор- Ўзбекистон Президентлигига зарур бўлган тавсиялар ишлаб
батларнинг илмий ва ижтимоий ни, флора ва фауна вакилларини ни кучайтириш, ушбу соҳадаги номзод Нарзулло Обломуродовнинг чиқишга чақиради. Ушбу дастур-
аҳамияти Ўзбекистон Экологик асраб-авайлаш, келажак авлодга халқаро ҳамкорликни тобора кен- сайловолди дастурида глобал эко- нинг амалий, назарий аҳамияти
партияси томонидан муҳим маса- етказиш зарурияти, экологик му- гайтириш вазифасини ҳам илгари логик масалларга алоҳида эътибор шундаки, унда мамлакатимиз аҳо-
ла сифатида илгари сурилаётгани аммолар ечимида ҳар бир инсон суради. Шу билан бирга, экологик қаратилган. Дастурда жамиятнинг лисини хавфсиз экологик муҳитда
бугунги куннинг айни талабидир. масъуллигини оширишни тақозо хавфсизлик инсоннинг демокра- атроф муҳит билан ўзаро алоқа- яшаш истиқболлари ифодаланган.
Бу масала нафақат бизнинг мамла- қилмоқда. тик ислоҳотлардаги фаоллигини лари, муносабатларини ташкил
катимизда, балки жаҳон миқёсида оширади, мамлакатимизда янги қилишга урғу берилган. Ўзбекистон Назар ҲАКИМОВ,
ҳам тобора долзарб, назарий ва Мамлакатимиз ҳудудида гло- тараққиёт босқичида амалга оши- Экологик партияси сайловолди фалсафа фанлари доктори,
амалий аҳамият касб этмоқда. бал, минтақавий, регионал, локал рилаётган яратувчанлик, илгари- дастури шахснинг саломатлиги,
даражадаги экологик хатарларни лаш, рақамлаштириш, ижтимоий, муқим яшаш жойидаги шароитда профессор
Унинг долзарблиги жаҳонда учратиш мумкин. Бундай вазият
кечаётган ижтимоий ва иқтисо- экологик муаммонинг долзарб-
дий, муайян ҳолатларда сиёсий лиги, унинг бевосита демократик
жараёнларнинг экологик вазият,
IT таълим
бизга нима беради?
«Рақамли иқтисодиёт» мамлакатимиз тараққиётининг асосларидан бири сифатида белгиланган. Шу мақсадда
«Рақамли Ўзбекистон – 2030» стратегиясини амалга ошириш бошланди. Жумладан, унинг доирасида ҳудудларда 89 та,
тармоқларда 200 дан ортиқ лойиҳа ҳаётга татбиқ этилмоқда.
Аслида бундай лойиҳаларларни амалга нафар ёшларга дастурий таъминот, мобиль ларини ўрганиш имкониятига эга. малакали мутахассислар этиб таёрлаш.
оширишда ишни мактаблардан бошлаш иловалар, тармоқ администратори каби Умуман олганда, бундай ўқув марказ- Унинг давомийлиги 8 ой бўлиб, машғулотлар
лозим. Ўқувчилар, таълим соҳаси иштирок- йўналишлар бўйича профессионал таълим ҳафтасига 3 марта, кунига 1,5 соатдан ўтка-
чиларининг ахборот технологияларига оид берилади. лари аҳоли, хусусан, ёшларни компьютер зилмоқда. Курсларни муваффақиятли якун-
билимини ошириш – олдимизга қўйган мақ- технологиялари ва интернетдан самарали лаган ўқувчиларга сертификатлар берилади.
садга эришишда муҳим омил аслида. Рақамли технологиялар фойдаланишга ўргатиш мақсадида ташкил
самараси этилмоқда. У ерда ёшлар учун компьютер Ўзбекистон Президентининг 2021 йил
Айтиш лозимки, ҳозирги кунда Ўзбекис саводхонлиги, рақамли ва IT тадбиркорлик 5 мартдаги «Хотин-қизларни қўллаб-қув-
тонда ахборот технологияларига ихтисос Ҳозирда мамлакатимизда 151 та рақамли асослари, график ва веб-дизайн, мобиль ватлаш, уларнинг жамият ҳаётидаги фаол
лашган юзта мактаб фаолият юритмоқда. технологиялар ўқув маркази фаолият юри- иловалар яратиш каби 11 турдаги ўқув курси иштирокини таъминлаш тизимини янада
Келгуси икки йилда бундай муассасаларни тиб, уларда жорий йил ҳисоби бўйича жами ташкил этилган. такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғри-
205 тага етказиб, 30 мингдан зиёд ўқув- 27 мингдан ортиқ ўқувчи ёшлар ва аёллар сида»ги қарори ижроси бўйича «ITWоmеn.
чиларни ўқитиш режалаштирилган. Ушбу таҳсил олди. Биргина Фарғона вилояти Марғилон Uz», «Тumaris Edu» каби лойиҳалар ўтказиб
мактаблар учун педагоглар, техника ва шаҳридаги Рақамли технологиялар ўқув келинмоқда. Биргина «ITWоmеn.Uz» аёллар
ўқув дастурларини пухта тайёрлаш ишлари Ушбу марказлар фао- марказини мисол келтирсак, бу ерда 500 дан ва қизларнинг ахборот технологиялари бўйи
ҳозирдан бошланиши керак. Хўш, биз бунга лиятини кенгайтириш, ортиқ ёшлар IT соҳасида компьютер савод- ча билимини оширишга ва барча соҳаларда
қандай эришамиз? давлат-хусусий шериклиги хонлиги, дастурлаш тиллари, робототехника иштирокини таъминлашга хизмат қилади.
асосида яна шундай ўқув курслари бўйича билим ва кўникмаларга эга Лойиҳанинг биринчи босқичида 35 ёшгача
Жорий йил 1 октябрдан бошлаб барча ҳу- масканларини ташкил этиш бўлишди. 30 дан ортиқ йигит-қиз IT соҳа- бўлган, «Темир дафтар», «Аёллар дафтари»
дудларда 14 та IT-техникум фаолияти йўлга мақсадида самарали ишлар сида ўзини ўзи банд қилиб фрилансерлик ҳамда «Ёшлар дафтари»га киритилган хо-
қўйилади. Уларда дастурий инжиниринг, ах- олиб борилмоқда. фаолияти билан шуғулланиб, ўнга яқин IT тин-қизлар қамраб олинди.
борот хавфсизлиги, телекоммуникация каби корхоналар билан ҳамкорлик қилмоқда.
йўналишлар бўйича 8 мингга яқин ўқувчи Яқинда Қорақалпоғистон Республикаси Гарчи мамлакатимиз бу соҳада ривож
таҳсил олиши кутилмоқда. Бу IT мутахас- Қораўзак туманида навбатдаги Рақамли Хотин-қизлар учун лойиҳалар ланган мамлакатлар қаторига кирмаса-да,
сисларига бўлган талабнинг юқорилигидан технологиялар ўқув маркази очилди. Бу ривожл аниш ва барқарор ўсишда давом
далолат. Бунда кадрлар тайёрлашда ўқув ерда ёшлар мобиль ва веб дастурлаш, мобиль Хоразмда минг нафар ўқувчи қизларни этмоқда. Ҳозирда ўқитилаётган, тарбия-
марказлари ҳам муҳим ўрин тутади. Устави робототехника, киберспорт, IT-English соҳа- тайёрлаш бўйича янги «ТеchBika» ўқув ланаётган ёшлар улғайиб, яқин йилларда
80 миллиард сўм бўлган «Венчур» жамғар- лойиҳаси жорий қилинди. Лойиҳанинг мақ- юртимизда ахборот технологияларини янада
маси ва IT билимларни ривожлантириш сади – минг нафар ўқувчи-қизларни ахборот юксакларга олиб чиқишга хизмат қилади.
маркази ташкил этилиши белгиланди. Ушбу технологиялари ва ҳар хил соҳалар бўйича
марказларда келгуси беш йилда 100 минг кенг қамровли ўқув дастури орқали юқори Ноилахон АҲАДОВА
4 ila vaTABIAT № 40 // 2021 йил 7 октябрь ЖАРАЁН
www.ekogazeta.uz
Ўзбекистон Республикаси Марказий сайлов комиссияси такли-
фига биноан, Мустақил Давлатлар Ҳамдўстлиги иштирокчи
давлатлари Парламентлараро Ассамблеясининг узоқ муддатли
кузатувчилари мамлакатимизга ташриф буюрди.
Марказий сайлов комиссиясида Мустақил Давлатлар Ҳамдўстли-
ги иштирокчи давлатлари Парламентлараро Ассамблеяси (МДҲ ПА)
Кенгаши Котибияти раиси ўринбосари – МДҲ ПА иштирокчи-дав-
латларида демократиянинг ривожланиши, парламентаризм ва
фуқароларнинг сайлов ҳуқуқларига риоя этилишини мониторинг
қилиш халқаро институти (ДПРХИ) директори Иван Мушкет бош-
чилигидаги делегация вакиллари билан учрашув бўлиб ўтди, деб
ёзмоқда ЎзА.
МДҲ Парламентлараро Ассамблеясининг
узоқ муддатли кузатувчилари
ўз фаолиятини бошлади
Қайд этиш жоиз, МДҲ ПА куза- иштирок этишлари учун яратилган лар мониторинги билан чекланиб сайловга тайёргарлик кўриш ва дик. Ҳозир узоқ муддатли эксперт-
тувчилар гуруҳи МДҲ сайловлар- имкониятлар қайд этилди. қолмайди. Сайлов билан боғлиқ уни ўтказишга доир барча тадбир- лар гуруҳи сайлов жараёнларини
ни кузатиш миссияси таркибига муҳим тадбирлар, конференция ларда, шунингдек, мониторинг қилиш юзасидан ўз
киради. Шу билан бирга гуруҳ- – Биз Мустақил лар, семинарларда қатнашади, вазифасини аниқ белгилаб олди ва
нинг сайловларни кузатиш билан Давлатлар Ҳамдўст- муҳим қарорлар қабул қилишда сайлов куни овоз ишга киришдик. Президент сайло-
боғлиқ фаолияти МДҲ ПАга аъзо лиги Парламент ўз тавсияларини беради, – деди бериш хоналарида вига тайёргарлик ишлари қандай
давлатларда демократия, парла- Ассамблеяси Кенга- З.Низомхўжаев. ва овозларни санаб олиб борилаётгани, календар режа-
ментаризмнинг ривожланиши ва ши котибияти билан чиқишда қатнашиш сига мувофиқ тадбирларнинг бори-
фуқароларнинг сайлов ҳуқуқла- ҳамкорликни юқори МДҲ ПА кузатувчилари гу- ҳуқуқини берадиган шини мониторинг қиламиз. Сайлов-
рига риоя этилишини мониторинг баҳолаймиз. руҳига Тожикистон Республикаси тегишли намунадаги га яқин қолганда эса биз Парламент
қилиш халқаро институти (ДПРХИ) Мажлиси намояндагон Мажлиси гувоҳномалар топ- Ассамблеясининг аъзолари, депутат,
томонидан мувофиқлаштирилади. Ўзбекистон вакиллари доимий Оли раиси биринчи ўринбосари ширилди. сенаторлардан ташкил топган экс-
Бугунга қадар МСК томонидан 69 равишда кузатувчилар гуруҳи Махмадали Ватанзода бошчилик пертлар гуруҳи таркибида хорижий
нафар МДҲ ПА Кенгаши Котибияти таркибида кузатувчи сифатида қат- қилади. МДҲ ПА кузатувчилари Учрашув якунида Иван Мушкет кузатувчи сифатида яна келамиз.
ҳамда ДПРХИ вакиллари халқаро нашади. Бу демократик тамойил- ўз фаолияти давомида Тошкент журналистларга интервью берди. Марказий сайлов комиссиясининг
кузатувчи сифатида аккредитация ларни янада такомиллаштиришга шаҳри ва вилоятларда Ўзбекистон экспертлар, шунингдек, ОАВ билан
қилинган. бағишланган турли тадбирларда Республикаси Президенти сайло- – Ўзбекистондаги Президент сай- ҳамкорлик қилишга очиқлигини
тажриба алмашиш имконини вини кузатади ва мониторинг олиб ловида иштирок этиш учун таклиф ва тайёрлигини қайд этмоқчиман.
Марказий сайлов комиссияси беради. Мазкур институт МДҲ боради. олганимиздан сўнг, узоқ муддатли Сайловолди кампанияси бошланга-
раиси Зайниддин Низомхўжаев мамлакатларида демократиянинг экспертлар гуруҳини шакллантир- нидан бери МСК барча жараёнларни
меҳмонларни сайлов кампанияси ривожланишига ҳисса қўшади. Узоқ муддатли мониторинг очиқ тарзда амалга оширмоқда.
тадбирлари билан таништириб, Ташкилот демократик институт- давомида экспертлар сайлов кам- Бугунги учрашувда Ўзбекистон Мар-
сайлов Ўзбекистон Республикаси ларнинг ривожланиши ва сайлов паниясининг асосий босқичларини казий сайлов комиссияси вакиллари
Конституцияси ҳамда Сайлов ко- соҳасидаги қонунчилик базасини кузатадилар ва таҳлил қиладилар. билан сайлов жараёнлари хусусида
дексига мувофиқ очиқ ва ошкора такомиллаштиришга, шунингдек, Шунингдек сайлов жараёнининг фикр алмашдик. Якунда монито-
ўтказилаётганини таъкидлади. Шу сайловчиларнинг ҳуқуқий савод- иштирокчилари турли даражадаги ринг натижалари бўйича ҳисобот
билан бирга, айни дамда Президент- хонлигини оширишга катта ҳисса сайлов комиссиялари раҳбарлари тайёрланади ва якуний хулоса эълон
ликка номзодларнинг сайловолди қўшади. Шуниси қувонарлики, ва сиёсий партиялар штаблари қилинади, – деди И.Мушкет.
ташвиқот жараёни бўлиб ўтаётгани, институт фаолияти фақат сайлов- вакиллари билан учрашувлар
муддатидан олдин овоз бериш тар- ўтказади. Узоқ муддатли кузатув Хорижий кузатувчилар келиши
тиби, чет давлатда бўлиб турган Ўз- натижаси сифатида якуний ҳисо- давом этмоқда.
бекистон фуқароларининг сайловда бот эълон қилинади.
