คู่มือการปฏิบัติงานด้านบริหารจัดการน้ำ เล่มที่ 4/16

คมู่ อื การปฏบิ ตั ิงาน
ด้านบรหิ ารจดั การนาํ้

เลม่ ที่ 4/16

ค่มู ือการจาํ ลองการปฏบิ ตั ิการอา่ งเกบ็ นํา้
(Reservoir Operation Simulation)



คูม ือปฏบิ ตั ิงาน ดา นบริหารจัดการนา้ํ

4-1

คูม่ อื การจําลองการปฏิบตั กิ ารอ่างเกบ็ นํา้
(Reservoir Operation Simulation)

1. วตั ถุประสงค์ เล่มท่ี 4
1.1 เพ่ือให้กรมชลประทานมีคูม่ อื การบรหิ ารจัดการนํา้ ท่ีชดั เจน อย่างเปน็ ลายลักษณ์อักษร ท่ีแสดงถึง

รายละเอียดขั้นตอน และสร้างมาตรฐานการปฏิบัติงานท่ีมุ่งไปสู่การบริหารคุณภาพท่ัวท้ังองค์กรอย่างมี
ประสิทธิภาพ เกิดผลงานท่ีได้มาตรฐานเป็นไปตามเป้าหมาย ได้ผลผลิตหรือบริการที่มีคุณภาพ และบรรลุ
ข้อกาํ หนดที่สําคัญของกระบวนการ

1.2 เพ่ือเป็นหลักฐานแสดงวิธีการทํางานท่ีสามารถถ่ายทอดให้กับผู้เข้ามาปฏิบัติงานใหม่ พัฒนาให้
การทํางานเป็นมืออาชีพ และใช้ประกอบการประเมินผลการปฏิบัติงานของบุคลากร รวมทั้งแสดงหรือเผยแพร่
ให้กับบุคคลภายนอก หรือผู้ใช้บริการ ให้สามารถเข้าใจและใช้ประโยชน์จากกระบวนการที่มีอยู่ เพื่อขอรับการ
บริการท่ีตรงกบั ความตอ้ งการ

1.3 เพือ่ เปน็ แนวทางให้ผปู้ ฏบิ ัติงานที่เกี่ยวขอ้ งไปใชส้ ําหรับการปฏบิ ัติงานดา้ นการจัดสรรนา้ํ
1.4 เพ่ือเป็นเคร่ืองมือช่วยในการวางแผนการจัดสรรนํ้าในอ่างเก็บนํ้าโดยจําลองความต้องการใช้นํ้า
และปริมาณนํา้ ไหลเขา้ อ่างในชว่ งเวลาตา่ งๆ นาํ มาเป็นข้อมูลประกอบกับข้อมูลอื่นๆ เพื่อติดตามสถานการณ์น้ํา
ในอ่างในช่วงเวลาต่างๆ โดยหลีกเล่ียงปัญหาการขาดแคลนน้ําและปัญหานํ้าล้านอ่างให้ได้มากท่ีสุดเท่าท่ีจะทํา
ได้
1.5 หากเกิดปัญหาขาดแคลนน้ําหรือน้ําล้นอ่าง จะสามารถคาดการณ์ได้ว่าจะเกิดขึ้นประมาณวันท่ี
เท่าไหร่ เพือ่ จะได้เตรียมมาตราการรองรบั สถานการณท์ ี่จะเกดิ ขน้ึ ได้อย่างทนั ท่วงที

2. ขอบเขต
คู่มือการปฏิบัติงานน้ีจะครอบคลุมการบริหารจัดการน้ําตลอดท้ังปีโดยนําค่าข้อมูลสถิติต่างๆของอ่าง

เก็บน้ํามาใชใ้ นการคํานวณประเมินสถานการณน์ ํ้าในอ่าง

3. คําจาํ กดั ความ
การจําลอง (Simulation) เป็นการจําลองของสิ่งที่มีอยู่จริง เหตุการณ์ในอดีต หรือเพ่ือคาดการณ์สิ่งที่

จะเกิดขึน้ ในอนาคต หรือขนั้ ตอนเชิงวิทยาศาสตร์ เพื่อชี้ชัดลักษณะอย่างใดอย่างหนึ่งออกมาให้ชัดเจน บางครั้ง
จะมีการสร้างแบบจําลองอยา่ งง่ายข้นึ เพ่อื ให้จดุ เดน่ จุดใดจุดหนึง่ ชช้ี ัดออกมา

4. หน้าท่คี วามรบั ผิดชอบ
4.1. หัวหน้าฝ่ายบริหารและจัดการนํ้า (ฝจน.ชป.) ส่วนจัดสรรนํ้าและบํารุงรักษา วางแผนและรายงาน

ผลความกา้ วหน้าการบริหารจัดการนาํ้ ฤดฝู นและฤดูแลง้ ของโครงการในสังกดั สํานกั ชลประทาน
4.2. หัวหน้าฝ่ายจัดสรรน้ําและปรับปรุงระบบชลประทาน (ฝจน.คป./ฝจน.คบ.) วางแผนและจัดทํา

รายงานผลความก้าวหน้าการบริหารจัดการน้ําฤดูฝนและฤดูแล้งของโครงการชลประทาน/โครงการส่งน้ําและ
บํารงุ รักษา

กรมชลประทาน งานเพ่อื แผนดินไทย

Work Manual

4-2 ระยะเวลา รายละเอยี ดงาน ผรู้ บั ผดิ ชอบ

5. ผงั กระบวนการ

ลําดบั ผงั กระบวนการ

1 เรม่ิ กระบวนการข้อมลู สัปดาห์แรกของ - รวบรวมขอ้ มลู พน้ื ฐานตาม - ฝจน.คป./
พืน้ ฐาน ฤดูแลง้ /ฝน คู่มอื การเกบ็ รวบรวมขอ้ มลู ฝจน.คบ.
พน้ื ฐานด้านการจดั สรรนํ้าของ
โครงการชลประทาน (เล่มท่ี
1/16)

จาํ ลองการปฏิบตั ิการอา่ ง - อัพเดทขอ้ มลู นํ้ารายวันจนถึง

เกบ็ นํา้ โดยใช้โปรแกรม ปจั จุบัน - ฝจน.คป./
- ปรบั แผนการระบายน้ําจาก ฝจน.คบ.
2 Reservoir Operation ทกุ สัปดาห์ อ่าง (ถ้าม)ี
Simulation

- ประเมนิ และวเิ คราะห์

ไม่ใช่ ปริมาณนาํ้ ในอ่างเก็บนาํ้

เล่มท่ี 4 3 ติดตามตรวจสอบและปรับ ทกุ สปั ดาห์ - เก็บข้อมลู ตดิ ตาม ตรวจสอบ - ฝจน.คป. /
แผน ตรวจวดั ผล ฝจน.คบ.
- ปรับแผนการจัดสรรนาํ้ ให้
ใช่ สอดคล้องกับปริมาณนา้ํ ท่ี
เหลืออยู่

ไม ทกุ สปั ดาห์ - ดาํ เนินการบริหารจดั การนาํ้ - ฝจน.คป. /
ตามแผนการจดั สรรนา้ํ และ ฝจน.คบ.
4 บรหิ ารจัดการตามแผน การเพาะปลกู พืช

5 ส้ินสุดฤดูแล้ง / ฝน สัปดาหส์ ุดทา้ ย - คาดการณป์ รมิ าณน้าํ ต้นฤดู - ฝจน.คป. /
ของฤดูแล้ง/ฝน ฝจน.คบ.

