ฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษาที่ 1 โครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาปากพนังบน (อันดับที่ 4 ประจำปี 2565)

รูปท่ี 48 ประชมุ ประจำเดือนฝ่ายสง่ น้ำและบำรงุ รักษา

• การกำหนดแนวทางการในการใหบ้ รกิ ารและตอบสนองความต้องการและความคาดหวงั แก่
ผู้รบั บรกิ ารและผมู้ สี ่วนได้ส่วนเสีย โดยเจ้าหนา้ ท่หี รือพนักงานสง่ น้ำในระหวา่ งการสำรวจการ
เพาะปลูกหรือติดตามการส่งน้ำ การจัดคลินิกเคลื่อนท่ีกรมชลประทาน และการออกหน่วย
เคล่ือนท่รี ว่ มกับหน่วยงานราชการในพ้นื ท่บี รกิ าร

รปู ท่ี 49 การใหบ้ รกิ ารแกผ่ ้รู ับบริการ

เอกสารประกอบการประเมนิ การพฒั นาคุณภาพการบรหิ ารจดั การ ฝา่ ยส่งนำ้ และบำรุงรกั ษาท่ี 1 หนา้ 42

หมวดที่ 2

การสร้างความสัมพันธ์

การสร้างความสัมพันธ์ เป็นการนำศาสตร์พระราชาในเร่ืองความ “เข้าถึง” (Achieve) มาใช้ในการ
ตรวจสอบการดำเนินงานตามภารกิจการบริหารจัดการ เพื่อตอบสนองต่อการให้บริการผู้รับบริการ ผู้มีส่วนได้
สว่ นเสีย และกลมุ่ เปา้ หมาย ประกอบด้วยองคป์ ระกอบยอ่ ย 3 องคป์ ระกอบ

2.1) ระเบิดจากข้างใน (Inside-out blasting) หมายถึง การพัฒนากลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย หรือ
กลุ่มผรู้ ับบริการ ต้องเกิดจากโครงการฯ และฝ่ายสง่ น้ำฯ เขา้ ไปสร้างกระบวนการที่กลุม่ ฯ ดังกล่าว รู้สกึ อยากที่
จะพัฒนาตนเองก่อน ไม่ได้เกิดจากการบังคับของโครงการฯ และฝ่ายส่งน้ำฯ ซึ่งจะไม่เกิดความยั่งยืน ซ่ึงควร
มงุ่ เน้นที่การพฒั นาคน ให้กลุ่มฯ เกิดการเปลี่ยนแปลงตนเองก่อน แล้วจึงเข้าไปพัฒนาเปล่ียนแปลง ซึ่งเป็นการ
เข้าถงึ ก่อนพัฒนา ไมใ่ ช่นำการพัฒนาเขา้ ไปโดยที่กล่มุ ฯ ยงั ไม่ตระหนกั หรือเห็นความสำคญั ของการพฒั นา

ฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษาที่ 1 จะประเมินผลการดำเนินการขององค์กรผู้ใช้น้ำที่ขึ้นทะเบียนไว้ท้ังหมด
หากเห็นว่าองค์กรใดท่ีไม่เข็มแข็งก็จะเข้าไปดำเนินการเสริมสร้างความเข็มแข็งให้แก่กลุ่ม เพ่ือให้กลุ่มสามารถ
ดำเนินการกิจกรรมต่าง ๆ ตามกรอบภารกิจได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยการประเมินจาก ความสามารถในการ
พึ่งพาตนเอง การทำกิจกรรมร่วมกันของสมาชิก เปอร์เซ็นต์การทำผิดข้อบังคับของกลุ่ม และความสามารถใน
การรว่ มบริหารจัดการนำ้ และดแู ลบำรงุ รักษาระบบชลประทาน

รูปท่ี 50 ประชุมกลุ่มบริหารการผู้ใช้น้ำ

2.2) เข้าใจกลุ่มเป้าหมาย (Understand target) ฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษา ให้ความสำคัญกับการ
ทำความเข้าใจ และจำแนกกลุ่มเป้าหมาย คือ ผู้รับบริการ และผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย ว่าต้องการอะไร รวมถึงต้อง
ทำความเข้าใจความเดือนรอ้ น ปัญหาความทุกขย์ ากของชาวบ้านเพื่อหาทางแกไ้ ข

การสร้างความเข้าใจกับกลุ่มผู้ใช้น้ำอย่างต่อเนื่องโดยการประชุม อบรม ดูงาน การจัดเวทีชุมชน
ฯลฯ ในการดำเนนิ การสร้างความเขา้ ใจกับผูใ้ ช้นำ้ ชลประทาน

คณะกรรมการจัดการชลประทาน อาสาสมัครชลประทาน จะใช้วิธีการประชุมคณะกรรมการจัดการ
ชลประทานและกลุ่มผู้ใช้น้ำได้ดำเนินการประชุมเกษตรกรผู้ใช้น้ำทุกปี เพื่อชี้แจงแผนการส่งน้ำและรับฟัง
ปัญหาในการส่งน้ำฯ อย่างน้อยปีละ 2 คร้ัง โดยอาศัย ห้องประชุม โครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาปากพนังบน

เอกสารประกอบการประเมินการพฒั นาคุณภาพการบริหารจดั การ ฝา่ ยส่งนำ้ และบำรงุ รักษาท่ี 1 หนา้ 40

อาคารอเนกประสงค์ฝายคลองไม้เสยี บ และตามท่ีทำการกลุ่มบริหารการใชน้ ้ำ ฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษาท่ี 1 มี
ความจำเปน็ อย่างยิ่งท่ีจะต้องบริหารจัดการน้ำให้เกดิ ประโยชนส์ ูงสดุ มีการติดตามอยา่ งต่อเน่ืองในชว่ งก่อนการ
ส่งน้ำ และระหว่างการส่งน้ำ เพ่ือให้สมาชิกกลุ่มผู้ใช้น้ำฯได้รับทราบถึงสถานการณ์ของน้ำต้นทุน แนวทางการ
ดำเนินการส่งน้ำ การพัฒนาต่างๆในพ้ืนที่ชลประทาน หรือแม้แต่นโยบายการทำงานของกรมชลประทานใน
ปัจจุบัน ให้สมาชิกได้แสดงความคิดเห็นในด้านการส่งน้ำและบำรุงรักษาของเจ้าหน้าท่ี ตลอดจนเสนอปัญหาที่
ต้องการให้กรมชลประทานเข้าไปช่วยแก้ไขปัญหา ฝ่ายส่งน้ำฯมีการจัดฝึกอบรมให้กับกลุ่มเกษตรผู้ใช้น้ำฯเพื่อ
สร้างความเข้าใจ และความเข้มแข็งให้กับกลุ่มผู้ใช้น้ำฯและลดความขัดแย้งท่ีอาจเกิดขึ้นไดใ้ นอนาคต, อบรมลูก
หลานของเกษตรกรในพื้นที่ หลักสูตรอบรมยุวชลกร มีการจัดสรรงบประมาณในส่วนของโครงการซ่อมแซม
ตามข้อเสนอของเกษตรกรผู้ใช้น้ำ (1 โครงการ 1 ล้านบาท) เพื่อแก้ไขปัญหาให้ตรงจุดตามที่เกษตรกรมีความ
ต้องการ

รปู ที่ 51 ประชมุ กลุม่ บริหารการผู้ใชน้ ้ำ

2.3) พัฒนาศักยภาพเพื่อสร้างปัญญา (Educate) มาจากศาสตร์เรื่อง “สร้างปัญญา” หาก
ประชาชนยงั ขาดความเข้าใจ ต้องสร้างปัญญาใหป้ ระชาชนเข้าใจ โดยใช้วิธีการพูดท่ีจะสร้างปัญญาให้เหมาะสม
กับผู้ฟงั โดยจะตรวจสอบการดำเนินการของฝ่ายสง่ น้ำและบำรุงรักษาตามคมู่ ือ โดยจะดูวธิ กี ารสร้างความเขา้ ใจ
กับกลุ่มผู้ใช้น้ำชลประทาน การเสริมสร้างความเข็มแข็งของผู้ใช้น้ำชลประทาน คณะกรรมการจัดการ
ชลประทาน(JMC) และอาสาสมัครชลประทาน เพ่ือใหเ้ กดิ ความเข็มแข็งและทำให้การบรหิ ารจัดการน้ำมีความ
คลอ่ งตวั และมปี ระสทิ ธภิ าพมากขึน้

ฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษาที่ 1 ร่วมกับฝ่ายจัดสรรน้ำและปรับปรุงระบบชลประทาน โครงการส่งน้ำ
และบำรุงรักษาปากพนังบน จัดประชมุ ผู้ท่ีเกี่ยวข้อง ผู้มีส่วนได้ ส่วนเสีย กับอา่ งเก็บน้ำห้วยน้ำใสและฝายคลอง
ไมเ้ สียบ เพื่อจัดตัง้ คณะกรรมการจัดการชลประทาน (JMC)อ่างเกบ็ นำ้ ห้วยนำ้ ใส-ฝายคลองไมเ้ สยี บ เม่ือวันท่ี 29
กนั ยายน 2563 โดยมีการประชมุ อยา่ งน้อยปีละ 2 คร้งั เพ่อื รว่ มวางแผนการบริหารจัดการนำ้ ในฤดแู ล้ง-ฤดูฝน
ได้มีหลายภาคส่วนเขา้ มาร่วมประชุม ทั้งในภาคของสว่ นราชการส่วนทอ้ งถิน่ , ภาคเอกชน, ภาคประชาชน และ
กลมุ่ บริหารการใช้น้ำชลประทานโครงการอา่ งเกบ็ น้ำห้วยนำ้ ใสและฝายคลองไมเ้ สยี บ

เอกสารประกอบการประเมินการพฒั นาคณุ ภาพการบรหิ ารจัดการ ฝา่ ยส่งนำ้ และบำรุงรักษาท่ี 1 หน้า 41

รปู ท่ี 52 คณะกรรมชลประทาน (JMC)

ฝ่ายส่งน้ำฯที่ 1 มีการจัดต้ังอาสาสมัครชลประทานครอบคลุมตัวแทนกลุ่มผู้ใช้น้ำในพื้นท่ีมีการประชุม
พบปะแลกเปลี่ยนเรียนรู้กันอย่างสม่ำเสมอและมีการสำรวจความพึงพอใจในการปฏิบัติงานของอาสาสมัคร
ชลประทานจากกลมุ่ ผู้ใชน้ ้ำ พรอ้ มนำมาปรับปรุงในการปฏิบัตงิ าน

ในเขตฝ่ายสง่ น้ำและบำรงุ รักษาที่ 1 มีอาสาสมัครชลประทาน จำนวน 5 คน ดงั น้ี
1.นายโกศล จติ ตพงค์ ปฏิบัตงิ านประจำพน้ื ท่โี ครงการอ่างเกบ็ น้ำหว้ ยน้ำใส (นคิ มควนขนุน)
2. นายเฉลียว จันทร์มี ปฏิบตั งิ านประจำพื้นทีโ่ ครงการอา่ งเก็บนำ้ ห้วยนำ้ ใส (นคิ มควนขนุน)
3.นายบุญธรรม แกว้ นลิ ปฏิบัตงิ านประจำพ้นื ทีโ่ ครงการอ่างเกบ็ นำ้ ห้วยนำ้ ใส (นคิ มควนขนนุ )
4.นายจัด แกว้ หนู ปฏบิ ัติงานประจำพน้ื ทอี่ ่างเกบ็ น้ำหว้ ยนำ้ ใส (บา้ นควนมชี ยั )
5.นายนยิ ม สงั ข์ดว้ งยาง ปฏบิ ัติงานประจำพ้ืนทอ่ี า่ งเก็บน้ำห้วยน้ำใส (บา้ นควนมชี ัย)

รปู ท่ี 53 ประชมุ อาสาสมัครชลประทาน หนา้ 42

เอกสารประกอบการประเมนิ การพฒั นาคุณภาพการบริหารจัดการ ฝา่ ยส่งนำ้ และบำรงุ รักษาท่ี 1

การดำเนินงานด้านการสร้างความสัมพันธ์ฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษา โดยมีวิธีการ/กระบวนการในการ
ให้บริการกับผู้รับบริการ และผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย รวมถึงการเพ่ิมศักยภาพของทีมงาน เพ่ือเพิ่มประสิทธิภาพใน
การทำงาน ดงั น้ี

2.1 วิธกี าร/กระบวนการ ในการใหบ้ รกิ ารกับกลุม่ ผู้รบั บริการ และผูม้ สี ่วนได้สว่ นเสยี
• หน่วยงานที่เกี่ยวข้องและทำงานร่วมกัน เฉพาะหน่วยงานหลักๆ ที่สำคัญ ดูกลุ่มผู้รับบริการ

และผู้มีส่วนได้เสียว่ามีกี่กลุ่ม มีความต้องการ มีความคาดหวังอะไรจากการดำเนินงานของฝ่ายส่งน้ำและ
บำรุงรกั ษา และมแี นวทางการสือ่ สารตดิ ต่อ

ฝ่ายส่งน้ำได้ชี้แจงให้ผู้เข้าร่วมประชุมทราบถึงสาเหตุและปัญหา รวมถึงแนวทางการแก้ไขโดยใช้การ
กอ่ สร้าง การซ่อมแซม และ/หรือการให้ความรู้เกษตรกรและสมาชิกกลุ่มผู้ใช้น้ำจนผู้เข้าร่วมประชุมทราบและเข้าใจ
สำหรบั การแกไ้ ขโดยการก่อสรา้ งก็จะนำเรอื่ งร้องเรียนและปัญหาต่าง ๆ จดั ทำแผนงานซอ่ มแซมและปรบั ปรุงต่อไป

รปู ที่ 54 ประชมุ กลมุ่ ผใู้ ชน้ ้ำ

รูปท่ี 55 ประชมุ สัญจรหวั หน้าสว่ นราชการอำเภอป่าพะยอม

• ฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษา มีการรับฟังความคิดเห็นของผู้รับบริการและผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย
เพื่อให้เกิดการสื่อสาร 2 ทาง ระหว่างโครงการฯ หรือฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษา และผู้มีส่วนได้ ส่วนเสีย

เอกสารประกอบการประเมินการพฒั นาคณุ ภาพการบริหารจัดการ ฝา่ ยสง่ นำ้ และบำรงุ รกั ษาท่ี 1 หน้า 43

ตามวธิ ีการท่กี องส่งเสรมิ การมีสว่ นรว่ มของประชาชน กำหนด ช่องทาง เม่ือได้รับข้อเสนอแนะหรือขอ้ ร้องเรียน
แล้วฝ่ายส่งน้ำและบำรงุ รักษาได้ดำเนินการตามแนวทางการจัดการ ข้อร้องเรียน ท่ีกองส่งเสริมการมสี ่วนร่วม
ของประชาชน กำหนด เพือ่ สรา้ งความเข้าใจและลดข้อขัดแย้งในการดำเนนิ งานของฝ่ายส่งนำ้ และบำรุงรักษา

1) การใช้แบบสอบถาม ในกรณีการออกพบปะเกษตรกรโดยเจา้ หนา้ ทห่ี รอื พนกั งานส่งน้ำในระหวา่ งการ
สำรวจการเพาะปลูกหรือติดตามการส่งน้ำ การจัดคลินิกเคล่ือนท่ีกรมชลประทาน และการออกหน่วย
เคลื่อนทรี่ ว่ มกบั อำเภอ

รูปที่ 56 จดั นิทรรศการประชาสมั พันธ์โครงการและพบเกษตรกร
2) การใช้สอ่ื สังคมออนไลน์ รับฟงั ความคิดเห็น กรณีเกษตรกรมาใชบ้ ริการที่ทำการไมไ่ ด้

รปู ท่ี 57 การรอ้ งเรียนผ่านสือ่ ออนไลน์

3)การรับฟังความคิดเห็น/ข้อเสนอแนะ/ทำความเข้าใจเพื่อลดความขัดแย้งระหว่างกลุ่มเกษตรกร
ผู้ใช้น้ำกับผู้ประกอบการล่องแก่งและท่องเท่ียวในชุมชนโดยสร้างความสัมพันธ์โดยการช่วยเหลือซ่ึงกันและกันนำ

เอกสารประกอบการประเมนิ การพัฒนาคุณภาพการบริหารจัดการ ฝา่ ยส่งน้ำและบำรุงรกั ษาท่ี 1 หนา้ 44

ผลผลิตทางการเกษตรผักผลไม้ปลอดสารพิษเข้าสู่สถานประกอบการท่องเที่ยวการท่องเชิงเกษตร ต่อเน่ืองจาก
การทอ่ งเท่ียวล่องแกง่ พึง่ พาอาศัยเสริมสร้างรายไดใ้ ห้เกษตรกรเป็นทางเลอื กให้เกษตรกร

รปู ที่ 58 ประชุมร่วมผปู้ ระกอบการล่องแก่งและพบเกษตรกร

2.2 วิธีการในการเพ่ิมขีดความสามารถ/ศักยภาพของทีมงานต่อการปฏิบัติงานเพื่อเพ่ิม
ประสิทธภิ าพการทำงาน

