ทันตสุขศึกษา

ยาสีฟัน เลือกอย่างไรเพ่ือฟันสวยและแขง็ แรง

ยาสีฟัน เป็นปัจจยั สาคญั ที่ขาดไม่ไดส้ าหรับการทาความสะอาดสุขภาพช่องปากในชีวิตประจาวนั เพราะยาสีฟัน
จะช่วยขจดั คราบหินปูนและคราบแบคทีเรียสะสมบนฟัน ป้องกนั ปัญหาโรคเหงือกที่อาจเกิดข้นึ จากการมี
หินปูนสะสม โดยยาสีฟันส่วนมากมีส่วนประกอบเป็นฟลูออไรด์ (Fluoride) ซ่ึงจะช่วยส่งเสริมความแขง็ แรง
และป้องกนั ฟันผุ การเลือกยาสีฟันใหต้ รงตามความตอ้ งการของสุขภาพปากและฟันของแต่ละบคุ คลจึงถือวา่ มี
ความสาคญั ไมน่ อ้ ย

ส่วนผสมหลกั ของยาสีฟัน
ยาสีฟันมีท้งั ชนิดน้า ผง เจล และครีม แตใ่ นไทยจะคนุ้ เคยกบั 2 ประเภทหลงั มากกวา่ โดยยาสีฟันสูตรตา่ ง ๆ
ยอ่ มมีส่วนประกอบท่ีแตกตา่ งหลากหลายข้ึนอยกู่ บั คุณสมบตั ิที่แตล่ ะยห่ี อ้ ตอ้ งการนาเสนอเป็นพิเศษ เช่น ยาสี
ฟันช่วยทาใหฟ้ ันขาว ยาสีฟันลดการอกั เสบของเหงือก อยา่ งไรกต็ าม ยาสีฟันเกือบทกุ ชนิดมกั มีส่วนผสมหลกั
ดงั ตอ่ ไปน้ี

▪ สารขดั ถชู นิดออ่ นโยน เช่น แมกนีเซียมคาร์บอเนต (Magnesium Carbonate) แคลเซียมคาร์บอเนต
(Calcium Carbonate) เจลซิลิโคนชนิดแหง้ (Dehydrated Silica Gels) อะลูมิเนียมออกไซด์ (Hydrated
Aluminum Oxides) และเกลือฟอสเฟต (Phosphate Salts) สารเหล่าน้ีลว้ นมีหนา้ ที่ขจดั แบคทีเรีย เศษ
อาหาร และคราบตา่ ง ๆ ออกจากฟัน

▪ สารรักษาความชุ่มช้ืน เช่น กลีเซอรอล (Glycerol) หรือซอร์บิทอล (Sorbitol) เป็นส่วนผสมที่จะช่วย
รักษาความช้ืนของยาสีฟัน ทาใหเ้ น้ือยาสีฟันไมแ่ หง้ ตวั

▪ สารเพิ่มความขน้ หนืด มกั ไดจ้ ากสาหร่ายทะเล สารแขวนลอยแร่ธาตุ (Mineral Colloids) เสน้ ใย
เซลลโู ลสสงั เคราะห์ หรือยางจากธรรมชาติ มีหนา้ ท่ีช่วยใหย้ าสีฟันจบั ตวั เป็นเน้ือเดียวกนั

▪ ฟลอู อไรด์ เป็นส่วนผสมท่ีช่วยใหเ้ คลือบฟันแขง็ แรงและลดการผขุ องฟัน
▪ สารแต่งกลิ่นรสชนิดที่ไมท่ าใหฟ้ ันผุ เช่น สารใหค้ วามหวานแทนน้าตาลอยา่ งแซกคารีน (Saccharin) ท่ี