กรมชลประทาน งานเพ่ือแผน ดนิ ไทย

คมู ือปฏบิ ตั ิงาน ดานบริหารจดั การนา้ํ 4-3

6. ข้ันตอนการปฏบิ ตั ิงาน

ขั้นตอนท่ี 1 รวบรวมข้อมลู พ้ืนฐาน เล่มท่ี 4

รวบรวมขอ้ มลู พ้นื ฐานของโครงการไดแ้ ก่

1. รายละเอียดอา่ งเก็บนํ้า ประกอบดว้ ย
- ระดับเก็บกัก
- ระดบั สันเขอื่ น
- ความจทุ ีร่ ะดบั เกบ็ กกั
- ความจทุ ี่ระดบั เกบ็ กักตา่ํ สุด
- ความยาว Spillway

2. แผนและผลการจดั สรรนํ้าเฉลี่ยรายวันของแต่ละเดือน โดยแผนการจัดสรรน้าํ หาไดจ้ าก ROS

3. อัตราการระเหยสะสมประจาํ เดอื น

4. ข้อมูลโค้งความจุ

5. ขอ้ มลู นา้ํ รายวัน ประกอบด้วย
- ระดับน้าํ
- ปรมิ าณน้ําในอา่ ง
- ปรมิ าณน้ําไหลลงอ่าง
- ปริมาณนาํ้ ระบายจากอา่ ง

ขน้ั ตอนท่ี 2 จําลองการปฏิบตั ิการอ่างเกบ็ น้ําโดยใชโ้ ปรแกรม Reservoir Operation Simulation
โปรแกรมการจําลองการปฏิบัติการอ่างเก็บนํ้า (Reservoir Operation Simulation) เป็นโปรแกรม

ช่วยจําลองสภาพปริมาณนํ้าในอ่างเก็บนํ้า ที่เกิดขึ้นจากกิจกรรมต่างๆ โดยใช้หลักสมดุลของนํ้าในอ่างเก็บนํ้า
เพื่อใช้ในการพิจารณาวางแผนเก็บกักและส่งนํ้าจากอ่างเก็บน้ําเพ่ือกิจกรรมต่างๆ เพื่อให้การบริหารจัดการนํ้า
เกดิ ประสิทธิภาพสูงสุด เพื่อไม่ให้เกิดการขาดแคลนน้ําและน้ําไหลล้นอ่าง หรือเกิดให้น้อยท่ีสุดโดยตัวโปรแกรม
ถูกเขียนขึ้นมาจาก Visual Basic for Applications ท่ีมีอยู่ใน Microsoft Office Excel ซึ่งสะดวกต่อการใช้
งานเนือ่ งจากสามารถทาํ งานบนระบบปฏิบตั กิ าร Windows ได้ทุกเวอร์ชัน่

รายละเอียดชตี ในโปรแกรม ในโปรแกรมน้ีสามารถแบ่งชีตต่างๆ ได้ 2 ประเภทคือ ชีตสําหรับกรอกค่า
รบั ขอ้ มูล 6 ชตี ไดแ้ ก่

1. Simulation Condition เป็นชีตใส่รายละเอียดข้อมูลของอ่างเก็บน้ํา, ข้อมูลความต้องการใช้นํ้า,
รายละเอยี ดของโปรแกรมท่ีต้องใช้ในการ Run

2. Simulation เป็นชีตที่ใช้กรอกข้อมูลระดับนํ้า, ปริมาณน้ําในอ่างเก็บน้ํา,Inflow, ปริมาณระบาย
ท้ายเขื่อน

3. Sheet for chart เป็นชีตท่ีต้องใส่ค่าปริมาณที่ระดับนํ้าเก็บกักปริมาณท่ีระดับน้ําตํ่าสุดปริมาณน้ํา
Upper Rule Curve รายวันปริมาณนํ้า Lower Rule Curve รายวันใส่สูตร Average, SD, Avg+SD และ
Avg-SD

4. Monthly Inflow เป็นชีตใสค่ ่า Inflow รายวันต้ังแตเ่ รมิ่ เกบ็ กักนาํ้ จนถงึ ปัจจุบัน
5. EL_Area_Vol เป็นชตี ทใี่ ช้กรอกคา่ โคง้ ความจุอ่างเกบ็ นาํ้
6. Evap เปน็ ชีตทใี่ ชก้ รอกคา่ อตั ราการระเหยนํ้า

กรมชลประทาน งานเพื่อแผนดินไทย

Work Manual
4-4

ชตี สาํ หรับแสดงผลและตรวจสอบ 6 ชตี ไดแ้ ก่
1. Chart ปริมาณนํ้าจําลองเป็นชีตแสดงกราฟปริมาณน้ําจําลอง, กราฟ Rule Curve, กราฟ

ปริมาณนํา้ ปีอนื่ ๆ และกราฟค่าอืน่ ๆ
2. Chart Daily Inflow เป็นชตี แสดงกราฟ Inflow เฉลี่ย และ Inflow ปปี จั จุบนั
3. Chart Daily Outflow เปน็ ชีตแสดงกราฟ Outflow เฉลย่ี และ Outflow ปีปัจจบุ นั
4. Chart Daily Storage เปน็ ชีตแสดงกราฟ Storage เฉลีย่ และ Storage ปปี ัจจุบัน
5. Monthly Outflow เปน็ ชีตแสดงค่า Outflow รายวันตัง้ แตเ่ รม่ิ เก็บกักน้าํ จนถงึ ปจั จบุ นั
6. Monthly Storage เปน็ ชีตแสดงค่า Storage รายวันตัง้ แต่เร่มิ เก็บกักนํา้ จนถึงปัจจุบัน

การใชง้ านโปรแกรมสามารถแบ่งได้ 3 กรณีดังนี้
1. กรณรี นั โปรแกรมคร้ังแรก
2. กรณีอัพเดทรายสปั ดาห์
3. กรณีขึ้นปใี หม่

ตัวอย่าง ข้อมูลอ่างเกบ็ นํา้ ฯ ปา่ สกั ชลสทิ ธ์ิ ข้อมลู ตั้งแต่ 1 ม.ค. 46 ถงึ 19 ก.ค. 54

รายละเอยี ดอ่างเกบ็ นา้ํ

เล่มท่ี 4 ระดบั เกบ็ กัก 42.000 เมตร

ระดบั สนั เข่อื น 46.500 เมตร

ความจทุ รี่ ะดับเกบ็ กกั 785.000 ล้าน ลบ.ม.

Spillway Crest Length 102.500 เมตร

Dead Storage 3.000 ลา้ น ลบ.ม.