• วิเคราะห์ความท้าทายเชิงยุทธศาสตร์ของฝ่ายส่งน้ำฯ ด้านพันธกิจ ด้านปฏิบัติการ และ
ด้านทรัพยากรบุคคล โดยให้โครงการฯ และฝ่ายส่งน้ำฯ บอกแนวทางการทบทวนเพ่ือปรับปรุง
ประสิทธิภาพของ และฝ่ายส่งน้ำฯ ให้ดีข้ึนอย่างต่อเนื่อง และเป็นรปู ธรรม รวมถึงการจัดการความรู้ (KM)
และแลกเปล่ียนเรียนรู้

1) การถ่ายทอดข่าวสาร/ภารกิจ และข่าวประชาสัมพันธ์จากโครงการฯ หรือส่วนราชการอ่ืนถึงเจ้าหน้าท่ี
ฝ่ายส่งน้ำฯที่ 1 สามารถทำได้โดยการบันทึกสั่งการ แจ้งข่าวสารติดบอร์ดประชาสัมพันธ์ การประชุมร่วมกัน โดย
กำหนดให้หัวหน้าหน่วยส่งน้ำจะต้องเข้ามาส่งรายงานความก้าวหน้าการการดำเนินการทุกวันจันทร์และรับข่าวสาร
จากฝา่ ยสง่ นำ้ ฯ แจ้งประชาสมั พนั ธ์กับเจา้ หน้าทใ่ี นหน่วยฯ ต่อไป

รปู ที่ 59 ประชมุ ประจำเดอื นโครงการและฝา่ ยสง่ น้ำและบำรงุ รกั ษา หนา้ 45

เอกสารประกอบการประเมนิ การพฒั นาคุณภาพการบรหิ ารจดั การ ฝา่ ยสง่ นำ้ และบำรงุ รักษาที่ 1

2) การจัดประชุมประจำเดือนฝ่ายส่งน้ำภายหลังจากการประชุมประจำเดือนโครงการและส่วนราชการ
ระดับอำเภอเพ่ือถ่ายทอดข่าวสารภารกิจงานตา่ งๆของโครงการและฝ่ายสง่ น้ำฯ หัวหนา้ ฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษาที่ 1
ได้เข้าการประชุมหน่วยงานภายในโครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาปากพนังบน เพ่ือสร้างความคุ้นเคยและเป็นกันเอง
รวมทั้งเปน็ การติดตามงาน รับฟังขอ้ เสนอแนะอยู่ตลอดเวลา

รูปท่ี 60 ประชมุ ประจำเดือนฝา่ ยสง่ น้ำและบำรุงรักษา

• ฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษา มีการส่งเสริมสนับสนุนให้ผู้ปฏิบัติงานในฝ่ายส่งน้ำและ
บำรุงรักษา พัฒนาสมรรถนะขีดความสามารถในการดำเนินงาน หรือเพิ่มองค์ความรู้ในการปฏิบัติงาน
เพื่อให้มีการปฏิบัติงานได้อย่างมีประสิทธิภาพและประสิทธิผล นอกจากน้ันยังมองถึงการเตรียมบุคลากร
เพ่อื ทดแทนในตำแหน่งท่ีขาดหายไป

ฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษาที่ 1 ได้จัดทำแบบสำรวจเพื่อรวบรวมข้อมูลด้านต่าง ๆ ของเจ้าหน้าท่ี และ
นำมาใชใ้ นการวางแผนพัฒนาบคุ ลากร รวมถึงการปรับเกลี่ยอตั รากำลงั และการเล่อื นตำแหนง่ ของเจ้าหน้าท่ี

การพัฒนาความสามารถของบุคลากรฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษาที่ 1 แบ่งตามลักษณะกลุ่มงานและตาม
ตำแหนง่ ดังนี้

1) ฝา่ ยสง่ น้ำและบำรุงรักษาที่ 1 พัฒนาความรูค้ วามสามารถของชา่ งฝมี ือสนาม โดย

1.1. การแลกเปล่ียนเรียนรู้ โดยการประชมุ และออกปฏบิ ัตงิ านภาคสนามร่วมกนั

รูปที่ 61 ประชุมก่อนออกปฏิบตั งิ าน หนา้ 46

เอกสารประกอบการประเมินการพัฒนาคุณภาพการบริหารจดั การ ฝา่ ยสง่ น้ำและบำรงุ รกั ษาที่ 1

รปู ท่ี 62 การปฏบิ ัติงานฝกึ ใชอ้ ุปกรณเ์ ครื่องมอื และแผนที่
1.2) การจดั หาคมู่ ือการปฏิบตั งิ านใหเ้ จา้ หน้าทฝี่ ่ายสง่ น้ำเพื่อใชเ้ ปน็ แนวทางการปฏบิ ตั งิ าน

รปู ท่ี 63 คู่มือการปฏบิ ตั ิงาน

1.2.1 เจ้าหนา้ ที่ปฏบิ ัติงานดา้ นธุรการ พัฒนาความสามารถโดยการฝึกปฏบิ ัติและแลกเปลย่ี นเรยี นรู้
กบั เจ้าหน้าท่ธี ุรการของโครงการใน ระยะแรก ฝ่ายสง่ นำ้ ฯ จดั สง่ เจา้ หน้าทธี่ ุรการฝ่ายไปพบปะเรียนรู้งานและกำหนด

เอกสารประกอบการประเมนิ การพฒั นาคุณภาพการบรหิ ารจดั การ ฝา่ ยสง่ น้ำและบำรงุ รกั ษาที่ 1 หนา้ 47

แนวทางการปฏิบัติงานด้านตา่ ง ๆ รว่ มกันกับเจ้าหน้าทธ่ี รุ การโครงการฯ และในการปฏิบัตงิ านจรงิ หากเกิดปัญหา
หรือข้อสงสัยประการใดในการปฏบิ ัติงาน สามารถโทรศัพทส์ อบถามแนวทางการแก้ไขจากเจ้าหน้าท่ีธรุ การโครงการ
ไดโ้ ดยตรง

1.2.2 เจ้าหนา้ ทดี่ า้ นอื่น ๆ
3) การสบื ค้น/คน้ หาพัฒนาความรู้จากระบบ INTERNET

รูปที่ 64 การสบื ค้นข้อมูลความรู้ทาง INTERNET
4) การฝกึ อบรมดา้ นเทคนิค : การเขยี นขา่ วประชาสัมพันธแ์ ละเทคนิคการถ่ายภาพ

เอกสารประกอบการประเมนิ การพฒั นาคุณภาพการบริหารจดั การ ฝา่ ยส่งนำ้ และบำรุงรักษาท่ี 1 หนา้ 48

รูปท่ี 65 การเขียนข่าวประชาสมั พันธ์

ฝา่ ยสง่ นำ้ และบำรุงรกั ษา มีการดำเนินการติดตามประเมินผลการจดั สวสั ดกิ ารและการพฒั นา
คณุ ภาพชีวติ บุคลากร เพ่ือตอบสนองความต้องการของบุคลากร เสรมิ สรา้ งความผาสุก เกดิ ความผู้พนั กับ
องคก์ รและผ้รู บั บรกิ ารมคี วามพึงพอใจ

จดั กิจกรรมเพอื่ เสริมสร้างความสมั พนั ธ์ระหว่างเจ้าหน้าท่ีฝ่ายส่งน้ำระบบการทำงานเป็นทีมและการทำงาน
ร่วมกนั

1) พฒั นาสภาวะแวดลอ้ มภายในสถานท่ที ำงาน สำนกั งาน สร้างบรรยากาศในการทำงาน

รปู ท่ี 66 พัฒนาสิ่งแวดล้อม อาคาร สถานท่ี หนา้ 49

เอกสารประกอบการประเมนิ การพัฒนาคุณภาพการบริหารจดั การ ฝา่ ยสง่ นำ้ และบำรุงรกั ษาที่ 1

2) กจิ กรรมสร้างความสัมพันธร์ ะหวา่ งเจ้าหน้าที่ในฝ่ายในการทำงานร่วมกนั

รูปท่ี 67 กิจกรรมสร้างความสัมพนั ธร์ ะหว่างปฏิบัติงาน
3) เจ้าหนา้ ท่ฝี ่ายส่งนำ้ รว่ มกิจกรรมสวัสดิการอาหารกลางวันเพอ่ื นสรา้ งความสัมพนั ธร์ ะหวา่ งผรู้ ่วมงาน
กิจกรรมสวสั ดิการอาหารกลางวนั ของเจา้ หน้าทีฝ่ ่ายสง่ น้ำโดยสนับสนนุ การลดรายจา่ ยประจำวนั สนบั สนุนให้เจา้ หนา้ ท่ี
ของฝ่ายสง่ นำ้ ปลกู ผักสวนครวั นำมาทำเปน็ อาหารกลางวัน ตามแนวทางปรัชญา เศรษฐกจิ พอเพยี ง พ่ึงพาตนเองได้ มา
ปรบั ใชก้ บั ชีวติ ประจำวันเปน็ สวสั ดิการสว่ นตัวของตนเอง และสบ.1 คบ.ปากพนังบนไดน้ ำมาปรับใชพ้ ร้อมท้ังสนับสนุน
ใหเ้ จา้ หน้าฝ่ายสง่ นำ้ ฯและกลุ่มเกษตรกรผู้ใชน้ ำ้

รปู ท่ี 68 สวสั ดิการอาหารกลางวัน หนา้ 50

เอกสารประกอบการประเมนิ การพฒั นาคณุ ภาพการบรหิ ารจดั การ ฝา่ ยส่งน้ำและบำรงุ รักษาท่ี 1

รปู ที่ 69 การส่งเสริมแนวทางปรัชญา เศรษฐกิจพอเพยี ง
4) กิจกรรมเพาะพันกล้าไม้ประดับไว้จำหน่ายโดยอนุญาตให้ใช้พ้ืนท่ีว่างของหัวงานเพาะพันธ์กล้าไม้
ประดับไวใ้ ชเ้ องเป็นการลดภาระคา่ ใช้จ่ายของฝา่ ยส่งนำ้

รูปท่ี 70 กิจกรรมเพาะพนั ธกุ์ ล้าไม้

เอกสารประกอบการประเมนิ การพัฒนาคณุ ภาพการบรหิ ารจัดการ ฝา่ ยสง่ นำ้ และบำรุงรกั ษาที่ 1 หนา้ 51

หมวดที่ 3

การบรหิ ารจดั การ

เปน็ การนำหลกั การ “พฒั นา” (Development) ซ่ึงเป็นการตรวจสอบแนวทางการดำเนนิ งานตามตาม
มาตรฐานของกรมฯ ตามภารกิจในด้านการบรหิ ารจัดการน้ำ และภารกิจการป้องกนั และบรรเทาอทุ กภยั จากน้ำ
รวมท้ังกระบวนการการมีส่วนร่วมขององคก์ รผ้ใู ชน้ ำ้ ชลประทาน และผมู้ ีสว่ นได้สว่ นเสยี

ฝา่ ยส่งน้ำและบำรงุ รักษาท่ี 1 ดำเนนิ การและนำมาปฏิบัตปิ ระกอบด้วย 3 องค์ประกอบ
1) เริ่มต้นด้วยตนเอง(Self-initiated) ใช้องค์ความรู้ต่างๆที่กรมกำหนดมาเป็นแนวทางการ

พัฒนาโดยฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษานำคู่มือการจัดการน้ำท้ัง 16 เล่ม และแนวทางการบริการจัดการแบบ
เกษตรกรมสี ่วนร่วมของกองสง่ เสริมการมีสว่ นร่วมของประชาชน

2) พ่ึงพาตนเองได้ (Self-reliance)พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถ
บพิตรทรงเน้นว่า ”การพัฒนาต้องให้ประชาชนพึ่งตนเองได้”เปรียบได้กับฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษาสามารถ
บริหารงานได้โดยฝ่ายส่งน้ำฯเอง พ่ึงพาปัจจัยอ่ืนๆ เช่นใช้เทคโนโลยี งบประมาณให้น้อยท่ีสุดหรือไม่พ่ึงพาเลย
การใช้ทรพั ยากรทม่ี ีอยา่ งรู้คุณคา่ หรือการใช้ทฤษฎี วิธีการทำงาน ท่ีมอี ย่แู ล้ว หรือท่ีกรมฯได้วางแนวทางไว้แทน
การพึ่งพาสิ่งต่างๆที่มีค่าใช่จ่ายประจำ หรือดำเนินการเพียงอย่าเดียวแต่ได้ประโยชน์หลายอย่างหรือได้
ประโยชน์ทางอ้อม

3) ต้นแบบเผยแพร่ความรู้ (Prototype and role model) ฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษาสามารถ
คิดค้นแนวปฏิบัติ ทฤษฎี ตามหลักการทำงาน ขึ้นมาเพ่ือตอบสนองบริบทของฝ่ายส่งน้ำฯของตนเน่ืองจากฝ่าย
ส่งน้ำต่างๆมีรูปแบบการบริหารจัดการท่ีแตกต่างกันในหลายพ้ืนท่ีและฝ่ายส่งน้ำฯสามารถเป็นต้นแบบในด้าน
บริหารจัดการน้ำ บริหารงบประมาณและบริหารอัตรากำลัง หรือด้านอื่นๆก็จะทำให้การพัฒนาในส่วนฝ่ายส่ง
น้ำฯหรอื ฝ่ายส่งน้ำอื่นๆไดร้ บั ประโยชนส์ งู สดุ

การบริหารจดั การน้ำและการบำรงุ รักษา

3.1วิธีการรับทราบ/รับรู้/คำนวณปริมาณน้ำต้นทุนในการจัดสรรน้ำหรือการระบายน้ำในแต่ละ
ฤดกู าล

• การตรวจสอบเกณฑ์การบริหารจัดการน้ำของฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษาท่ี 1 มีการวิเคราะห์
ปริมาณน้ำต้นทนุ และจัดทำแผนการบริหารจดั การน้ำของอา่ งเก็บน้ำฝา่ ยส่งนำ้ ฯที่ 1 มีอ่างเก็บน้ำห้วยน้ำใสเป็น
โครงการอา่ งเก็บน้ำขนาดกลางมคี วามจุท่รี ะดบั เกบ็ กัก 80 ล้านลกู บาศก์เมตรเป็นน้ำต้นทุนในการบริหารจัดการ
จากการนำปริมาณน้ำเก็บกักเม่ือสิ้นฤดูฝน การจัดสรรน้ำต้องมีการคำนวณปริมาณน้ำต้นทุนโดยคำนึงข้อมูลท่ี
นำมาใช้ในการปฏิบัติงานอ่างเก็บน้ำ เช่น ข้อมูลบันทึกไวใ้ นอดีตเป็นปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อความสามารถของอ่าง
เก็บน้ำในการเก็บน้ำระบายในปัจจุบันถึงอนาคต การต้องการใช้น้ำ ปรมิ าณน้ำไหลเข้าอ่าง เป็นต้น ดังนั้นจึงใช้
ขอ้ ขอ้ มลู สำคัญในการจัดการอ่างเก็บน้ำดงั น้ี

1) ลักษณะทางกายภาพของอ่างเก็บน้ำ เช่นปริมาณน้ำเก็บกักต่ำสุด ปริมาณเก็บกักปกติ
ปริมาณเกบ็ กกั สงู สุด ระดบั สันเขือ่ น โค้งสัมพันธ์ปรมิ าตรน้ำ พนื้ ผวิ น้ำและระดับน้ำ

เอกสารประกอบการประเมนิ การพัฒนาคณุ ภาพการบรหิ ารจัดการ ฝ่ายส่งนำ้ และบำรุงรกั ษาท่ี 1 หนา้ 51

รูปท่ี 71 ข้อมูลลักษณะทางกายภาพและอทุ กวทิ ยาอา่ งเก็บนำ้ หว้ ยนำ้ ใส

2) ลักษณะทางชลศาสตร์ของอาคารประกอบ ระดับการระบายน้ำฉุกเฉิน ระบายน้ำสูงสุด
ระบายน้ำลงลำนำ้ เดิม การระบายนำ้ สูงสดุ ของอาคารระบายนำ้ ความจขุ องคลองระบายและระบบสง่ น้ำ

3) พืน้ ท่โี ครงการการและพน้ื ทช่ี ลประทาน

รปู ท่ี 72 พนื้ ท่ชี ลประทานอา่ งเกบ็ น้ำหว้ ยนำ้ ใส

4) กิจกรรมการใช้น้ำและปริมาณการต้องการใช้น้ำการเกษตร อุปโภค บริโภค อุตสาหกรรม
ระบบนิเวศ สทิ ธิการใช้นำ้ ด้านทา้ ยล่มุ น้ำ ตลอดจนถึงกลมุ่ องค์ผ้ใู ชน้ ำ้ จากอ่างเกบ็ น้ำ