นิยมใส่เพือ่ ช่วยใหย้ าสีฟันมีรสชาติดียง่ิ ข้นึ นอกจากน้ี ปัจจุบนั ยงั มีรสชาติอ่ืน ๆ ใหเ้ ลือกหลากหลาย
ตามความชอบ เช่น กล่ินมินท์ มะนาว อบเชย เป็นตน้
▪ สารทาความสะอาด เช่น โซเดียมลอริลซาโครซิเนต (Sodium Lauryl Sarcosinate) หรือโซเดียมลอริล
ซลั เฟต (Sodium Lauryl Sulfate) ซ่ึงจะทาใหย้ าสีฟันเป็นฟองขณะแปรง

ประเภทของยาสีฟัน

ยาสีฟันฟลอู อไรด์ แร่ธาตทุ ่ีเกิดข้ึนเองตามธรรมชาติชนิดน้ีเป็นส่วนผสมสาคญั อนั ดบั แรกที่ควรมองหาเม่ือเลือก
ซ้ือยาสีฟัน เนื่องจากยาสีฟันท่ีมีฟลอู อไรดม์ ีคุณสมบตั ิในการปกป้องฟันจากกรดท่ีแบคทีเรียภายในปากปล่อย
ออกมาขณะจบั ตวั กบั น้าตาลซ่ึงตกคา้ งจากการรับประทานอาหาร โดยสารฟลูออไรดจ์ ะส่งผลใหเ้ คลือบฟัน
แขง็ แรงข้ึน ทาใหฟ้ ันมีความเสี่ยงท่ีจะไดร้ ับความเสียหายจากกรดดงั กล่าวลดนอ้ ยลง นอกจากน้ียงั ช่วยใหฟ้ ัน
บริเวณท่ีเพิง่ เร่ิมเกิดการผกุ ร่อนกลบั มามีสุขภาพดีดงั เดิมได้
อยา่ งไรก็ตาม การไดร้ ับฟลูออไรดใ์ นปริมาณมากเกินไปกอ็ าจส่งผลเสียทาใหเ้ กิดการตกกระท่ีฟันได้ โดยเฉพาะ
ในเดก็ อายตุ ่ากวา่ 7 ปี ซ่ึงสานกั งานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) ไดก้ าหนดใหม้ ีส่วนผสมของฟลูออไรดใ์ น
ยาสีฟันไมเ่ กิน 0.11 เปอร์เซ็นต์ และไมจ่ าเป็นตอ้ งใชย้ าสีฟันมาก ๆ ในการแปรงฟันแต่ละคร้ัง ควรบีบขนาดเท่า
เมด็ ถวั่ เขยี วกเ็ พยี งพอ นอกจากน้ี ผปู้ กครองยงั ควรคอยดูแลไม่ใหบ้ ุตรหลานกลืนหรือรับประทานยาสีฟันเขา้ ไป
ดว้ ย

ยาสีฟันลดการเสียวฟัน
เป็นยาสีฟันสาหรับผทู้ ี่ฟันไวตอ่ ความรู้สึกหรือเกิดอาการเสียวฟันไดง้ า่ ย เช่น เมื่อเผชิญกบั อุณหภูมิท่ีร้อนหรือ
เยน็ เกินไปจากการรับประทานอาหารหรือด่ืมเครื่องด่ืมท่ีเยน็ จดั ร้อนจดั ซ่ึงยาสีฟันประเภทน้ีมกั มีส่วนผสมของ
โพแทสเซียมไนเตรต (Potassium Nitrate) หรือสตรอนเทียมคลอไรด์ (Strontium Chloride) สารท่ีช่วยบรรเทา
อาการเสียวหรือระคายเคืองของฟันดว้ ยการไปอุดช่องทางของฟันท่ีเช่ือมต่อไปยงั เส้นประสาทรับความรู้สึก
ภายในฟัน โดยจะเห็นผลลพั ธ์จากการใชภ้ ายใน 4 สปั ดาห์