ผลการสง่ นํา้ จรงิ เดอื น 169.384 ล้าน ลบ.ม.
มกราคม 151.424 ล้าน ลบ.ม.
กุมภาพันธ์ 80.290 ลา้ น ลบ.ม.
มีนาคม 75.780 ลา้ น ลบ.ม.
เมษายน 39.029 ลา้ น ลบ.ม.
พฤษภาคม 276.870 ลา้ น ลบ.ม.
มิถนุ ายน

แผนการส่งนํ้าเดือน 7.471 ลา้ น ลบ.ม.
กรกฎาคม 12.927 ลา้ น ลบ.ม.
สงิ หาคม 41.190 ล้าน ลบ.ม.
กันยายน 116.467 ล้าน ลบ.ม.
ตุลาคม 7.000 ล้าน ลบ.ม.
พฤศจกิ ายน 107.000 ล้าน ลบ.ม.
ธนั วาคม

กรมชลประทาน งานเพอื่ แผนดินไทย

คูมือปฏบิ ตั ิงาน ดานบริหารจดั การนาํ้

อตั ราการระเหยสะสมรายเดือน 152.8 4-5
มกราคม 167.4
กมุ ภาพันธ์ 211.8 มม.
มนี าคม 204.4 มม.
เมษายน 176.1 มม.
พฤษภาคม 155.8 มม.
มถิ ุนายน 147.8 มม.
กรกฎาคม 133.2 มม.
สงิ หาคม 116.8 มม.
กันยายน 124.2 มม.
ตุลาคม 136.6 มม.
พฤศจิกายน 148.1 มม.
ธนั วาคม มม.
มม.
ข้อมูลโค้งความจุ พน้ื ทผี่ ิวนา้ํ ตร.กม. เล่มท่ี 4
ความจุ ล้านลบ.ม.
ระดบั ม.รทก. 2.56
3.36 3.00
29.00 4.16 4.00
30.00 8.32 9.00
31.00 16.64 14.00
32.00 27.04 31.00
33.00 44.00 48.00
34.00 60.00 90.00
35.00 78.40 133.00
36.00 95.52 210.00
37.00 111.20 287.00
38.00 127.20 398.00
39.00 137.92 509.00
40.00 148.80 647.00
41.00 169.92 785.00
42.00 191.75 960.00
43.00 252.43 1,124.08
44.00 1,566.81
46.00

กรมชลประทาน งานเพือ่ แผนดินไทย

Work Manual

4-6

ขอ้ มูลระดบั น้าํ ปริมาณนา้ํ ในอ่าง ปรมิ าณนา้ํ ไหลเขา้ อ่าง ปริมาณนํา้ ระบายออกจากอา่ ง (รายวนั )

Dam Date(d/m/y) Level Storage Inflow Released

PS 1/1/2003 42.350 846.300 0.000 0.864
PS 2/1/2003 42.370 849.000 1.728 0.864
PS 3/1/2003 42.350 846.300 0.000 2.592
PS 4/1/2003 42.350 846.300 0.000 2.592
PS 5/1/2003 42.310 839.300 0.000 2.592
::
PS 16/7/2011 : : : :
PS 17/7/2011 38.930 390.230 3.530 8.700
PS 18/7/2011 38.880 384.680 3.470 8.640
PS 19/7/2011 38.840 380.240 4.530 8.820
38.800 375.800 4.710 8.780

รายละเอียดการรนั โปรแกรมกรณีรนั โปรแกรมครงั้ แรก

เล่มท่ี 4 ขั้นตอนท่ี 1 ตัง้ ค่าความปลอดภยั Marco
เน่ืองจากโปรแกรมถูกเขียนข้ึนมาจาก Visual Basic for Applications ที่มีอยู่ใน Microsoft Office
Excel ซ่ึงถ้าหากมีการตั้งค่าความปลอดภัยของแมโคร (Security) ไว้ท่ีระดับสูงมาก หรือ สูง จะไม่สามารถรัน
โปรแกรมได้ โดยการปรับค่าความปลอดภัยของแมโครของ MS.Office2003 ไปที่เมนู Tools เลือก Marco
เลอื ก Security เลอื ก medium

กรมชลประทาน งานเพอ่ื แผน ดินไทย

คมู อื ปฏิบตั งิ าน ดา นบรหิ ารจดั การนาํ้

4-7

หากเป็น MS.Office2007 ปรบั คา่ ความปลอดภยั ของแมโครไดด้ ังนี้ เล่มท่ี 4
1. กดปุ่ม โลโก้ Office แลว้ ไปทตี่ วั เลอื กของ Excel

กรมชลประทาน งานเพ่ือแผน ดินไทย

Work Manual

4-8

2. คลกิ๊ ถูกทแี่ สดงแท็บนกั พฒั นาใน Ribbon

เล่มท่ี 4 3. คลิก๊ เลอื กแถบนกั พัฒนา เลอื กหวั ขอ้ การรักษาความปลอดภัย
4. ไปทตี่ ัง้ คา่ แมโคร เลือกเปดิ ใช้งานทั้งหมด

กรมชลประทาน งานเพื่อแผนดินไทย

คูมือปฏิบตั งิ าน ดา นบรหิ ารจัดการนํา้ เล่มท่ี 4
4-9

ขนั้ ตอนที่ 2 กรอกขอ้ มูลชตี ท่ใี ชใ้ นการรนั
เน่อื งจากเป็นการรนั โปรแกรมครง้ั แรกจงึ จําเป็นต้องกรอกรายละเอียดตามชีตต่าง ดงั นี้
- ชีต Evap เป็นชีตที่ใช้กรอกค่าอัตราการระเหยนํ้าสะสมท้ังเดือน หน่วยเป็น ม.ม. ในช่อง B3 ถึง

B14 ดงั รปู

- ชีต EL_Area_Vol เป็นชีตที่ใช้กรอกค่าโค้งความจุอ่างเก็บน้ํา ประกอบด้วย ระดับนํ้า (ม.รทก.) ใน
ช่อง A3 พื้นท่ีผิวน้ํา (ตร.กม.) ในช่อง B3 และความจุ (ล้าน ลบ.ม.) ในช่อง C3 เป็นต้นไป โดยอาจจะใส่ค่า
ระดบั น้ําทลี ะ 1 ม.รทก เพอ่ื ความสะดวก

หมายเหตุ: หากโปรแกรมรันไม่ได้ อาจเกิดจากน้ําล้นอ่างแล้วข้อมูลโค้งความจุมีไม่มากพอให้ทําการเพ่ิมข้อมูล
โคง้ ความจุอา่ งให้มากกว่าปริมาณนา้ํ ท่คี าดการณว์ ่าจะล้นอา่ ง