5) ข้อมลด้านอุตุนิยมวิทยาและอุทกวิทยา ปริมาณน้ำฝน การระเหย น้ำท่าพ้ืนท่ีลุ่มน้ำ ลักษณะ
ลุ่มน้ำ พ้ืนทร่ี ับน้ำฝน ปริมาณตะกอน การรั่วซมึ

เอกสารประกอบการประเมนิ การพัฒนาคุณภาพการบรหิ ารจดั การ ฝา่ ยส่งนำ้ และบำรุงรักษาท่ี 1 หน้า 52

รปู ที่ 73 เคร่ืองมือวัดปรมิ าณนำ้ ฝนและการระเหย

6) กฎการปฏิบัตงิ านอ่างเก็บนำ้
7) ความจุลำนำ้ เดมิ ตลอดถงึ คุณลักษณะของอาคารในลำนำ้
8) ลักษณะทางกายภาพของลุ่มน้ำ เชน่ การใช้ประโยชน์ท่ดี นิ เหนอื พนื้ ทีล่ มุ่ นำ้

ซง่ึ จำเปน็ จะต้องนำข้อมลู ขา้ งต้นมาคำนวณคาดการณ์การใช้น้ำในกจิ กรรมการเกษตรและกิจกรรมอื่นๆ
ในตลอดช่วงฤดูแล้ง และฤดฝู น เพ่ือคาดการณป์ ริมาณน้ำที่ต้องใช้ในทุกๆ กจิ กรรม ดังน้ันการวางแผนการใช้น้ำ
ให้สอดคล้องกับปริมาณน้ำท่ีมีอยู่ จึงมีความจำเป็นอย่างย่ิง ซ่ึงถ้าไม่วางแผนแล้วอาจจะทำให้เกิดการระบายน้ำ
เกินความต้องการทำให้สูญเสียน้ำโดยไม่จำเป็น หรือส่งน้ำไม่เพียงพอต่อการใช้น้ำซึ่งจะส่งผลต่อผลผลิตทาง
การเกษตรและกิจกรรมอ่ืนๆ การอุปโภค - บริโภค การอุตสาหกรรม การรักษาระบบนิเวศ และการใช้น้ำใน
ภาคส่วนอื่นๆ ในพื้นท่ีรับผิดชอบ โดยใช้กระบวนงาน การส่งน้ำและบำรุงรักษา โดยเกษตรกรมีส่วนร่วมตาม
กระบวนการ 14 ขน้ั ตอน

เอกสารประกอบการประเมินการพัฒนาคุณภาพการบริหารจัดการ ฝา่ ยสง่ น้ำและบำรงุ รักษาที่ 1 หน้า 53

รปู ที่ 74 การส่งน้ำและบำรงุ รกั ษา โดยเกษตรกรมสี ว่ นร่วมตามกระบวนการ 14 ขั้นตอน

3.2 การนำปริมาณน้ำตน้ ทนุ ทีไ่ ด้รบั มาวางแผนจัดสรรนำ้ /ระบายนำ้
• ฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษาที่ 1 ได้มีการจัดทำปฏิทินการปลูกพืชในอ่างเก็บน้ำสำคัญ ที่ดูแลอยู่

อย่างเป็นระบบกรณีฝ่ายส่งน้ำฯที่ไม่อ่างเก็บน้ำให้ทำปฏิทินการปลูกพืชโดยคิดจากปริมาณที่ได้รับจัดสรรหรือ
คำนวณจากน้ำท่าหรือวิธอี น่ื ๆและฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษา กำหนดปฏิทินการปลูกพืชและคำนวณปริมาณน้ำท่ี
ใชใ้ นการเพาะปลูกพืชและขั้นตอนกำหนดพื้นท่ีเพาะปลูกตามศักยภาพของน้ำตน้ ทุน

ฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษาท่ี1 การวางแผนการส่งน้ำ การจัดสรรน้ำจากแหล่งน้ำชลประทาน ไปใช้
ประโยชน์ในกิจกรรมต่างๆ เช่น การเกษตรกรรม การประปา การอุตสาหกรรม การประมง การท่องเท่ียว
การรักษาระบบนิเวศน์ ได้อย่างเหมาะสมในแต่ละกิจกรรม ซ่ึงกิจกรรมส่วนใหญ่ของ ฝา่ ยส่งนำ้ และบำรุงรักษา
ที่ 1 จะเป็นกิจกรรมการวางแผนการส่งน้ำเพ่ือการเกษตรกรรมเป็นส่วนใหญ่ คือ การจัดแบ่งน้ำในปริมาณท่ี
พอเหมาะไปให้ถึงพ้ืนทีเ่ พาะปลูกในเวลาที่พชื ต้องการ โดยมีการสูญเสียนำ้ ในระหวา่ งทางนอ้ ยทีส่ ุด

ตารางแสดงกิจกรรมการส่งน้ำ หนา้ 54

เอกสารประกอบการประเมนิ การพฒั นาคณุ ภาพการบริหารจัดการ ฝ่ายสง่ นำ้ และบำรงุ รกั ษาที่ 1

กิจกรรม เดอื น หมายเหตุ
ม.ค. ก.พ. มี.ค. เม.ย. พ.ค. ม.ิ ย. ก.ค. ส.ค. ก.ย. ต.ค. พ.ย. ธ.ค.
การปลกู พืช ฝายคลองไม้
ข้าว แผน นา ปี 2 นา ปี 1 เสยี บ

พืชไร่ ผล
แผน
การส่งน้ำ ผล
แผน
การบำรุงรกั ษา ผล
แผน
การเลือกต้ังตามวาระ ผล
หัวหนา้ กลุ่มพ้ืนฐาน
แผน
คณะกรรมการบริหาร ผล
กลมุ่ แผน

การฝกึ อบรม / ดงู าน ผล
คณะกรรมการ
แผน
สมาชิก ผล
แผน
การประชมุ ผล
ใหญ่
แผน
คณะกรรมการบรหิ าร ผล
แผน
หวั หนา้ กลมุ่ พนื้ ฐาน ผล
แผน
สมาชกิ ผล
แผน
ผล

ตารางท่ี 7 ตารางแสดงกิจกรรมการสง่ น้ำ

เอกสารประกอบการประเมินการพฒั นาคณุ ภาพการบริหารจดั การ ฝ่ายสง่ นำ้ และบำรุงรกั ษาท่ี 1 หน้า 55

รูปท่ี 75 ปฏิทนิ การปลูกพืช

(1) การจัดทำเกณฑ์การบริหารจัดการน้ำ โดยการทำโค้งปฏิบัติการอ่างเก็บน้ำ(Reservoir

Operation Rule Curves) เพื่อเป็นแนวทางการบรหิ ารจดั การน้ำใหเ้ ป็นไปอย่างเหมาะสมและมีประสทิ ธภิ าพ

สามารถบรรเทาผลกระทบน้ำท่วมและกักเก็บน้ำไว้ใช้ประโยชน์ในช่วงฤดูแล้งอย่างเต็มศักยภาพ และนำ

โปรแกรม (Reservoir Operation Study) ไปใช้ในการติดตามสถานการณ์น้ำในอ่างได้อย่างต่อเน่ืองและ

วางแผนในการบริหารจัดการน้ำ สามารถคาดการปริมาณความต้องการใช้น้ำชลประทานในทุกภาคส่วนแล้ว
นำมาวางแผนการจัดสรรน้ำเพื่อให้สอดคล้องกับปริมาณน้ำต้นทุนที่มีอยู่โดยไม่ขาดแคลนน้ำหรือเกิดการขาด
แคลนนอ้ ยทส่ี ดุ

อำ่ งเก็บนำ้ หว้ ยนำ้ ใส สำนกั ชลประทำนท่ี 15 ขอ้ มลู อำ่ งเก็บนำ้
ปรมิ าณน้าในอ่างฯ ณ วนั ที่ 1 พฤศจกิ ายน 2563
28.25 ลา้ น ม.3 ประสทิ ธภิ าพโครงการ 60 % พน้ื ทร่ี ับน้าฝน
พน้ื ทผี่ วิ น้าทร่ี ะดบั เก็บกัก
จงั หวดั นครศรีธรรมราช ใส่พน้ื ทเ่ี พำะปลูกแ ล่ ะสปั ดำห 113.3 ตร.กม.
ใชค้ า่ ETo ของจงั หวดั นครศรธี รรมราช ฝนสะสมเฉลยี่ ทงั้ ปี 6.24 ตร.กม.
ปรมิ าณน้ารั่วซมึ , มม./สัปดาห์ ระเหยเฉลยี่ ทงั้ ปี
14 ระดบั สันเขอ่ื น 2,201.6 มม.
ระดับน้าสงู สดุ 1,413 มม.
ขำ้ วนำปี สัปดาห์ พนื้ ท่ี (ไร่) ขำ้ วนำปรงั สัปดาห์ พน้ื ที่ (ไร่) ระดบั น้าเก็บกัก 90.000 ม.(รทก.)
1 2,000 1 ระดบั น้าตา่ สดุ
ชนดิ พชื ขา้ ว กข.(นาดา) 2 2,000 ชนดิ พชื ขา้ ว กข.(นาดา) 2 88.000 ม.(รทก.)
3,000 3 ปรมิ าณน้าไหลลงอา่ งเฉลย่ี ทงั้ ปี 86.000 ม.(รทก.)
สัปดาหเ์ รม่ิ ตน้ 13 33 3 3,000 สัปดาหเ์ รมิ่ ตน้ 13 18 4 ปรมิ าณน้าทร่ี ะดบั สงู สดุ 61.000 ม.(รทก.)
5
พน้ื ทปี่ ลกู ทงั้ หมด, ไร่ 10,000 4 พนื้ ทป่ี ลกู ทงั้ หมด, ไร่ 0 6 ปรมิ าณน้าทร่ี ะดบั เก็บกัก 97 ลา้ น ม.3
7 ปรมิ าณน้าทรี่ ะดบั เก็บกักตา่ สดุ 93.6 ลา้ น ม.3
เวลาปลกู จนเต็มพน้ื ท,ี่ สัปดาห์ 15 5 เวลาปลกู จนเต็มพนื้ ท,ี่ สัปดาห์ 10 8
9 พน้ื ทช่ี ลประทาน 80 ลา้ น ม.3
ปรมิ าณน้าเตรยี มแปลง, มม./สัปดาห์ 300 6 ปรมิ าณน้าเตรยี มแปลง, มม./สัปดาห์ 300 10 2 ลา้ น ม.3
7 ROS
8 19,300 ไร่
9
10 URC
11
12 LRC
13
14 100
15 90
80
พชื ไร-่ พชื ผกั ฤดฝู น สัปดาห์ พนื้ ที่ (ไร่) พชื ไร-่ พชื ผกั ฤดแู ลง้ สัปดาห์ พนื้ ท่ี (ไร่) 70
1 40 1 50 60
ชนดิ พชื แตงโม 2 40 ชนดิ พชื แตงโม 2 50 50
36 3 40 20 3 60 40
สัปดาหเ์ รมิ่ ตน้ 12 4 40 สัปดาหเ์ รมิ่ ตน้ 12 4 60 30
180 5 20 300 5 60 20
พนื้ ทป่ี ลกู ทงั้ หมด, ไร่ 5 พนื้ ทปี่ ลกู ทงั้ หมด, ไร่ 5 10
0
เวลาปลกู จนเต็มพนื้ ท,่ี สัปดาห์ 30 เวลาปลกู จนเต็มพน้ื ท,่ี สัปดาห์ 30
ปรมิ าณน้าเตรยี มแปลง, มม./สัปดาห์ ปรมิ าณน้าเตรยี มแปลง, มม./สัปดาห์

ไมผ้ ล มะนาว (3-5 ปี) บอ่ ปลำ - บอ่ กงุ้ 0
18,868 0
ชนดิ พชื พนื้ ทบ่ี อ่ ปลา, ไร่
พน้ื ทปี่ ลกู ทงั้ หมด, ไร่ พน้ื ทบี่ อ่ กงุ ้ , ไร่

รูปท่ี 76 โปรแกรม ROS อา่ งเก็บนำ้ หวยน้ำใส

เอกสารประกอบการประเมินการพฒั นาคุณภาพการบริหารจดั การ ฝา่ ยส่งนำ้ และบำรุงรกั ษาที่ 1 หนา้ 56

รปู ท่ี 77 กราฟแสดงปริมาณน้ำ อ่างเกบ็ น้ำห้วยน้ำใส

รปู ท่ี 78 กราฟปรมิ าณน้ำในอา่ งเก็บน้ำ(จากระบบฐานข้อมูลกรมชลประทาน)

(2)กรณมี ีปริมาณน้ำต้นทุนเพียงพอเกษตรกรผู้ใช้นำ้ ชลประทานจะตอ้ งได้รบั น้ำตรงตามพน้ื ท่ี
เพาะปลูก ดว้ ยปริมาณนำ้ ท่ีเหมาะสม และถูกต้องตามเวลาที่ต้องการ

แตห่ ากมีปริมาณนำ้ ต้นทุนไมเ่ พียงพอกับพนื้ ท่ีชลประทานทั้งหมดของโครงการจะต้องวางแผนเพอ่ื
บรหิ ารจัดการนำ้ ทมี่ ีอยู่ โดยจัดสัดสว่ นการใชน้ ้ำให้เหมาะสม

ในพน้ื ทเี่ พาะปลูกกี่ไรเ่ หลอื นำ้ ไว้สำหรับอปุ โภค–บริโภค การประมง กิจกรรมการใช้น้ำตา่ งๆและ
เหลือน้ำไวส้ ำหรบั เตรยี มการเพาะปลูกในฤดูตอ่ ไป

เอกสารประกอบการประเมินการพฒั นาคณุ ภาพการบริหารจดั การ ฝ่ายส่งน้ำและบำรงุ รักษาที่ 1 หน้า 57

ดังน้ันในการบริหารจดั การนำ้ เพือ่ จดั สรรน้ำให้กบั กจิ กรรมตา่ งๆ จงึ มีปัจจยั ทเ่ี กี่ยวข้อง คอื
1. ปริมาณน้ำ เช่น น้ำต้นทุน, การสูญเสียน้ำในระบบส่งน้ำ และการนำน้ำไปใช้ใน
วัตถปุ ระสงคต์ า่ งๆ
2. สภาพภูมิอากาศ เช่น อุณหภูมิ, ความชื้นสัมพัทธ์, การระเหยของน้ำ และปริมาณ ฝน
ตกในช่วงเวลาต่างๆ
3. ลักษณะดิน เชน่ ชนดิ ของดนิ , การอมุ้ น้ำ และ การรวั่ ซึมของน้ำในแปลงเพาะปลกู
4. การเกษตร เช่น ชนดิ พืชและจำนวนพื้นที่ทีเ่ พาะปลูก, ฤดกู าลเพาะปลกู , วีธีการเพาะปลูก
และการใชน้ ้ำของพชื แตล่ ะชนิด

การคำนวณปริมาณน้ำที่ต้องส่งให้กับพ้ืนท่ีเพาะปลูก จะต้องนำค่าต่างๆ เช่น ชนิดพืช พันธ์ุพืช
และจำนวนพ้ืนท่ีของพืชแต่ละชนิดที่จะเพาะปลูก , ค่าสัมประสิทธ์ิการคายระเหย (Kc) , ค่าการคายระเหยของ
พืชอ้างอิง (ETp) , ปริมาณการใชน้ ้ำหรือคา่ การคายระเหยของพืชแต่ละชนดิ (ETC , Evapotranspiration) , ค่า
อตั ราการซึมของน้ำในดนิ แต่ละชนดิ , ค่าการระเหยของน้ำในพนื้ ทนี่ นั้ ๆ , จำนวนวันในการส่งน้ำของพชื แต่ละ
ชนิด , ปรมิ าณฝนใชก้ าร (Re) , ปรมิ าณนำ้ เตรยี มแปลงของพืชแต่ละชนดิ และประสิทธภิ าพการชลประทาน มา
คำนวณหาปริมาณน้ำท่ตี ้องส่งให้แปลงเพาะปลูกในแต่ละสปั ดาห์ หรอื แตล่ ะเดือนจนสนิ้ สุดฤดูกาลเพาะปลกู

3.3 การแจ้งข่าวสารให้ผู้ใช้น้ำทราบทั้งก่อนและระหว่างส่งน้ำ/การแจ้งข่าวสารให้ผู้รับบริการ
และผ้มู ีส่วนไดส้ ว่ นเสยี ในลำน้ำท่รี บั ผดิ ชอบ

• ฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษาที่ 1 มีการแจ้งข่าวสารให้แก่ผู้รับบริการและผู้มีส่วนได้ส่วนเสียทั้ง
ก่อนการสง่ น้ำ ระหวา่ งการส่งนำ้ และการป้องกนั และบรรเทาภัยจากน้ำ

(1) ข้ันตอนและวธิ ีการในการดำเนนิ การสง่ น้ำ
1.1 ก่อนส่งน้ำ จัดประชุมกลุ่มผู้ใช้น้ำและเกษตรกร เพื่อช้ีแจงปริมาณน้ำต้นทุน และ