ยาสีฟันช่วยให้ฟันขาว
ยาสีฟันประเภทน้ีส่วนใหญ่ไมม่ ีสารฟอกขาวเป็นส่วนผสม หรือหากมีกม็ ีปริมาณเพียงเลก็ นอ้ ย จึงไม่ควร
คาดหวงั ถึงผลลพั ธฟ์ ันท่ีขาวข้นึ อยา่ งชดั เจนเหมือนการฟอกสีฟัน และไมท่ าใหส้ ีโดยธรรมชาติของเน้ือฟันขาว
ข้ึนแตป่ ระการใด ยาสีฟันเพ่ือฟันขาวประกอบดว้ ยวสั ดุขดั ถหู รือสารที่มีคุณสมบตั ิในการขดั ถู รวมท้งั สารที่ช่วย
สลายหรือละลายคราบ จึงช่วยขจดั คราบบนฟันท่ีอาจเกิดจากการรับประทานอาหาร เช่น ชา กาแฟ หรือการสูบ
บหุ รี่ และมกั ไมก่ รัดกร่อนหรือก่อความเสียหายใหฟ้ ัน เนื่องจากไมไ่ ดม้ ีความรุนแรงต่อเคลือบฟันมากไปกวา่ ยา
สีฟันชนิดอื่น ๆ โดยการใชย้ าสีฟันชนิดน้ีวนั ละ 2 คร้ัง อาจใชร้ ะยะเวลาประมาณ 2-6 สัปดาห์จึงจะเห็นผล
ท้งั น้ี การเลือกใชย้ าสีฟันที่ช่วยทาใหฟ้ ันขาวควรมองหาผลิตภณั ฑท์ ่ีมีสญั ลกั ษณ์แสดงการรับรองจากองคก์ รทัน
ตกรรมที่น่าเช่ือถือ เช่น สมาคมทนั ตแพทยอ์ เมริกนั (ADA) ซ่ึงจะยนื ยนั ไดว้ า่ ยาสีฟันดงั กล่าวมีประสิทธิภาพและ
มีความปลอดภยั ในการใช้

ยาสีฟันควบคมุ คราบหินปูนและลดโรคเหงือก คราบช้นั การสะสมของแบคทีเรียบนฟันท่ีลว้ นมีกนั ทกุ คนน้นั
หากไม่ไดร้ ับการแปรงทาความสะอาดอยา่ งเหมาะสม นานไปจะก่อตวั แขง็ ข้ึนกลายเป็นคราบหินปนู บนฟันและ
บริเวณใตเ้ หงือกซ่ึงยากตอ่ การขจดั นาไปสู่การเกิดโรคเหงือกไดใ้ นที่สุด
ยาสีฟันท่ีมีคุณสมบตั ิในการควบคมุ คราบหินปนู โดยมากมีสารฟลอู อไรดเ์ ป็นส่วนประกอบ รวมถึงไพโร
ฟอสเฟต (Pyrophosphate) ซิงคซ์ ิเตรท (Zinc Citrate) สารเหล่าน้ีตา่ งไดร้ ับการทดสอบแลว้ วา่ มีประสิทธิภาพ
และยงิ่ มีสารตา้ นการสะสมคราบแบคทีเรียมากชนิด กย็ ง่ิ ใหผ้ ลดีในการควบคมุ คราบหินปนู นอกจากน้ี บางยห่ี อ้
ยงั อาจมียาปฏิชีวนะอยา่ งไตรโคลซาน (Triclosan) ที่จะช่วยฆา่ เช้ือแบคทีเรียในช่องปากร่วมดว้ ย