Тадбир якунида кузатувчиларга
Муддатидан олдин «Ўзбекистон матбуоти» ва «Муштум»
журналлари яна нашр этилади
овоз бериш
Ўзбекистон Миллий матбуот марказида Ўзбекистон Журналистлари ижодий уюшмаси ва бир гуруҳ
Сайлов куни ўз яшаш жойида бўлмайдиган сайловчи муддатидан соҳа фидойилари ташаббуси билан қисқа муддат ичида чоп этилмай қолган «Ўзбекистон матбуоти»
олдин овоз бериши мумкин. Муддатидан олдин овоз бериш – фуқаро- журналининг тақдимоти ўтказилди.
лар сайлов ҳуқуқини таъминлашнинг муҳим воситаси. Сайлов кодек-
сига асосан муддатидан олдин овоз бериш сайловга 10 кун қолганда Фахрий журналистлар, уюш- – «Ўзбекистон матбуоти» журналистларни бирлашишга
бошланади ва 3 кун қолганда тугатилади. манинг вилоят бўлими вакил- журналини қатор ҳамкор таш- чақирганман. Келинглар, мана
лари, тадқиқотчилар ва ёш килотлар ва ҳомийлар ёрдамида шу журнални «жонлантириш»-
Ўзбекистон Республикаси Марказий сайлов комиссиясининг журналистлар иштирокидаги чоп этишни йўлга қўйганимиз га, саҳифаларини бойитишга ўз
қарорига асосан, Ўзбекистон Республикаси Президенти сайловида тадбирни Ўзбекистон Журна- билан кейинги тақдири Ўзбе- ҳиссамизни қўшайлик.
муддатидан олдин овоз бериш 2021 йил 14 октябрь кунидан бошлаб листлари ижодий уюшмаси кистонда фаолият юритаётган
2021 йил 20 октябрнинг якунига қадар ўтказилади. раиси Олимжон Ўсаров олиб журналистларга, шу соҳада таҳ- Яна бир хушхабар сифатида
борди. Тақдимот иштирокчила- сил олаётган талабаларга ҳам шуни айтиб ўтмоқчиманки, ай-
Сайлов участкасида муддатидан олдин овоз бериш вақти соат 9:00 рига яқин кунлардаги режалар, боғлиқ, – дейди уюшма раиси рим сабабларга кўра «Муштум»
дан соат 19:00 га қадар деб белгиланди. журналларнинг формати, муас- Олимжон Ўсаров. – Журнални журнали ҳам нашр этилмай
сислари ва ҳомийлари ҳақида ойда бир марта чоп этилиши қолганди. Ташаббускорлар кў-
Муддатидан олдин овоз беришни амалга ошириш учун сайловчи маълумот берилди. Журналнинг режалаштирилган. Журналга маги билан журналнинг илк
доимий ёки вақтинчалик яшаб турган жойи бўйича сайлов участкаси- кейинги фаолияти ва унда чоп Чўлпондек улуғ маърифатпар- сони босмахонага топширилди. У
га ташриф буюради. Мазкур участка сайлов комиссиясининг аъзосига этиладиган илмий, маърифий вар инсоннинг қўли теккан. ҳам яқин кунларда чоп этилади.
ўз шахсини тасдиқловчи ҳужжатни кўрсатади ва сайлов кунида бўла материаллар ҳақида мулоҳа- Қолаверса, ушбу журнал ҳар Маълумот учун: журнал бир аср-
олмаслигининг сабаблари (таътил, хизмат сафари, хорижга чиқиш залар юритилди. Таклифлар ва доим ҳам ўзбек матбуотининг лик шонли тарихни босиб ўтган
ва ҳоказо) кўрсатилган аризани тақдим этади. Тегишли сайлов ко- танқидлар тингланди. юзи ҳисобланган. Мен ҳар доим маърифий нашрлардан бири
миссиясининг аъзолари унга аризаси асосида сайлов бюллетенини ҳисобланади.
ва конвертни беради.
САЙЛОВОЛДИ УЧРАШУВЛАР № 40 // 2021 йил 7 октябрь 5ila vaTABIAT
www.ekogazeta.uz
Нарзулло ОБЛОМУРОДОВ:
Томчилатиб суғоришда
Олтиариқ тажрибаси
мамлакатимизда сув етишмовчилигининг олдини олишда муҳим қадам
Ўзбекистон Президентлигига номзод Нарзулло Обломуродов Фарғона вилояти сайловчилари билан учрашди. Барча аҳоли қатлами Рўзматжон МАТҚУ-
иштирок этган учрашувнинг дастлабки қисми Олтиариқ туманида бўлиб ўтди. ЛОВ, Ўзбекистон Эколо-
гик партиясидан халқ
Фарғона ўзининг бетакрор табиати, унум- ресурслардан оқилона фойдаланиш ва аҳоли етиштирамиз, – деди Ҳусанбой ота. – Бугунги депутатлари Тошлоқ
дор ва серҳосил тупроғи билан етти иқлимда саломатлигини сақлаш борасида барча чора- кунда токзорларимизда энг узоқ сақланади- туман кенгаши депу-
довруқ қозонган. Бу заминнинг деҳқонлари ларни кўрамиз, – деди номзод. ган, апрель-май ойларига қадар «дони бўшаб тати:
ер ва сувдан унумли фойдаланиш ҳадисини кетмайдиган» ҳусайни, келинбармоқ навлари- – Партиямиз илгари сураётган экологик
олишган, йилига бир неча марталаб ҳосил Бугун мамлакатимизда хотин-қизларнинг ни етиштирмоқдамиз. масалалар жамиятимизнинг бугуни ва эртанги
олиш, тежамкор суғоришда катта мактаб ўрни ва мавқеи тобора ошиб бормоқда. Барча куни учун аҳамиятли ҳамда долзарбдир. Шу
яратишган. Қадим-қадимдан вилоятда ҳунар- соҳаларда аёллар ўзининг юксак салоҳиятини Таъкидлаш жоизки, узумчилик кластери боис ҳам ўз ихтиёри билан, онгли равишда биз
мандчилик, кичик бизнес ва тадбиркорлик намоён этаётгани, уларнинг мамлакат ижти- томчилатиб суғориш технологиясини қўллаган тарғиб қилаётган ислоҳотларнинг моҳиятига
кенг қулоч ёзган. Айни пайтда бу соҳани янада моий-иқтисодий ҳаётидаги фаол иштироки ҳолда интенсив асосда хўраки ва саноатбоп тушуниб сафимизга қўшилаётган турли соҳа
ривожлантириш, кичик бизнесга энергия таҳсинга сазовордир. Зотан, оиладан бошла- узум навларини етиштиришга ихтисослашти- вакиллари жуда кўп. Ўтказилаётган тарғи-
тежамкор технологияларни кенг жорий этиш надиган тозалик ва озодалик, она табиатга рилган. Номзоднинг сайловолди дастурида бот-ташвиқот ишлари, турли экологик акциялар
долзарб аҳамиятга эга. Номзоднинг сайловол- эҳтиёткорона муносабатни шакллантиришда ҳам сув ресурсларидан оқилона фойдаланишга аҳоли, айниқса, ёшларнинг экологик маданияти-
ди дастурида белгиланган: ҳам хотин-қизларнинг ўрни беқиёс. қаратилган ташкилий, ҳуқуқий ислоҳотлар ни ошириши билан аҳамиятли.
олиб борилиши таъкидланган бўлиб, ерларни Бугунги кунда Тошлоқ туманидаги мавжуд
– «яшил» энергетика, «ақлли» қишлоқ – Сўзга чиққан ёш қизимизнинг дадил томчилатиб суғориш технологияларини кенг экологик муаммолар ва саноат корхоналарининг
хўжалиги тамойилларини тадбиқ этишнинг фикрлари, депутат аёлларимизнинг ўринли жорий этиш алоҳида қайд этилган. Қолавер- атроф муҳитга салбий таъсирини камайтириш,
ҳуқуқий асосларини ишлаб чиқиш ва жорий таклифларидан ҳам кўриниб турибдики, са, қайта тикланувчи ва муқобил энергия замонавий технологияларни олиб кириш дол-
этиш; жамиятимизда хотин-қизларимиз фаоллиги манбаларидан фойдаланган ҳолда сувни чу- зарб масала бўлиб қолмоқда. Ушбу муаммоларни
ортмоқда. Бу барчамиз учун қувончлидир, – чуклаштирувчи локал қурилмалар барпо этиш ҳал қилишда ҳамкор ташкилотлар билан бир
– қайта тикланувчи ва муқобил энергия деди номзод Нарзулло Обломуродов. орқали олис қишлоқ жойларда ҳам сув таъ- қаторда Ўзбекистон Экологик партияси ҳам
манбаларидан фойдаланишга ўтиш, қайта минотини яхшилаш, шунингдек томчилатиб, муносиб фаолият олиб бормоқда.
тикланувчи ва муқобил энергия ишлаб чиқа- Экологик партия фақатгина экологик муам- ёмғирлатиб суғориш орқали ҳосилдорликнинг Мен Нарзулло Обломуродовга овоз бермоқ-
рувчиларга кенг иқтисодий ва молиявий рағ- молар билан шуғулланмайди. Партия нафақат оширилиши ва сув сарфи бир неча бор тежали- чиман.
батлантириш тизимини жорий этиш; номига хос муаммолар, балки иқтисодий ва ши батафсил тушунтириб берилган.
ижтимоий соҳаларга ҳам эътибор қаратади. Дилфуза МЎЙДИ-
– чекка ва олис ҳудудларда қайта тикла- Буни номзоднинг сайловолди дастурида Бугунги кунда ана шундай сув сарфини НОВА, Фарғона вило-
нувчи ва муқобил энергия манбаларидан илгари сурилган ғоялар ва мақсадларда ҳам камайтирувчи томчилатиб суғориш техноло- ят Экология ва атроф
фойдаланувчиларни қўллаб-қувватлаш; кўриш мумкин. гияси қишлоқ хўжалигининг барча йўналиш муҳитни муҳофаза қи-
ларида кенг қўлланиши ҳосилдорликнинг бир лиш бошқармаси лабо-
– «органик» қишлоқ хўжалиги маҳсулот- – Барқарор ривожланишни таъминлаш, неча баробар ортишини, сувнинг эса тежали- ратория бўлими мудири:
ларини етиштиришни давлат томонидан «яшил» иқтисодиётга ўтишни жадаллашти- шини таъминлайди.
қўллаб-қувватлашнинг ҳуқуқий асосларини риш, қайта тикланувчи ва муқобил энергия – Бугунги иқлим ўз-
яратиш, кимёвий воситалар ва гени ўзгар- қамровини кенгайтириш асосий вазифалари- ИССИҚХОНА – гариши шароитларида
тирилган организмлардан фойдаланишни миздан бири ҳисобланади, – деди Нарзулло ДОИМИЙ ДАРОМАД МАНБАИ яшилликни сақлаб қо-
тартибга солиш каби қатор масалалар Фарғо- Обломуродов. – «Яшил тараққиёт – фаровон- лиш юртимиздаги ҳар бир фуқаронинг бурчи-
на вилояти ижтимоий-иқтисодий ҳаётида лик асоси!» шиори остида экологик барқарор Номзод Нарзулло Обломуродов Олтиариқ дир. Чунки яшил ҳудудларнинг камайиб кетиши
айниқса долзарб аҳамият касб этади. ривожланишга йўналтирилган «яшил» сиёсат- туманидаги Мавсумжон Умаров раҳбарлик атроф муҳит ҳолатига салбий таъсир кўрсатиб,
ни ҳаётга татбиқ этиш бўйича қатор ишларни қилаётган жами ер майдони 15 гектарга тенг иқлим ўзгаришларини келтириб чиқаради.
– Экологик партия «яшил» тараққиёт амалга оширамиз. «Яшил иқтисодиёт» тамой- бўлган «Мавсум агро логистика» корпорация Айниқса, вилоятимизда йиллар давомида ул-
ҳамда яшил иқтисодиётга ўтишни жадал- иллари асосида ишлаб чиқаришнинг барча сида бўлди. кан чинорлар кесилиб кетган. Бунинг оқибати
лаштириш тарафдоридир, – деди Нарзулло соҳаларини ривожлантиришга йўналтирилган ҳозирда Фарғона иқлимида ўз асоратларини
Обломуродов. – Келажакда яшил иқтисодиёт сиёсатни юритиш, «яшил иқтисодиёт» улу- – Беш юз нафарга яқин ишчи-хизматчила- кўрсатмоқда.
тараққий топган, қайта тикланувчи ҳамда шини 30 фоизга етказиш, йиллик иқтисодий римиз кўмагида 15 гектардан зиёд ерда барпо Қолаверса, вилоятда ичимлик сув танқисли-
муқобил энергия ишлаб чиқарувчи, ресурс ўсиш суръатини 7 фоиздан ошириш, давлат этилган иссиқхоналарда помидор, бодринг, гининг келиб чиқиш эҳтимоли ҳам бугун эколо-
тежамкор технологиялар жорий этилган за- томонидан «яшил» иш ўринларини яратишни қалампир, булғор қалампири каби ўн турга гик муаммолар ҳақида жиддийроқ ўйлайдиган
монавий рақобатбардош иқтисодиётни барпо қўллаб-қувватлаш устувор мақсадларимиздан яқин полиз маҳсулотлари етиштирмоқдамиз. вақт етганлиги ҳақида эслатиб турибди. Шунинг
этиш партиямизнинг асосий мақсадидир. биридир. Атроф ҳудудлардаги ёшларни ҳам иш билан учун вилоятда мавжуд сув тозалаш иншоотла-
таъминлашга эътибор қаратганмиз, – дейди рини модернизация қилиш сув ресурсларидан
Учрашув давомида Н.Обломуродов Самимий руҳда ўтган учрашув сўнгида корпорация раҳбари Мавсумжон Умаров. унумли фойдаланиш имкониятини яратади.
Оролбўйи ҳудуди муаммолари ечимига қара- профессор Аҳмадали Ғафуров Катта Фарғона – Ёшларга 10 сотихдан корпорациямиз ерла- Шу масалалар Экологик партиядан кўрсатил-
тилган «Мўйноққа мадад» хайрия веломара- канали қурилганлигининг 80 йиллигига бағи- рини бўлиб берганмиз. Иссиқхонада биргина ган номзоднинг дастурида акс этгани учун ҳам
фони лойиҳаси ҳақида тўхталиб ўтиб, Фарғо- шланган «Фарғона водийси дурдоналари» ки- қалампирнинг ўзидан кузги мавсумда 10-12 унга овоз бермоқчиман.