กรมชลประทาน งานเพ่อื แผน ดนิ ไทย

Work Manual
4 - 10

- ชตี Monthly Inflow เปน็ ชตี ใส่ค่า Inflow (ล้าน ลบ.ม.) รายวันตั้งแต่ปีแรกที่มีข้อมูลจนถึงปัจจุบัน
เพ่ือหาค่า inflow เฉล่ีย ตั้งแต่ปีแรกที่มีข้อมูลตั้งแต่ 1 ม.ค. – 31 ธ.ค. จนถึงปีที่แล้ว โดยหากเป็นวันที่ 29
ก.พ. ให้ละไว้ จากข้อมูลตัวอย่างจะพบว่าปีแรกที่มีข้อมูลครบท้ังปีคือปี 2546 จึงเร่ิมกรอกข้อมูลปีเริ่มต้นใน
ช่อง D2 ใส่ปี 2546 ช่อง D3 ใส่ปี ค.ศ. 2003 แล้วใส่ปี พ.ศ. และ ค.ศ. จนถึงปีปัจจุบันทั้งสองช่อง จากน้ัน
เริม่ กรอกข้อมูล inflow รายวัน (ลา้ น ลบ.ม.) จนถึงปจั จบุ นั สําหรับคอลล่ัม Average ให้ค่าสูตรครบคลุมตั้งแต่
ปี 2 5 4 6 ถึ ง 2 5 5 3 เ พ่ื อ ใ ช้ เ ป็ น ค่ า inflow เ ฉ ลี่ ย โ ด ย โ ป ร แ ก ร ม ไ ด้ ใ ส่ สู ต ร ไ ว้ ใ ห้ แ ล้ ว คื อ
=AVERAGE(OFFSET(D3,1,0,1, COUNTA($D$3:$IV$3)-1)) โดยสูตรจะทําการเฉล่ียค่า inflow ตั้งแต่ปี
แรกจนถึงย้อนหลัง 1 ปี หรือหากต้องการพิมพ์สูตรเองให้ใส่ =AVERAGE(D4:K4) ลงในช่อง K4 จากน้ันทํา
การคดั ลอกสูตร ในชอ่ ง C4 ลงในคอลลั่มท่ีเหลอื จนถงึ C368 แตว่ ธิ นี ้ตี อ้ งแกส้ ตู รทกุ ครงั้ ทขี่ น้ึ ปใี หม่

นําคา่ Average ไปใช้ในการคาดการณ์

เล่มท่ี 4

- ชีต Sheet for chart เป็นชีตท่ีต้องใส่ค่า ปริมาณที่ระดับนํ้าเก็บกักปริมาณท่ีระดับนํ้าต่ําสุด
ปริมาณนํ้า Upper Rule Curve รายวันปริมาณนํ้า Lower Rule Curve รายวันในช่องสีชมพู (โดยการหาค่า
Upper Lower Rule Curves หาได้จากคู่มือการจัดทําโค้งปฏิบัติการอ่างเก็บนํ้า แล้วนํามา Interpolate เป็น
รายวัน) ใส่สูตร Average, SD, Avg+SD, Avg-SD ในช่องสีเหลือง โดยสูตรจะใช้ต้ังแต่ปีแรกที่เก็บน้ําถึงปี
ย้อนหลัง 1 ปีจากตัวอย่างปีแรกท่ีมีข้อมูลคือปี 2546 อยู่ในคอลล่ัม K โดยมีปีปัจจุบันคือปี 2554 อยู่ใน
คอลล่ัม S แต่ปีย้อนหลังหนึ่งปีในท่ีนี้คือปี 2553 ซึ่งอยู่ในคอลลั่ม R ดังน้ันการใส่สูตร Average ในช่อง G1
จะพิมพ์ =average(K4:AZ4) ในทํานองเดียวกันการใส่สูตร SD ในช่อง H4 จะพิมพ์=STDEV(K4:AZ4) สูตร
Avg+SD ในช่อง I4 จะพิมพ์ =G4+H4 และสูตร Avg-sd ในช่อง J4 จะพิมพ์ =G4-H4 จากน้ันทําการคัดลอก
สตู รในแถวท่ี 4 (วนั ที่ 1 ม.ค.) จนถึงแถวที่ 368 (วันท่ี 31 ธ.ค.)

กรมชลประทาน งานเพ่ือแผน ดนิ ไทย

คมู อื ปฏิบตั งิ าน ดานบรหิ ารจดั การนาํ้

4 - 11

พิมพ์สูตร =G4-H4 เล่มท่ี 4

พมิ พส์ ตู ร =G4+H4

พิมพส์ ตู ร =STDEV(K4:R4)
โดยเปน็ การคลุมปี 2546-2553

พมิ พส์ ูตร =AVERAGE(K4:R4)
โดยเป็นการคลมุ ปี 2546-2553

- ชตี Simulation ใหท้ าํ การใส่วนั ท่ใี นชอ่ ง B4 เป็นต้นไปในรูปแบบของปี ค.ศ. จากตัวอย่างจะเร่ิมใส่
ตั้งแต่วันที่ 1/1/2003 จนถึง 31/12/2011 กล่าวคือใส่ข้อมูลวันที่ 1 ม.ค. 46 จนถึงส้ินปีปัจจุบันคือ 31
ธ.ค. 54 เพือ่ รองรับขอ้ มลู Inflow คาดการณท์ ี่จะใสจ่ นถงึ สน้ิ ปี จากนั้นจึงใส่ข้อมลู ระดับน้ํา ปริมาณน้ํา Inflow
Out flow ตั้งแต่ 1/1/2003 จนถึงปัจจุบันคือ 19/7/2011 และต้ังแต่วันท่ี 20/7/2011 จนถึง
31/7/2011 ให้ใส่ค่า Inflow คาดการณ์โดยอาจใช้ค่าจากชีต Monthly Inflow ช่อง Average ตั้งแต่วันท่ี
20 ก.ค. จนถงึ 31 ธ.ค. หรอื หาคา่ จากคู่มือการประเมนิ ปริมาณน้ําไหลลงอา่ งเกบ็ นํ้า โดยใส่เปน็ ค่ารายวัน

กรมชลประทาน งานเพอ่ื แผนดินไทย

เล่มท่ี 4 Work Manual
4 - 12

- ชีต Simulation Condition ให้ใส่ค่ารายละเอียดของอ่างเก็บนํ้า แผนและผลการส่งนํ้าเฉลี่ย
เปน็ รายวัน

รายละเอยี ดอา่ งเก็บน้าํ
ค่า Row Number ของข้อมูลสดุ ท้าย
ขอ้ มูลวันที่เร่มิ ทําการจําลอง
ผลการส่งนํ้าจรงิ เฉลย่ี รายวัน

แผนการส่งนาํ้ จริงเฉล่ยี รายวัน

เมือ่ กรอกคา่ ตา่ งๆ ครบเรยี บร้อยแล้งจงึ กดปุ่ม Calculation

กรมชลประทาน งานเพอ่ื แผน ดินไทย

คูมือปฏบิ ตั ิงาน ดา นบรหิ ารจดั การนํ้า 4 - 13

ข้ันตอนท่ี 3 ผลการรนั

เมื่อโปรแกรมรันเสร็จแล้วจะแสดงกราฟคาดการณ์ปริมาณน้ําในอ่างและค่า Monthly Outflow
Monthly Storage โดยผลการรันจะแปรเปลี่ยนไปตามค่า Inflow คาดการณ์ที่ใส่ในชีต Simulation และแผน
ความต้องการนํ้าเฉลี่ยรายเดือนในชีต Simulation Condition ซึ่งผลการรันในครั้งน้ีพบว่ากราฟแสดงปริมาณ
นา้ํ ปี 2554 (เส้นสแี ดงเข้ม) ล้นอา่ งประมาณเดือนกันยายน

จาํ ลองสถานการณนํา้ ในอางเกบ็ น้าํ เข่อื นปาสกั ชลสิทธ์ิ

2546 2547 2548
2551
2549 2550 2554

2552 2553 Avg-SD
ความจอุ างฯ ท่ี รนก.
Average Avg+SD

Upper Rulecurve LRC
ความจอุ างฯ ท่ี รนต.
1,300.00
1,200.00

1,100.00 Upper Rule
1,000.00 Curve

900.00
800.00
ปริมาณ ํ้นา ( ลาน ลบ.ม.)
700.00
600.00 เล่มท่ี 4
500.00 Low er Rule
400.00 Curve

300.00
200.00

100.00 เดอื น

0.00
ม.ค. ก.พ. ม.ี ค. เม.ย. พ.ค. มิ.ย. ก.ค. ส.ค. ก.ย. ต.ค. พ.ย. ธ.ค.