กำหนดพ้ืนที่เพาะปลูกทเี่ หมาะสมตามปริมาณน้ำท่ีคาดการณ์จากแผนการใชน้ ้ำและแผนการส่งน้ำ กำหนดวัน
เร่ิมต้นและส้ินสุดฤดูกาลส่งน้ำโดยการออกเสียงเป็นมติของท่ีประชุม ซักซ้อมความเข้าใจและนัดหมายวิธีการ
ขอน้ำและรับน้ำ แต่งตั้งสมาชกิ ของสมาคมผูใ้ ช้นำ้ และหัวหน้าท่อ ร่วมติดตามการส่งน้ำประจำฤดูกาล พร้อม
นัดหมายและกำหนดวันทำความสะอาดคูและคลองส่งน้ำ การส่งน้ำดำเนินการโดยวิธีการส่งน้ำเป็นแบบรอบ
เวรและตามคำขอ

รปู ท่ี 79 ประชุมช้แี จงและติดตามการส่งน้ำ หน้า 58

เอกสารประกอบการประเมนิ การพฒั นาคุณภาพการบรหิ ารจัดการ ฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรกั ษาท่ี 1

1.2 เร่ิมส่งน้ำ โดยการส่งน้ำให้พื้นที่เพาะปลูกปลายท่อก่อน แล้วจึงสลับมาส่งให้กับพื้นท่ี

เพาะปลกู ตน้ ท่อส่งนำ้ โดยมเี จ้าหนา้ ทช่ี ลประทาน กลมุ่ ฯ หัวหน้าอาคารจา่ ยนำ้ รว่ มติดตามการสง่ น้ำ

1.3 ขณะส่งน้ำ สำรวจความก้าวหน้ากิจกรรมและสภาพน้ำในแปลงเพาะปลูก รายงานให้ฝ่าย

ส่งน้ำฯ ทราบ เพื่อวเิ คราะห์และคำนวณปรมิ าณน้ำท่ีจะต้องปรับแผนและส่งจริงให้สัปดาห์ถัดไป โดยทำการ

ปรับและควบคุมปริมาณน้ำสัปดาห์ละ 1 ครั้ง เวลา 08.00 น. สภาพน้ำในแปลงสวน แบ่งเป็น 5 กรณี

ดังน้ี

⬧ กรณี 1 น้อย เมอื่ ใหน้ ำ้ ในแปลงสวนผลไมย้ ังไมท่ ั่วถงึ

⬧ กรณี 2 คอ่ นข้างน้อย เมอ่ื ให้น้ำในแปลงสวนผลไม้ท่วั ถงึ

⬧ กรณี 3 ปกติ เม่ือให้นำ้ ในแปลงสวนผลไม้ชุ่มชนื้

⬧ กรณี 4 ค่อนข้างมาก เมอ่ื ให้นำ้ ในแปลงสวนผลไม้ชมุ่ ชื้นถึงเขตราก

⬧ กรณี 5 มาก เม่อื ให้น้ำในแปลงสวนผลไมช้ ุ่มชน้ื ถงึ เขตรากเพียงพอ

1.4 การติดตาม และประเมินผลการส่งน้ำ มีการเปรียบเทียบปริมาณน้ำส่งทางทฤษฎีกับ

ปรมิ าณน้ำส่งทใี่ ช้จริงเป็นรายสัปดาห์ เพ่อื ตรวจสอบสภาพนำ้ ว่ามีใกล้เคียงหรอื ต่ำกว่าแผนท่ีวางใหห้ ากปรมิ าณ

มากกว่าแผน จะต้องทำการตรวจสอบหาสาเหตุ และหาแนวทางการแก้ไข หากปริมาณน้ำที่ใช้จริงต่ำกว่า

แผน ก็สามารถบอกได้วา่ จะไม่เกินการขาดแคลนนำ้ ในฤดกู าลเพาะปลกู นั้น ๆ

ผลการดำเนินงาน ฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษาท่ี 1 ได้เริ่มดำเนินการจัดประชุม และวางแผนส่ง

น้ำ โดยประชุมและทำข้อตกลงเพ่ือท่ีจะจ่ายน้ำ จากอาคารจ่ายน้ำแต่ละแห่ง ลงสู่แปลงสวนผลไม้และแปลง

การเกษตรอ่ืน ๆ ตามความคดิ เห็นของกลุ่ม ซง่ึ เกดิ จากขบวนการมีสว่ นรว่ ม เพื่อใหเ้ กิดประสทิ ธิภาพสงู สดุ ใน

การบริหารจัดการน้ำและจัดสรรน้ำให้กับพ้ืนที่เพาะปลูกในแต่ละพื้นท่ีนั้น ปริมาณการส่งน้ำอาจไม่ตรงตาม

แผนการส่งน้ำที่กำหนดไว้ เนื่องจากกิจกรรมการเพาะปลูกท่ีเกิดข้ึนจริง ไม่เป็นไปตามแผนท่ีวางไว้ หรือ

ปริมาณฝนใช้การไม่เป็นไปตามที่คาดการณ์ไว้ จึงต้องมีการปรับแก้ปริมาณการส่งน้ำในครั้งต่อไป เพ่ือให้

สอดคล้องกับกิจกรรมที่เกิดขึ้นจริงในแปลงเพาะปลูก ซ่ึงการจัดสรรน้ำให้กับพ้ืนท่ีเพาะปลูกของฝ่ายส่งน้ำฯ

สว่ นใหญ่จะใชว้ ิธีการสง่ นำ้ แบบตลอดเวลาโดยมีปรมิ าณนำ้ เพยี งพอในการบริหารจดั การ

(2) การตรวจสอบค่าสมั ประสิทธขิ์ องอาคารชลประทานหลัก

หลักการ อาคารชลประทานหลกั ทวั่ ๆ ไปได้ถูกก่อสรา้ งและใหง้ านมาเป็นเวลานาน จึงจำเป็นต้อง

มกี ารตรวจสอบค่าสมั ประสิทธิ์ของอาคารชลประทาน เพื่อให้สามารถควบคุมการระบายน้ำและการส่งน้ำได้ตาม

ปริมาณที่กำหนด หากไม่มีการตรวจสอบค่าสัมประสทิ ธ์ขิ องอาคารชลประทานหลักจะทำใหป้ ริมาณน้ำทีส่ ่ง

ให้กบั พื้นที่เพาะปลกู น้อยไปหรอื มากไป ซงึ่ จะทำให้พืชขาดนำ้ หรอื ใชน้ ้ำเกินความจำเปน็ การส่งนำ้ และการ

ระบายนำ้ จะไดผ้ ลหรอื มปี ระสิทธภิ าพสงู ถา้ มีการวางแผนและคำนวณปริมาณที่ต้องส่งได้ถูกตอ้ งแม่นยำ และ

ในการปฏิบตั มิ ีการควบคุมอาคารบงั คบั น้ำได้อยา่ งมีประสิทธภิ าพ การตรวจสอบค่าสัมประสทิ ธ์ขิ องอาคาร

ชลประทานหลกั เปน็ องคป์ ระกอบหน่ึงที่สำคัญ ใชค้ ำนวณหาระยะเปดิ บาน เพ่ือสง่ น้ำใหก้ ับพน้ื ทีเ่ พาะปลูก

และการระบายนำ้ ลงสู่คลองธรรมชาตติ ามความเหมาะสมกับปรมิ าณน้ำในคลองธรรมชาติ สอดคลอ้ งกบั

ปรมิ าณนำ้ ในอ่างเก็บน้ำ อาคารชลประทานหลกั ท่ีสำคญั ต่อการสง่ นำ้ และการระบายน้ำ ไดแ้ ก่ หลกั การใน

การทดสอบหาคา่ สัมประสทิ ธ์ิการอาคารท่อสง่ น้ำ (River Outlet) อาคารทอ่ สง่ น้ำเขา้ คลอง (Canal Outlet)

เอกสารประกอบการประเมินการพัฒนาคุณภาพการบริหารจดั การ ฝ่ายสง่ นำ้ และบำรงุ รกั ษาท่ี 1 หนา้ 59

2.1 เตรียมเครื่องมืออุปกรณ์ท่ีเกี่ยวกับการควบคุมบำรุงรักษาเครื่องกว้าน-บานระบาย และ
ตรวจสอบมาตรวดั ต่าง ๆ

2.2 การฝึกซอ้ มและทำความเข้าใจในขั้นตอนตา่ ง ๆ และการแบง่ หน้าท่รี ับผิดชอบใหก้ ับทีมวัด
นำ้ เช่น ผวู้ ดั ผู้อา่ น ผ้บู นั ทกึ ข้อมลู ผู้ควบคมุ ปรับระยะบาน และผูด้ ูระดบั นำ้ เหนือ-ท้ายน้ำ

2.3 การนำค่าท่ีได้จากการคำนวณและเก็บสถิติ ปริมาณน้ำไหลลงอ่างฯ มาคำนวณ
เปรยี บเทยี บ

2.4 จดั ทำและปรบั ปรุง RULE CURVE ประมาณ 2 ป/ี ครง้ั

⬧ บริหารจัดการน้ำและระบายน้ำสำเร็จตามแผนท่ีวางไว้ โดยไม่ส่งผลกระทบต่อเกษตรกร
และพื้นทกี่ ารเกษตร

⬧ ปฏิบัติการคำนวณปริมาณนำ้ และตรวจสอบสภาพเข่ือนและอาคารประกอบพร้อมระบบส่ง
น้ำท้งั หมด ปีละ 2 คร้ัง

รูปที่ 80 RULE CURVE อ่างเกบ็ น้ำหว้ ยนำ้ ใส

(3) การจดั ทำปฏทิ นิ การปลกู พืช/การจดั ทำแผนการจดั การนำ้ ในพนื้ ท่ีโดยแปลงนำ้ ฝนเปน็ นำ้ ท่า

การจัดทำปฏิทินการเพาะปลูกและการระบายน้ำเป็นองค์ประกอบที่สำคัญสำหรับการวางแผนส่งน้ำและการ

ระบายน้ำ เพราะกิจกรรมการให้น้ำแก่พืชสวนแต่ละชนิด จะมีช่วงระยะเวลามีความต้องการใช้น้ำท่ีใกล้เคียง

กัน ดังน้ันปฏิทินการให้น้ำของพืช จะช่วยในการคาดการณ์วางแผนส่งน้ำได้สอดคล้องกับความต้องการใช้น้ำ

ของพืชตลอดฤดูกาลให้ผลผลิต โดยฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษาท่ี 1 มีปฏิทินการให้น้ำพืชสวนในฤดูแล้ง และ

การระบายนำ้ ในฤดนู ้ำหลาก

ปฏิทินการเพาะปลูกพชื (Cropping Pattern)
พื้นทฝ่ี ่ายสง่ น้าและบ้ารุงรักษาท่ี 1 (อ่างเกบ็ น้าห้วยน้าใส) โครงการส่งน้าและบ้ารงุ รกั ษาปากพนังบน

สัปดาห์ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52

ชนิดพชื ที่ปลูก/เดือน มกราคม กมุ ภาพันธ์ มีนาคม เมษายน พฤษภาคม มิถุนายน กรกฏาคม สิงหาคม กันยายน ตลุ าคม พฤศจิกายน ธันวาคม

พืชฤดฝู น ก.ค.--กพ. พืชฤดแู ลง้ มี.ค.-มิ.ย. พืชฤดฝู น ก.ค.--กพ.

พชื ผกั พืช/พืชไร่ พชื ผกั -พชื ไร่
แตงกวา แตงโม

ผลไมแ้ ละไมย้ นื ต้น ไมผ้ ล-ไมย้ ืนตน้
ปาลม์ ยางพารา ทุเรียน

มังคุด ลองกอง

รูปที่ 81 ปฏทิ นิ การเพาะปลูกพชื

เอกสารประกอบการประเมินการพัฒนาคณุ ภาพการบรหิ ารจดั การ ฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรกั ษาท่ี 1 หน้า 60

(4) การกำหนดพ้ืนที่เพาะปลูกตามศักยภาพของน้ำต้นทุน/การวางแผนการบริหารจัดการน้ำตาม
ศกั ยภาพของลำน้ำ

ฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษาที่ 1 จะมีการให้น้ำประมาณต้นเดือนกุมภาพันธ์ ถึงปลายเดือน
มิถุนายนของทุกปี ดังน้ันปริมาณน้ำท่ีเหลือในช่วงกลางเดือน จะเป็นปริมาณน้ำต้นทุนที่ถูกนำมาเป็นฐานของ
การวางแผนใช้น้ำในฤดูแล้งและฤดูฝนในปีถัดไป โดยการคำนวณจะต้องคิดถึงกิจกรรมการใช้น้ำหลัก ๆ ท่ี
สำคัญกอ่ น โดยจากกจิ กรรมท่ไี มส่ ามารถควบคุมได้ เช่น การระเหย รวั่ ซึม จากนั้นจะเร่ิมคดิ กิจกรรมการใช้
นำ้ ท่จี ำเป็นรองลงมา เช่น การประปา การอุปโภค-บรโิ ภค และการเกษตร (นำ้ เตรียมแปลงในฤดูฝน) แล้ว
จะได้น้ำที่เหลือน้ำไปดำเนินการวางแผนกำหนดพื้นที่เพาะปลูกพืชในฤดูแล้งโดยไม่ก่อให้เกิดการขาดแคลนน้ำ
และเพียงพอต่อการใชน้ ำ้ ของพชื ฤดูแล้ง

รปู ท่ี 82 พบปะกล่มุ ผู้ใช้นำ้ เพื่อจัดทำข้อมลู การส่งนำ้ และการปลูกพืช
(5) การสำรวจข้อมูลความต้องการใช้น้ำของผู้ใช้น้ำก่อนส่งน้ำการสำรวจศักยภาพในการระบาย
นำ้ ในลำน้ำท่ีรับผิดชอบ
กลุ่มเกษตรกรจะต้องจัดทำคำขอใช้น้ำตามแบบฟอร์มท่ีฝ่ายฯ กำหนด โดยมีการระบุชื่อท่อส่ง
น้ำ จำนวนเกษตรกรผู้ขอและพ้ืนท่ีต้องการใช้น้ำย่ืนเร่ืองผ่านกรรมการติดตามน้ำ หรือเจ้าหน้าท่ีชลประทาน
จากนั้นจะมีการตรวจสอบโดยเจ้าหน้าท่ีชลประทานหรือกรรมการติดตามน้ำและนำเสนอผ่านประธานกลุ่ม
บริหารการใชน้ ้ำ เห็นชอบ และรายงานใหฝ้ า่ ยส่งน้ำฯ ทราบ เพ่อื อนมุ ตั กิ อ่ นการส่งนำ้

รูปที่ 83 แบบฟอรม์ คำขอการใชน้ ้ำ หนา้ 61
เอกสารประกอบการประเมนิ การพฒั นาคณุ ภาพการบรหิ ารจัดการ ฝา่ ยส่งน้ำและบำรุงรักษาท่ี 1

(6) การจัดทำแผนจัดสรรน้ำรายฤดกู าล/รายเดือน/รายสปั ดาห์
แผนการจัดสรรน้ำในแต่ละฤดูกาลจะต้องเป็นไปตามเกณฑ์การบริหารจัดการน้ำ จะต้องนำค่า

สัมประสิทธิ์ของอาคารชลประทานหลักมาใช้คำนวณและควบคุมการส่งน้ำจะต้องมีการจัดทำแผนการปลูกพืช
จะต้องคำนึงถึงศักยภาพน้ำต้นทุน และรวมไปถึงจะต้องเป็นไปตามความต้องการของผู้ใช้น้ำ ซึ่งจะต้องวาง
แผนการจดั สรรน้ำให้ผูใ้ ช้น้ำได้รับน้ำตรงตามพื้นท่เี พาะปลูก ด้วยปริมาณน้ำที่เหมาะสม และถูกต้องตามเวลาที่
ต้องการ แผนการจัดสรรน้ำรายฤดูกาล รายเดือน ได้ถูกกำหนดไว้ให้เป็นไปตามกระบวนการเหล่าน้ีแล้ว
แผนการส่งน้ำดังกล่าวสามารถปรบั แก้ไดต้ ามกิจกรรมจรงิ ในพ้ืนท่ีของแต่ละช่วงเวลาการปฏบิ ัตกิ ารส่งน้ำ

แผนการจดั สรรนา้ รายสัปดาหจ์ ากอา่ งเกบ็ นา้ หว้ ยนา้ ใส

โครงการส่งนา้ และบา้ รงุ รกั ษาปากพนงั บน จงั หวัดนครศรีธรรมราช
ในช่วงฤดูแล้งปี พ.ศ.2563

( ระหวา่ งเดือน มีนาคม ถงึ เดือน มิถนุ ายน 2563)

สปั ดาห์ ช่วงวนั ที่ ความตอ้ งการน้าจากอา่ งฯ ลา้ น ม.3 อตั ราการระบาย หมายเหตุ
ท่ี
การเกษตร อปุ โภค-บริโภค อตุ สาหกรรม รกั ษาระบบนิเวศน์ อนื่ ๆ รวม ลบ.ม/วนิ าที