на вилоятида ҳам мазкур йирик тадбир кенг тобини Нарзулло Обломуродовга туҳфа қилди. тонна ҳосил олдик. Етиштирилган маҳсу-
қулоч ёзганини мамнуният билан таъкидлади. лотларни Россия давлатига ҳам экспорт Шаҳноза АБДУБАН-
Дунёда кечаётган глобал исиш кўрсаткичлари ТОМЧИЛАТИБ СУҒОРИШ — қиляпмиз. НОПОВА, Фарғона дав-
бўйича мамлакатимиздаги ҳолат халқаро меъ- лат университети та-
ёрлардан юқори эканлигига ҳам алоҳида урғу УЗУМЧИЛИКДА Нарзулло Обломуродов тадбиркор деҳқон- лабаси:
бериб ўтди. Номзоднинг сайловолди дастури нинг меҳнат жамоаси билан суҳбатда иссиқхо-
билан батафсил танишган сайловчилар ўзла- Олтиариқ деганда авваламбор токсўри- на ҳар бир рўзғор учун доимий даромад ман- – Мен ўз ҳуқуқла-
рини қизиқтирган саволларнинг барчасига ларда маржондек тизилиб турган, олтиндек баи эканини таъкидлаб ўтди. Томчилатиб суғо- римдан фойдаланиб
атрофлича жавоблар олишди. товланган, қора, қизил, сап-сариқ , асалдек риш усулидан фойдаланиб, сув ресурсларини сайловда илк бор қатна-
тотли узумлар кўз олдимизга келади. Бугунги тежаш ҳамда даромадни ошириш юзасидан ўз шаётганимдан бахтиёр-
Биринчилардан бўлиб микрофонни қўлга кунда узумчилик соҳаси ҳам ривожланиб, фикр-мулоҳазаларини билдирди. Маҳсулотни ман. Шу сайлов орқали
олган фарғоналик 18 ёшли қиз номзодга замонавий ресурстежамкор технологиялардан қайта ишлаш, полиз экинларидан қуритилган ҳуқуқий ва сиёсий билимларим ҳам ошмоқда.
Фарғона вилояти экологиясини яхшилаш ва фойдаланиш орқали мўл-кўл ҳосил олишга ва консерваланган табиий органик маҳсулот- Мен Экологик партия аъзосиман ва партиямиз-
асраб-авайлаш бўйича аниқ таклифлар берди. эришилмоқда. лар тайёрлашни йўлга қўйиш, даромадлар дан кўрсатилган номзодга овоз бермоқчиман.
Халқ депутатлари Тошлоқ туман кенгаши де- эвазига янги даромад манбаларини яратиш Экология, она табиат ҳақида қайғуриш,
путати, экология фаоли Рўзматжон Матқулов Нарзулло Обломуродов Фарғона вилоятида бўйича зарур тавсиялар берди. унинг йўлида хизмат қилиш хайрли иш-
эса Ёзёвон чўлларини асраш борасида ўринли узумчилик кластери асосида фаолият олиб дир. «Янги Ўзбекистонда янги сайловлар»
мулоҳазаларини билдирди. бораётган хўжаликлар билан ҳам танишиб, Ўзбекистон Экологик партияси – бу ёшларнинг демократик ҳуқуқларини анг
олтиариқлик тажрибали деҳқон Ҳусанбой Марказий кенгаши лашларига кенг йўл дегани.
– Дастуримизда назарда тутилганидек, Ғафуровнинг хонадонида бўлди. Ахборот хизмати Юртимизда атроф муҳит муҳофазаси йўлида
«Она табиатни асраб-авайлаш муқаддас бур- олиб борилаётган ишларда биз ёшларнинг
чимиздир!» шиори остида аҳоли учун қулай – Узумчилик борасида қарийб эллик йил- иштирокимиз муҳим аҳамият касб этади.
яшаш шароитларини яратиш мақсадида лик тажрибамиз бор. 16 сотих ерда токзор- Шуни англаган ҳолда номзоднинг сайловолди
атроф-муҳитни муҳофаза қилиш, табиий ларимиздан ҳар йили 25 тоннагача маҳсулот дастурлари билан тўлиқ танишиб чиқдим.
Дастурда биз ёшларнинг таълим-тарбия оли-
шимиз учун илгари сурилган ғоялар мени жуда
қувонтирди.
6 ila vaTABIAT № 40 // 2021 йил 7 октябрь САЙЛОВОЛДИ УЧРАШУВЛАР
www.ekogazeta.uz
Экологик сида дунё бўйича йилига 105-110 фарзандларига имтиёзлар бериш
тарбияни млрд. тоннага яқин чиқинди юза- каби ташаббуслар амалга ошири-
боғчадан бошлашимиз шарт га келмоқда. Чиқиндилар қаттиқ, лишини таъкидлади.
газсимон, суюқ ҳолатда бўлиб,
Наманган азалдан ўзининг бетакрор таровати, табиатсевар ва меҳнаткаш халқи, ноёб олма уларнинг бир қисми ҳавога, бо- Саноат чиқиндиларини
навлари билан машҳур. Охирги йилларда эса Наманган деганда кўз олдимизга сифатли ва шқаси сувга, тупроққа, ўсимлик камайтириш мумкин
бежирим, хорижникидан қолишмайдиган кийим-кечаклар келади. Наманган бугунги кунда ва ҳайвонот дунёсига ўтиб, тў-
ишлаб чиқаришнинг барча йўналишларида илгарилаб бормоқда. планиб боради. Чиқиндиларнинг Ҳозирги кунда республикамиз-
йиллар давомида тўпланиб бори- нинг барча ҳудудларида кўп қа-
Ўзбекистон Экологик парти- қолмоқда. Бу эса иқлим ўзгари- лозим деб ҳисоблайман. Экологик ши ҳозирги кунда инсон ҳаёти ватли уйлар, саноат корхоналари
ясидан Президентликка номзод шлари билан боғлиқ инқирозни таълим-тарбия фарзандларимизга учун ўта хавфли муаммоларни ва турли қурилиш бинолари қад
Нарзулло Обломуродовнинг На- янада мураккабл аштирмоқда. Бу боғча ёшиданоқ сингдирилиши келтириб чиқармоқда. ростламоқда. Ушбу қурилишлар
манган вилоятида сайловчилар борада тезкор чоралар кўрилмаса, юқори самара беради. учун ажратилган сармоялар ўзи-
билан бўлиб ўтган учрашуви са- келгусида глобал тусдаги муаммо- Бугунги кунда бутун дунёда ни оқлаши билан бирга, шаҳар
мимий ва таклиф-мулоҳазаларга лар бундан-да аянчли кўриниш Инсониятнинг келгуси ривож олимлар, экологлар чиқиндилар- ва туманларнинг иқтисодиётини
бой бўлди. Сайловчилар номзод олиши мумкин. Шунинг учун ҳам ланиш тақдири, кўп жиҳатдан, ни қайта ишлаш бўйича кўплаб ривожлантириши бор гап. Бун-
дастури бўйича саволларига атро- жамиятимизнинг ҳар бир аъзоси табиат билан жамият ўртасидаги лойиҳаларни ишлаб чиқишган. дай бунёдкорлик ишларининг
флича жавоб олдилар, ўзларининг «экологик ҳушёр» бўлмоғи давр қарама-қаршиликларни оптимал Кўпгина ривожланган мамлакат- жадаллашиши эса албатта қури-
янги ташаббус ва таклифларини талабидир. ҳал қилиш йўллари ва воситалар- ларда чиқиндини бошқариш ти- лиш молларига бўлган эҳтиёжни
билдирдилар. нинг топилишига боғлиқ. Шулар- зими хусусий секторга тегишли. оширади.
Нарзулло Обломуродовнинг дан келиб чиққан ҳолда, табиат Биргина мисол, Хитойнинг энг
Сайловолди учрашувида сўз сайловолди дастурида узвий эко- билан жамият ўртасидаги алоқа- бой аёли чиқиндиларни қайта Шу жумладан, цементга бўлган
олганлар Наманганнинг сўлим логик таълим борасида ҳам атро- дорликнинг асосий тамойилига ишлаш билан шуғулланадиган талабни тўлақонли қондириш,
табиати, унинг экотуризм соҳа- флича сўз юритилган. Бу эса сай- қатъий риоя қилиш зарур бўлади. миллиардер тадбиркор ҳисобла- ишлаб чиқариш ҳажмини янада
сидаги салоҳияти ва вилоятдаги ловчиларни бефарқ қолдирмади. Ўзбекистон Экологик партияси- нади. Ривожланган мамлакатлар- кўпайтириш, янги қувватларни
экология ва атроф муҳит масала- дан Президентликка номзоднинг да чиқиндини қайта ишлаб, тайёр ишга тушириш устувор аҳамият
лари ҳақида алоҳида тўхталишди. – Жамиятимизда сайловолди дастурида эса табиат маҳсулот ишлаб чиқаришнинг са- касб этади.
Бунга жавобан Н.Обломуродов экологик маданият- ва жамият муносабатларини марали усуллари йўлга қўйилган.
ҳам вилоятдаги экологик муаммо- ни ошириш учун ёш тартибга солиш борасидаги усту- Аммо уларни
ларга ечим топишда, атроф муҳит авлодда гўдаклик- вор вазифалар қатъий белгилаб Ўзбекистонда ҳам чиқиндилар- ишлаб чиқариш жа-
ва табиатга бўлган муносабатни даноқ атроф муҳит- қўйилган. ни қайта ишлайдиган корхоналар раёнида атмосфера-
ўзгартириш йўлида жамоатчилик га эҳтиёткорона сони тобора кўпайиб бораётгани га чиқариладиган
назорати муҳим омил эканини муносабатда бўлиш Наманганда дарахт қувонарли. Ташаббускорлар хо- турли кимёвий мод-
алоҳида таъкидлади. ҳиссини шаклланти- экиш акцияси риждан замонавий технологиялар далар ва чанг зарра-
риш, келтириб, ўзига хос кластерларни лари инсон соғлиғи,
– Экологик хавф-хатарларга Экопартия раҳбари Наманган ишга тушираётир. атроф муҳит, эко-
қарши курашиш, уларни барта- она табиатга меҳр уйғотиш, вилояти сайловчилари билан тизим учун катта
раф этишда давлат ва жамоат- экологик муаммоларнинг маз- учрашувидан сўнг Наманган Наманган шаҳрида «Мусаффо хавф туғдиради.
чилик иштироки ҳамда назорати мун-моҳиятини уларга чуқур шаҳрида жойлашган «Афсоналар иқлим» масъулияти чекланган
самарадорлиги оширилиши ке- тушунтириш биз, педагоглар- водийси» боғида бўлди. Боғда жамияти чиқиндиларни қайта Бу борада халқаро қабул
рак. Бу борада жамоатчи эколо- нинг зиммасидаги вазифадир, дам олувчилар учун яратилган ишлаш билан шуғулланадиган қилинган амалиётга мувофиқ
гик инспекторлар фаолиятида – деди учрашувда сўзга чиққан шарт-шароитлар билан танишиб, йирик класт ерлардан бири си- ифлослантирувчи моддаларнинг
электрон тизимлардан фойдала- Наманган тумани «Деҳқонобод» дарахт экиш акциясини ўтказди. фатида ташкил этилган бўлиб, ўртача концентрацияси норма-
ниш, ҳуқуқбузарликлар профи- маҳалла фуқаролар йиғини оила унинг ҳисобида 160 тадан ортиқ тивлари асосида ҳаво сифатини
лактикасини такомиллаштириш ва хотин-қизлар масалалари Ушбу боғ ҳудуди 155 гектарни махсус техникалар мавжуд. Ушбу баҳолашнинг мавжуд тизимини
жуда муҳим. Шу билан бирга, бўйича мутахассиси Юлдузхон Ту- ташкил қилиб, бу ерда дам олув- кластер бир кунда аҳолидан минг ислоҳ қилиш мақсадга мувофиқ-
атроф муҳитни муҳофаза қилиш роббоева. – Мен педагог сифатида чилар учун барча қулайликлар куб атрофида чиқинди йиғиб дир. Шаҳарлар ва йирик саноат
ва табиий ресурслардан оқило- мактабгача таълим жараёнида яратилган. «Афсоналар водийси» олиш имконига эга. мажмуалари атрофида атмосфера
на фойдаланиш масалаларида кўргазмали материаллар ва жон- боғи сўлим ва хушманзара, энг ҳавосини мунтазам мониторинг
ёшлар фаоллигини кучайтиришга ли табиат бурчакларидан фойда- муҳими, шаҳар микроиқлими Ҳозирги кунда аҳолига хизмат қилиш станцияларини кўпайти-
алоҳида эътибор қаратиш лозим, ланиш, узвий экологик таълим ти- учун муҳим аҳамиятли макондир. кўрсатиш қамрови 71 фоизни риш, уларни замонавий жиҳозлар
– деди Н.Обломуродов. – Бугун- зимига ўтишни жадаллаштириш ташкил қилади. 2022 йилга келиб билан таъминлаш ПМ 10 ва ПМ
ги кунда бутун дунёда саноат Наманган энг тоза қамров даражасини 100 фоизга 2,5 кўрсаткичларини кузатиб
корхоналари томонидан атроф ҳудудга айланади олиб чиқиш режалаштирилган. бориш зарур.
муҳитга чиқарилаётган ташла-
ма, оқова сувлар ва чиқиндилар Тадқиқотчиларнинг ҳисоб-ки- Нарзулло Обломуродов ви- Ўзбекистон Экологик партияси-
ҳажми ҳамон юқори даражада тобига кўра, ҳозирги кунда инсон- лоятга ташриф давомида ушбу дан номзод Н.Обломуродов Чуст
нинг хўжалик фаолияти натижа- кластерда ҳам бўлди. Унинг фа- туманидаги «Наманган цемент»
олияти билан яқиндан танишиб, МЧЖ фаолияти билан ҳам яқин-
соҳада амалга оширилаётган дан танишди.
ишларни янада ривожлантириш
зарурлигини таъкидл ади. Корхо- Мазкур корхона фаолиятини
на фаолиятини такомиллашти- бошлаганига кўп вақт бўлгани
риш бўйича тегишли таклиф ва йўқ. Шундай бўлса-да замонавий
тавсияларини берди. технологиялар билан жиҳоз-
ланган заводда энергия ресур-
– Сайловолди дастуримизда сларидан унумли фойдаланиш
айтиб ўтилганидек, саноат ва мақсадида янги фильтр тизимла-
маиший чиқиндиларни бошқа- ри ўрнатилгани туфайли атроф
риш соҳасида замонавий техно- муҳитга кам зарар етказади.