โดยสามารถระบุวันท่ีเริ่มล้นอ่างได้โดยกลับไปดูท่ีชีต Simulation ในตาราง Simulation คอลล่ัม R
(ช่อง Spill) เริ่มมีการระบายน้ําในช่อง Spill ท่ีมากกว่า 0 จากการตรวจสอบพบว่าจะล้นอ่างในวันที่ 10
กันยายน ระบายนาํ้ ผ่านชอ่ ง Spill Way 0.348 ลา้ น ลบ.ม. ซง่ึ เหน็ สมควรใหเ้ พิ่มปริมาณนํา้ ระบายท้ายอ่างให้
มากขึ้น โดยปรับแก้แผนการส่งน้ําจริงในช่วงเดือน ก.ค. – พ.ย. ให้มากข้ึน แล้วทําการจําลองใหม่จนได้ค่า
แผนการระบายน้าํ ที่ทําใหไ้ ม่เกิดนา้ํ ลน้ อ่าง หรอื ลน้ อ่างนอ้ ยท่สี ุด

กรมชลประทาน งานเพอ่ื แผน ดินไทย

Work Manual
4 - 14

ในทางกลับกันหากผลการรันแสดงถึงการระบายน้ําจนหมดอ่างในที่น้ีขอยกตัวอย่างการคาดการณ์
อ่างเก็บนํ้าลําตะคลองในปี 2553 ที่คาดว่าจะเกิดน้ําแห้งอ่าง จากกราฟจะเห็นว่าน้ําจะหมดอ่างประมาณ
กลางเดอื นกรกฎาคม

จาํ ลองสถานการณน ้ําในอา งเกบ็ นา้ํ เขอ่ื นลําตะคอง

2512 2513 2514 2515
2516 2517 2518 2519
2520 2521 2522 2523
2524 2525 2526 2527
2528 2529 2530 2531
2532 2533 2534 2535
2536 2537 2538 2539
2540 2541 2542 2543
2544 2545 2546 2547
2548 2549 2550 2551
2552 2553 Average Avg+SD
Avg-SD Upper Rulecurve Lower Rule Curve ความจอุ า งฯ ท่ี รนก.
ความจุอา งฯ ท่ี รนต.
400
350 Upper
300 Rule
C

เล่มที่ 4 250
ปริมาณ ้ํนา ( ลาน ลบ.ม.)
200

150 Lower Rule Curve
100

50

0
ม.ค. ก.พ. มี.ค. เม.ย. พ.ค. ม.ิ ย. ก.ค. ส.ค. ก.ย. ต.ค. พ.ย. ธ.ค.
-50

เดือน

โดยสามารถระบุวันท่ีเริ่มล้นอ่างได้โดยกลับไปดูท่ีชีต Simulation ในตาราง Simulation คอลล่ัม M
(ชอ่ ง Storage) เริ่มมีปรมิ าณนํ้าเท่ากับปริมาณน้ําเก็บกักต่ําสุด (23 ล้าน ลบ.ม.) จากการตรวจสอบพบว่าจะมี
ปริมาณนํ้าตํ่าสุดวันที่ 24 กรกฎาคม ซ่ึงมีความจําเป็นท่ีจะต้องส่งน้ําให้ประหยัดท่ีสุด โดยปรับแผนการส่งนํ้า
แล้วจําลองใหม่จนได้ค่าปริมาณนํ้าไม่ถึงระดับเก็บกักต่ําสุด ถ้าไม่สามารถปรับแผนการส่งนํ้าได้ให้ทําการ
ประชาสมั พันธ์ให้เกษตรกรและหนว่ ยงานทีเ่ กยี่ วขอ้ งทราบล่วงหน้าเพ่ือเตรียมรับมือกับภาวะนา้ํ แลง้

กรมชลประทาน งานเพือ่ แผนดนิ ไทย

คมู อื ปฏิบตั งิ าน ดานบริหารจดั การน้าํ 4 - 15

รายละเอยี ดการรนั โปรแกรมกรณีอัพเดทขอ้ มูลประจาํ สัปดาห์

เม่ือครบหน่ึงอาทิตย์แล้วจําเป็นต้องมีการรันโปรแกรมเพ่ือปรับให้สอดคล้องกับสถานการณ์นํ้าจริง ซ่ึง
จําเปน็ ตอ้ งทาํ การอพั เดทข้อมูลจรงิ ทผ่ี ่านมา 1 สัปดาห์ แล้วจึงรันโปรแกรมให้จําลอง โดยมีขอ้ มลู ดังนี้

Date(d/m/y) Level Storage Inflow Released

20/7/2011 38.78 373.58 6.9 11.26
21/7/2011 38.75 370.25 9.87 13.94
22/7/2011 38.72 366.92 12.1 18.15
23/7/2011 38.64 358.04 11.93 21.64
24/7/2011 38.56 349.16 12.85 21.66
25/7/2011 38.49 341.39 24.22
26/7/2011 38.39 330.29 14 26.82
14.97

จากขอ้ มลู ทผ่ี า่ นมา 1 สปั ดาหใ์ ห้ทาํ การกรอกขอ้ มูลอัพเดทลงในชีต Simulation เล่มท่ี 4

อพั เดทข้อมูล

กรมชลประทาน งานเพอ่ื แผนดินไทย

Work Manual
4 - 16

จากนั้นไปชีต Simulation Condition อัพเดทวันและปริมาณน้ําวันที่ทําการจําลองใหม่แล้วจึงกดปุ่ม
Calculation

*** ใหเ ติมขอ มูลเฉพาะในชอ งสเี หลอื ง *****

ชื่อโครงการ เขอื่ นปา สกั

ระดับเก็บกกั 42.000 เมตร

ระดบั สันเขอื่ น 46.500 'เมตร

ความจุทรี่ ะดบั เกบ็ กกั 785.000 ลาน ลบ.ม.

Spillway Crest Length 102.500 'เมตร

Dead Storage 3.000 ลา น ลบ.ม.

Row Number ของขอมลู สุดทา ย 3290

วัน/เดือน/ป ทีเ่ ร่มิ จาํ ลองเหตกุ ารณ 26/7/2011 ว/ด/ป อพั เดทข้อมูล

ปรมิ าณน้าํ ณ วนั ที่เรมิ่ จาํ ลองเหตกุ ารณ 330.29 ลาน ลบ.ม.