ยาสีฟันชาร์โคล เริ่มไดร้ ับความนิยมเป็นอยา่ งมากในระยะหลงั เนื่องจากมีการกลา่ วอา้ งวา่ ชาร์โคลหรือถา่ นกมั
มนั ตซ์ ่ึงสามารถช่วยดูดซบั สารพิษจะมีประสิทธิภาพในการขจดั คราบบนฟันออกไป ทาใหฟ้ ันขาว และกาจดั
กล่ินปาก ทวา่ ยงั ไม่มีการศึกษาที่ยนื ยนั อยา่ งแน่ชดั ถึงความปลอดภยั หากใชช้ าร์โคลภายในปาก เช่นในกรณีท่ี
เผลอกลืนเขา้ ไป ชาร์โคลจะไปทาปฏิกิริยากบั ยารักษาโรคท่ีรับประทานหรือไม่ และจะส่งผลในการกาจดั
แบคทีเรียไดอ้ ยา่ งไร
ดว้ ยขอ้ สงสัยเก่ียวกบั ความปลอดภยั ของชาร์โคลท่ียงั ตอบไม่ได้ ทนั ตแพทยท์ ้งั หลายเห็นพอ้ งกนั วา่ ควรเลือกใช้
ยาสีฟันชนิดน้ีอยา่ งระมดั ระวงั และไม่บ่อยคร้ังเกินไป หรือสปั ดาห์เวน้ สัปดาห์ ไม่ใชต้ ิดต่อเป็นเวลานานแมจ้ ะ
รู้สึกวา่ สุขภาพฟันยงั เป็นปกติดีกต็ าม เน่ืองจากชาร์โคลน้นั เป็นสารขดั ถอู ยแู่ ลว้ เม่ือรวมตวั กบั สารขดั ถูในยาสี
ฟันอีกจึงอาจมีฤทธ์ิกดั กร่อนเคลือบฟันหากใชเ้ ป็นประจา และสาหรับผทู้ ่ีมีปัญหาเหงือกร่น กอ็ าจส่งผลให้ราก
ฟันออ่ นแอจากการใชไ้ ด้
นอกจากน้ี ผเู้ ช่ียวชาญแนะนาวา่ ควรเลือกซ้ือยาสีฟันชาร์โคลจากยห่ี อ้ ที่เช่ือถือได้ โดยหากพบอาการผิดปกติใด
ๆ เช่น มีเลือดออกตามไรฟันและรู้สึกเสียวฟันยง่ิ ข้ึนหลงั จากการใชย้ าสีฟันชนิดน้ี ใหห้ ยดุ ใชท้ นั ทีและไปพบ
ทนั ตแพทย์

เคลด็ ลบั การเลือกยาสีฟัน

นอกจากประเภทหรือคณุ สมบตั ิของยาสีฟันที่ควรเลือกใหเ้ หมาะสมกบั สุขภาพฟันดงั ขา้ งตน้ ส่ิงที่ควรคานึงถึง
เพ่มิ เติมในการมองหายาสีฟันที่ใหผ้ ลดีและปลอดภยั ในการใช้ มีดงั น้ี

▪ เลือกยาสีฟันที่ไดร้ ับการรับรองประสิทธิภาพและความปลอดภยั จากสานกั งานคณะกรรมการอาหาร
และยา (อย.) เทา่ น้นั

▪ เลือกยาสีฟันท่ีมีส่วนผสมของฟลอู อไรดเ์ สมอ เพื่อป้องกนั ฟันผแุ ละทาใหส้ ุขภาพฟันแขง็ แรง
▪ เลือกชนิดที่ให้รสชาติและความรู้สึกขณะแปรงดีท่ีสุด โดยไม่วา่ จะเป็นชนิดเจลหรือครีม รสมินท์ สเปี ย

มินท์ หรือรสใด ๆ ก็ทาความสะอาดไดเ้ หมือนกนั แตห่ ากใชแ้ ลว้ พบวา่ มีส่วนผสมท่ีรบกวนช่องปาก
เช่น กลิ่น รส หรือรู้สึกเสียวฟัน ใหล้ องเปล่ียนยาสีฟัน หากยงั ไมด่ ีข้นึ ควรไปพบทนั ตแพทยเ์ พอื่ ตรวจ
รักษา

▪ สาหรับผปู้ กครองท่ีตอ้ งการปลกู ฝังใหเ้ ดก็ ๆ รักษาสุขอนามยั ช่องปากดว้ ยการแปรงฟันอยา่ งสม่าเสมอ
อาจลองเลือกยาสีฟันท่ีแต่งกล่ินรสผลไมห้ รือยาสีฟันที่เด็ก ๆ ใชแ้ ลว้ ชอบ เพื่อกระตุน้ ใหอ้ ยากแปรงฟัน
แตค่ วรหลีกเลี่ยงยาสีฟันชนิดที่มีน้าตาลเป็นส่วนผสม