логияларни жорий этишни жа-
даллаштиришимиз лозим, – деди Нарзулло Обломуродов корхо-
Нарзулло Обломуродов чиқинди- на фаолияти билан яқиндан тани-
ларни қайта ишлаш муаммосига шиб, бу ерда амалга оширилиши
тўхталар экан. кўзланган лойиҳалар ҳақида ўз
таклиф-мулоҳазаларини билдир-
Номзод «Мусаффо иқлим» ди.
МЧЖда махсус автомобилларни
қайта таъмирлайдиган механик Ўзбекистон Экологик партияси
аёл Адиба Раҳимова билан ҳам Марказий кенгаши
суҳбатлашди. Адиба Раҳимова Ахборот хизмати
махсус автомобилларни таъ-
мирлаш билан 35 йилдан буён
шуғулланиб, вилоятнинг энг тоза
ҳудудлардан бирига айланишига
муносиб ҳисса қўшиб келмоқда.
Нарзулло Обломуродов истиқ-
болда бундай фидокор, меҳнат-
каш аёлларни муносиб тақдир-
лаш, уларнинг оилаларига ва
Муродилла ЭРАЛИЕВ, Шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Наманган Бойдеда ЖЎРАЕВ, меҳнат фахрийси:
филиали жарроҳлик-реанимация ва амалиётлар бўлими бошлиғи:
– Биз ўзимизнинг она табиатга, экологияга бўлган муноса-
– Шифокор сифатида шуни айтишим мумкинки, дастурда экологик хавфларни бартараф батимизни яна бир бора қайта кўриб чиқишимиз керак.
этиш билан соғлиқни сақлаш тизимининг тараққиёти уйғунлашиб кетган.
Биз нафас олиб турган ҳаво ҳам, ичаётган сув ва истеъмол
Бутун дунё тиббиёти бонг ураётган профилактик тиббиёт мазмуни ҳам айнан шу, қилаётган озиқ ҳам – табиатнинг бизга инъомидир. Айниқса,
яъни касалликни келтириб чиқарувчи омилларни камайтиришдир. Инсоннинг соғлиғини атроф муҳит мусаффолиги инсон саломатлиги учун жуда
йўқотиб кейин даволагандан кўра, шу дарднинг олдини олиш чораларини кўриш керак ва муҳим. Шунинг учун ҳам номзоднинг сайловолди дастуридаги
дастурда шу масалага урғу берилган. Айниқса, санитар-эпидемиологик жиҳатдан потен- ушбу ресурсларни асраб-авайлаш, атмосфера ҳавоси мусаф-
циал хавфларни прогнозлаш, эпидемиологик скрининг ўтказиш бугунги куннинг инкор фолигини сақлашга қаратилган йўналишлар барчамиз учун
килиб бўлмайдиган талабидир. аҳамиятлидир.
Шу масалалар атрофлича қамраб олингани учун ҳам мен Экопартиядан кўрсатилган Шу боис барчангизни Нарзулло Обломуродов номзодини
номзодга овоз бераман. қўллаб-қувватлашга чақираман.
ДОЛЗАРБ МАВЗУ № 40 // 2021 йил 7 октябрь 7ila vaTABIAT
www.ekogazeta.uz
Ўзбекистон Экологик партиясидан
Ўзбекистон Республикаси
Президентлигига номзоднинг
сайловолди дастуридан:
глобал ривожланиш шароитида вужудга келган
чиқинди муаммоларини самарали ҳал этиш мақса-
дида маиший чиқиндиларни қайта ишлаш ҳажми
40 фоизга, ҳосил бўлаётган саноат чиқиндиларини
қайта ишлаш миқдори эса 20 фоизга етказилади;
чиқиндиларни аҳоли пунктлари ерларида, таби-
атни муҳофаза қилиш объектларига ҳамда муҳофа-
за этиладиган табиий ҳудудларга зарар етказиш
хавфи юзага келиши мумкин бўлган бошқа жойларда
сақлаш ва зарарсизлантириш чекланади;
чиқиндиларни қайта ишлаш ҳамда улардан
иккиламчи хомашё сифатида фойдаланиш орқали
уларнинг ҳажми қисқартирилади;
Қушларга хавф
солаётган маҳсулот
Бир кунда ер юзида чиқадиган пластик чиқиндилар юз минг тонналаб, қайта ишланадиган
қисми эса жуда оз. Аслида пластик маҳсулотлар ишлаб чиқарилиши глобал миқёсда табиатга
ва айниқса ҳайвонот дунёсига зарар етказади. Нафақат ердаги жонзотлар, ҳатто осмон эгалари
бўлган қушлар ҳам пластмасса сабаб қирилиб кетиш хавфи остида.
Масалан, Австралияда ҳар овқат сингари ҳид тарқатади. қилиш учун кетган нар ёки мода фоқи давлатларида ҳам салбий таъсир кўрсатади.
йили деярли 3 миллион тонна Тадқиқотлар шуни кўрсатадики, қушлар, одатда, овқат деб ўй- бундай маҳсулотларни
пластмасса ишлаб чиқарилади, бу денгиз қушларининг овқат лаб пластмасса билан қайтади бозордан олиб ташлаш Пластикни парчалаш
шундан атиги 12 фоизи қайта излашда ўзига тортадиган табиий ва уни жўжаларига беришади. ҳамда 2021 йил июлга мумкин
ишланади. Хўш, буларнинг бар- ҳидга ўхшайди. Натижада қуш Полапонларнинг ошқозонлари қадар уларни ишлаб
часи қушларга қандай таъсир уни истеъмол қилади. пластмассанинг таъсирига дош чиқаришни тўхтатиш Тулуза университети олимлари
қилади? Пластмассадан қанча бера олмайди ва кўпчилиги ўлади. керак эди. Ҳозир 12 ой ичида мав- полиэтилентерефталата (ПEТ)
қуш ўлишини биласизми? Учинчидан, пластмасса сув юза- жуд захираларни сотишга рухсат – пластик идишлар ишлаб чиқа-
сида сузади. Пластик массасининг Денгиз муҳитида ҳар йили берилган, аммо шундан кейин ришда фойдаланиладиган плас
Денгиз қушларининг пласт- енгиллиги муаммонинг асосий ўн минглаб китлар, қушлар ва тақиқ тўлиқ кучга киради. тикнинг 90 фоизини парчалай-
масса туфайли нобуд бўлиши қисмидир. Мисол учун, албатрос тошбақалар пластик чиқинди- диган ферментни синтез қилди.
ҳозирда йилига 1 миллиондан турлари сув юзасидаги ҳаракат- лар сабаб ҳалок бўлади. Пластик Европа парламентининг бел- Янги тадқиқот «Натуре» журнали-
ортган. 1960 йилда ўрганилган ланишни сезади ва уни озиқа деб сумкаларни истеъмол қилган гиялик аъзоси Фредерик Рис да чоп этилган. Қайд этилишича,
денгиз қушларининг 5 фоизидан ўйлаб дарров ютиб юборади. жонивор уни ҳазм қилолмайди ва қонун барча пластик идишларга, бугунги кунда ПEТ-пластикнинг
камроғининг ошқозонида пласт- бу чиқинди ичакда қотиб қолади. хусусан бунга пластик ликопча- атиги 30 фоизи қайта ишланади.
масса борлиги аниқланган, аммо Пластик истеъ- Ҳайвонларнинг ичидаги пласт- лар, пичоқлар, санчқилар ҳам Мавжуд усуллар сифати паст янги
1980 йилда бу рақам 80 фоизга мол қилган баъзи масса овқат ҳазм бўлиш жараё- киришини айтган. Ҳаво шари материал беради – у қайта ишлаш
кўтарилган. Ушбу ўрганишлар ва қушлар тезда ўла- нига тўсқинлик қилади ва бу ўта тутқичлари, пахтақанд таёқчала- давомида мустаҳкамлигини йўқо-
замонавий тадқиқотларга асос ди. Бунга пластик оғриқли ўлимга олиб келади. ри ва кофе аралаштиргичларни тади, шу сабабли ундан чекланган
ланиб, 2050 йилга келиб барча бўлакл арининг ишлаб чиқариш ҳам тақиқланади. равишда фойдаланилади.
денгиз қушларининг 99 фоизи ўткир қирраси Ишлаб чиқариш
пластмассани истеъмол қилиши қушнинг ички ор- тақиқланди Маълумки денгиз ва океанлар- ПEТ – пластикни парчалай
ва бу уларни ҳалокатга етаклаши ганларини кесиши ни ифлослантирадиган чиқин- оладиган 100 минг хил фермент-
мумкинлиги айтилмоқда. сабаб бўлади, деб Хитойда 2020 йилнинг сўн- диларнинг 80 фоиздан ортиғи ни синовдан ўтказган олимлар,
айтмоқда олимлар. гидан бир марталик фойдала- пластикдан иборат. Чунки плас барглар ўғитидан тайёрланади-
Шу ўринда «Нега қушлар ниладиган пластик маҳсулот- тикдан тайёрланган маҳсулотлар ган кутинза номли фермент буни
пластмасса ейди? Бошқа нарса Бошқалар очликдан ўлиши ларни ишлаб чиқариш ва сотиш кўпинча фақат бир марта ишлати- қолганларига қараганда бир неча
йўқми?» дейдиганлар топилади. мумкин, чунки улар ўзларини тақиқланди. Бу ҳақда Хитой лади ва ташлаб юборилади. Қай- баравар самаралироқ амалга
Ҳақиқатдан ҳам бунинг сабаби пластмасса еб, тўқдек ҳис қилади, экология вазирлиги тақдим этган та фойдаланиш мумкин бўлган оширишини аниқлаган. Опти-
нимада? лекин озиқавий фойда кўрмайди. маълумотга кўра, 2020 йилнинг маҳсулотларга қараганда улар маллаштирилган кутинза 10 соат
Натижада ҳақиқий очлик уларни ўзидаёқ кимёвий зарраларга эга денгизларга тўкилиш эҳтимоли давомида бир тонна ПEТ-плас
Пластмассахўр қушлар кучдан қолишга ва ўлимга олиб пластик идишлардан фойдала- кўпроқ. Денгизларда, океанларда тикнинг 90 фоизини парчалаган.
келади. нишга тақиқ ўрнатилган. Бундай ва пляжларда тўпланган пластик Қайта ишланган пластикдан
Аслида денгиз қушлари пласт- маҳсулотларни сотиш 2022 йилга чиқиндилар денгиз ҳаёти ва ин- тайёрланган идишлар сифати эса
массани ютишининг бир нечта Қушлар пластмассани истеъ- келиб батамом тўхтатилади. сон саломатлиги учун ҳам катта оригинал партиясидан фарқ қил-
сабаблари бор. мол қилганда уни қоплайдиган Шунингдек, ушбу чекловлар хавф солади. маган. Бир тонна пластмассани
кимёвий моддаларнинг токсик юпқа пластик қоплар ва қиш қайта ишлаш учун зарур бўлган
Биринчидан, бу овқатга ўхшай- таъсирига тушади. Айниқса ов лоқ хўжалиги эҳтиёжлари учун Инсонга таъсири ферментнинг нархи бирламчи
ди ва қушлар Океанда сузаётган ишлатиладиган плёнкаларга, шу пластмасса нархининг атиги 4
пластмассанинг майда зарралари- билан бирга, мамлакатга пластик Олимларнинг фикрича, пластик фоизини ташкил этган.
ни ўлжа деб ўйлаб еб қўйишади. чиқиндиларни импорт қилишга идишлар инсонда онкологик ка-
ҳам татбиқ этилади. салликларни келтириб чиқаради. Агарда пластмасса чиқинди-
Иккинчидан, пластмасса худди Бу борада АҚШлик мутахассислар ларининг ҳайвонот ва қушлар
Расмий маълу- бир қанча тадқиқотлар олиб бор- оламига хавфини ҳисобга олсак
мотларга кўра, ган. Натижада пластик идишларга уни парчалаш ва қайта ишлаш-
ушбу дастур беш сув солинганида ёки у иситилган- нинг замонавий усулини тадқиқ
йиликка мўлжал- да ундан инсон саломатлигига этиш энг тўғри йўл эканига амин
ланган бўлиб, унга салбий таъсир кўрсатувчи кўплаб бўламиз.
босқичма-босқич элементлар ажралиб чиқиши маъ-
ўтилади. лум бўлган. Уни истеъмол қилган Ноилахон АҲАДОВА,
инсон организмига ўрнашиб, «Оила ва табиат» мухбири
2019 йилда қабул қилинган те- онкологик касалликлар ривожла-
гишли қонунга кўра, Европа Итти- нишига сабаб бўлади. Олимлар-
нинг фикрига кўра, саломатликка
нафақат пластик идишлар, балки
пластик ром, мебелнинг плас
тикдан ишланган қисмлари ҳам
8 ila vaTABIAT № 40 // 2021 йил 7 октябрь ТАБИАТ ВА БИЗ
www.ekogazeta.uz
Тоғбегининг гап-чин бўлиб чиқди. Худди ўткир найза учини эслатиб юборадиган қоя пастидаги сайҳонликдан аллақачон
олқорлар тўдаси ғойиб бўлган экан. Улар ҳар қандай одамнинг тинкаю мадорини қуритиб қўядиган нотекис, хавфли сўқмоқ,
жар-ўраларни назар писанд этмасдан, янги, серўт яйловларни излаб топиш илинжида бу ерлардан бош олиб кетган эди. Энди
уларни учратиш учун қорайиб турган ҳов анави қоялар бағрини кесиб ўтган сўқмоқдан пастга эниб, хийла вақтгача йўл таноби-
ни тортишимизга тўғри келади.
Қалтис тоғлар зирвасин эчкию
олқордан сўр...
Сир-синоатга, ажойиботларга лар қадим-қадимдан «Қизил ки- лаётган» сой бўйлаб, турфа хил нинг яқин қариндоши бўларкан. ташлашаётган экан. Бундай кезда
сероб Оқтовда олқорқамоқ сақлаб тоб»га киритилган ёввойи қўйлар ўт-ўлан, ёввойи алафлар, буталар, Шунинг учун жониворлар оралиқ уларни тўхтатиб қолишнинг иложи
келинади. Уни на йиллар сурони, – олқорлар билан янада жозибали шувоқ, буғдойиқ, қўзиқулоқ, ян- масофа хийла узоқ бўлишига йўқ. Барча нарсани вақт ҳукмига
на қор-ёмғирлар бука олди. ва тароватли бўлиб келган. тоқ, какра, сигирқуйруқ, учқати, қарамасдан бир-бирлари билан ташлаш керак. Бироздан сўнг
ирғайлар ғуж-ғуж бўлиб ўсиб ётган учрашиб, кенгашиб турар экан. Бу мағлуб олқор тўдани тарк этади.