รายละเอยี ดการรันโปรแกรมกรณกี ารเพิ่มข้อมลู 1 ปี

เล่มท่ี 4 ในกรณีท่ีทําการอัพเดทมาจนจะครบปีแล้วจําเป็นต้องทําการเพ่ิมช่องปีใหม่ข้ึน และอัพเดทเส้นกราฟ

ในชตี ต่างๆ ดงั น้ี
- ชีต Evap และ EL_Area_Vol อพั เดทใหม่ (ถ้าม)ี
- ชีต Monthly Storage, Monthly Outflow, Monthly Inflow เพ่ิมช่องปี 2012 (พ.ศ. 2555)

ลงไปดว้ ย

- ชีต Sheet for chart เพ่ิมช่องปี 2555 แล้วลบข้อมูลตั้งแต่ช่อง Average ถึงช่องปี 2554 ลบ
ตงั้ แต่วนั ที่ 1 ม.ค. – 31 ธ.ค. แลว้ พิมพ์สูตรในช่อง Average และ SD ให้คลมุ ตง้ั แตป่ ี 2546-2554

พมิ พ์สูตร =AVERAGE(K4:S4) พิมพส์ ตู ร =G4-H4
โดยเป็นการคลุมปี 2546-2554
พิมพ์สตู ร =G4+H4

พมิ พ์สูตร =STDEV(K4:S4)
โดยเป็นการคลมุ ปี 2546-2554

กรมชลประทาน งานเพ่อื แผน ดนิ ไทย

คมู อื ปฏิบตั ิงาน ดานบรหิ ารจัดการนา้ํ เล่มท่ี 4
4 - 17

- ชีต Simulation ให้ทําการเพิ่มแถววันท่ี 1/1/2012 จนถึง 31/12/2012 และทําการอัพเดท
ขอ้ มูลจนถึงปจั จุบัน และใส่คา่ ข้อมลู Inflow คาดการณร์ ายวนั มาใสใ่ ห้ครบจนถงึ สน้ิ ปี

อัพเดทข้อมลู

ใสค่ า่ Inflow คาการณ์

Row Number ของข้อมูลสดุ ทา้ ย

- ชีต Simulation Condition อัพเดทข้อมูลและใส่แผนความต้องการใช้น้ําของปี 2555 แล้วจึงกด
ปุ่ม Calculation

อัพเดทขอ้ มูล

ใส่แผนความตอ้ งการใชน้ าํ้

กรมชลประทาน งานเพอ่ื แผน ดนิ ไทย

Work Manual
4 - 18

- ชตี Simulation Condition และ Chart ปริมาณนา้ํ จาํ ลอง ให้ปรบั เสน้ กราฟปี 2554 ให้เป็นปกติ
กอ่ นโดยทาํ ตามรปู

1. คล๊กิ เลอื กแล้วดบั เบิ้ลคล๊ิกอกี ครงั้ จนขึน้ กรอบเมนขู นึ้ มา

2. เลอื ก None

เล่มท่ี 4 3. กด OK

- เพิม่ เส้นกราฟปี 2555 ให้ชตี Simulation Condition และ Chart ปริมาณน้าํ จาํ ลอง
3. กดปมุ่ แลว้ ไปที่ Sheet for chart

1 เลอื กปี 2555 (ช่อง T3)

4. กดปมุ่ แล้วไปที่ Sheet for chart เลอื ก
ข้อมูลปี 2555 (ช่อง T4 ถงึ T368)

2

5

กรมชลประทาน งานเพอื่ แผน ดินไทย

คูม ือปฏิบตั งิ าน ดานบริหารจดั การน้าํ
4 - 19

- ปรับขนาดเส้นกราฟปี 2555 ใหช้ ตี Simulation Condition และ Chart ปริมาณนาํ้ จําลอง
1. คลก๊ิ เลอื กแล้วดับเบล้ิ คลกิ๊ อกี คร้งั จนข้ึนกรอบเมนู

2. เลอื ก

3. ปรับ Size

4. กด OK เล่มท่ี 4

- ปรับแก้เส้นกราฟชีต Chart Daily Inflow, Chart Daily Outflow และ Chart Daily Storage ให้
เปน็ คา่ เฉลย่ี กบั คา่ ของปี 2555 ตวั อย่างเชน่ ชีต Chart Daily Storage คล๊ิกขวาทีก่ ราฟแลว้ แกต้ ามรูป

1

4. กดปุ่มแล้วไปท่ชี ีตMonthly Storage
เลือกข้อมลู ปี 2555 (ชอ่ ง M4 ถงึ M368)

3. พิมพ์

2

5

กรมชลประทาน งานเพอ่ื แผน ดนิ ไทย

เล่มท่ี 4 Work Manual
4 - 20

ขัน้ ตอนที่ 3 ติดตามตรวจสอบ และปรบั แผน
จากผลการรันโปรแกรมที่ได้มาทําการตรวจสอบและติดตามว่าเป็นไปตามแผนหรือไม่ หากไม่เป้นไป

ตามแผนหรือจากผลการรันพบว่าจะประสบปัญหา นํ้าแล้ง/นํ้าล้นอ่าง ก็ทําการปรับแผนการจัดสรรนํ้าให้
สอดคลอ้ งกลบั ปริมาณนํ้าทเ่ี หลอื อยู่

ข้นั ตอนที่ 4 บรหิ ารจดั การตามแผน
ดําเนนิ การบริหารจัดการนํา้ ตามแผนการจดั สรรนํ้าท่ีวางไว้

ขน้ั ตอนที่ 5 สิ้นสดุ ฤดูกาล
คาดการณ์ปรมิ าณนํา้ ต้นฤดู

7. มาตรฐานงาน
ข้อมลู ถกู ต้องและครบถว้ นตามโปรแกรม ROS ของ สอน.

8. ระบบติดตามและประมวลผล
ติดตามการบริหารจัดการนํ้าเป็นรายสัปดาห์โดยสํานักชลประทานที่ 1-17 เป็นผู้รายงานผล

ความก้าวหน้าการบริหารจัดการน้ํา สภาพปัญหาและอุปสรรค เพื่อเป็นแนวทางปรับปรุงการวางแผนและแนว
ทางการปฏบิ ตั ใิ นฤดกู าลตอ่ ไป

9. เอกสารอ้างองิ
-

10. แบบฟอร์มทใ่ี ช้
ROS-01 ถึง ROS-06

กรมชลประทาน งานเพอื่ แผน ดินไทย

คมู ือปฏิบตั งิ าน ดา นบริหารจดั การนา้ํ

4 - 21

ภาคผนวก ก. เล่มท่ี 4
ทฤษฎที เี่ กย่ี วข้อง

กรมชลประทาน งานเพอื่ แผน ดนิ ไทย

Work Manual
4 - 22

หลกั สมดลุ นา้ํ ในอา่ งเก็บนํ้า

อ่างเก็บนํ้าทําหน้าที่กักเก็บนํ้าในยามท่ีปริมาณน้ําไหลเข้าอ่างมากกว่าความต้องการ เพ่ือให้มีน้ํา
เพียงพอสําหรับส่งให้กับความต้องการต่างๆ ในช่วงเวลาขาดแคลนนํ้าการวางแผนการใช้นํ้าจากอ่างเก็บนํ้า
ประจาํ เดอื นจะทําไดโ้ ดยการวิเคราะห์สมดุลของนํา้ (Water Balance) ในอ่างเกบ็ น้าํ ตามรปู ท่ี 1