1 1 ม.ี ค. - 7 ม.ี ค. 63 0.746 0.175 - 0.6048 - 1.525 1.000 ความตอ้ งการน้ารายเดอื น - ล้าน ม.3
0.696
2 8 ม.ี ค. - 14 ม.ี ค. 63 0.696 0.175 - 0.6048 - 1.476 1.000 เดอื นมนี าคม 6.165 ลา้ น ม.3
0.696
3 15 ม.ี ค. - 21 ม.ี ค. 63 0.701 0.175 - 0.6048 - 1.476 1.000 เดอื นเมษายน 10.956 ลา้ น ม.3
0.752
4 22 ม.ี ค. - 28 ม.ี ค. 63 0.750 0.175 - 0.6048 - 1.476 1.000 เดอื นพฤษภาคม 12.082 ลา้ น ม.3
0.748
5 29 ม.ี ค. - 4 เม.ย. 63 0.716 0.175 - 0.6048 - 1.481 1.000 เดอื นมถิ ุนายน 5.743 ลา้ น ม.3
1.097
6 5 เม.ย. - 11 เม.ย. 63 1.095 0.175 - 1.2096 - 2.137 1.999 รวม 34.946 ล้าน ม.3
1.093
7 12 เม.ย. - 18 เม.ย. 63 1.092 0.175 - 2.4192 - 3.344 3.999
1.031
8 19 เม.ย. - 25 เม.ย. 63 1.231 0.175 - 2.4192 - 3.342 3.999

9 26 เม.ย. - 2 พ.ค. 63 13.140 0.175 - 1.1232 - 2.014 1.857

10 3 พ.ค. - 9 พ.ค. 63 0.175 - 1.2960 - 2.5679 2.142

11 10 พ.ค. - 16 พ.ค. 63 0.175 - 1.8144 - 3.0844 2.999

12 17 พ.ค. - 23 พ.ค. 63 0.175 - 1.8144 - 3.0827 2.999

13 24 พ.ค. - 30 พ.ค. 63 0.175 - 1.2960 - 2.563 2.142

14 31 พ.ค. - 6 ม.ิ ย. 63 0.175 - 0.9504 - 2.1564 1.571

15 7 ม.ิ ย. - 13 ม.ิ ย. 63 0.175 - 1.8144 - 3.2205 2.999

รวม (ลา้ น ม.3) 2.625 - 19.181 - 34.946

ตารางท่ี 8 แผนการจดั สรรนำ้ ฤดแู ล้ง

การปฏบิ ัติการสง่ น้ำ
(7) การแจ้งข่าวสารให้ผใู้ ช้น้ำทราบท้ังกอ่ นและระหวา่ งส่งน้ำ/การแจ้งข่าวสารใหผ้ ู้รบั บริการและ

ผู้มสี ่วนไดส้ ่วนได้สว่ นเสยี ในลำน้ำทร่ี ับผิดชอบ
7.1 ก่อนส่งน้ำ จัดประชุมกลุ่มผู้ใช้น้ำและเกษตรกร เพื่อชี้แจงปริมาณน้ำต้นทุนและกำหนด

พน้ื ที่เพาะปลูกที่เหมาะสมตามปริมาณนำ้ ท่คี าดการณ์จากแผนการใช้น้ำ แผนการส่งนำ้ กำหนดวันเริ่มต้นและ
สิ้นสดุ ฤดูกาลสง่ นำ้ อาจจะผนั แปรไปตามความต้องการของพชื แต่ละพ้นื ที่

7.2 ระหว่างส่งน้ำ จะมีการติดตามน้ำโดยคณะกรรมการติดตามน้ำจะร่วมกับเจ้าหน้าที่
ชลประทานชี้แจงวิธีการใช้น้ำอย่างประหยัดและการแบ่งปันน้ำให้กับเพ่ือนเกษตรกรไม่สมควรเปิดน้ำท้ิงไว้
ตลอดเวลา

เอกสารประกอบการประเมินการพฒั นาคณุ ภาพการบรหิ ารจัดการ ฝา่ ยสง่ นำ้ และบำรุงรักษาท่ี 1 หนา้ 62

รูปที่ 84 ประชุมช้แี จงและตดิ ตามการส่งนำ้

3.4 การควบคมุ การสง่ นำ้ ในระดบั ต่างๆ/การควบคุมการระบายนำ้ ในระดับตา่ งๆ
• ฝา่ ยสง่ น้ำและบำรุงรักษาที่ 1 มีวิธีการควบคมุ การส่งน้ำ/ระบายน้ำ ในระดับต่างๆ และตดิ ตาม

ผลการดำเนินงานการส่งน้ำ พร้อมการรายงานผล กับหน่วยงานท่ีเก่ียวข้องในพ้ืนที่ ในกรณีวิกฤติหรือภาวะ
วิกฤติ ฝา่ ยสง่ นำ้ และบำรุงรกั ษาท่ี 1 มีการควบคมุ การสง่ นำ้ /ระบายนำ้ ในระดับต่างๆเป็น 2 กรณีดงั นี้

1) การควบคุมการส่งน้ำเข้าระบบทอ่ ส่งนำ้ ในระดับตา่ งๆตามแผนในฤดูแลง้ และฤดูฝนตามปรมิ าณ
การใช้พร้อมทั้ง ติดตามผลการส่งน้ำและรับแจ้งจากกลุ่มผู้ใช้น้ำและหน่วยงานท่ีเกี่ยวข้องทราบ
กรณแี รงดันลดปริมาณไม่เพียงพอต้องสง่ นำ้ ปรมิ าณเพม่ิ ข้ึน
2) การควบคุมการระบายน้ำลงสู่ลำน้ำเดิมสนับสนุนฝายคลองไม้เสียบและระบบนิเวศน์ลำน้ำเดิม
ทา้ ยอา่ งเกบ็ น้ำดงั น้ี

2.1 ภาวะปกติตามแผนการส่งน้ำท่ีฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษาที่ 2 วางไว้ข้ึนอยู่กับปริมาณน้ำ
ต้นทุนในอา่ งเกบ็ นำ้ ปริมาณตามชว่ งเวลาและรอบเวร

2.2 ภาวะวิกฤติฤดูแล้งปริมาณน้ำต้นทุนมีปริมาณจำกัดต้องมีการปรับแผนการส่งน้ำให้
เหมาะสมและประชาสัมพันธ์ให้กลุ่มผู้ใช้น้ำและหน่วยงานที่เก่ียวข้องทร าบเช่นการงดทำนาปรัง
หรือการปรับเปลย่ี นการปลกู พชื ใช้นำ้ น้อยแทน

2.3 ภาวะวิกฤติฤดูฝนและช่วยอุทกภัยระบายน้ำข้ึนอยู่กับปริมาณน้ำต้นทุนและปริมาณน้ำ
ไหลลงอ่าง( In Flow) โดยการติดตามสถานการณ์น้ำ คาดการสภาพฝน สภาพอากาศ กรม
อุตุนิยมวิทยาอย่างใกล้ชิด การวางแผนการพร่องน้ำเพื่อรับปริมาณน้ำในช่วงฤดูฝนและให้สัมพันธ์
และต้องเก็บน้ำเต็มปริมาณกักเก็บเต็มความจุเพ่ือไม่ให้เกิดภาวะวิกฤติฤดูแล้งและต้องติดตาม
คาดการณ์ปริมาณฝนอย่างใกล้ชิดเพ่ือป้องกันการเกิดอุทกภัยด้านท้ายน้ำ รวมทั้งติดตามปริมาณ
น้ำลำน้ำอื่นๆท่ีส่งผลกระทบกับพ้ืนท่ีตอนล่างของอำเภอชะอวด ควบคุมการระบายให้สอดคล้อง
กบั สภาพพื้นท่ีและปรมิ าณน้ำเพ่ือลดความเสี่ยงในการเกิดอทุ กภัยและมีการแจ้งประชาสัมพันธ์ให้
ผูไ้ ดร้ ับผลกระทบและหน่วยงานทเี่ ก่ยี วข้องทกุ ชอ่ งทางส่อื สารให้ทราบโดยท่วั ถงึ

• ฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษาที่ 1 มีการควบคุมดูแลแนะนำการแพร่กระจายน้ำในเขตรับผิดชอบ
และจดั สรรปริมาณน้ำให้แก่พ้นื ทีต่ อนลา่ งตามแผนที่กำหนด

เอกสารประกอบการประเมนิ การพัฒนาคุณภาพการบรหิ ารจดั การ ฝ่ายสง่ นำ้ และบำรุงรกั ษาท่ี 1 หนา้ 63

1) การควบคมุ การแพร่กระจายน้ำในเขตรับผิดชอบโดยระบบท่อส่งน้ำจำนวน 2 สายใหญ่ และ 3
สายซอย และ 3 สายซอยแยก ซึ่งเป็นท้ังน้ำเพื่อการเกษตรและอุปโภคบริโภค ตามแผนจากการสำรวจพื้นที่
เกษตรความต้องการใชน้ ้ำในแตล่ ะฤดกู าล

2) พ้ืนท่ีตอนการส่งน้ำสนับสนุนฝายคลองไม้เสียบตามวัตถุประสงค์โครงการอ่างน้ำห้วยน้ำใสอัน
เนื่องมาจากพระราชดำริ ลงลำน้ำเดิมสู่คลองไม้เสียบเพ่ือเข้าระบบสง่ น้ำฝายคลองไม้เสียบตามความต้องการใช้
นำ้ ตามปริมาณที่วางแผนการใช้น้ำร่วมกับฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษาท่ี 2 ร่วมกนั ทุกภาคส่วน ทุกกิจกรรมการใช้
น้ำเพ่อื การเกษตร ประปา รกั ษาระบบนเิ วศน์คลองชะอวดและรกั ษาระดบั น้ำในป่าพรุควนเคร็ง

รูปที่ 85 แผนทรี่ ะบบสง่ นำ้ อ่างเกบ็ นำ้ หว้ ยนำ้ ใส

รูปท่ี 86 แผนผังระบบส่งนำ้ หน้า 64

เอกสารประกอบการประเมินการพฒั นาคุณภาพการบริหารจดั การ ฝ่ายสง่ นำ้ และบำรุงรักษาที่ 1

รปู ที่ 87 แผนทที่ ำนบช่วั คราวการรกั ษาระดับนำ้ ปา่ พรคุ วนเคร็ง

• ฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษาที่ 1 ได้นำข้อมูลผลการตรวจสอบคุณภาพของน้ำของโครงการฯมาช้ีแจงให้
เกษตรกรและกลุ่มผู้ใช้น้ำผ่านการประชุมและสือ่ ประชาสัมพันธ์ต่างๆของฝา่ ยส่งน้ำฯให้มคี วามเชื่อม่ันในการใช้
น้ำชลประทานทม่ี คี ุณภาพ

แนวทางในการดำเนินการควบคุมคณุ ภาพน้ำสามารถแยกออกเป็น 3 สว่ น ใหญ่ ๆ คอื
1) การควบคุมคุณภาพน้ำด้านเหนือน้ำ (น้ำท่ีไหลลงอ่างฯ) มีการประสานงานกับองค์กร
ปกครองส่วนท้องถิ่นในการประชุมต่าง ๆ ให้ดำเนินการขุดลอกและรักษาสภาพลำห้วยหรือแหล่งน้ำที่ไหลลง
อ่างเก็บนำ้ ควบคุมและตรวจสอบการใชป้ ระโยชน์ของชมุ ชน
2) การควบคุมคุณภาพนำ้ ในอา่ ง

2.1 มีการเก็บตัวอย่างน้ำไปทำการทดสอบคุณภาพเป็นประจำทุกเดือน โดยเจ้าหน้าท่ีฝ่าย
จัดสรรน้ำ และมีการนำผลการวิเคราะห์ วิเคราะห์และแจ้งให้เจ้าหน้าที่ทราบและใช้เป็นข้อมูลประกอบการ
ชี้แจงให้ราษฎรในเขตชลประทานทราบ

ตรวจวัดคุณภาพน้ำตามเกณฑ์คุณภาพน้ำด้านการชลประทานในอ่างเก็บน้ำขนาดใหญ่ ชนาดก
ลาง และทางน้ำชลประทานมาตรา 8 ( ตามตัวชี้วัด 3.4 คุณภาพน้ำชลประทาน) กำหนดดัชนีคุณภาพน้ำ
ชลประทานดงั นี้

1) อุณหภมู ิ (Temperature) ไม่เกิน 40 องศาเซลเซยี ส
2) ค่าความเปน็ กรด-ดา่ ง (pH) ระหวา่ ง 6.5-8.5
3) คา่ ออกซเิ จนละลายนำ้ (Dissolved Oxygen; DO) ไม่น้อยกว่า 2 มลิ ลกิ รมั /ลิตร
4) ค่าความนำไฟฟ้า (Electricity Conductivity; EC) ไม่เกิน 2,000 ไมโครโมห์/ซม.
5) คา่ ความเคม็ (Salinity) ไม่เกิน 1 กรัม/ลติ ร
6) ปริมาณของแข็งท้ังหมดทลี่ ะลายน้ำ ไม่เกิน 1,300 มิลลกิ รัม/ลติ ร

เอกสารประกอบการประเมินการพัฒนาคณุ ภาพการบริหารจดั การ ฝ่ายส่งนำ้ และบำรงุ รักษาที่ 1 หน้า 65

ตารางท่ี 9 ตารางขอ้ มลู รายงานคณุ ภาพนำ้ ชลประทาน

2.2 มกี ารสำรวจการใช้นำ้ ในกจิ กรรมตา่ งๆ เพื่อใชป้ ระกอบการควบคมุ การใชน้ ้ำ
2.3 ดำเนนิ การกำจัดวัชพืช เพ่ือป้องกันการทับถมเน่าเสียของวัชพืช ซึ่งเป็นสาเหตุหนึ่งของ
นำ้ เสียและเกดิ ตะกอนดนิ ตกจมในฝายจนต้นื เขิน
2.4 การรักษาระบบนิเวศน์รอบๆ อ่างเก็บน้ำ เช่น การปลูกป่าเฉลิมพระเกียรติ และการ
ปล่อยปลาลงในแหล่งน้ำ

รูปที่ 88 กิจกรรมปลูกตน้ ไม้เฉลมิ พระเกยี รติ
2.5 การป้องกันการบุกรุก การออกประกาศแจ้งเตือน จัดทำป้ายห้ามบุกรุกในเขต
ชลประทาน และการจับกุมผู้ฝ่าฝนื

รปู ท่ี 89 จดั ทำปา้ ยหา้ มบกุ รุกในเขตชลประทาน หน้า 66

เอกสารประกอบการประเมินการพัฒนาคุณภาพการบรหิ ารจดั การ ฝา่ ยส่งน้ำและบำรงุ รักษาที่ 1

3) การควบคุมคณุ ภาพน้ำในระบบส่งนำ้ และทา้ ยนำ้ มีการดำเนินการ กำจดั วัชพชื ซ่อมแซมระบบส่ง
นำ้ และทางระบายนำ้

3.5 การดำเนนิ งานป้องกนั และบรรเทาภัยจากน้ำหรอื ในสภาวะวกิ ฤต (น้ำทว่ ม/นำ้ แลง้ /น้ำเสยี )
• ฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษาที่ 1 มีวิธีการดำเนินงานป้องกันและบรรเทาภัยจากน้ำในพื้นที่ ฝ่าย

ส่งน้ำฯ ตามที่โครงการส่งน้ำและบำรุงรักษากำหนด เพื่อลดผลเสียหายท่ีจะเกิดขึ้นกับฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษา
และผู้มีสว่ นได้ส่วนเสยี

1) การดำเนินงานปอ้ งกันและบรรเทาภยั จากนำ้
ได้มีการประชุมร่วมกันกับกลุ่มผู้ใช้น้ำชลประทานฯ เพื่อเสนอปัญหาอันเกิดจากน้ำ ไม่ว่าจะเป็น

ปัญหาน้ำแล้ง น้ำท่วม ได้เสนอแผนงานเพ่ือเตรียมความพร้อมนำไปสู่การแก้ไขปัญหาแล้ว ในส่วนระดับพ้ืนที่
ฝา่ ยส่งนำ้ ฯ ได้เขา้ ไปมีสว่ นรว่ มในการแก้ไขปัญหา โดยเขา้ ไปสนบั สนุนในสว่ นการพิจารณาโครงการ โดยให้ส่วน
ท้องถ่นิ จัดหางบประมาณไปแก้ไข

Q max. 1,500 cmsQ max. 540 cms

รปู ที่ 90 แผนผังทางเดินของนำ้ และนำ้ ทว่ ม

เอกสารประกอบการประเมนิ การพัฒนาคณุ ภาพการบริหารจัดการ ฝ่ายส่งนำ้ และบำรงุ รักษาท่ี 1 หนา้ 67

แผนการบรหิ ารและจดั การน้ำในฤดนู ้ำหลาก
2) แผนงานก่อนน้ำมา
2.1 การตดิ ตามสถานการณ์ตา่ งๆและวิเคราะหแ์ นวโน้มสถานการณ์ สภาพภูมอิ ากาศสภาพ