— Олқарқамоқ дегани нима Афсуски, ўтган томонга етаклади. Емиш мўл-кўл сингари ҳолатларга шахсан гувоҳ Кенгиз оғанинг айтгани бўлиб, кат-
ўзи? Шуни бизга тушунтириб асрнинг олтмишин- бўлгани учун жониворлар боши- бўлган қариялар олқор ҳақидаги такон олқор ғолиб бўлди. Қизиғи,
кетсангиз, — дея тоғбегига савол чи йилларига келиб, ни кўтармасдан зўр бериб ўтлай ҳикояларини то ҳанузга қадар тоғ- бу қатъий қоида олқорлар орасида
қотди ҳамроҳим. аҳоли томонидан бошлади. лик набираларига айтиб беришдан доимо ўз кучида қолар экан.
олқорларга ёппасига асло эринмайди.
— Атрофини табиий тик, зич қирон келтириш авж Шу маҳал сардорнинг ўт- Болалигимни эсласам бир-би-
қоялар, зирвалар ўраб олган олиб кетди. кир кўзлари қоятошлар ортида, Яна элнинг айтувича, Са- ридан қизиқ, ажабтовур воқеалар
чоғроқ сайҳонликни тоғу тошда қуюқ, қалин буталар орасида, марқанд заминини қирқ йилдан ёдимга тушади. Бир куни эрта тонг
умргузаронлик қиладиган улус Оқибатда жуда кўп миқдорда пана-пастқамда биқиниб, ўлжа- ортиқ бошқарган, зукко бобомиз бобом билан уйимиздан аниқ-ти-
олқорқамоқ деб атайди. У сон-са- тоғу тошлар, табиат кўрки бўлган сини пойлаб ётган тоғ илвирсига Мирзо Улуғбек Нурота тоғ тиз- ниқ кўриниб турадиган Лангарда-
ноқсиз, қалашиб ётган тошлардан олқорлар йўқотиб юборилди. Ас- қадалди. Дарҳол подани яқингина- маларининг ҳар иккала тармоғи ги уч чўққига бориш учун чиқиб
атайлаб девор қилингандай таас- лида бу ҳолни келгуси авлодлар даги хавфдан огоҳ этди. Архарлар ҳисобланган Оқтов ва Қоратов кетдик. Пешин пайти тоғда ҳозир
сурот қолдиради. Ўша олқорқамоқ- асло кечиришмайди. Она таби- товушдан ҳам тез учишди. Қари бағрида кунлаб кезиб, сайру са- бўлдик. Бир қараганда салобатли,
нинг яккаю ёлғиз тошдарвозаси атга етказилган ўша зуғумнинг илвирс эса тўғридан тикка қувиш- ёҳат қилишни хуш кўраркан. Бир улкан арчаларга сероб манзилни
бўлади. Олқор имконини топиб асоратларию жароҳати ҳанузгача ни иложини тополмай, ортиқча сафар ҳукмдор хос аъёнлари билан пиёда кезиш анча завқли эди.
фақатгина ана шу дарвозадан битгани йўқ. куч сарфлаб ўтирмади. Кузатиш тоғ бағрига капа тикиб тунаб қола- Ўшанда ўзим тенги уч-тўртта тоғ
ташқарига чиқиши мумкин. жараёнида шу нарсага амин бўл- ди. Эрталаб яхши кайфият билан болалари оғзидан:
Шалдироқ қўшиққа димки, архарларнинг жонлари уйғониб яқин атрофни мароқ
Аввал бошда сезмаган эканмиз, жўр оҳанг туёқларининг кучида йиғилган билан томоша қилади. Узоқдан Олқор шохи ўрама,
олқорқамоқ ичида она олқор бор бўларкан. тоғ-тошларда сакраб, шамолдек Гапни сочдай бурама.
экан. Ёнида қўзичоғи. Кўзлари Чўққиларини кўз илғамас юк- учиб юрган сон-саноқсиз олқор Отанг подшо бўлса ҳам,
худди тундай тим қора, мунчоқни сак тоғларда, ҳайбатли дараларда, Буни қаранг, жониворлар тўда- тўдаларини қулай жойдан ку- Ундан тахтни сўрама
эслатади.Жониворларни берилиб қалин арчазорлар, қори эримайди- си бутун ёз бўйи яйраб, тан-жон- затади. Шунда олампаноҳнинг деган содда ва жайдари, халқо-
томоша қилдик. Олқорқамоқ ган терскайларда истиқомат қила- лари семириб, эт қўйишга ҳам бе- қалби завққа тўлади ва ёнидаги на сатрларини эшитиб, қойил
ичига тасодифан кириб қолган, диган ёввойи қўйларни қаҳратон малол улгурганди. Агар чаққонроқ мулозимлари ҳар қанча илтимос қолган эдим. Эртасига кун бўйи
маълум вақт жон сақлаган совлиқ қиш, аёзли кунлар қаттиқ ва илвирс бўлганидаку, аллақачон қилишларига қарамасдан бирор- санғиб, тентираб аранг бир жуфт
ва қўзи бир жойда қотиб тураве- жиддий синовдан ўтказади. Бун- яшиндек сакраб, тирик шохдор та жониворни овлашга рухсат олқорни узоқдан бўлса-да кўриш
риб зерикди чоғи, кутилмаганда дай қийин ва мураккаб ҳаёт чиғи- архарнинг белини зарб билан этмайди. Аксинча, бу олқорлар бахтига муяссар бўлган эдим.
шохларини темир дарвозага ура риғидан эсон-омон ўтган ўтловчи, синдиришнинг уддасидан чиққан она табиатга узукка кўз қўйган Тоғда истиқомат қилувчи кекса-
бошлади. Озод бўлишнинг бошқа жуфт туёқ жониворлар фасллар бўларди. Аммо, қари йиртқичнинг ёқутдек ярашиб тушган, дея муно- ларнинг бири қўйиб, иккинчиси
йўли қолмаганидан сўнг, жонивор- келинчаги бўлган баҳорни муно- нафаси сиқилиб, режанинг расво- сиб таъриф беради. Тоғда махсус олқор ҳақида бир-биридан ғаройиб
лар яна нима қилишсин. Тоғбеги сиб тарзда қарши олади. си чиқди. тоғбеги ва қўриқчилар қўйиб, бу ҳикояларни сўзларди ўшанда.
чаққонлик қилиб, жониворларни ноёб «тоғ маликалари»ни асраш Эртасига аранг қишлоққа қайт
олқорқамоқдан озод этди. Она-бо- Оқар сувлар, жилғалар, сойлар- Қочиб кетаётган поданинг йўл- кераклигини уқтиради. гандик. Энди болаликнинг ўша
ла тоғлар томон елдай учиб кетди. га тушиб келган «тоғ маликалари» бошчиси мағлубият аламини тотиб беғубор ва ажойиб дамлари қайт-
қониб-қониб обиҳаёт симириб, то кўрган, омадсизлик исканжасига Бу билан ёмон ниятли инсон- майди. Худди ўз тўдасидан боши-
Тоғу тошлар орасида анча-мун- келаси кунгача ошқозонига зарур тушиб қолган қоплоннинг таъзи- ларнинг жониворларни қириши, ни қуйи эгиб, узоқ-узоқ сафарга
ча нарсаларни ўз кўзи билан миқдордаги озиқни тўплайди. рини бермоқчи бўлдими, югуриб ўлдириши билан боғлиқ ҳолатлар- кетиб, қайтмаган олқор каби.
кўрган олқор тўдалари бўри ва кета туриб бирдан кескин ва шид- га қисман бўлса-да чек қўйилади.
овчидан қаттиқ қўрқади. Бунинг Тоғбеги бошчилигида Нурота датли тарзда орқасига бурилди. Шоҳнинг бундай оқилона йўл Фусункор саслар садоси
сабаби беш қўлдай аён. Негаки, тоғ тизмаларининг олқорлар жуда Шохларини силкитди-да, кучли тутишига, энг аввало, қалбида та-
тўрт оёқли йиртқичдан амаллаб кўп миқдорда учрайдиган «Ҳаёт» туёқлари билан ерга тарс-турс биатга, чексиз ва беқиёс гўзаликка Жаннатмакон юртимизнинг
қутилиш, қочиб кетиш мумкин- участкасида ҳозир бўлдик. Осмону уриб, сўнг кўздан панага йўқолди. мислсиз меҳр-муҳаббати сабаб олис ва салобатли тоғларида
дир, аммо, қўлига милтиқ тутган фалакда доира солиб ўлаксахўр Бу тоғ қоплонини ер билан битта бўлган бўлса, не ажаб. бўлганимда, тоғ-тошлар, баланд
кимсадан қочиб кетиш маҳол. баҳайбат қушлар гир айланади. этди... зирвалар, шаршаралар ва сирли
Гўёки, қаердадир шу яқин орада Олқор шохи ўрама... ўрмонларнинг фусункор саслари-
Гоҳида тўдани қўлга киритиш ҳайвон лошини кўриб қолгандай. Қоратов гардимисан ё ни тинглагандай бўлдим. Илло,
учун қўчқор олқорлар ўртасида Тоғнинг сон-саноқсиз, мислсиз Куз ойлари. Бу маҳалда тоғлар- бундайин мафтункор манзилларда
муросасиз ва аёвсиз жанглар сўқмоқларида, ялангликларда Оқтов мардимисан? да ажиб тароват ҳукмрон бўлади. олам сув қўйгандек жим-жит, со-
бўлиб туради. Жангда ғолиблик изма-из туёқлари ерга тегмай Чор атроф фусункор рангда. Фа- кин бўлади. Фақатгина бу жимлик-
нашидасини сурган эса каттагина сакраб-сакраб, теварак-атрофга Бориб кўрганлар билади, Нуро- лакда булутлар лашкари қаер- ни мангуга занжирланган табиат
тўдага сардор бўлади. Бир тўдада сергак, ҳушёр боқиб, қулоқларини та тоғ тизмаларининг энг баланд ларгадир ошиқади. Какликлар, салтанатининг ҳукмдорлари бўл-
саккизтадан ўнтагача аъзо бўли- динг қилганча, баногоҳ хавф-ха- чўққиси Заргар ёнида – «Адолат қирғовуллар қоядан-қояга учади. ган ёввойи шохдор қўй-қўчқорлар
ши кузатилган. Бу бир мустаҳкам тарни сезгудек бўлса, шу заҳоти ойнаси» деб аталадиган бир қоя Манзара гўё эртаклардагидек. бузишга журъат эта олади.
оила деганидир. Қолаверса, сардор ҳавога сакраб, ўқ мисоли отилиб қадим замонлардан бери савлат
тўданинг хавфсизлиги учун жавоб- қочишга шай турган тўдани сар- тўкиб туради. Ана шу қоянинг Биз илдам чиқиб бораётган Оқ паға, барқут мисол булутлар
гар ҳисобланади. дор олқор бошқариб боради. У бу ўнг ёнида «Бешбармоқ» қоя яста- Оқтовни эл «Бузуқ тоғ» деганича лашкари Нурота тоғ тизмалари-
гал тўдани тўппа-тўғри ўзининг ниб ётади. Бу сўлим жойларда бор экан. Тўрхалтамизни кўтариб нинг кўк муз чўққиларига тегиб
Тарихий тарқалиш азалий қўшиғини жўр бўлиб «куй- шаҳд-шиддатли, шохлари бурама Мамасоли ва Кенгис оғани орқа- ўтиш машғулотини ҳар куни канда
архарлар тез-тез пайдо бўлиб ту- сидан эргашдик. Ниятим — Нурота қилмасдан адо этиб келади. Энди
майдони ради. Бу жониворлар Хатирчининг қўриқхонасининг маликаси бўлган бундан буёғига ҳам Нурота тоғ
Лангар тоғидаги чўққилари булут- тоғ қўйларини ўрганиш эди. Ман- тизмаларининг мангу маконла-
Сверцов қўйи (Қизилқум арха- ларга қадар чўзилган олқорлар- зил томон бораётиб, Томдитоғда рида, тоғларнинг ўнгирлари ва
ри) Нурота қўриқхонасидаги энг ўзим гувоҳ бўлган бошқа бир моғорларида яшовчи жуфт туёқли
ноёб жониворлардан саналади. воқеа хотирамга келди. ёввойи қўйу қўчқорлар, яъни
Дарвоқе, бу антиқа тоғ қўйлари архарлар бу жойларнинг гўзал ва
Помир, Олтой тоғлари таркибига Бир учи уфқларга қадар чўзилиб танҳо маликалари бўлиб қолаве-
кирувчи Қизилқум адирликлари- кетган яйлов. Сурув бўрибосар ит- ради. Зеро, бундайин антиқа гўзал-
нинг шимолий ёнбағирларида уч- лар етовида бемалол, эмин-эркин ликни, нафосатни асрамоқ, қад
райдиган эндемик тур ҳисобланиб, ўт чимдиб юрибди. Ундан сал нари- рига етмоқ эзгу, савобли ва айни
халқаро «Қизил китоб»га киритил- да нортуялар лўкиллаганича кичик паллада оламшумул юмушдир.
ган. Аслида сверцов қўйларининг тоғ томондан оқиб келаётган сой
тарихий тарқалиш майдони Нуро- сувига чанқоғини қондириш учун Улуғбек ЖУМАЕВ,
та, Оқтоғ, Молгузар, Туркист он ва ўзини уради. Шу маҳал кимдир, журналист
Зарафшон тоғ тизмалари, Пистали- анувиларга қаранглар, деб қолса
тоғ, Лангартоғ, Томдитоғ, Бўкантоғ бўладими? Биздан сал нарида, * Бошланиши ўтган сонларда.
ва Қизилқумнинг бошқа поёнсиз тоғ тепасида икки олқор калла
адирликларидан иборат.
Бу сўлим ва хушманзара гўша-
ОҒРИҚЛИ НУҚТА № 40 // 2021 йил 7 октябрь 9ila vaTABIAT
www.ekogazeta.uz
Статистика маълумотларига кўра, юртимиздаги ҳар 100 хўжаликка 50 та автомобиль ҳамда
290 та телефон тўғри келар экан. Бу бир хонадонда 3 тадан мобиль алоқа воситаси борлигини
англатади. Аслида ҳаётимизнинг ажралмас қисмига айланиб улгурган бу гаджетлар узоқни
яқин қилиш, дўстлар, яқинлар билан масофадан суҳбатлашиш, янгиликлардан тезкорлик би-
лан хабардор бўлиш имконини берди. Шу билан бирга меҳр-муҳаббат туйғусидан, реал ҳаётдан
бироз йироқлашишимизга мана шу матоҳ сабаб бўлмаяптимикан?..