หลักการสมดุลของน้ําในอ่างคือ ปริมาณน้ําที่ไหลเข้าอ่าง - ปริมาณน้ําท่ีไหลออกจากอ่างท้ังหมด
= ปรมิ าณนาํ้ ในอา่ งที่เปลยี่ นไป หรือจากรปู ที่ 1 เราสามารถเขยี นสมการแสดงความสัมพันธ์ระหว่างปริมาณน้ํา
ไหลเข้า ปริมาณนํา้ ไหลออก และปรมิ าณนาํ้ ในอา่ งแตล่ ะเดอื นได้ดังนี้

ปรมิ าณนา้ํ ไหลลงอาง ปรมิ าณการระเหยจากผวิ นํ้าในอา ง

ปรมิ าณน้าํ ลนอา ง

ปรมิ าณนาํ้ ในอาง ปริมาณความตองการนํา้ จากอาง

เล่มท่ี 4 ปริมาณการรว่ั ซึมจากอา ง

รปู ที่ 1 สมดลุ ของนา้ํ ในอา่ งเกบ็ นาํ้

ปรมิ าณนํา้ ในอา่ งเมื่อสิ้นเดอื น = ปริมาณน้าํ ในอ่างเมือ่ ตน้ เดือน + ปรมิ าณน้าํ ท่ไี หลลงอ่างในเดือนนั้น
- ปรมิ าณความตอ้ งการนํา้ จากอา่ งเพอื่ วัตถุประสงค์ต่างๆ
- ปริมาณการระเหยจากผวิ นาํ้ ในอ่างเดือนนั้น
- ปรมิ าณการร่วั ซมึ จากอา่ งในเดอื นน้นั

ถ้าปริมาณน้ําในอ่างเม่ือสิ้นเดือนที่คํานวณได้มากกว่าปริมาณน้ําเก็บกักสูงสุด จะถือว่ามีการไหลล้น
อ่างในเดือนน้ัน และปริมาณนํ้าที่ไหลล้นอ่างจะเท่ากับ ปริมาณน้ําในอ่างเมื่อส้ินเดือนลบด้วยปริมาณนํ้าเก็บกัก
สงู สดุ และปริมาณน้ําในอ่างสําหรบั ต้นเดือนต่อไปจะเทา่ กบั ปริมาณนา้ํ เก็บกักสูงสุด

ในทางกลับกันถ้าปริมาณน้ําในอ่างเม่ือสิ้นเดือนที่คํานวณได้น้อยกว่าปริมาณนํ้าเก็บกักต่ําสุดจะถือว่ามี
การขาดน้าํ ในเดอื นนนั้ ปริมาณนา้ํ ทสี่ ง่ จากอา่ งจะน้อยกว่าความต้องการนํ้าท้ังหมดจากอ่าง ปริมาณนํ้าท่ีขาดไป
เท่ากับปริมาณนํา้ เกบ็ กกั ตํ่าสดุ ลบด้วยปริมาณนํ้าในอ่างเมื่อสิ้นเดือน ปริมาณนํ้าในอ่างสําหรับต้นเดือนถัดไปจะ
เท่ากบั ปริมาณนํา้ เก็บกกั ต่ําสุด

การวางแผนการใช้น้ําจากอ่างจะประกอบไปด้วย การประเมินปริมาณน้ําไหลลงอ่าง ปริมาณความ
ต้องการนํ้าจากอ่างท้ังหมด การสูญเสียน้ําเนื่องจากการระเหยและการรั่วซึม แล้วนําเอามาคํานวณหาปริมาณ
นํ้าที่ต้องส่งและท่ีเหลืออยู่ในอ่าง จากปริมาณน้ําที่มีอยู่เมื่อต้นเดือนตามหลักสมดุลนํ้า การคํานวณสมดุลน้ํา
ประจําเดอื นจะทําตอ่ เนือ่ งกนั ไปตลอดระยะเวลาทใี่ ช้ในการวางแผนซ่งึ ปกติจะเปน็ 1 ปี

กรมชลประทาน งานเพ่อื แผน ดนิ ไทย

คมู อื ปฏบิ ตั งิ าน ดา นบรหิ ารจดั การนํา้ เล่มท่ี 4
4 - 23

ขอ้ มลู ท่ตี อ้ งการ
1) ปรมิ าณนํ้าไหลลงอ่าง
อาศัยสถิติข้อมูลปริมาณน้ําที่วัดได้ที่สถานีวัดน้ําท่าตรงบริเวณจุดท่ีตั้งอ่างเก็บนํ้าจะสามารถคํานวณหา
ปริมาณนํ้าไหลลงอ่างเฉลี่ยประจําเดือนได้ หรือสามารถนําเอาไปวิเคราะห์ตามหลักความถ่ีของการเกิด
(Frequency Analysis) เพ่ือหาโอกาศของความน่าจะเป็น (Probability) ของการไหลของนํ้าลงอ่างในปริมาณ
ต่างๆ แล้วจึงเลือกปริมาณการไหลที่มีโอกาศของความน่าจะเป็นที่ต้องการมาใช้ในการคํานวณสมดุลของน้ํา
สถิตินํา้ ทา่ ทใ่ี ช้ในการคาํ นวณย่ิงมากปยี ่ิงดี
2) ความต้องการนาํ้ จากอา่ ง
ปริมาณความต้องการนํ้าจากอ่างโดยทั่วๆ ไปประกอบด้วยปริมาณความต้องการนํ้าเพ่ือการ
ชลประทาน อุปโภค - บริโภค เล้ียงสัตว์ การผลิตกระแสไฟฟ้า และการอุตสาหกรรม ความต้องการน้ําจากอ่าง
จะแตกต่างกันไปในแต่ละอ่างมากกว่าความตอ้ งการอน่ื ๆ ทั้งหมด และจะเปน็ ส่วนทส่ี าํ คญั ท่สี ดุ ในการวเิ คราะห์
3) การระเหยและการรัว่ ซึม
อ่างทําหน้าท่ีเก็บน้ําจึงหลีกเล่ียงไม่ได้ท่ีจะมีการสูญเสียนํ้าเน่ืองจากการระเหยจากผิวน้ําในอ่าง และ
การรั่วซึมจากบริเวณพื้นดินก้นอ่าง ในการคํานวณปริมาณการระเหยและรั่วซึมจะคิดการอัตราการระเหยและ
รั่วซึม คูณด้วยพ้ืนที่ผิวน้ําเฉลี่ยของเดือนน้ัน อย่างไรก็ตาม เพื่อความสะดวกจะใช้ค่าพ้ืนท่ีผิวน้ําที่ต้นเดือนแทน
คา่ พน้ื ท่ีผิวน้ําเฉล่ียซึ่งไม่ทราบค่าอัตราการะเหยจากผิวน้ําและอัตราการรั่วซึมจะได้จากการทดลองตรวจวัดจริง
ในสนาม
4) ขอ้ มลู เกี่ยวกับอ่างเก็บนาํ้
ข้อมูลได้แก่ ระดับน้ําเก็บกักสูงสุด (ระดับสันทางระบายน้ําล้น) ระดับเก็บกักตํ่าสุด (ระดับที่เผื่อไว้
สาํ หรับการตกตะกอน) ระดับสันเข่ือน ขนาดของทางระบายนํ้าล้น โค้งความจุและโค้งพื้นท่ีผิวนํ้า (Capacity –
Area – Elevation Curve)
5) ข้อมลู อ่นื ๆ
ได้แก่ปริมาณน้ําฝนที่ตกลงอ่าง ซ่ึงจะเท่ากับอัตราการตกของฝนในแต่ละเดือนคุณด้วยพื้นที่ผิวน้ําใน
อ่างเม่อื ต้นเดือน และประสิทธภิ าพในการสง่ นา้ํ และใช้นา้ํ ในโครงการ

2. การปฏบิ ัติงานอ่างเก็บนํา้ (Reservoir Operations)
การปฏิบัติงานอ่างเก็บนํ้า (Reservoir Operations) หมายถึง การเก็บกักนํ้าในอ่างและการส่งนํ้าจาก

อ่างเพื่อวัตถุประสงค์ต่างๆ โดยมีการวางแผนล่วงหน้าว่าควรจะเก็บกักและส่งน้ําจากอ่างในแต่ละช่วงเวลาเป็น
ปริมาณเท่าใด และมีการปฏิบตั ิการตามแผนทว่ี างไว้ตราบเทา่ ทีส่ ภาพในอนาคตเปน็ ไปตามท่ีคาดคะเนไว้ ถา้
สภาพในอนาคตต่างจากท่ีคาดคะเนไว้ในตอนวางแผน การปฏิบัติการอาจต่างจากแผนท่ีวางไว้ เพ่ือลดสภาวะ
การขาดแคลนนํ้าหรอื นาํ้ ล้นอา่ ง

ส่ิงสําคัญท่ีมีผลต่อความสําเร็จหรือล้มเหลวของการปฏิบัติงานอ่างเก็บนํ้า คือการคาดคะเนปริมาณน้ํา
ไหลลงอา่ งในช่วงระยะเวลาวางแผนล่วงหน้า เชน่ ในชว่ ง 12 เดอื นข้างหน้า ถา้ สามารถรับรู้ปริมาณน้ําไหลงอ่าง
ในแต่ละเดือนในช่วง 12 เดือนข้างหน้า การวางแผนจะทําได้ง่าย โดยขั้นแรกจะสมมุติแผนการใช้นํ้าจากอ่าง
แล้วจึงทําการวิเคราะห์สมดุลน้ําในอ่างในแต่ละเดือนอย่างต่อเน่ือง 12 เดือน ผลการวิเคราะห์สมดุลของนํ้าจะ
ทําให้ทราบว่าควรจะเก็บกักน้ําแต่ละเดือนเท่าใด ควรส่งน้ําในแต่ละเดือนเท่าใด และเมื่อใดจะมีการขาดแคลน
น้ําและการไหลล้นอา่ ง สิง่ นี้จะเปน็ เครือ่ งช้ใี ห้เห็นวา่ แผนการใช้น้ําจากอ่างควรต้องมีการปรับแผนการใช้น้ําและ
การเก็บกักนํา้ ใหม่ เพ่อื ไมใ่ หเ้ กิดการขาดแคลนนํ้าและนํ้าไหลล้นอา่ ง หรอื เกดิ ให้นอ้ ยทีส่ ดุ

กรมชลประทาน งานเพือ่ แผนดนิ ไทย

Work Manual

4 - 24

ภาคผนวก ข.
แบบฟอร์มทใี่ ช้

เล่มท่ี 4

กรมชลประทาน งานเพือ่ แผน ดินไทย

คมู ือปฏิบตั งิ าน ดา นบรหิ ารจัดการนํ้า 4 - 25

ตารางอตั ราการระเหย แบบฟอรม ROS-01
(1) (2)
เล่มท่ี 4
Month Evap (mm)
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12

กรมชลประทาน งานเพื่อแผน ดินไทย

Work Manual

4 - 26

แบบฟอรม ROS-02

(1) ตารางโคงความจุ
ระดบั (ม.รทก.) (2) (3)

พ้ืนที่ผิวน้ํา (ตร.กม.) ความจุ (ลาน ลบ.ม.)

เล่มท่ี 4

กรมชลประทาน งานเพอ่ื แผน ดินไทย

คูมือปฏิบตั ิงาน ดา นบริหารจดั การนา้ํ

4 - 27

เล่มท่ี 4

กรมชลประทาน งานเพอ่ื แผนดนิ ไทย

Work Manual

4 - 28

แบบฟอรม ROS-04

ตารางขอ มูลน้ํารายวัน

(1) (2) (3) (4) (5) (6) (7) (8) (9) (10) (11)

Dam Date(d/m/y) Level Storage Inflow Released Spilled Irrigation Rel+ Irr Evap_lossed Pumped

เล่มท่ี 4

กรมชลประทาน งานเพื่อแผน ดนิ ไทย

คมู อื ปฏิบตั งิ าน ดา นบรหิ ารจดั การน้ํา

4 - 29

แบบฟอรม ROS-05

ตารางรายละเอียดโครงการ

ช่ือโครงการ

ระดบั เกบ็ กัก เมตร

ระดบั สันเขอ่ื น 'เมตร

ความจทุ ่รี ะดับเกบ็ กัก ลา น ลบ.ม.

ความจทุ ีร่ ะดับเกบ็ กกั ตา่ํ สดุ ลา น ลบ.ม.

Spillway Crest Length 'เมตร

Dead Storage ลาน ลบ.ม.

วนั /เดือน/ป ท่ีเริ่มจาํ ลองเหตกุ ารณ ว/ด/ป

แบบฟอรม ROS-06 เล่มท่ี 4

ตารางความตองการใชน าํ้ รายเดือน

เดือนมกราคม ลา น ลบ.ม./วนั

เดอื นกมุ ภาพันธ ลา น ลบ.ม./วัน

เดือนมนี าคม ลา น ลบ.ม./วนั

เดือนเมษายน ลาน ลบ.ม./วัน

เดอื นพฤษภาคม ลา น ลบ.ม./วัน

เดือนมถิ ุนายน ลา น ลบ.ม./วัน

เดอื นกรกฎาคม ลา น ลบ.ม./วัน

เดอื นสงิ หาคม ลาน ลบ.ม./วนั

เดือนกนั ยายน ลาน ลบ.ม./วนั

เดอื นตุลาคม ลาน ลบ.ม./วนั

เดือนพฤศจิกายน ลาน ลบ.ม./วัน

เดอื นธนั วาคม ลา น ลบ.ม./วัน

กรมชลประทาน งานเพือ่ แผน ดินไทย

Work Manual

4 - 30

เลม ่ที 4

กรมชลประทาน งานเพ่ือแผนดินไทย



คมู่ อื การปฏิบตั ิงาน
ด้านบริหารจดั การน้า

เลม่ ที่ 1/16

คู่มือการเก็บรวบรวมข้อมลู พนื ฐาน
ดา้ นการจัดสรรนา้ ของโครงการชลประทาน