น้ำฝน สภาพน้ำทา่ สภาพนำ้ ในอ่าง และปจั จัยอ่ืนๆ เพอื่ ให้การบรหิ ารจัดการนำ้ และการแก้ไขปัญหาต่างๆ
เป็นไปอย่างมปี ระสทิ ธภิ าพ และรวดเรว็ ทันตอ่ เหตุการณ์

2.2 การบรหิ ารจดั การน้ำช่วงฤดูฝน ( กรกฎาคม – ธันวาคม)
การบริหารน้ำในอ่างเก็บน้ำห้วยน้ำใส “อันเนื่องมาจากพระราชดำริ” โครงการส่งน้ำและ
บำรุงรักษาปากพนังบน จะทำการส่งน้ำเพื่อแก้ปัญหาภัยแล้งโดยเร่ิมจากเดือนพฤษภาคมถึงตุลาคม อาจจะถึง
ท่ีระดับความจุประมาณ 20 ล้าน ลบ.ม. และช่วยเหลือกิจกรรมต่าง ๆ เช่น การประปาส่วนภูมิภาคประมาณ
เดือนละ 100,000 ลบ.ม.รักษาระบบนิเวศ ท้ายน้ำ และพื้นที่ชลประทานประมาณ 90,948 ไร่ แยกเป็นนาข้าว
ประมาณ 12,000 ไร่ ไม้ผลประมาณ 48,944 ไร่ และอื่น ๆ ประมาณ 30,004 ไร่ ให้เป็นไปตามเกณฑ์ การ
เก็บกักน้ำ (RULE CURVE) และการบริหารสมดุลน้ำ (WATER BALANCE) ท่ีกำหนดไว้ในแต่ละช่วงเวลา โดย
ควบคุมไม่ให้เกิดผลกระทบจากสภาพน้ำล้นอ่างเก็บน้ำห้วยน้ำใส มากจนเกิดภาวะ น้ำท่วมด้านท้ายน้ำ
ตลอดจนสามารถเก็บกักน้ำให้เพียงพอในช่วงปลายฤดูฝน สำหรับการใช้น้ำเพ่ือการอุปโภค-บริโภคและทำ
การเกษตรในช่วงฤดูแล้ง หากมีน้ำเปร้ียวไหลออกจากพรุ ก็จะระบายน้ำจากอ่างเก็บน้ำห้วยน้ำใสเพ่ือผลักดัน
น้ำเปรย้ี ว และเปิดประตูระบายนำ้ คลองชะอวด–แพรกเมือง เพอื่ เร่งการระบายนำ้ เปรย้ี วออกสู่ทะเล

การกำหนดวิธีการในการติดตามเฝา้ ระวังและคาดการณ์สภาพน้ำที่จะเกิดข้นึ โดยมีจุดเฝ้าระวัง
ระดับน้ำในเขตพ้ืนที่ แจ้งเตือนให้หน่วยงานที่เก่ียวข้องทราบเพื่อเตรียมการป้องกันและให้การช่วยเหลือได้ทัน
การณ์

• การแลกเปลี่ยนข้อมูลพื้นฐานของหน่วยงานต่าง ๆ ท้ังภายในและภายนอก ให้
ทราบสถานการณ์ที่รวดเร็วทันต่อเหตุการณ์ โดยระบบสารสนเทศ ระบบการรบั ส่ง
ขอ้ มลู ทางไกลทาง

• Internetท่ี website http://irrigation.rid.go.th/rid15/cad
ทาง E-mail address : [email protected] และทางโทรศัพท์
0 7535 4254 โทรสาร 0 7549 3249

• การจัดตั้งศูนย์ประมวลวิเคราะห์สถานการณ์น้ำ เพื่อติดตามสถานการณ์อย่าง
ใกล้ชิดและจัดทำรายงานรวมถึงการแจ้งข้อมูลข่าวสาร ให้ประชาชนและ
หน่วยงานที่เกี่ยวข้องทราบโดยระดับพ้ืนท่ีจะมีหัวหน้าฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษา
ที่ 1-3 เปน็ ผ้ใู ห้ขอ้ มูลข่าวสารแจง้ ให้กับโครงการฯ และหนว่ ยงานในระดับท้องถิน่

• การจัดประชุมคณะกรรมการจัดการชลประทาน JMC เตรียมความพร้อมรับ
สถานการณ์ก่อนฤดูน้ำหลาก เพื่อทำความเข้าใจ เช่ือมประสานการปฏิบัติงาน
ของหน่วยงานตา่ ง ๆ ทเ่ี กย่ี วข้อง

เอกสารประกอบการประเมนิ การพฒั นาคุณภาพการบรหิ ารจดั การ ฝ่ายสง่ น้ำและบำรงุ รักษาท่ี 1 หน้า 68

รปู ท่ี 91 การประชมุ คณะกรรมการจดั การชลประทาน JMC

3.5.3) แผนงานที่ใช้ส่ิงก่อสร้าง ประกอบด้วย แผนงานขุดลอกแผนงานซ่อมแซมบำรุงรักษาและการ
ใช้เคร่ืองจกั รเครอ่ื งมือ

• การตรวจสอบความพร้อมใช้งานของอาคารชลประทานต่างๆ เช่น คันกั้นน้ำ
ประตรู ะบายน้ำ ประตูน้ำ อ่างเกบ็ น้ำ เปน็ ตน้

• การเตรียมความพรอ้ มของเครอ่ื งจกั รเครื่องมือ วสั ดุ และอปุ กรณ์ ประกอบด้วย

• ฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษาท่ี 1 มีแนวทางในการปฏิบัติงานในภาวะวิกฤติและให้มีความ
สอดคล้องกับการดำเนินงานของฝ่ายส่งน้ำฯและมีการแจ้งข่าวและประสานงานกับหน่วยงานที่เก่ียวข้อง และ
ผู้รับบรกิ ารและผู้มีส่วนไดส้ ว่ นเสยี เพ่อื ความปลอดภัยในชวี ติ และทรัพยส์ ิน

3.5.4) แผนงานระหวา่ งน้ำมา หรือขณะเกิดอทุ กภยั
• เป็นแผนงานที่กำหนดขึ้นเพิ่มเติมจากแผนงานเตรียมการก่อนฤดูฝน ตามความเหมาะสมใน

แต่ละพ้ืนที่ โดยเสริมประสิทธิภาพของอาคารชลประทานในบริเวณต่างๆ ท่ีพบว่ายังไม่มีศักยภาพเพียงพอกับ
ขนาดของสถานการณ์น้ำหลากท่ีคาดว่าจะเกิดขึ้น ประกอบดว้ ย การเสริมกระสอบทราย การก่อสรา้ งคันดินเล็ก
การกอ่ สรา้ งทำนบชวั่ คราวปิดชอ่ งทางนำ้ ทีย่ งั ไม่มีอาคารบังคบั น้ำ การขดุ ลอก และการกำจัดวัชพืชเพม่ิ เติม การ
ผนั น้ำเข้าทีล่ ุ่มเพ่อื ลดปริมาณยอดน้ำสงู สุด เปน็ ต้น

• สนับสนุนเครื่องสูบนำ้ เพอ่ื สูบระบายนำ้ ในพืน้ ที่ทว่ มขังซ้ำซาก
• การรายงานสถานการณ์น้ำ ในช่วงฤดูฝน ส่งให้ศูนย์ประมวลวิเคราะห์สถานการณ์น้ำ

กรมชลประทาน และ ศูนย์ประมวลวิเคราะห์สถานการณ์น้ำ สำนักงานชลประทานท่ี
15 และโครงการชลประทานนครศรธี รรมราช และสว่ นท่ีเกย่ี วข้องทุกวนั ดงั นี้

▪ สถานการณป์ กติ (สีเขยี ว) ทุกวนั เวลา 07.30-16.30 น.
▪ สถานการณว์ กิ ฤติ ระดับ 1 (สีเหลอื ง) ทำงาน 07.00 -18.30 น.
▪ สถานการณว์ กิ ฤติ ระดับ 2 (สีม่วง) ทำงาน 06.30 -20.30 น.
▪ สถานการณว์ กิ ฤติ ระดับ 3 (สีแดง) ทำงานตลอด 24 ชวั่ โมง

เอกสารประกอบการประเมินการพัฒนาคุณภาพการบริหารจดั การ ฝา่ ยสง่ น้ำและบำรุงรักษาท่ี 1 หน้า 69

รปู ท่ี 92 กราฟแสดงความสำพนั ธ์ของระดับน้ำ

จัดเจ้าหน้าท่ีเตรียมเคร่ืองจักรเคร่ืองมือ และยานพาหนะ ร่วมปฏิบัติงานกับหน่วยงานอ่ืน ๆ
ท่ีเก่ียวข้อง ทั้งในส่วนกลาง และท้องถ่ิน ในการจัดทำแผนแบบบูรณาการการแจ้งข่าวสถานการณ์น้ำ
รวมถึงการปฏบิ ัตกิ ารเพื่อปอ้ งกนั และแก้ไขปัญหาระหวา่ งเกิดเหตุการณ์

รูปท่ี 93 การแจ้งขา่ วสถานการณน์ ำ้

เอกสารประกอบการประเมนิ การพัฒนาคุณภาพการบริหารจดั การ ฝ่ายสง่ นำ้ และบำรุงรักษาที่ 1 หน้า 70

รูปที่ 94 เตรยี มเครอื่ งจักรเครื่องมอื

3.5.5) แผนงานหลงั อุทกภัย หรือการช่วยเหลอื หลงั น้ำท่วม
• เร่งสำรวจความเสียหายของระบบชลประทาน เพื่อซ่อมแซมให้สามารถใช้งานได้ตามปกติ
โดยเร็ว
• เรง่ สำรวจพ้ืนที่การเกษตรในเขตชลประทานท่ีได้รับผลกระทบจากนำ้ ทว่ ม ภายหลังท่นี ำ้ ลด
ระดับลง โครงการฯจะพิจารณาสนบั สนุนการจัดสรรน้ำและเครื่องสูบน้ำเคล่ือนท่ี เพ่ือการ
เพาะปลกู พืชฤดูแลง้ กรณีชดเชยในช่วงฤดูแล้งทจี่ ะมาถึง ถ้ามแี หลง่ นำ้ ตน้ ทนุ เพียงพอ

3.5.6) แผนการบริหารจดั การนำ้ ทว่ มในพ้นื ทีเ่ ทศบาลตำบลชะอวด
ลักษณะการเกิดปัญหาน้ำท่วมเขตเทศบาลตำบลชะอวด

เทศบาลชะอวดตั้งอยู่บริเวณจุดตัดของทางรถไฟสายใต้กับคลองชะอวด ครอบคลุมพื้นที่สอง
ฝ่ังของคลองชะอวดประมาณ 0.58 ตารางกิโลเมตร ระดับกักเก็บบริเวณฝ่ังขวาอยู่ท่ีระดับ + 1.550 เมตร
(รทก.) เป็นชุมชนหนาแน่นท่ีอยู่อาศัยประมาณ 1,405 ครัวเรือน บริเวณฝั่งซ้ายของคลองชะอวดเป็นที่ต้ังของ
ชุมชนหนาแน่นเขตเศรษฐกิจ ที่สำคัญของเทศบาลตำบลชะอวดมีระดับตล่ิงอยู่ท่ี + 2.200 เมตร (รทก.)
คลองชะอวดทไี่ หลผ่านเทศบาลตำบลชะอวด กวา้ ง 75 เมตร ลึก 8.00 เมตร (ระดับก้นคลองอยู่ท่ีระดับ -5.800
เมตร (รทก.) สามารถระบายน้ำไดส้ งู สุด 90 ลบ.ม/วนิ าที ท่ีระดับน้ำ +1.550 เมตร (รทก.)

สาเหตุท่ีทำให้เกิดปัญหาน้ำท่วมบรเิ วณเทศบาลตำบลชะอวด คือน้ำไหลล้นตล่ิงคลองชะอวด
ไหลบ่าเข้าท่วมพ้ืนท่ี เนื่องจากมีปริมาณน้ำไหลผ่านบริเวณเทศบาลตำบลชะอวดมากว่า 90 ลบ.ม/วินาที
น้ำจะเรม่ิ ไหลเข้าท่วมด้านฝั่งขวาของคลองชะอวดก่อนหากมีปริมาณน้ำเพม่ิ ขน้ึ เกิน 220 ลบ.ม/วนิ าที น้ำจะเร่ิม
ไหลบ่าเขา้ ท่วมเขตเศรษฐกจิ ทางฝงั่ ซ้ายของคลองชะอวดอย่างรวดเร็ว

เอกสารประกอบการประเมนิ การพัฒนาคุณภาพการบรหิ ารจดั การ ฝ่ายส่งนำ้ และบำรงุ รักษาที่ 1 หนา้ 71

รปู ที่ 95 ภาพแสดงแผนทแ่ี สดงลมุ่ นำ้ ปากพนงั บนและพื้นที่นำ้ ท่วม หนา้ 72
เอกสารประกอบการประเมินการพัฒนาคณุ ภาพการบรหิ ารจดั การ ฝา่ ยส่งน้ำและบำรุงรักษาที่ 1

ปัจจัยหลักท่ีทำให้เกิดปริมาณน้ำในคลองชะอวดมีปริมาณมากเกินกำลังความสามารถในการ
ระบายนำ้ ของคลองชะอวด จากการศึกษาเบื้องต้นประกอบด้วยปัจจยั หลกั 2 ประการ คอื

1. ปริมาณฝนในลุ่มนำ้ คลองไม้เสยี บ ลุ่มนำ้ คลองลาไม และล่มุ น้ำถ้ำพระลุ่มน้ำใดลุ่มน้ำหน่ึง
หรือสามลุ่มน้ำรวมกัน เฉล่ียจากสถิติมากกว่า 100 มม./วัน (ข้อมูลน้ีเป็นข้อมูลโดยประมาณเนื่องจากไม่มี
เครื่องมือและอาคารบังคับน้ำจะต้องปรับปรุงแยกเป็นลุ่มน้ำเม่ือมีโครงการ) จะทำให้เกิดน้ำท่าไหลไปลงคลอง
ชะอวดหนา้ เทศบาลตำบลชะอวด ประมาณ 2 กิโลเมตร มากกวา่ 90 ลบ.ม/วินาที

2. น้ำจากพรุควนเคร็งหนุนย้อนกลับดันให้น้ำท่าจากลุ่มน้ำเหนือน้ำที่ไหลลงมากระดับสูงขึ้น
หากระดับนำ้ จากตอนลา่ งหนนุ สูงมากกวา่ ระดับปกติจะทำใหร้ องรับ ปริมาณนำ้ ท่าจากลุ่มนำ้ ตอนบนได้น้อยลง
ทำให้เกดิ นำ้ ไหลบ่าเข้าทว่ มเขตเทศบาลตำบลชะอวดได้เร็ว ข้ึนแต่ตรงกนั ขา้ มหากสามารถลดระดับน้ำในคลอง
ชะอวดลงไดจ้ ะสามารถรองรับปรมิ าณนำ้ ทา่ จากลุม่ น้ำตอนบนได้มากขึ้น

แนวทางแก้ไขปัญหา
1. พร่องน้ำในอ่างเก็บน้ำห้วยน้ำใสให้สามารถรับน้ำที่ตกบรเิ วณเหนืออ่างเก็บน้ำไว้ในช่วงฤดู

ฝนซง่ึ จะสามารถเกบ็ น้ำที่จะไหลลงคลองชะอวดได้ประมาณ 20 % ของนำ้ ทา่ ปกติท่ีไหลลงคลองชะอวดทง้ั หมด
2. ใช้ปตร.อุทกวิภาชประสิทธิและปตร.คลองชะอวด – แพรกเมือง ช่วยระบายน้ำในแม่น้ำ

ปากพนัง และในคลองชะอวดในช่วงจังหวะน้ำทะเลต่ำกว่าระดับน้ำในแม่น้ำปากพนังช่วยให้สามารถระบายน้ำ
จากน้ำฝนไดเ้ ร็วย่ิงข้ึน

3. พิจารณาวางโครงการพัฒนาเพ่ิมประสิทธิภาพแก้มลิงธรรมชาติพรุควนเงิน เพื่อชะลอน้ำ
จากลมุ่ น้ำถำ้ พระ และลุ่มน้ำลาไม พรอ้ มสรา้ งอาคารประกอบ ดังนี้