Биргина «алло»нинг Эътиборимиз марказида
ортидан келаётган
Ер, сув, ҳаво ва чор атрофимиз тозалигини сақлаш тарбияси
катта бало оилада бола туғилиши биланоқ шакллантирилиши керак. Афсуски,
Атрофингизга назар солинг. лиш, телефонни юқорироқ тутиш чўзади, оёқлари юрмай туриб жуда кўп ҳолларда биз катталар ҳам бунга аҳамият беравермай-
Ҳамманинг қўлида телефон, тавсия этилади. телефон ўйнайди, «дада» эмас миз.
қулоқларида қулоқчин. Йўлда, «ало» деб гапиришни бошлайди.
рулда, кўча-кўйда, уйда, ҳаттоки Автомобилни бошқариш пай- Аслида болалардаги телефонома- Айрим бефарқ қўни-қўшни ёхуд уй бекалари супурги, ахлат челак
овқаланиш чоғи дастурхон атро- тида мобиль телефондан фойда- ниянинг авж олишига катталар, ларини бола қўлига тутқазиб, «Бор, ариққа тўкиб кел, сув оқизиб
фида ҳам телефон қўлимизда ёки ланиш йўл-транспорт ҳодисалари ота-оналар айбдор. Чақалоққа кетади» деганига баъзида гувоҳ бўламиз. Калаванинг учи, мана,
ёнимизда туради. Яқинларни хавфини оширади. Шу сабабли алла айтишдан кўра тайёр алла- қаерга бориб тақаляпти!
бориб йўқлашдан кўра телефон рулда кетаётган вақтда қўл те- ни юклаб олиб, қулоқлари ёнига
орқали сўзлашишни афзал била- лефонида гаплашиш кўп мам- қўйиб қўйишни афзал кўрамиз. Чиқиндини сувга ташлаб келган фарзанд «чиқиндини сувга
миз. Дўстлар билан суҳбатлашиш- лакатларда тақиқланган. Унга «Ма, шуни олда, жим ўтир» дея ташлаш мумкин экан, онам айтди-ку», деган хулосага келмайдими?
дан кўра ижтимоий тармоқларда- риоя этмаслик эса қоидабузарлик боланинг овозини ўчиришга ури- Бугун эса супуриндию хазон япроқлари, қишда қуриб қолган бегона
ги «тренд»ларни томоша қилиш ҳисобланади. намиз. «Ма, мультфильм кўриб ўт, ажриқ ва янтоқларни жойида бемалол ёқиб юборяпмиз. Оқибати
муҳимроқ гўё. Китоб ўрнига ҳам ўтир» деб қўлига ўзимиз телефон- билан эса ҳеч кимнинг иши йўқ. Табиатга муносабатимиз тубдан
шу қурилмада ўйин ўйнаб, кино Автомобилни бошқараётганда ни тутқазамиз. ўзгарганини, бу қилмишимизнинг салбий оқибатларини ижтимоий
кўриб вақт ўтказамиз. Мана шу- SMS ёзиш жуда хавфли. Нега дей- тармоқларда кузатиб боряпмиз. Масалан, яқин-яқингача муҳока-
лар бизнинг маънавий таназзули- сизми? Боиси машинани бошқа- Шу тариқа боланинг энг яқин малар марказида турган Сўқоқдаги хушманзара масканни олайлик.
миз эмасми?! риб кетаётганда хабар ёзиш ҳай- дўстини, ҳамроҳини ўзимиз тан- Интернетда бу гўзал жойнинг сурати эълон қилинганидан сўнг одам-
довчини йўлни назорат қилиш, лаб бермоқдамиз аслида. Яъни, лар бир ҳафта ичида бу беқиёс гўзаллик масканини чиқиндихонага
Аслида мобиль телефонлардан атрофга диққатли бўлиш каби реалликдан виртуалликка ўтка- айлантиришгани нақадар ачинарли ҳол.
фойдаланиш саломатликка қан- муҳим хавфсизлик омилларидан зиб, улғайганида эса оилапар-
чалик зарар экани мутахассислар чалғитади. Оқибатда эса бахтсиз вар, меҳрибон фарзанд, ғамхўр Кўпгина ривожланган мамлакатларда нефть, газ, кўмир каби
томонидан исботланган. Телефон ҳодиса юз бериши мумкин ва бун- ўғил-қиз бўлишини кутамиз. Бу манбалар ер остида қолиб, ўрнига муқобил қувват воситаларидан
радиочастотали нурланиш ёр- га бир неча сониянинг ўзи кифоя қанчалик мантиққа тўғри кела- фойдаланишга ўтилаётгани бежиз эмас. Дейлик, Германияда ҳавони
дамида таянч станциялар билан қилади. ди? Фарзандга меҳр бермай, уни ифлослантирадиган 10 йиллик эски автомашиналар утилизацияси
алоқа ўрнатади. Агар радиочасто- телефонга ошно қилиб, яна меҳр амалга оширилиб, автомобиль эгасига 2500 еврогача пул маблағи
тали радиацияси етарлича юқори Йўлда кетаётган- талаб қилиш, булутсиз осмондан тўлаб берилади. Маиший чиқиндиларни турларга ажратиш, қайта
бўлса, у «термал» таъсирга эга да смартфонда SMS ёмғир кутиш эмасми? ишлаш, ундан иккиламчи маҳсулот олиш йўлидаги амалий ишлар
бўлади, яъни тана ҳароратини ёзиш ёки бирор ви- ҳам аллақачон германияликлар турмуш тарзининг ажралмас қисми-
кўтаради. Мобиль телефонлардан део кўриш, умуман Бугун кимнинг қўлига қара- га айланган. Мамлакат ҳудудидаги экомактаб ва экобоғчалар фаоли-
радиацион нурланишнинг паст телефонга чалғиш манг, мобиль алоқа воситасини яти аллақачон кенг жамоатчилик назоратига олинган. Бу тажриба
даражаси бош оғриғи ёки мия пиёдалар учун ҳам кўрасиз. Ҳа, технологиялар ҳаёти- Япония, Сингапур, Малайзия ва бошка тараққий этган давлатлар
шиши каби хавфли асоратларга хавф туғдиради. мизнинг бир қисмига айланиши сиёсатида ҳам кузатилмоқда.
олиб келиши мумкин деган хаво- Боиси айни ўша керак, аммо мазмунига эмас. Биз
тирлар мавжуд. вақтда чорраҳадан эса шуни унутиб қўймоқдамиз, Ер юзида аҳоли сонининг ўсиши туфайли фойдали қазилмалар
ўтаётган ёки нотекс фарзандларимизга ҳар қандай ва сув ресурсларининг сарфи кун сайин ортиб бормоқда. Маълумот-
2011 йил май ойида, Жаҳон йўлдан кетаётган буюмдан тўғри мақсад учун фой- ларга кўра, 25 йилдан сўнг ҳозирги экологик муаммолар қаторига
соғлиқни сақлаш ташкилоти «мия пиёда йиқилиб даланиш лозимлигини ўргатиш ичимлик суви тақчиллиги ҳам қўшилади. Бинобарин, кўрилаётган
саратонининг бир тури бўлган тушиши, бахтсиз ўрнига ўзимиз ижтимоий тар- чоралар, қабул қилинаётган қатор қонунларга қарамай, табиатнинг
глиома хавфининг ошишига асос ҳодисага учраши моқлар билан оворамиз. Бунинг фарёди ҳануз тўхтагани йўқ.
ланиб, одамлар учун кансероген ҳеч гап эмас. оқибатини болалар улғайганида,
бўлиши мумкин» деб, ўз баёно- сочларимизга оқ оралаб, ҳассага Мутахассислар фикрича, одамларнинг эътиборсизлиги сабаб, дунё
тида одамлар мобиль телефондан Ажабланарлиси шундаки, суяниб қолганимизда англаймиз. океанига бир йилда 1 миллиард тоннадан зиёд пластик идишлар
фойдаланишда «эҳтиёткорона одамлар телефонга чалғиши сабаб Ўшанда ҳам «қаерда хато қил- ташланади. Шу ва шу каби ҳаётий далилларни мулоҳаза қилган
ёндашиш» лозимлигини таъкид бахтсиз ҳодисага учрашининг дим» дея бош қотирамиз холос. ҳолда бугун ҳар ким ўзига тегишли хулосани чиқариб олиши зарур.
лаган. 52 фоизи уйда содир бўлар экан.
Бундай вазиятларда турли жа- Техника инсонни эмас, инсон Алижон ЖАЛИЛОВ,
Тадқиқотларга кўра, алоқа роҳатлар олиш кўп кузатилади. техникани бошқариши лозим. Ўзбекистон Экологик партияси Навоий вилоят Кенгаши раиси
воситасидан фойдаланишда маъ- Шундай экан меҳрни, оилани,
лум даражада бўйнимиз ерга эги- Бугун чақалоқ ҳатто тили фарзандлар ва яқинлар давраси- Мен илк бор сайловда
лади. Узоқ вақт шу ҳолатда қолиш чиқиб улгурмай телефонга қўл да бўлишни митти гаджетлардан овоз бераман
эса бўйин мускулларини зўриқти- устун қўяйлик.
ради ва тугун ёки спазмларга Обиджон СОБИРЖОНОВ, Фарғона
олиб келиши мумкин. Шу боис Ноилахон АҲАДОВА, вилояти Фарғона туманидан:
вақти-вақти билан танаффус қи- «Оила ва табиат» мухбири
– Мамлакатимизда демократик жа-
раёнлар очиқ ва ошкора руҳда, сиёсий
партиялар ўзаро соғлом рақобатда
эканини шу кунларда қизғин кечаётган
сайловолди жараёнлари янада яққол
кўрсатмоқда. Шахсан мен бу жараённи
катта қизиқиш билан кузатяпман.
Чунки мен илк бор сайловчи сифатида
овоз беришда иштирок этаман. Ўй-
лайманки, менга тенгдош бўлган яна
минглаб ёшлар ҳам катта ҳаяжон билан 2021 йил 24 октябрни
кутмоқда.
Юртимизда ёшларга катта имкониятлар яратилмоқда,
ҳар жабҳада давлатимиз томонидан қўллаб-қувватланмоқда.
Ёшларга эътибор ҳар бир номзоднинг сайловолди дастурида
ҳам ўз ифодасини топгани айниқса қувонарлидир. Мустақил Ўз-
бекистоннинг ёш фуқароси сифатида барча номзодлар дастури
билан танишиб, ўзим муносиб кўрган инсонга овоз бермоқчиман.
Қачонки биз барчамиз ўзимизнинг биргина бўлса ҳам овозимиз
мамлакат келажаги учун ҳал қилувчи аҳамиятга эга эканини ҳис
этсак ва сайловда муносиб иштирок этсак, ана шунда мамлака-
тимизда демократик тамойиллар тобора мустаҳкамланиб бо-
раверади. Шундай экан, муносиб номзодни танлаб, овоз берайлик.
Мен барча ёшларни сайловолди ташвиқот-тарғибот ишларни
кузатиб боришга ва сайловда фаол иштирок этишга чорлайман.
10 ila vaTABIAT № 40 // 2021 йил 7 октябрь МУСТАҲКАМ ОИЛА
www.ekogazeta.uz
— Мен-а??? — Мен уларни
Қандай уйлана- ўз акамдай кўра-
ман?!! Ахир у қиз
ўз жияним-ку?.. ман... Узр...
«Ўзларидан ортмаган»
қизларнинг аччиқ
ёхуд «...вачча-никоҳ»га
Давлат хизматлари агентлиги хабарига кўра, мамлакатимизда жорий йилнинг июль-сен-
тябрь ойларида қариндош бўлган 675 жуфт келин-куёвнинг никоҳи қайд қилинган. Шундан
285 жуфти – бир-бирига холавачча, 172 жуфти – тоғавачча, 114 жуфти – амакивачча ва 104
жуфти – аммаваччалар экан.
Аввало шуни айтиб ўтиш ке- бир-бирини яхшироқ тушунади, Албатта, «нормал» оилада ҳам риндошлар ўртасидаги никоҳлар- дай тарзда ривожланмаган тақ-
ракки, Оила кодексининг 16-мод- бир-бирига қулоқ осади, уларнинг нуқсонли фарзанд дунёга келиши га муайян тақиқ ва чекловлар дирда ҳам шаҳзода асло соғлом ва
дасига асосан, насл-насаб ша- ўзаро кечиримлилиги юқорироқ мумкин. Олимлар буни инкор жорий этилган бўлса-да, ҳукмдор фаровон ҳаёт кечира олмаслиги
жараси бўйича тўғри туташган бўлади. Қолаверса, қариндошлар этмайди. Лекин қиёсий таҳлил сулолалар истисно қилинган. аниқ эди.
қариндошлар ўртасида, туғишган ўртасида қурилган оилаларда қариндошларнинг оилаларида
ва ўгай ака-укалар билан опа-си ажрашишлар нисбатан кам бўла- бунинг эҳтимоли анча катта эка- Масалан, Европа қироллик Бугун илғор очиқ жамиятларда
нгиллар, шунингдек, фарзандлик- ди, зеро келишмовчиликлар юзага нини кўрсатади. хонадонларида «...вачча» мақо- қариндошларнинг никоҳлари,
ка олувчилар билан фарзандликка келган ҳолатда бегона одамлар мидаги қариндошларнинг никоҳи тасодифларни ҳисобга олмаганда,
олинганлар ўртасида никоҳ ту- бир-биридан айб ахтармайди, Шу сабабли бугунги кунда кенг тарқалган, удум бўлган. деярли йўқ. Лекин ёпиқ ё қисман
зиш тақиқланади. Динимиз ҳам балки эр-хотинни уларнинг ўз Ғарбдаги ўттиздан зиёд мамла- Пруссиялик Гогенцоллернлар, ёпиқ жамият ва ҳамжамиятларда
маҳрамлар ўртасидаги никоҳни насл идан бўлган яқинлари муро- катда «...вачча» мақомидаги ин- франциялик Бурбонлар, Британия (бу 1,5 миллиарддан зиёд одам,
тақиқлайди. Яъни, ота ё она сага келтиради. сонларнинг ўзаро никоҳланиши Қироллик сулоласи, испаниялик деганидир) аҳвол ундай эмас.
билан, ака-ука ё опа-сингил ёки мумкин эмас. Айрим давлатларда Габсбургларни ёдга олишнинг ўзи
уларнинг фарзандлари билан, Балки шунинг эса бундай никоҳларга муайян кифоя. Испания тахтининг сўнгги Ҳатто мутлақо
амаки-амма ё тоға-холалар, бува учун бўлса керак, чекловлар жорий қилинган. вориси Карл II нинг тақдири, ай- бегона деб саналган
ё буви билан никоҳ қатъиян ман бўй етган бир яхши ниқса, аянчли бўлган. Унинг тўрт умр йўлдоши ҳам,
қилинган. Лекин маҳрам бўлма- қизга кимдир оғиз Аммо инсоният бундай на- ёшида оёғи, саккиз ёшида тили текшириб келинса,
ган бошқа қариндошлар – хола- солса холаю амма- тижага бирдан эришгани йўқ. чиққан, улғайганидан кейин ҳам нечанчидир дара-
вачча ва тоғавачча, амакивачча лар дарров ўртага Тарихдан яхши биламизки, ма- овқатни чайнашга қийналган, жадаги «...вачча»
ва аммаваччалар билан, улардан тушади: «ўргилай, салан, ўша Ғарб давлатларини бепушт бўлган. бўлиб чиқиши ҳеч
узоқроқ хеш-ақрабо билан тур- қизимиз ўзимиздан оладиган бўлсак, ҳукмдор суло- гап эмас.
муш қуришга монеълик йўқ. ортмайди...» лаларда қариндошлик асосидаги Ёки Гольштейн-Готторп-Рома-
никоҳлар кенг тарқалган. Чунки, новлар – Россиясининг император Ўзбекистон мисолида олади-
Ўз-ўзидан савол туғилади: ким Лекин ҳар қандай танганинг қирол оиласининг фарзандлари оиласини мисол келтириш мум- ган бўлсак, «биз фалон ва фалон
билан никоҳланган маъқул – қа- икки томони бўлади. Олимлар кўп жиҳатдан монархиянинг бир кин. Сулоланинг сўнгги фарзанди маҳалла ё қишлоқлар билан ол-
риндош ёки бегона билан? қариндошга уйланиш ё турмуш- неча асрлик тақдирини белгилаб шаҳзода Алексей Николаевич кат- ди-берди қиламиз», «биз эскитдан
га чиқиш қандай оқибатларга берган. та бувиси – Англия Қироличаси фалон ва фалон уруғлар билан қу-
Албатта, ҳаётни қариндош олиб келиши мумкинлиги тўғри- Викториядан гемофилия генини да-андалик ришталарини боғлаб
билан боғлашнинг ўзига яраша сидаги саволларга аллақачон Гарчи, азалдан барча цивили- мерос қилиб олган эди. Унинг келганмиз», «биз шу минтақа
ижобий томонлари бор. Қарин- бир қатор жавобларни тайёрлаб зацияларда – у Жануби-шарқий ҳаёти қонхўр большевикларнинг эшонлари билан қариндошлик
дошлар болаликдан озми-кўпми қўйган. Чунки бундай никоҳлар Осиёдами ё Инклар империясими, бешафқатлиги туфайли фожиали қиламиз» қабилидаги гаплар он-
ўзаро мулоқотда бўлиб, бир-бири- жуда кўп мамлакатларда расм Марказий Африкадами ё қадимги якун топган. Лекин воқеалар бун- да-сонда эмас, тез-тез қулоғимиз-
нинг хулқ-атвори ва феъл-хўйини бўлган ва афсуски, айрим ҳоллар- Мисрми – бундан қатъи назар, қа- га чалинишини тан олиш керак.
яхши билади. Уларнинг никоҳи да шундай оилаларда туғилган «Қаердан бўласиз? Э-э, шунақами,
қариндошлик ришталарини янада фарзандлар ота-онасидан юксак Ўтмишда қироллик сулолалари насл-насаб ва қоннинг тозалиги- ундай бўлса, фалончини тани-
мустаҳкамлашга хизмат қилади. ақл ва истеъдод, соғлом жисму ни сақлаш учун «оила ичидаги никоҳлар»га рағбат берган. Айниқса, сангиз керак, яқинда қизи биз
Шу билан бирга, томонлар бир-би- тан эмас, ирсий касалликларни Габсбурглар бу амалиётни қаттиқ туриб ёқлаган ва оқибатда томонларга келин бўлиб тушди
рига муайян «преференциялар» мерос қилиб олади. Статистика сулола вакилларининг жағларида нуқсон пайдо бўлган. ёки ўғлига биздаги фалончининг
беради – маҳр шакли ва миқдори, ҳам қариндошлар ўртасида ту- қизини олиб берди», «Сиз айтаёт-
тўй харажатлари ва бошқа жиҳат- зилган оилаларда ирсий нуқсон ган одам бизга узоқроқ тоға бўла-
дан енгиллик яратади. Бундай билан туғилган фарзандлар улу- ди!» ёки «Ўша тўй бўлган йигит
никоҳ нисбатан мустаҳкам ҳам ши кўпроқ эканини тасдиқлаган. аммамнинг уруғларидан – бизга
бўлади, чунки келин-куёв қарин- жиян бўлади», деган иборалар-
дошлик важидан ва яқинлари- ни эшитмаган одам камдан-кам
нинг юз-кўзи учун ҳам ахлоқ-одоб топилади.
меъёрларига кўпроқ риоя қилади,
Олимларнинг хавотири шунда-
ки, қариндошларнинг никоҳи по-
пуляцияга янги генлар оқимини
МУСТАҲКАМ ОИЛА № 40 // 2021 йил 7 октябрь 11il a vaTA BI AT
www.ekogazeta.uz
кескин камайтириб юборади ва гина Бирмингем шаҳрининг ўзида ликдир. Негаки, одам организми экани аниқланган бўлиб, ҳар бир васаллам қизлари Фотимани ама-
соғлом инсон шундан камида киларининг ўғли Алига никоҳлаб
оқибатда генетик хилма-хилликка шундай никоҳлар натижасида геннинг битта вариантини мерос икки-учтасининг эҳтимолий та- берганлар. Бошқа уламолар Пай-
шувчиси саналади. ғамбар алайҳиссалом бу никоҳдан
путур етади. Бу ҳолда эса авлод- дунёг а келадиган фарзандлар- қилиб олса, уни осон енгиб кетади, жисмонан соғлом ва ақлан етук
Бундай генлар- фарзандлар дунёга келишини
ларнинг яшовчанлик қобилияти, нинг ўртача ҳар ўнинчиси гўдак- ҳам отадан, ҳам онадан унинг ик- нинг бир танада билганлари учун шундай қилган-
– бўлажак фарзанд лар, ҳамма гап оила қариндошлар
чидамлилиги пасаяди, иқлим лигида вафот этади ёки генетик кита вариантини олса, курашишга организмида бир- ўртасида тузилгани эмас, балки
лашиши эса турли аждодлар соғлиғига бориб тақа-
ўзгариши ё мавсумий грипп каби хасталиклар туфайли бир умрга қодир бўлмай қолиши мумкин. хавфли нуқсонлар лади, дейди. Бизнингча, мантиқан
эҳтимолини камида ҳам, тиббий нуқтаи назардан
ҳамма осон енгиб ўтадиган оддий ногирон бўлиб қолади. Бошқача айтганда, оддий ҳолатда 30 фоиз оширади. ҳам мана шуниси тўғри. Бино-
барин, аждодларингиз орасида
муаммолар улар учун ўта ҳало- Турмуш фаровонлигига ҳам хавфсиз бўлган ген, қариндошлик Албатта, қариндошлар никоҳи хавфли касаллик ташувчилар
билан қурилган ва фарзандлари бўлмаганига ишончингиз комил
катли тус олиши мумкин. кўп нарса боғлиқ. Масалан, Миср никоҳида паталогияга (яъни, чи- мутлақо соғлом оилалар ҳам кўп. бўлса, қариндошлик никоҳини
Гап шундаки, бу ота-оналар за- тузишингиз мумкин. Худди шу
Буюк Британияда нашр эти- да уйланиш учун уй бўлиши ке- накамига ривожланадиган касал- рарли генларнинг ташувчиси бўл- хулосадан келиб чиққан ҳолда,
майди ва шу боис фарзандларини кўплаб халқларда насл-насаб
ладиган Daily Mail газетасида рак. Айримларга уй мерос қолади, ликка) айланади. Хулоса шуки, хавф-хатар четлаб ўтади. Ни- шажарасини тузиш расм бўлган
коҳларни мана шундай бехавотир ва бундай ҳужжатдан аждодлар-
ёзилишича, қариндошлик асосида лекин тўйга етарли маблағи бўл- ДНКдаги нуқсонлар карра-карра қилиш мақсадида Скандинавия нинг соғлиғи ҳақида ҳам муайян
ўлкаларида ҳар бир фуқаро учун тасаввур ҳосил қилиш мумкин.
вужудга келган оилалар ҳафтаси- майди. Ноилож келишув асосида кўпайишидан яхшилик кутиб тиббий дафтарча тутилиб, унда
аввал ўтган бир неча аждоднинг Хуллас, барча тадқиқот ва
га иккита болалар ўлими ҳолати- камхарж никоҳ билан қариндо- бўлмайди. касалликлари кўрсатилади. Бу таҳлиллар никоҳ борасида имкон
фуқаронинг генеологик шажараси қадар бегоналашиш афзал экани-
нинг асосий омили ҳисобланади. шига уйланади. Ҳиндистонда эса Science журнали қариндошлик бўлиб, унинг ким биландир никоҳ ни кўрсатмоқда. Янги қон, янги
тузиш-тузмаслиги шунга қараб генлар бирлашиши туғилажак
Бу нашр Буюк Британия Таълим никоҳларнинг умумий сонида никоҳлари қачон «модадан чиққа- белгиланади. фарзанд жисмонан соғлом, ақлан
комил бўлишини таъминлар
департаментининг маълумотига қариндош бўлганларнинг улуши ни» ва эр-хотинларнинг эҳтимо- Бошқа мисол, олимлар 367 экан. Таваккалчилик эса фақат
минглик Исландия аҳолисининг хавф-хатар эҳтимолини кўпайти-
таяниб, кейинги беш йилда шун- 52 фоизни ташкил қилар экан. лий қариндошлик даражасини аксарияти IX асрда бу оролга ради. Ака-ука ё опа-синглисининг
ўрнашиб қолган бир неча викинг қизини кўз остига олиб юрганлар,
дай никоҳлар натижасида дунёга Туркияда бу борадаги кўрсат- ўрганишга (донорлар ёрдамида гуруҳларининг авлоди эканини, амаки-амма ё тоға-холасининг ўғ-
исландларнинг популяцияси ге- лидан умид қилиб турганлар бир
келган 545 нафар бола гўдаклик кич 1968 йилда 27 фоиз бўлган сунъий ҳомиладорлик туфайли нетик жиҳатдан бир турлилигини муддат ширин хаёлларни четга
аниқлади. Шу сабабли DeCode суриб, ҳар қанча эзгу бўлса-да,
чоғида ҳаётдан кўз юмганини ха- бўлса, 2008 йилда 24 фоизни таш- туғилганлар орасида ёки тақ- Genetics компанияси ДНК таҳ- хавф эҳтимоли бўлган орзула-
лиллари асосида дастурий илова ридан бир дам четлашиб, реал
бар қилади. Бундай оилалардаги кил қилган (яъни, вазият деярли дирнинг бошқа тақозоси билан ишлаб чиқди. У йигит-қизлар воқеликка ҳушёр назар билан қа-
тасодифан яқин қариндоши билан раши лозим. Фан-техника, юқори
минглаб бошқа болаларнинг жони ўзгармаган). Маҳаллий тадқиқот- тасодифан қариндош чиқиб қо- никоҳ қуришининг олдини олиш- технологиялар бемисл тараққий
га хизмат қилади. этган ҳозирги замонда авлоднинг
омон қолган, лекин уларнинг лар қариндошлар никоҳи болалар ладиганлар ҳам бўлар экан) қандай ҳолда дунёга келишини
Ислом таълимотига келадиган аниқ билиш учун жуда катта
ҳаёти оғир жисмоний ва руҳий ўлимини 45 фоизга оширишини бағишланган мақола чоп этди. бўлсак, ушбу долзарб масала бо- саъй-ҳ аракат талаб қилинмаяпти.
расида қуйидаги ҳадисни келти- Модомики, орзу-ҳавас қилган
дардлар – кўрлик, кар-соқовлик, кўрсатди. Унда фақат еттинчи поғонага бор- риш мумкин: «(Никоҳ борасида) эканмиз, унинг мукаммал ҳолда
қисмати Узоқлашинг (бегоналашинг), рўёбга чиқмоғи учун атрофга те-
замонавий назар соғлом бўласиз». Баъзи уламо- ранроқ қараб кўришимиз лозим
лар бу заиф ҳадис, дейди. Чунки, бўлади.