3.1 ปตร. ควบคุมปริมาณน้ำในคลองเกียบ ให้ไหลลงคลองชะอวดในปริมาณที่เหมาะสม
3.2 ปตร. ควบคุมปรมิ าณนำ้ ในคลองที่จะไหลผา่ นชุมชนหนาแน่นชว่ ง ตำบลท่าประจะ ก่อน
ไหลลงคลองชะอวดในปริมาณท่ีเหมาะสม พร้อมทั้งขุดคลองผันน้ำส่วนเกินเข้าไปรวมในพรุควนเงินแนวคลอง
ผนั นำ้ จะเป็นรอ่ งนำ้ เดมิ ท่ีเคยไหลบ่าข้ามถนน 4018 เขา้ พรุควนเงนิ
3.3 ปตร.ควบคุมน้ำคลองนาหมอบุญท่ีจุดแยกเข้าคลองวังหมากเพ่ือควบคุมปริมาณน้ำ
ท่ีเหมาะสม ที่จะไหลเข้าพรุควนเงินหรือไหลไปบ้านตูล เพื่อบรรเทาอุทกภัยบริเวณ อบต.บ้านตูล และบ้าน
ปากบางกลมได้ดว้ ย
4.ประสานหน่วยงานท่ีรบั ผิดชอบยกระดับผิวจราจรถนนสาย 4018 ป้องกันน้ำไหลบา่ ขา้ มถนนปรบั ปรงุ ท่อลอด
ถนนเป็นท่อรับน้ำทางเดียวเพื่อทำหน้าท่ีเป็นคันก้ันน้ำป้องกันน้ำในพรุควนเงินไหลย้อนกลับมาท่วมบ้านเรือน
ราษฎรทางทา้ ยน้ำ
5. ติดตั้งเคร่ืองมือวัดน้ำฝนอัตโนมัติ เพ่ือรวบรวมข้อมูลใช้ในการคำนวณปริมาณน้ำท่าที่จะ
เกิดจากฝนในลุ่มน้ำคลองลาไม และลุ่มน้ำถ้ำพระอย่างน้อยตำบลละ 1 ชุดรวม 3 ตำบล คือ ตำบลวังอ่าง
ตำบลเขาพระทอง และตำบลควนหนองหงส์ ซ่งึ จะทำให้สามารถคำนวณปริมาณนำ้ ท่าในคลองกอย คลองทุ่ง
โป๊ะและคลองนาหมอบุญ
6. พัฒนาโปรแกรมคำนวณปริมาณน้ำ ท่ีสามารถระบายจากพรุควนเงิน ทางคลองกอยลง
คลองชะอวด โดยไม่ทำใหเ้ กิดปญั หาอุกภยั ในบรเิ วณเทศบาลตำบลชะอวด

เอกสารประกอบการประเมินการพฒั นาคุณภาพการบรหิ ารจดั การ ฝ่ายส่งน้ำและบำรงุ รกั ษาที่ 1 หน้า 73

7. เพื่อให้สามารถควบคุมระดับน้ำในคลองชะอวดได้อย่างมีประสิทธิภาพมากข้ึน พิจารณา
กอ่ สร้าง ปตร.ควบคุมน้ำท่ีจะไหลบ่ามาจากทะเลน้อยผ่านพรุควนเคร็ง โดยอาศัยถนนท่ีมีอยู่แล้วเป็นคันก้ันน้ำ
แบ่งลุ่มน้ำออกจากกัน คือ ถนนสายท่ีตัดจาก ตำบลนางหลง ไปบ้านควนเคร็ง ต่อไป บ้านควนชิงและต่อไป
เช่ือมไปตำบลแหลม โดยก่อสร้างปตร.บังคับน้ำที่เป็นทางน้ำสายหลักในเขตตรวจสอบเบื้องต้นพบว่าถนน
ดังกล่าวท่ีมีสะพานเพียง 3 แห่ง แต่ต้องสำรวจท่อระบายนำ้ ของถนนและขอปรบั ปรุง Transition ให้สามารถ
บงั คบั น้ำได้หรือทำเป็นบาน 2 ชนั้ รับนำ้ ทางเดยี วโดยกำหนดใหน้ ำ้ ไหลกลับออกไปทะเลสาบสงขลาไดเ้ มือ่ ระดับ
น้ำดา้ นคลองชะอวดสงู ถึงระดบั ทก่ี ำหนด
ผลทค่ี าดว่าจะได้รบั

1. สามารถควบคุมปริมาณน้ำท่ีจะไหลลงคลองชะอวด ก่อนไหลเข้าเทศบาลตำบลชะอวด
ให้มีปริมาณท่ีเหมาะสม โดยพักน้ำส่วนเกินไว้ใช้ในพรุควนเงินช่ัวคราวและทยอยระบายออกเม่ือสามารถ
ระบายน้ำตอนล่างลดระดับน้ำในคลองชะอวดได้ โดยใช้ประตูระบายน้ำอุทกวิภาชประสิทธิ ประตูระบายน้ำ
คลองชะอวด - แพรกเมอื ง และประตูชายทะเลอ่นื ๆ

2. หลังน้ำลดสามารถควบคุมระดับน้ำในพรุควนเงินให้เหมาะสมกับการประกอบอาชีพของ
ราษฎร ในพน้ื ที่มนี ำ้ ในคลอง ในระดบั นำ้ เหมาะสมตามธรรมชาติ

3. กรณมี นี ้ำมากผดิ ปกติสามารถเตอื นภยั ลว่ งหนา้ ได้แมน่ ยำขน้ึ
4. เพ่ิมประสิทธิภาพและความแม่นยำในการบริหารจัดการน้ำในลุ่มน้ำปากพนังสามารถ
ปอ้ งกันการสูญเสียนำ้ ท่ีจะไหลย้อนไปทะเลสาบสงขลาไดด้ ี
5. สามารถควบคุมระดับน้ำในพรคุ วนเคร็งได้บางส่วน ช่วยบรรเทาอุทกภัยพื้นที่ขอบพรุด้าน
ทิศตะวนั ตกบรเิ วณ ตำบลขอนหาด ตำบลเคร็ง และตำบลนางหลงบางส่วน
ผลกระทบท่ีเกดิ ขึ้น
1. ระดับนำ้ ในพรคุ วนเงนิ จะสูงและกว้างกว่าปกติมากน้อยขนึ้ อยู่กับปริมาณน้ำส่วนเกนิ
2. ระยะเวลาการท่วมขังของน้ำในบริเวณพรุควนเงิน จะยาวกว่าปกติเล็กน้อยเพราะต้องรอจังหวะ
การระบายน้ำออก
3. จะต้องมกี ารเวนคนื ท่ีดนิ เพอื่ กอ่ สรา้ งประตรู ะบายน้ำ คันก้ันน้ำและคลองผนั นำ้
4. การก่อสรา้ งปตร. ในทางน้ำหลักในพรุจะทำให้น้ำจากทะเลสาบสงขลาไหลข้ามลงคลอง ชะอวดได้
จำกัด เกิดการเปลี่ยนแปลงทิศทางการไหลของน้ำในพรุ ต้องขออนุญาตกรมอุทยานสัตว์ป่าและ
พันธ์พุ ืช และกรมปา่ ไม้
แผนงานโครงการศึกษาวางระบบและติดตั้งระบบโทรมาตรเพ่อื การพยากรณ์นำ้ และเตอื นภัย
แผนงานตดิ ตัง้ เครอ่ื งมอื วดั นำ้ ทา่ อัตโนมตั ิ ที่จดุ นำ้ ไหลเข้าออกพรคุ วนเงนิ ทสี่ ำคัญทุกจดุ ดงั นี้
1. สะพานคลองวังหมากถนนสายควนหนองหงส์ – บอ่ ล้อ (วัดนำ้ จากคลองนาหมอบญุ ไหลเข้าพร)ุ
2. สะพานชว่ งตำเสา คลองทงุ่ โปะ๊ ถนนสาย 4018 (วดั น้ำจากคลองทุ่งโปะ๊ ไหลเข้าพรุ)
3. ปตร.ผนั นำ้ คลองกอย (วดั นำ้ ไหลเข้าพร)ุ
4. ปตร.คลองเกียบ (วดั นำ้ ไหลออกคลองชะอวด)
5. ชอ่ งคา้ งคาว (วดั น้ำไหลออกจากพรุควนเงินเข้าพรุชะอวด)

เอกสารประกอบการประเมินการพฒั นาคุณภาพการบริหารจดั การ ฝา่ ยสง่ นำ้ และบำรุงรักษาที่ 1 หนา้ 74

3.6 การดำเนินการจัดทำบันทึกประวัติการตรวจสอบสภาพ และการบำรุงรักษาอาคารชลประทาน/
Walk through

• ฝา่ ยส่งนำ้ และบำรุงรักษาที่ 1 มีการจดั ทำบนั ทึกบัญชีอาคารชลประทาน ประวัตกิ ารซอ่ มแซม
บำรุงรักษาอาคารชลประทาน ผรู้ ับผิดชอบในการดำเนินการกรอกขอ้ มูล จดั ทำบนั ทึกฐานข้อมูลการตรวจสอบ
สภาพ ประวัติการบำรุงรักษา บัญชีอาคารต่างๆ ของฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษาเพ่ือนำไปพิจารณาวางแผนงาน
ซอ่ ม งานปรบั ปรบั ปรงุ และบำรุงรกั ษาโดยกำหนดความสำคญั ก่อนหลงั ในการจัดทำแผน

ฝ่ายสง่ น้ำและบำรงุ รักษาที่ 1 ให้ความสำคญั ดแู ลอาคารชลประทานประเภทต่าง ๆ ท่ีสำคัญ ๆ
ให้มีสภาพพร้อมใช้งานตลอดฤดูกาล จึงกำหนดการปฏิบัติ เป็นแผนงานหลัก ผลผลิตการจัดการน้ำ โดยมี
ข้ันตอนดำเนินการ ดังน้ีมีการจัดทำบันทึกประวัติการซ่อมแซมและปรับปรุงอาคารชลประทานย้อนหลัง 3 ปี
บันทึกตรวจสอบสภาพเครื่องกว้านและบานระบาย ประจำเดือน เพ่ือใช้ควบคุมคุณภาพการทำงานและ
ตรวจสอบความซ้ำซ้อนของงานในการดำเนินการแต่ละปี ดำเนินการเดินสำรวจ Walk Thru อาคาร
ชลประทานและระบบส่งน้ำ จดั สง่ รายละเอียดให้ฝา่ ยจัดสรรน้ำฯ จัดทำรายงานละเอยี ดเป็นฐานข้อมลู ประวตั ิ
และบัญชีอาคาร โดยใช้อุปกรณ์ถ่ายภาพที่มีพิกัด GPS และจัดทำแผนท่ีในโปรแกรมโปรแกรมด้านสารสนเทศ
ภูมศิ าสตร์ (geographic information system : GIS)

รูปท่ี 96 แผนที่ในโปรแกรม GIS แสดงบญั ชีอาคาร

เอกสารประกอบการประเมินการพัฒนาคุณภาพการบริหารจัดการ ฝา่ ยสง่ น้ำและบำรงุ รักษาท่ี 1 หน้า 75

ระบบฐานข้อมลู งานดา้ นบำรุงรกั ษา และการตรวจสภาพอาคารชลประทาน ด้วย application

รปู ท่ี 97 ขัน้ ตอนการตรวจสอบอาคารดว้ ย application

ตารางที่ 10 ตารางแบบ แบบฟอร์มฐานข้อมูล Walk Thru

• ฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษาท่ี 1 มีการสำรวจความพร้อมของอาคารประเภทต่างๆ เช่น
การตรวจสอบและบำรุงรักษาเขื่อน การตรวจสอบและบำรุงรักษาฝาย สถานีสูบน้ำ
ระบบสง่ น้ำและอาคารอนื่ ๆ

เอกสารประกอบการประเมินการพฒั นาคุณภาพการบรหิ ารจัดการ ฝา่ ยสง่ น้ำและบำรงุ รักษาท่ี 1 หนา้ 76

จดั ทำการสำรวจและตรวจสอบอาคารชลประทานต่าง ๆ ก่อน ระหว่าง และหลังฤดูกาลส่งน้ำ
เพื่อทำการบำรุงรกั ษาและทำทะเบียนประวัติการบำรุงรักษา ซึ่งผลการสำรวจจะถูกตรวจสอบ และเสนอเข้า
แผนงานซ่อมแซมบำรุงรักษาประจำปีต่อไป การดำเนินการบำรุงรักษา สามารถแยกออกได้ตามความจำเป็น
เรง่ ด่วน ดงั น้ี

1). การบำรงุ รกั ษาปกติและเชิงปอ้ งกัน
⬧การตรวจสอบอาคารชลประทานสำคัญ หัวงานอ่างเก็บน้ำตามหลักการตรวจสอบ
ความปลอดภัยเขอื่ นเบอื้ งต้นและอาคารประกอบตามแบบฟอรม์ Routine Inspection

รปู ที่ 98 การตรวจสภาพเขอ่ื น

รูปท่ี 99 แบบฟอรม์ ตรวจสภาพเขือ่ นดว้ ยสายตา

⬧ โดยเจ้าหน้าท่ีชลประทาน เช่น การทำความสะอาดท่ีทำการ บ้านพัก ถางป่า ทำนบ
ดิน แนวท่อส่งน้ำ การอัดจาระบีเครื่องกว้านบานระบาย การกำจัดวัชพืชบริเวณหน้าทำนบดิน การเกบ็ ซ่อม
หินเรยี งลาดทำนบดิน การทำความสะอาดเสาระดบั น้ำและแผ่นระดบั นำ้ เปน็ ต้น

เอกสารประกอบการประเมนิ การพฒั นาคณุ ภาพการบรหิ ารจัดการ ฝ่ายส่งนำ้ และบำรุงรักษาท่ี 1 หนา้ 77

⬧ โดยสมาชิกผู้ใช้น้ำชลประทาน เช่น การขุดลอกตะกอนดิน และทำความสะอาดคลอง
คสู ่งน้ำ กอ่ นฤดกู าลส่งน้ำ อยา่ งน้อยปีละ 2 คร้งั

⬧ โดยการตั้งงบประมาณซ่อมแซมประจำปี เช่น การซ่อมแซมระบบท่อส่งน้ำและอาคาร
ประกอบ งานซ่อมเครอ่ื งกวา้ นบานระบาย กำจัดวัชพชื งานซอ่ มแซมอาคารชลประทานประเภทตา่ ง ๆ เป็น
ตน้

รูปที่ 100 งานซ่อมแซมบำรุงรกั ษาอาคารชลประทาน

2) การบำรงุ รักษาเร่งดว่ น
เปน็ การชำรุดเสียหายในระหว่างฤดูกาลส่งน้ำ เช่น ระบบท่อสง่ แตกเสียหายต้องดำเนินการ

ซ่อมแซมโดยเรง่ ดว่ น เพื่อป้องกันการสูญเสียน้ำ โดยการประสานงานกับกลุ่มผใู้ ช้น้ำซอ่ มแซมในเบ้ืองต้น และ
ของบประมาณสนับสนนุ ตอ่ ไป

3) การบันทกึ ประเมินผลการบำรุงรักษา ประจำฤดูกาล

เอกสารประกอบการประเมินการพฒั นาคุณภาพการบริหารจัดการ ฝ่ายส่งน้ำและบำรงุ รักษาที่ 1 หนา้ 78

มีการขออนุมัติเปิดงาน และจัดทำรายงานสรุปผลการดำเนินงานซ่อมแซมบำรุงรักษาราย
เดือนและประจำปี เสนอให้โครงการฯ รับทราบผลความก้าวหน้าเป็นระยะ ๆ โดยจัดทำเป็นรูปเล่มสรุปไว้
เป็นหลักฐานประกอบการตรวจสอบผลงานและทำการบันทึกทะเบียนประวัติการซ่อมแซมไวเ้ ป็นหลักฐาน ซึ่ง
การดำเนนิ การซ่อมแซมและบำรุงรกั ษา การปรบั ปรงุ ระบบชลประทาน

รูปที่ 101 รายงานปิดงาน

3.7 การคิดคน้ /นำนวตั กรรมมาใชใ้ นการปฏบิ ัติงานหรือปรับปรงุ วิธกี ารทำงาน
• ฝา่ ยส่งนำ้ และบำรงุ รักษาที่ 1 มกี ารนำระบบเทคโนโลยีสารสนเทศ อุปกรณ์ เคร่ืองมือในการ

ปฏิบัติงานท่ีเหมาะสม ส่ิงอำนวยความสะดวกต่าง ๆ เพ่ือให้บุคลากรของฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษา สามารถ
ปฏิบัติงานได้อยา่ งมีประสิทธิภาพและประสิทธิผลและมีการปรับกระบวนการทำงานให้เหมาะสมกับบริบทของ
ฝา่ ยสง่ น้ำฯ

รปู ที่ 102 การนำระบบอุปกรณ์เทคโนโลยสี ารสนเทศมาใชป้ ฏบิ ตั งิ าน
ฝา่ ยสง่ นำ้ และบำรุงรักษาท่ี 1 มีการนำระบบเทคโนโลยีสารสนเทศ ระบบตรวจวัดเพอ่ื การติดตามและ
บริหารจัดการน้ำ โครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาปากพนังบนสามารถสามารถใช้ในการเฝ้าระวังและติดตาม
สถานการณ์น้ำไดอ้ ย่างมีประสิทธิภาพและประสิทธิผลและมกี ารปรับกระบวนการทำงานใหเ้ หมาะสมกับบริบท
ของฝา่ ยสง่ น้ำฯ
โครงการตดิ ตั้งระบบตรวจวดั เพอื่ การติดตามบริหารจดั การน้ำโครงการสง่ น้ำและบำรงุ รักษาปากพนัง
บน โดยการนำ้ เคร่อื งมอื และระบบท่มี ีอยใู่ ห้คุ้มค่าและสามารถต่อยอดระบบนำมาใช้งานในการบริหารจดั การน้ำ

เอกสารประกอบการประเมนิ การพฒั นาคุณภาพการบรหิ ารจดั การ ฝา่ ยส่งนำ้ และบำรงุ รกั ษาที่ 1 หน้า 79

ใหม้ ีประสทิ ธภิ าพสงู สุด โดยมีแนวคิดการตดิ ตั้ง มิเตอรว์ ดั การไหลแบบ Ultrasonic Clamp On หรือ
Ultrasonic Clamp On Flow Meter เพอ่ื ตรวจสอบปรมิ าณน้ำผ่านท่อส่งน้ำสายใหญ่

โครงการตดิ ตงั้ ระบบตรวจวดั เพ่อื การติดตามและบริหารจัดการนา้

http://ppnmonitor.no-ip.org/web/

รปู ท่ี 103 การติดตัง้ ระบบตรวจวัดเพือ่ การตดิ ตามและบริหารจัดการนำ้ หนา้ 80

เอกสารประกอบการประเมินการพัฒนาคณุ ภาพการบรหิ ารจดั การ ฝา่ ยส่งน้ำและบำรงุ รกั ษาที่ 1

รูปท่ี 104 การตดิ ตง้ั Flow Meter ทอ่ ส่งนำ้ สายใหญ่ฝัง่ ขวานิคมควนขนนุ

• ฝา่ ยส่งนำ้ และบำรุงรักษามีการพัฒนานวัตกรรมหรือองค์ความรู้เพื่ออำนวยความ
สะดวกและเพ่ิมประสทิ ธิภาพในการทำงาน ทัง้ ในมติ ขิ ององค์ความรู้ทางด้านการพฒั นาแหล่งนำ้ ด้าน
บริหารจดั การน้ำและมติ ขิ ององค์ความรู้ทางด้านการจดั การองค์กร
ฝา่ ยสง่ นำ้ และบำรุงรกั ษาที่ 1 มีแนวคดิ คิดในการติดต้ัง Flow Meter ผา่ นท่อส่งนำ้ จากอาคารจ่ายสู่
แปลงเกษตรตัวอย่างจำนวน 3 แปลงตามชนดิ พชื คือแปลงปาลม์ น้ำมัน แปลงหญ้าเนเปียร์ แปลงเกษตรผสม
ประสาน ทมี่ ีระบบท่อกระจายนำ้ เต็มแปลง เพ่อื วัดปรมิ าณท่ีใชม้ าคำนวณประสิทธภิ าพการใชน้ ้ำชลประทาน
รายไดต้ ่อแปลงต่อฤดูการเกบ็ เก่ยี วไดอ้ ย่างแม่นยำและศึกษาความแตกตา่ งระหวา่ งแปลงเกษตรท่ีมรี ะบบ
กระจายนำ้ ในแปลงทส่ี มบูรณ์มีการควบคุมการใชน้ ้ำ กับแปลงเกษตรท่ีไม่มีระบบกระจายน้ำเพอื่ นำผลการ
ทดสอบนำมาวางแผนการสง่ นำ้ ใหแ้ มน่ ยำและมปี ระสิทธภิ าพสูงสดุ

รูปที่ 105 แปลงทดลองหญา้ เนเปยี ร์ นายจริ พนั ธ์ หนเู ซ่ง

รปู ท่ี 106 แปลงทดลองปาลม์ น้ำมนั นายภญิ โญ หนูคง หน้า 81

เอกสารประกอบการประเมนิ การพัฒนาคณุ ภาพการบรหิ ารจัดการ ฝา่ ยสง่ น้ำและบำรงุ รักษาท่ี 1

รปู ท่ี 107 ตวั อยา่ งเครื่องวัดปริมาณน้ำ (Flow Meter)

การบรหิ ารองค์กรผ้ใู ช้นำ้
3.8 วิธีการสรา้ งการมสี ่วนร่วมกับผ้รู บั บรกิ ารและผมู้ สี ่วนไดส้ ว่ นเสยี ในแต่ละฤดกู าล

• ฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษาที่ 1 มีการดำเนินการสร้างการรับรู้และการเรียนรู้กับกลุ่มผู้ใช้น้ำ
ชลประทาน คณะกรรมการจัดการชลประทาน อาสาสมัครชลประทาน โดยการประชุม อบรม ดูงาน การจัด
เวทีชมุ ชน และมีแผนและผลการดำเนนิ งานและมีการวดั ความพงึ พอใจและไม่พงึ พอใจ

รปู ที่ 108 ประชมุ คณะกรรมการ JMC และอบรมอาสาสมคั รชลประทาน

(1) การสร้างความเข้าใจกับกลุ่มผู้ใช้น้ำอย่างต่อเนื่อง โดยการประชุม อบรม ดูงาน การจัดเวที
ชุมชน ฯลฯ ในการดำเนินการสร้างความเข้าใจกับผู้ใช้น้ำชลประทาน คณะกรรมการจัดการชลประทาน
อาสาสมัครชลประทาน จะใช้วิธีการประชุมคณะกรรมการจัดการชลประทานและกลุ่มผู้ใช้น้ำได้ดำเนินการ
ประชุมเกษตรกรผู้ใช้น้ำทุกปี เพื่อช้ีแจงแผนการส่งน้ำและรับฟังปัญหาในการส่งน้ำฯ อย่างน้อยปีละ 2 คร้ัง
โดยอาศัย ห้องประชุม โครงการส่งน้ำและบำรงุ รักษาปากพนังบน อาคารอเนกประสงค์ฝายคลองไม้เสยี บ และ
ตามที่ทำการกลุ่มบริหารการใช้น้ำ ฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษาที่ 1 มีความจำเป็นอย่างย่ิงที่จะต้องบริหารจัดการ
น้ำใหเ้ กดิ ประโยชน์สูงสุด มกี ารติดตามอย่างตอ่ เนอื่ งในช่วงก่อนการสง่ นำ้ และระหว่างการสง่ น้ำ เพ่ือใหส้ มาชิก
กลุ่มผู้ใช้น้ำฯได้รับทราบถึงสถานการณ์ของน้ำต้นทุน แนวทางการดำเนินการส่งน้ำ การพัฒนาต่างๆในพื้นท่ี
ชลประทาน หรือแม้แต่นโยบายการทำงานของกรมชลประทานในปัจจุบัน ให้สมาชิกได้แสดงความคิดเห็นใน
ด้านการส่งน้ำและบำรุงรักษาของเจ้าหน้าท่ี ตลอดจนเสนอปัญหาท่ีต้องการให้กรมชลประทานเข้าไปชว่ ยแก้ไข
ปัญหา ฝ่ายส่งน้ำฯมีการจัดฝึกอบรมให้กับกลุ่มเกษตรผู้ใช้น้ำฯเพื่อสร้างความเข้าใจ และความเข้มแข็งให้กับ
กลุ่มผู้ใช้น้ำฯและลดความขัดแย้งที่อาจเกิดขึ้นได้ในอนาคต, อบรมลูก หลานของเกษตรกรในพ้ืนท่ี หลักสูตร

เอกสารประกอบการประเมินการพัฒนาคุณภาพการบริหารจัดการ ฝา่ ยส่งน้ำและบำรงุ รักษาท่ี 1 หน้า 82

อบรมยุวชลกร มีการจัดสรรงบประมาณในส่วนของโครงการซ่อมแซมตามข้อเสนอของเกษตรกรผู้ใช้น้ำ (1
โครงการ 1 ลา้ นบาท) เพือ่ แก้ไขปัญหาให้ตรงจุดตามทเี่ กษตรกรมคี วามต้องการ

(2) การจดั ต้งั คณะกรรมการจดั การชลประทาน (JMC)
ฝา่ ยสง่ น้ำและบำรุงรักษาที่ 1 ร่วมกับฝา่ ยจดั สรรน้ำและปรับปรุงระบบชลประทาน โครงการส่งน้ำ
และบำรุงรักษาปากพนังบน จัดประชุมผู้ท่ีเก่ียวข้อง ผู้มีส่วนได้ ส่วนเสีย กับอ่างเก็บน้ำห้วยน้ำใสและฝายคลอง
ไม้เสียบ เพ่ือจัดต้ังคณะกรรมการจัดการชลประทานอ่างเก็บน้ำห้วยน้ำใส-ฝายคลองไม้เสียบ เมื่อวันท่ี 29
กันยายน 2563 โดยมีการประชุมอยา่ งน้อยปีละ 2 ครง้ั เพ่ือร่วมวางแผนการบรหิ ารจดั การนำ้ ในฤดแู ล้ง-ฤดฝู น
ได้มหี ลายภาคส่วนเขา้ มาร่วมประชุม ท้ังในภาคของสว่ นราชการส่วนท้องถน่ิ , ภาคเอกชน, ภาคประชาชน และ
กล่มุ บริหารการใช้น้ำชลประทานโครงการอา่ งเกบ็ น้ำห้วยน้ำใสและฝายคลองไม้เสียบ

รูปท่ี 109 คณะกรรมการจัดการชลประทาน (JMC)

เอกสารประกอบการประเมนิ การพัฒนาคุณภาพการบริหารจัดการ ฝ่ายส่งนำ้ และบำรุงรกั ษาท่ี 1 หน้า 83

เอกสารประกอบการประเมินการพัฒนาคุณภาพการบริหารจัดการ ฝ่ายสง่ นำ้ และบำรงุ รกั ษาท่ี 1 หนา้ 84

รปู ท่ี 110 คำสง่ั แต่งตั้งคณะกรรมการจัดการชลประทาน

เอกสารประกอบการประเมนิ การพัฒนาคุณภาพการบริหารจดั การ ฝ่ายส่งนำ้ และบำรงุ รกั ษาท่ี 1 หนา้ 85

(3) การต้ังและพัฒนาอาสาสมคั รชลประทาน
ฝ่ายส่งน้ำฯที่ 1 มีการจัดตั้งอาสาสมัครชลประทานครอบคลุมตัวแทนกลุ่มผู้ใช้น้ำในพื้นที่มีการประชุมพบปะ
แลกเปลี่ยนเรียนรู้กันอย่างสม่ำเสมอและมีการสำรวจความพึงพอใจในการปฏิบัติงานของอาสาสมัคร
ชลประทานจากกล่มุ ผใู้ ช้น้ำ พร้อมนำมาปรบั ปรงุ ในการปฏิบัตงิ าน

ในเขตฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษาท่ี 1 มีอาสาสมคั รชลประทาน จำนวน 5 คน ดังนี้
1.นายโกศล จิตตพงค์ ปฏิบัติงานประจำพ้ืนทโี่ ครงการอา่ งเก็บน้ำห้วยน้ำใส (นิคมควนขนุน)
2. นายเฉลียว จันทรม์ ี ปฏิบัติงานประจำพ้ืนทีโ่ ครงการอา่ งเกบ็ นำ้ ห้วยน้ำใส (นคิ มควนขนนุ )
3.นายบุญธรรม แกว้ นลิ ปฏบิ ตั ิงานประจำพื้นทโ่ี ครงการอา่ งเกบ็ นำ้ ห้วยน้ำใส (นคิ มควนขนนุ )
4.นายจัด แกว้ หนู ปฏิบัติงานประจำพ้ืนที่อา่ งเก็บนำ้ หว้ ยนำ้ ใส (บา้ นควนมชี ัย)
5.นายนยิ ม สังขด์ ว้ งยาง ปฏิบตั ิงานประจำพื้นทอ่ี ่างเกบ็ น้ำหว้ ยนำ้ ใส (บ้านควนมชี ัย)

รปู ที่ 111 ประชุมอาสาสมคั รชลประทาน

(4) มีการสำรวจพงึ พอใจของกลุ่มผู้ใชน้ ้ำท่ีมตี อ่ การบรหิ ารจัดการน้ำของเจ้าหนา้ ทช่ี ลประทาน
แบบสำรวจความพึงพอใจและไม่พึงพอใจของเกษตรกรผู้ใช้น้ำในเขตชลประทาน (แบบ สสช-P1)

มาให้สมาชิกกลุ่มผูใ้ ช้นำ้ ตอบแบบสอบถาม โดยมีข้ันตอนการสำรวจดังน้ี
4.1 เจา้ หน้าทช่ี ลประทานอธบิ ายวตั ถุประสงค์ในการสำรวจเพอื่ ตอบแบบสอบถาม
4.2 เจ้าหน้าท่ีชลประทานจะเปน็ ผ้อู ่านและอธิบายการกรอกแบบสอบถาม ให้กับสมาชิกผู้

กรอกแบบสอบถามไปทีละข้อเพ่ือสร้างความเข้าใจการกรอกแบบสอบถามให้ตรงกันโดยหากมีข้อสงสัยก็
สามารถสอบถามไดท้ นั ที

4.3 หากสมาชิกทา่ นใดมปี ัญหาเร่ืองสายตา หรือการอ่าน กใ็ หเ้ จ้าหน้าทชี่ ลประทาน หรือ
เพอื่ นสมาชิกเป็นผ้ชู ว่ ยเหลอื ในการกรอกแบบสอบถาม

4.4 นำแบบสำรวจการประเมินท้ังหมดมาวิเคราะห์เป็นเปอร์เซ็นต์ความพึงพอใจและไม่
พงึ พอใจของเกษตรกรผู้ใช้น้ำในเขตชลประทาน

• ฝ่ายส่งน้ำและบำรงุ รักษาที่ 1 มีการเข้ารว่ มกิจกรรม หรอื สนับสนุนกิจกรรม ในการบริหาร
จดั การน้ำของกลุ่มบริหารการใช้น้ำชลประทาน กลุ่มผู้ใช้น้ำชลประทานพ้ืนฐาน รวมทั้งอาสาสมัครชลประทาน
และคณะกรรมการจัดการชลประทาน สำหรับฝ่ายส่งน้ำที่ 1 มีองค์กรผู้ใช้น้ำ กลุ่มบริหารการใช้น้ำชลประทาน
จำนวน 4 กล่มุ และจดั ตั้งคณะกรรมการจัดการชลประทาน (JMC) จำนวน 1 คณะ

เอกสารประกอบการประเมินการพฒั นาคุณภาพการบรหิ ารจัดการ ฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษาที่ 1 หนา้ 86

(1) การจดั ตั้งกองทนุ กลมุ่ ผใู้ ช้นำ้ ชลประทาน
ฝ่ายสง่ น้ำและบำรุงรักษาที่ 1 เล็งเหน็ ความสำคัญในการจัดตง้ั กองทุน ท่ผี ่านมาได้มีการจดั ตง้ั กองทนุ กลุ่มผู้ใช้
นำ้ ชลประทานธารนำ้ ใจเจ้าฟ้า ท่อส่งนำ้ บา้ นควนมชี ยั คาดว่าจะพฒั นาจดั ตัง้ กองทนุ ใหไ้ ด้เพื่อนำมาใช้ในการ
บรหิ ารงานขององค์กรในส่ิงที่จำเปน็ และเป็นประโยชนก์ บั สมาชกิ ของกลุ่มฯ ซงึ่ เงนิ กองทนุ จะมาจากการเกบ็
เงินสมทบมาจากสมาชิกผใู้ ช้น้ำและจากการจา้ งงานงานกลุ่มผ้ใู ช้นำ้ ชลประทาน โดยนำไปใช้ในการซอ่ มบำรุง
ระบบท่อสงน้ำในกรณฉี ุกเฉิน

รูปที่ 112 บญั ชกี องทนุ กลมุ่ ผู้ใช้นำ้
(2) การจัดทำปฏทิ นิ กิจกรรมประจำปีและดำเนินงานตามแผน
ฝา่ ยสง่ น้ำและบำรุงรักษาที่ 1 ได้ร่วมกับกลมุ่ ผู้ใช้น้ำชลประทานดำเนนิ การจัดทำปฏิทินการดำเนินงาน
ของกลุ่มฯ ทั้งในเรื่องการประชุมย่อย และประชุมใหญ่ , ปฏิทินการเพาะปลูกพืช และกิจกรรมในการทำความ
สะอาดคลองร่วมกัน เพ่ือเป็นกรอบในการดำเนินงานของกลุ่ม และเพ่ือให้สมาชิกได้รับทราบการทำงานของ
กลุ่มในแต่ละช่วงเวลา และมีปฏิทินการเพาะปลูกพืช การส่งน้ำ เป็นตัวกำหนดให้เกษตรกรทำการเกษตรไป
พรอ้ มกนั เพอ่ื ลดความขัดแย้ง และการสูญเสียนำ้

รูปท่ี 113 การจัดทำปฏิทนิ กิจกรรม หนา้ 87

เอกสารประกอบการประเมินการพัฒนาคณุ ภาพการบรหิ ารจดั การ ฝ่ายส่งน้ำและบำรงุ รักษาที่ 1