қон касалликлари, юрак ё буйрак Хуллас, бундай никоҳларнинг гандагина «...вачча» мақомидаги Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи
етишмовчилиги, ўпка ё жигардаги барчаси аянчли оқибатлар эҳти- йигит-қизлар тўлиқ бегоналаши- Мадина МАШРАБХОН
муаммолар, бедаво ёки мураккаб молини оширса оширадики, асло ши мумкинлиги қайд этилган. Шу
неврологик касалликлар билан камайтирмайди. сабабли қатор давлатларда, ай-
давом этмоқда. ниқса, АҚШ ва Скандинавия мам-
Гап шундаки, «...вачча» мақо- лакатларида ёш авлод никоҳдан
BBC корпорацияси қариндош мидаги йигит-қизларда ДНКнинг олдин генетик текширувдан ўтиб,
лар ўртасидаги никоҳларнинг 12,5 фоизи умумий бўлади (туғиш- ДНК таҳлили «рухсат берса»гина
нуқсонини Буюк Британиядаги ган ака-сингиллар, ота-она ва фар- оила қурмоқда. Журнал айрим
покистонликлар мисолида яққол зандларда – 50 фоиз). Демак, бун- генетикларнинг «...вачча» мақо-
кўрсатиб берди: бу мамлакатда дай оилада туғилган фарзандларда мидаги никоҳларни ҳам босқич-
муқим яшайдиган, келиб чиқиши бир хил генлар улуши кўпроқ ва ма-босқич тақиқлаш ё ёшларнинг
покистонлик бўлган фуқаролар ўз-ўзидан уларнинг «рецессив» яхшигина текширувдан ўтиши
оилаларида ирсий касалликларга (рецессия – тараққиётнинг акси, ва бир-бирига мослигини тиббий
чалинган болалар умумий аҳоли- таназзул, ортга кетиш) генетик тасдиқлашни мажбурий қилиб
га нисбатан олганда 13 баробар нуқсонларга кўпроқ мубтало бў- қўйиш керак, деган фикрини ҳам
кўп экан. Чунки покистонликлар- лиш эҳтимоли каттароқ бўлади. келтирган. Чунки, икки мингдан
да бегона қонни аралаштиришга Бунинг оқибати эса ё ҳаёт билан зиёд генетик касаллик мавжуд
иштиёқ кўп ҳам катта эмас. Бир- видолашув, ё бутун умрга ногирон-
Сариқ нимчадаги
қаҳрамонлар
Эрта тонгда ширин уйқудан воз кечиб уйғониш осон эмас. Аммо мени ҳар тонг қўнғироқ ҳам, соат
ҳам уйғотмайди, ҳар куни деразамнинг кичкинагина дарчасидан эшитиладиган «шиғ-шиғ» этган
товушдан кўзимни очаман. Дераза ёнига бориб ташқарига боқарканман, эндигина ёруғлик таратиб
бошлаётган қуёшни кўраман, катта йўлдан бир-бир машиналар ўтиб қолади. Шунда деярли бўм-бўш
кўчада, сариқ нимчадаги ободонлаштириш ходимлари йўл четини, йўлакларни, уй атрофларини
узун супурги билан тозалашаётганини кўраман. «Шиғ-шиғ» этган товуш айнан шу сариқ нимчадаги
инсонлар қўлидаги супургидан келаётган бўлади.
Ўйланиб қоламан, улар ис- тобус чиптачиси йўл ҳақини сўраб олиб келган тушликни бир-бирига учун қўлига супурги олмайди- эриниб, ариққа улоқтиришга ва
сиқда ҳам, совуқда ҳам, ёмғиру келаркан, «пулини тўламасанглар улашиб, самимий суҳбатлашиб та- ганлар бор. Бундайлар сариқ улар меҳнатини оғирлаштиришга
қорда ҳам, таътилу байрамда ҳам нега чиқасанлар?..» дея беҳурмат новул қилаётганларини кўраман. нимча кийган ходимлар ҳақида яраяпмиз холосми?..
канда қилмай ҳар куни супури- қилиб гапиришади. Ҳатто кейин- гап кетса, ойлигини олгандан
шади. Кўчаларни тозалаб, ҳар ги бекатда тушиб қолишларини Назаримда улар мансабини кейин ишини ҳам қилсин-да, дей Гарчи бу ходимларнинг қила-
қадамда ариқлар ичига ташлаб талаб қилишади. Бу ҳолат четдан суиистеъмол қилмай, шахсий ди. Аммо ана ўшалар чиқинди ётган ишлари бор-йўғи кўча тоза-
кетилган чиқиндиларни бир- кузатаётган ҳар хил ёшдаги одам- манфаатлари йўлида фойдалан- ташлаш керак бўлмаган жойларга лаш, дарахтларни парваришлаш,
ма-бир йиғиб чиқишади. Қизиқ!.. лар учун ноқулай вазиятни келти- май, фидойилик ва сабр билан ҳам чиқинди улоқтириб, ўзининг гуллар экиш бўлса ҳам, улар ҳар
риб чиқаради. Айрим чиптачилар астойдил меҳнат қиладиган кам- оддийгина бурчини ҳам билмас- доим ўз ишини яхши кўриб, виж
Автобусда ҳам баъзан дуч ке- эса йўл ҳақини сўрашмайди ҳам. дан-кам соҳа вакиллари бўлишса лигини кўрсатиб қўйишади. донан бажаришади. Ўз ишига
либ қоламан, узун супурги билан Улар тозалаш учун навбатдаги керак. Биз ҳар вақт сариқ нимча- масъулият билан ёндашиши, биз-
туришаркан, худди ўзларидан хи- манзилга келиб, автобусдан ту- да учратадиган, эътибор бермай- Шаҳримиз, маҳалламиз то- ларни қайсидир маънода, озода
жолат бўлгандек тасаввур уйғота- шаётганларида «Катта раҳмат, диган, жойи келса баъзиларимиз залигини таъминлайдиган бу жойда юришимиз, ўқишимиз,
ди кишида. Уларнинг кўзларидан, барака топинглар» дея юзларида улар билан ёнма-ён туриб қолсак, инсонларга биз қанчалик ҳурмат ишлашимиз учун ҳар куни эрта-
юз қиёфаларидан шундай кўрина- табассум билан кўпчиликда ажой- орланиб ўзимизни секингина ва эътибор кўрсата оляпмиз? Ҳеч лаб супургининг «шиғ-шиғ» овози
ди, кимнингдир кийимини чанг иб бир таассурот қолдиради. четга тортадиган бу касб эгалари бўлмаса улар қилаётган ишни ен- билан уйғотишининг ўзи катта
қилиб қўймайин, бировга халал чин инсонийликнинг ҳақиқий гиллаштиришга, бурчимизни ба- бир қаҳрамонлик аслида.
бермайин, деган ифодани ўқий- Кўп ҳолларда тушлик пайтида намунаси, десак муболаға эмас. жаришга ҳафсала қила оляпмиз-
сиз. Бир четда ёки эшик ёнида очиқ осмон остида, дарахтлар ми? Ёки қўлимиздаги бўш идишни Диёрбек АБДУРАҲМОНОВ,
қимтиниб туришади. Баъзида ав- соясида чойшаб ёйиб, уйидан Аслида ўз кўчасини бир ойда ҳам чиқинди қутига оборишга ЎзЖОКУ талабаси
бир маротаба бўлса-да тозалаш
12 ila vaTABIAT № 40 // 2021 йил 7 октябрь ... АНА ШУНАҚА ГАПЛАР
www.ekogazeta.uz
Оз қолган умр Шифобахш
ўсимликлар олами
Бир киши хотини билан ҳеч яхши чиқишол-
мабди. Уйда ҳар куни оддий нарсалар туфайли Ўсимликларнинг хусусиятларини кашф этиш тари-
тортишув бўларкан. Киши бу тортишувлардан хи узоқ ўтмишга бориб тақалади. Қадимги одамлар
безор бўлиб ажрашишни истабди. айрим ўтлар уларни турли оғриқдан халос этишини
сезишган. Бунда уларга яраланган ва касал бўлган
Бир кун у паришон ҳолда, сизни кўп ранжитдим, — дебди. неча кун бордир, деб ўйлаб, яна ҳайвонлар яхши ёрдам берган. Улар ўсимликлар
маслаҳат сўраш учун кўпни кўр- Икковининг ҳам қалби юмшаб кута бошлабди. орасидан ўзларига керакли «дориларни» танлашган.
ган, одамларнинг ҳурматини қо- кўзлари ёшланибди… Масалан, ҳозирги кунда безгакни даволашда кенг қўл-
зонган бир зотнинг олдига бориб, Орадан яна анча кун ўтгач, бо- ланадиган хинин дарахтининг даволаш хусусиятлари-
аҳволини айтибди. У зот: Кейин эр хафалашган кишила- яги зотнинг олдига бориб сўрабди: ни Жанубий америкаликлар пума (ёввойи мушук)ни
ридан йиғлаб розилик сўрабди. Хо- кузата туриб билиб олишган. Улар касалликка чалин-
— Энди ажрашсанг ҳам ҳеч тини ҳам қилғиликларига иқрор — Тақсир, бир ой ичида умринг ганда хинин дарахтининг пўстлоқларини ғажишган.
бир ўзгариш бўлмайди. Бир ой бўлиб кечирим сўрабди. Энди тугайди, дегандингиз. Лекин ун-
умринг қолибди, нима қилсанг, уйда ҳар кун тинч-осойишта ҳаёт дай бўлмади... Барчамиз қаҳвани жуда оддий яралардан тортиб то
қил, — дебди. бошланибди… яхши кўрамиз. Араб афсо- сил касалини даволашгача
— У нима деганинг? Мен сенинг наларида айтилишича, қўлланилган. Ҳозир у деяр-
Буни эшитган киши даҳшат- Лекин у киши хотинига муҳта- қачон ўлишингни билмайман, унинг ноёб хусусиятла- ли ҳар бир хонадонда бор.
га тушиб, ранги оқарган ҳолда рам зот айтган гап ҳақида ҳеч лекин шуни биламанки, ўлим рини эчки боқиб юрган Ушбу ўсимлик томоқ оғри-
чиқиб кетибди. Уйига қайтгач, нарса демай, бир ой тўлишини ҳақ. Ўладиган одам жанжал, низо бир чўпон топган эмиш. У ганда, яралар йирингла-
«Хотин, кел, шунча пайт сени санай бошлабди. Кунлар ўтган билан ҳаётини заҳарламайди. Ҳо- эчкиларни кузата туриб шу ганда, иштаҳа йўқолганда
хафа қилдим, яхши эр бўлолма- сари яхшиликлари ортиб, кеча- зирги ҳаётингдан хурсандмисан? нарсага амин бўлибдики, ёрдам беради. Шундай
дим, ҳаққинга риоя қилолмадим, лари ибодат қиладиган бўлибди. — дебди. қаҳва меваларини еган «яшил дорихона»ни дераза
мени кечир, мендан рози бўл, Яхши ишлари кўпайгани сари эчкилар ўзларини тетик токчаларида парвариш
— дебди. хотинининг ҳам муносабатлари — Ҳа, ҳеч тортишмаяпмиз. тутар ва кун бўйи ухламас қилиш маъқул бўлар эди.
илиқлашиб, ҳузур-ҳаловати ортиб — Қани, энди шундай давом экан. Кўплаб халқларда Аммо ушбу ўсимликлар
Хотини «Тавба, бу одамга нима бораверибди. этинглар, — дебди у зот. ўсимликларнинг шифо- очиқ ҳавода, қуёшда, чанг
бўлди? Бундай гаплар гапир Шу оиланинг икки фарзанди бахш хусусиятлари ғайри- йўллар ва йирик шаҳар-
япти…», дея раҳми келиб: Шундай қилиб, орадан бир ой гулдай яшнаб улғаярди. табиий деб ҳисобланган ва лардан узоқроқда етишти-
ўтибди. Лекин эр «кутган» воқеа ушбу ўтлар билан даволаш рилсагина шифобахш хусу-
— Бегим, аслида сиз рози бў- содир бўлмабди. Балки ҳали бир Туркчадан Марям ОСИЁ муолажалари секин-аста- сиятини йўқотмайди.
линг, мен доим беодоблик қилдим, таржимаси лик билан оммалаша бош
лаган. Ёз кунлари тоққа чиқ-
Моҳият сангиз доривор ўсимлик
Доривор ўсимликлардан лардан хушбўй тошчўпни,
Тўғри йўлга бошловчи ҳаракат шифо топиш учун бизга дасторбошнинг оқ соя-
нима халақит беради? Бу бонларини ва бошқа ши-
Ота – Одам Атонинг фарзандга қолдирган энг Суянчиқ – яшашга қувват берувчи инсон. жуда осон-ку. Тоғлари- фобахш ўтларни излаб
улуғ совғаси. Девона – мантиқсиз ҳаёт кечирувчи инсон. мизда жуда кўп доривор топишга ҳаракат қилинг.
Тарбия – аждоддан авлодга ўтувчи бойлик. гиёҳлар ўсиб ётибди, биз Зеро, ҳар хил кимёвий
Лафз – инсонлар орасида яратилган ишонч Етим – ўзгаларни яхшиликка чорлайдиган эса уларнинг ёнида юриб таблеткалардан кўра таби-
мезони. қисмат. эътибор бермаймиз. атнинг бизга берган улкан
Тарози – одамийлик мезонини англатувчи туҳфаларидан оқилона
Интиқлик – омадни кутиш вақти. палла. Мисол учун, фойдали фойдалансак фойдадан
Ишонч – тўғри йўлга бошловчи ҳаракат. Лавозим – ё ҳурматга, ё жарликка етакловчи ва ажойиб ўсимликлардан холи бўлмайди, назаримда.
Ваъда – имкон қадар берилган қимматли гаров. амал. бири алоэдир. Уни Искан-
Интилиш – хатоларни тузатиш даври. Умр – йўл четидан босилган қадам. дар Зулқарнай даврида Манбалар асосида
Бойлик – ташвиш, ғам-андуҳга етакловчи Мақом – фаҳм-фаросатни синайдиган даража. ҳам жуда қадрлашган. Мансурбек ЖАББОРОВ
тақдир тожи. Фидойилик – инсонга берилган энг улуғ фа- Ундан тайёрланган дори
Ҳол сўраш – инсон чеҳрасига завқ бағишлов- зилат. «сабур» деб аталган ва тайёрлади.
чи туйғу.
Бепарволик – ўзгалар тақдирини хавфга солув- Нишон МЕЛИЕВ, Жомбой тумани
чи васваса.
Хато – ечими бор бўлган ҳаёт синови.
ila vaTABIAT Таҳрир ҳайъати: Бош муҳаррир: Газета 2021 йил 14 июлда Ўзбекистон Республикаси Президенти Буюртма: г-1027 123456
Ijtimoiy-siyosiy, ekologik gazeta Нарзулло ОБЛОМУРОДОВ Ҳусниддин БЕРДИЕВ Администрацияси ҳузуридаги Ахборот ва оммавий коммуникациялар ISSN 2181-6190
Ўзбекистон Экологик Низомиддин БАКИРОВ агентлигида қайта рўйхатдан ўтказилган. Гувоҳнома рақами: № 0814. Обуна индекси — 193
партияси Марказий Абдулло ХУРСАНОВ Таҳририят манзили: Муассис: Адади: 21 351 нусха.
Кенгаши нашри Улуғбек МУСТАФОЕВ Тошкент шаҳри, 100000. «Оила даврасида» газетаси таҳририяти» масъулияти чекланган жамияти Нархи: келишув асосида.
Жусипбек КАЗБЕКОВ Амир Темур 1-тор кўчаси, «Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси б осмахонасида чоп Қоғоз бичими А-3, ҳажми
Камол ЖУМАНИЁЗОВ 2-уй. этилди. Босмахона манзили: Тошкент шаҳри, Буюк Турон кўчаси, 41. 3 босма табоқ.
Тел/факс: 71 234-83-45. Офсет усулида босилган.
E-mail: [email protected]
The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
40-son, 2021-yil 7-oktabr
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search
«Oila va tabiat» gazetasi
- 1 - 12
Pages: