ระบบสนับสนุนติดตามสถานการณ์น้ำระยะไกลโดยระบบดิจิทัล

รายงานการศกึ ษา

โครงการฝึกอบรมเชิงปฏบิ ตั ิการ หลักสูตร “ผ้อู ำนวยการโครงการ” รุ่นที่ 1๘

ประจำปงี บประมาณ พ.ศ. 2564

เร่อื ง

ระบบสนบั สนุนการตดิ ตามสถานการณน์ ำ้ ระยะไกลโดยระบบดิจิทลั

(digital support system for remote water situation monitoring in irrigation)

จดั ทำโดยกลมุ่ ท่ี ๕

นายอธั ยา มะวญิ ธร วิศวกรชลประทานชำนาญการพิเศษ
นายฐิฏภิ ัทร
นายไกรสทิ ธิ์ ฐฏิ ภิ ัทรสกลุ วิศวกรชลประทานชำนาญการพเิ ศษ
นายบุญเลศิ ทองหนนุ นายชา่ งชลประทานอาวโุ ส
นายเฉลมิ พล
นายสรุ เดช สุขแสวง วิศวกรชลประทานชำนาญการพเิ ศษ
นายอคั รพงษ์ ทองนอ้ ย วิศวกรชลประทานชำนาญการพิเศษ
ศรวี เิ ศษ วิศวกรชลประทานชำนาญการ

เอกนิธอิ ัครภดู ล นายชา่ งชลประทานอาวุโส

สถาบันพัฒนาการชลประทาน รว่ มกับ
ส่วนพัฒนาทรัพยากรบคุ คล สำนักบริหารทรพั ยากรบคุ คล

กรมชลประทาน กระทรวงเกษตรและสหกรณ์

เมษายน 2564

ชอื่ เรอ่ื ง ระบบสนบั สนุนการติดตามสถานการณ์นำ้ ระยะไกลโดยระบบดิจิทัล
(digital support system for remote water situation monitoring in irrigation)

นักวิจัย อัธยา มะวิญธร,ฐิฏิภัทร ฐิฏิภัทรสกุล,ไกรสิทธิ์ ทองหนุน,บุญเลิศ สุขแสวง, เฉลิมพล ทองน้อย,
สุรเดช ศรวี ิเศษและอคั รพงษ์ เอกนิธิอัครภดู ล

หน่วยงาน สถาบันพัฒนาการชลประทาน ร่วมกบั ส่วนพัฒนาทรพั ยากรบุคคล สำนกั บรหิ ารทรัพยากร
บุคคลกรมชลประทาน กระทรวงเกษตรและสหกรณ์

บทคดั ย่อ

โครงการวิจัยนี้มีวตั ถุประสงค์เพ่ือศึกษาและพัฒนาเทคโนโลยีสนับสนุนการติดตามสถานการณ์
น้ำระยะไกลโดยระบบดิจิทัล(digital support system for remote water situation monitoring in
irrigation) สำหรับเป็นทางเลือกหนึ่งในการขยายผลการตดิ ตามสถานการณ์นำ้ ระยะไกลโดยระบบดิจิทัล
เพือ่ ทดแทนบุคลากรของกรมชลประทาน ท่ีมีแนวโนม้ อัตรากำลังท่ีลดลง โดยใชว้ ัสดแุ ละอุปกรณ์ทห่ี าได้
ในประเทศ ผลการดําเนินงานในช่วงแรกของโครงการสนับสนุนการติดตามสถานการณ์น้ำระยะไกลโดย
ระบบดิจิทัล โดยเป็นการพัฒนาการใช้เทคโนโลยีในการติดตามสถาณการณ์น้ำระยะไกล โดยเป็นการ
ทดสอบระบบบนแบบจำลองคลองส่งน้ำ(Model) ท่ีจัดทำข้ึน สำหรับใช้ในการเปรียบเทียบค่ากับอัตรา
การไหลจริงในคลองส่งน้ำของแปลงทดลองของสถาบันพัฒนาการชลประทาน กรมชลประทานปาก
เกร็ด พบว่าอุปกรณ์ต่างๆ ทํางานได้ดี สามารถส่งค่าประมวลผลผ่านระบบเข้าแสดงผลบนเคร่ือง
โทรศัพท์มือถือ มีความคลาดเคลื่อนเฉลี่ยประมาณ 5 % (ตัวแปรคือระดับผิวน้ำท่ีไม่คงที่) หลังจากนั้นจึง
ได้นำเครื่องมือดังกล่าวไปทดลองติดตั้งที่สถานที่จริงบริเวณคลองส่งน้ำของแปลงทดลองสถาบัน
พฒั นาการชลประทาน ซึ่งใช้เป็นโครงการนาํ รอ่ งในโครงการวจิ ัยนี้ เพื่อทดสอบการใช้งานในสภาพสนาม
ผลการทดสอบการใช้งานระบบกล้องและระบบการส่งสัญญาณรวมถึงการประมวลผล ระหว่างวันที่ 5
เมษายน 2564 – 20 เมษายน 2564 พบว่าอุปกรณ์ต่างๆ ทํางานได้ดีสามารถตรวจวัดและส่งข้อมูล
เข้าเครื่องโทรศัพท์มือถอื ได้แบบเรียลไทม์ การตรวจวัดและส่งข้อมูลมีความน่าเช่ือถือในเกณฑ์ค่อนข้าง
ดี เม่ือพิจารณาเปรียบเทียบเทคโนโลยีสนับสนุนการติดตามสถานการณ์น้ำระยะไกลโดยระบบดิจิทัล
พบวา่ คณุ ภาพการสง่ และความแม่นยำ รวดเรว็ ดกี วา่ การสง่ และจดบันทกึ ของเจา้ หน้าท่ี

คาํ สาํ คัญ : ระบบสนับสนนุ , การตดิ ตามสถานการณ์น้ำระยะไกล, ชลประทาน

Title Digital support system for remote water situation monitoring in irrigation
Researcher ArttayaMawinthorn, ThitipatThitipatsakun, KraisitThongnun, Bunlerd

Suksawaeng, ChalermponThongnoi, SuradetSriwiset, and
ArkrapongAknithiarkarapudon
Organization Irrigation Development Institute

Abstract

This research aims to study and develop the digital support system for remote
water situation monitoring in irrigation as for optional in extending result, in order to
substitute the irrigation personnel promising diminish by using materials and equipment
that can be obtained in the country. The initial overall operation result of the research
used the remote water situation monitoring in irrigation as a water canal model that built up
for comparison of the value with the actual flow rate in the water canal. Pak Kret Royal
Irrigation Department found that various devices work well through mobile phone
display as an average error of 5%. After that, the tools were tested and installed at the
actual location where at the water canal that is used as a pilot project in this research
project. The results of testing the operation of the camera system and the transmission
system, including the processing between April 5, 2021 - April 20, 2021 found that
the various devices work well through mobile phone display in real time. The
measurements and data transmission are fairly reliable. Andtransmission quality and
accuracy are faster than sending and taking notes of the staff.

Keyword: digital support system, remote water situation monitoring, irrigation

กติ ตกิ รรมประกาศ

รายงานวิจัยเล่มน้ีสำเร็จลุล่วงไปได้ด้วยดี เนื่องจากคณะผู้ศึกษาได้รับความกรุณา
เป็นอย่างสูงจากคณาจารย์ท่ีปรึกษา ที่ได้ให้คำแนะนำ ตรวจทาน และให้ข้อเสนอแนะแนวทางใน
การศึกษา พร้อมท้ังได้ถ่ายทอดประสบการณ์ที่เป็นประโยชน์ในด้านต่าง ๆ ซ่ึงคณะผู้ศึกษาขอกราบ
ขอบพระคุณ คณาจารย์ที่ปรึกษา และอาจารย์ผู้สอนในหลักสูตร “ ผู้อำนวยการโครงการ ” รุ่นที่ ๑๘
ทกุ ท่านอยา่ งสุดซ้ึง ที่ได้สละเวลามาประสิทธ์ิประสาทวิชาความรู้ด้านต่างๆ เพ่ือเพิ่มเติมแนวความคิด
ให้กับสมาชิกของกลุ่ม ได้นำมาใช้ในการจัดทำรายงานวิจัยเล่มนี้ ขอขอบคุณเจ้าหน้าท่ีส่วนพัฒนา
ทรัพยากรบุคคล สำนักบริหารทรัพยากรบุคคล และเจ้าหน้าที่ของสถาบันพัฒนาการชลประทาน
ที่ไดใ้ ห้ความช่วยเหลือในการประสานงานเปน็ อย่างดี และขอบคณุ เจ้าหน้าท่ี กรมชลประทาน ทกุ ท่าน
ท่ีได้อนุเคราะห์ข้อมูลในด้านต่าง ๆ ด้วยดี

ขอขอบคุณสมาชิกกลุ่มผู้ศึกษาทุกท่าน ที่ได้ให้ข้อคิดเห็น ข้อเสนอแนะ ความร่วมมือ
รว่ มแรง ร่วมใจ สละเวลา ให้ความช่วยเหลอื ซง่ึ กนั และกัน สง่ ผลให้การจัดทำรายงานวิจัยครั้งนี้สำเร็จ
ลงด้วยดี คณะผู้ศึกษาขอมอบอานิสงค์แห่งประโยชน์และคุณงามความดีที่เกิดจากรายงานวิจัยฉบับน้ี
ใหแ้ ก่ บดิ า มารดา คณาจารย์ และเจา้ หน้าทกี่ รมชลประทานสืบไป

คณะผจู้ ดั ทำ กลมุ่ ที่ ๕

สารบัญ

บทคัดย่อ หนา้
กติ ติกรรมประกาศ ก
สารบัญ ค
สารบญั ภาพ ง
บทท่ี 1 บทนำ ฉ
1
1.1 ความเปน็ มาและความสำคัญของประเดน็ ปัญหา 1
1.2 วัตถุประสงคข์ องการศึกษา 3
1.3 ขอบเขตการศกึ ษา 3
1.4 กรอบแนวคดิ การศึกษา 3
1.5 วธิ ีดำเนินการศกึ ษา 3
1.6 ประโยชน์ท่คี าดว่าจะได้รับจากการศึกษา 4

บทท่ี 2 ทฤษฎีและงานวิจยั ทเ่ี ก่ียวข้อง 5
2.1 ระบบโทรมาตรในปจั จบุ ัน 5
2.2 โครงงานวิจัย ระบบสนับสนุนการตดิ ตามสถานการณ์น้ำระยะไกลโดยระบบ 14
ดจิ ทิ ลั (digital support system for remote water situation
monitoring in irrigation) 18
2.3 งานวิจัยที่เกย่ี วข้อง

บทที่ 3 การวเิ คราะห์กรณีศกึ ษา 19
3.1 ปัญหาหลักของกรณีศึกษา 19
3.2 เปา้ หมายของการดำเนนิ งาน 22
3.3 สัมฤทธผิ ลเชิงประจกั ษ์ 26
3.4 ปัจจัยนำสูค่ วามสำเรจ็ (ปัจจัยบวก) 27
3.5 ปัจจัยขดั ขวางความสำเร็จ (ปจั จัยลบ) 27
3.6 ปัจจยั ในการสง่ เสรมิ การขยายผลจากกรณศี ึกษา 28

บทท่ี 4 ผลการศกึ ษา 29
4.1 ผลการศึกษาและพัฒนาเทคโนโลยสี นบั สนุนการตดิ ตามสถานการณน์ ้ำ 29
ระยะไกลโดยระบบดจิ ิทลั
4.2 ผลการเปรยี บเทยี บเทคโนโลยสี นบั สนนุ การตดิ ตามสถานการณน์ ำ้ ระยะไกล 29
โดยระบบดิจิทลั กบั การจดบันทกึ ของเจ้าหน้าท่ี

สารบญั (ตอ่ ) หนา้
31
บทที่ 5 ขอ้ เสนอแนะจากกรณีศึกษา 31
5.1 ขอ้ เสนอแนะทว่ั ไป 31
5.2 ข้อเสนอแนะเพ่ือขยายผลในด้านงานโครงการ
32
บรรณานุกรม 33
ภาคผนวก 34
ประวตั ิคณะผวู้ ิจัย

สารบญั ภาพ

หนา้

ภาพท่ี

2.1 แสดงลักษณะโทรมาตรทต่ี ดิ ตง้ั ตามหัวงานโครงการชลประทาน 5

2.2 แสดงส่วนประกอบอุปกรณ์ของโทรมาตร 6

2.3 เครอ่ื งวัดระดับน้ำแบบลูกลอย 7

2.4 เครื่องวัดนำ้ ฝนแบบกระดก 8

2.5 อุปกรณต์ รวจวดั ของระบบโทรมาตร 9

2.6 อปุ กรณค์ วบคุมการทำงาน และสง่ ข้อมลู (Modem & Logger) 10

2.7 อุปกรณ์จา่ ยไฟฟ้า และชุดปอ้ งกนั อุปกรณ์ ดว้ ยระบบนีใ้ ช้ไฟฟา้ 12V 10

2.8 การเชอ่ื มโยงขอ้ มูลของระบบโทรมาตร 11

2.9 ระบบการแสดงผลขอ้ มูลของระบบโทรมาตร 12

2.10 อปุ กรณ์ควบคมุ การรับสง่ และบนั ทึกข้อมลู 12

2.11 อปุ กรณป์ ระกอบต่างๆของระบบโทรมาตร 13

2.12 อุปกรณป์ ระกอบต่างๆของโครงงานวิจัย 14

2.13 อปุ กรณ์ประกอบต่างๆของโครงงานวิจยั และหลกั การทำงาน 15

2.14 ทดสอบสภาพการไหลของ Model คลองสง่ นำ้ จำลอง 16

2.15 ทดสอบกลอ้ ง CCTV บน Model คลองส่งนำ้ จำลอง 17

2.16 ทดสอบระบบอ่านค่าระดับของอุปกรณบ์ น Model คลองส่งน้ำจำลอง 17

3.1 การเตบิ โตแบบกา้ วกระโดดของเครื่องจกั รอตั โนมัติ (Automation Machine) 19

3.2 การปรบั ตัวของมนษุ ยเ์ รากับระบบอตั โนมตั ยิ ุคแรก (ศตวรรษที่ 19) 20

3.3 การปรบั ตวั ของมนุษยเ์ รากับระบบอัตโนมัตยิ ุคทีส่ อง (ศตวรรษท่ี 20) 20

3.4 การปรับตัวของมนุษย์เรากับระบบอัตโนมัตยิ ุคท่ีสาม (ศตวรรษที่ 21 เปน็ ต้นไป) 21

3.5 การปรับตัวของมนษุ ย์เรากับระบบอตั โนมตั ิยคุ ปจั จุบัน 22

3.6 การกา้ วไปอย่เู หนือกว่าเครอื่ งจักรกล 23

3.7 การกา้ วเดินไปพร้อมๆกบั เคร่ืองจักร 24

3.8 การกา้ วเขา้ ไปสูใ่ จกลางของเคร่อื งจกั ร 25

บทท่ี 1
บทนำ

1.1 ความเป็นมาและความสำคญั ของประเด็นการศกึ ษา

ปัจจุบันประเทศไทยมีพ้ืนท่ีชลประทานเกือบ 34 ล้านไร่ ส่วนใหญ่ส่งน้ำโดยอาศัยแรงโน้ม
ถ่วงของโลก (Gravity) มีระบบคลองชลประทานและระบบคูน้ำช่วยในการกระจายน้ำจากแหล่งเก็บ
กักน้ำไปยงั พ้นื ท่ีเพาะปลกู ซึ่งมีปตร.ปากคลอง (Discharge Regulator) เพื่อควบคุมปริมาณน้ำให้ไหล
เข้าคลองตามท่ีกำหนด และปตร.กลางคลอง (Water Level Regulator) เพื่อควบคุมระดับน้ำใน
คลองให้อยู่ที่ระดับน้ำใช้การ (Full Supply Level, FSL.) ตามหลักการส่งน้ำแบบควบคุมเหนือน้ำ
(Upstream Control) มีพนักงานส่งน้ำทำหน้าท่ี ปิด-เปิด-ปรับปตร. ทั้ง 2 แบบ เพ่ือควบคุมการส่ง
น้ำให้เป็นไปตามแผน หัวใจสำคัญของการส่งน้ำคือ การวางแผน การควบคุมและการติดตาม
ประเมินผลการส่งน้ำ ปัจจุบันจะได้มีความพยายามพัฒนาวิธีการและเคร่ืองมือช่วยในการวางแผนส่ง
นำ้ (หรือการจัดสรรน้ำ) โดยใช้ระบบหลากหลายรูปแบบ เช่น ระบบโทรมาตร หรอื แม้แต่การพัฒนา
เทคโนโลยีระบบสนับสนุนการติดตามสถานการณ์น้ำระยะไกลโดยระบบดิจิทัล (digital support
system for remote water situation monitoring in irrigation) ซ่ึงเป็นผลงานวิจัยสำหรับเป็นอีก
หน่ึงทางเลือกในการขยายผล ตอ่ ยอดระบบโทรมาตรเดมิ ที่มอี ยู่ เพื่อทดแทนบุคลากรที่ปฏิบตั ิงานซึ่ง
มีแนวโนม้ ลดลงในอนาคต

ประเทศไทยได้รับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงของโลกสูง อาทิ ความผันผวนทาง
สภาพแวดลอ้ มโลก สภาพอากาศและภูมิศาสตร์ โครงสร้างประชากร การปรับโครงสร้างทางเศรษฐกิจ
โลก ทิศทางการเมืองโลก รวมท้ัง การเปล่ียนแปลงภายในประเทศด้านความต้องการใช้น้ำที่เพ่ิมมาก
ข้นึ ปัญหาการทำลายทรัพยากรธรรมชาติ หรือแม้แตก่ ารเติบโตทางเศรษฐกิจทั้งภาคเกษตรกรรมและ
อุตสาหกรรมด้วยสภาพปัญหาทเี่ กดิ ขึ้นเหลา่ นี้ ทำให้ตอ้ งมีการปฏิรปู ประเทศในทุกมิติ ส่งผลให้รฐั บาล
ได้กำหนดทิศทางประเทศท่ีสำคัญระยะยาว และให้ความสำคัญกับการผลักดันนโยบายสำคัญต่าง ๆ
ไม่ว่ายุทธศาสตร์ประเทศ 20 ปีทิศทางประเทศไทย 4.0 นโยบายกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ หรือ
แผนยุทธศาสตร์การบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ ท่ีต่างมุ่งเน้นการแก้ไขปัญหาทรัพยากรน้ำ และการ
บริหารจัดการน้ำอย่างบูรณาการ โดยมีการกำหนดยุทธศาสตร์การสร้างความม่ันคงของน้ำภาคการ
ผลิต ท่ีมุ่งเน้นการพัฒนาและเพิ่มประสิทธิภาพระบบชลประทาน เป็นหน่ึงในยุทธศาสตร์ท่ีสำคัญ
สอดคล้องกับทศิ ทางและเปา้ หมายของกรมชลประทาน กรมชลประทานมงุ่ วางแผนการบรหิ ารจัดการ
น้ำ อย่างยั่งยืน ตามนโยบายรัฐบาลและกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ สร้างความม่ันคงด้านน้ำ ตาม
แผนยุทธศาสตร์กรมชลประทาน 20 ปี (ปี 2560-2579) โดยมุ่งพัฒนาสู่องค์กรอัจฉริยะ พัฒนา
บุคลากรให้มีความรู้ ความสามารถและความคิดริเร่ิมสร้างสรรค์ โดยใช้เทคโนโลยีท่ีทันสมัยเพ่ือก้าว
เขา้ สยู่ ุค RID 4.0 (สถาบันพัฒนาการชลประทาน, 2562)

2

กรมชลประทาน เป็นหน่วยงานหลักท่ีรับผิดชอบการจัดหาและพัฒนาแหล่งน้ำและการ
บริหารจัดการน้ำ เพื่อการอุปโภค – บริโภคการเกษตรการป้องกันภัยอันเกิดจากน้ำและการรักษา
สมดุลระบบนิเวศ ซ่ึงถือว่าเป็นกิจกรรมหลักในการพัฒนาประเทศ เทคโนโลยี (Technology) คือการ
ใช้ความรู้ เคร่ืองมือ ความคิด หลักการ เทคนิค ความรู้ ระเบียบวิธี กระบวนการ ตลอดจนผลงาน
ทางวทิ ยาศาสตร์ทั้งสิ่งประดิษฐ์และวิธีการมาประยุกต์ใช้ในระบบงานเพื่อชว่ ยให้เกิดการเปลีย่ นแปลง
ในการทำงานใหด้ ขี นึ้ และเพอ่ื เพิม่ ประสทิ ธภิ าพและประสิทธผิ ลของงานใหม้ ีมากขนึ้

การดำเนินงานตามแนวทาง RID No.1 และ RID No.1 Express 2020 ของกรม
ชลประทาน เป็นแนวทางการทำงานเพื่อตอบเป้าหมายการดำเนินงานให้บรรลุยุทธศาสตร์ชาติ
แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับท่ี 12 ยุทธศาสตร์เกษตรและสหกรณ์ ระยะ 20 ปี
แผนแม่บทการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ และยุทธศาสตร์กรมชลประทาน 20 ปี รวมท้ังนโยบาย
รฐั โดยมุ่งพัฒนาศักยภาพเดนิ หน้าอย่างมั่นคงสู่ “การเป็นองคก์ รอัจฉริยะ เพ่ือสรา้ งความมัน่ คงด้าน
น้ำให้กับประเทศชาติ และประชาชน” โดยการดำเนินงานตามแนวทาง RID No.1 มีท้ังหมด 7
แนวทาง ในแนวทางท่ี 6 การนำเทคโนโลยที นั สมยั มาใช้ในการปฏบิ ตั งิ าน ดงั นี้

1. การนำเทคโนโลยีทันสมัยมาใช้บริหารจัดการน้ำด้านสำรวจ ไม่น้อยกว่า 12 งาน
ด้านบรหิ ารจดั การนำ้ 8 ดา้ น

2. การพัฒนาระบบงานสู่ Digital Platform โดยปัจจุบันพัฒนาแล้วเสร็จใช้งานได้จำนวน
2 Platform

3. การพัฒนาระบบฐานข้อมูล (Big Data) พัฒนาระบบ Big Data ตาม Quick Win ของ
กระทรวงเกษตรและสหกรณ์

4. การเร่งรัดการจัดหาอุปกรณ์ที่ทันสมัยมาใช้ เช่น การจัดหาครุภัณฑ์เคร่ืองจักรก่อสร้าง
การจัดซื้อรถขุด การจัดหาเครื่องจักรเคร่ืองมือเพื่อแก้ปัญหาอุทกภัยและภัยแล้งการเร่งรัดการจัดหา
อุปกรณ์ที่ทันสมัยมาใช้ เช่น การจัดหาครุภัณฑ์เคร่ืองจักรก่อสร้างการจัดซ้ือรถขุด การจัดหา
เครอื่ งจักรเครอ่ื งมอื เพ่อื แก้ปัญหาอุทกภัยและภยั แลง้

นวัตกรรม (Innovation) หมายถึงความคิด การปฏิบัติ หรือสิ่งประดิษฐ์ใหม่ๆ ท่ียังไม่เคยมี
ใช้มาก่อน หรือเป็นการพัฒนาดัดแปลงมาจากของเดิมท่ีมีอยู่แล้ว ให้ทันสมัยและใช้ได้ผลดียิ่งขึ้น เม่ือ
นำ นวัตกรรมมาใช้จะช่วยให้การทำงานนั้นได้ผลดีมีประสิทธิภาพและประสิทธิผลสูงกว่าเดิม ท้ังยัง
ช่วย ประหยัดเวลาและแรงงานได้ด้วย นวัตกรรม ท่ีสามารถเก็บบันทึกข้อมูลและรายงานผลใน
รูปแบบ Real time ผ่านApplication บน Smart Phone ชว่ ยลดปญั หาเรื่องการขาดแคลนบุคลากร
ในการเก็บบนั ทึกและรายงานข้อมูลสำหรับการบริหารจดั การน้ำ เช่น รทก.ผิวน้ำ ปริมาตรน้ำในอ่าง
เกบ็ น้ำ พ้นื ท่ผี วิ นำ้ ปรมิ าณน้ำฝน อณุ หภูมิ และความชน้ื เปน็ ตน้

การสร้างนวัตกรรมของแต่ละสำนัก/กอง หากสามารถบูรณาการนวัตกรรมร่วมกันได้ จะ
สามารถทำให้งานหรือการดำเนินงานพัฒนาอย่างสมบูรณ์แบบมากข้ึน และนำไปสู่การพัฒนาใน
ระดับกรมฯ ได้ เช่น การบูรณาการระหว่างนวัตกรรมการพัฒนาโปรแกรมคอมพิวเตอร์ เพ่ือการ
จัดเก็บสถิติข้อมูลรายวันด้านจัดสรรน้ำ ประเภทโครงการชลประทานอ่างเก็บน้ำ (Water Daily
Program) ของ สชป.8 กับนวัตกรรมโทรมาตรเพื่อการชลประทาน ของสำนักสำรวจฯ ซ่ึงอาจขอรับ

3

การสนับสนุนในเรื่องการพัฒนาโปรแกรมเพิ่มเติมจากศูนย์สารสนเทศและการสื่อสาร เพ่ือให้เกิด
ประโยชน์ในการนำไปใช้งานได้อย่างกว้างขวางนวัตกรรมต่างๆ ท่ีถูกสร้างสรรค์ขึ้นมา ต้องเป็นส่ิงที่
จับต้องได้ ใช้งบประมาณน้อย (ราคาถูก) จะทำให้มีการนำไปใช้งานหรือต่อยอดมากข้ึน ดังน้ัน การ
สร้างนวตั กรรมควรไดร้ ับการสนบั สนนุ งบประมาณจากกรมฯ รวมทั้งผทู้ ี่สรา้ งสรรค์นวัตกรรมควรไดร้ ับ
การสนับสนุนหรือให้รางวัลท่ีเหมาะสม สำนัก/กอง/ศูนย์/กลุ่ม ควรพิจารณารวบรวมองค์ความรู้และ
นวัตกรรมเชิงประจกั ษ์ท่ีมขี องตัวเอง เพือ่ รองรับการเชอ่ื มโยงกบั RID BIG DATA

ระบบสนบั สนุนการติดตามสถานการณน์ ้ำระยะไกลโดยระบบดิจิตอลมีวัตถปุ ระสงค์เพอ่ื ตรวจ
สภาพค่าระดับน้ำ เป็นลักษณะเรียลไทม์อ่านค่าระดับน้ำจากกล้องวงจรปิด และ ส่งค่าการวัดด้วย
อัลตราโซนิค (Ultrasonic) พรอ้ มส่งขอ้ มูลระยะไกล ผ่านสัญญาณอินเตอร์เน็ต เข้าแสดงผลที่จอภาพ
สมาร์ทโฟนแท็บเล็ต ในรูปแบบต่างๆ เช่น ตัวเลขการเตือนภัยระดับน้ำ เป็นต้น ซ่ึงจะช่วยให้การ
ทำงานนั้นได้ผลดีมีประสิทธิภาพและประสิทธิผลสูงกว่าเดิม ท้ังยังช่วย ประหยัดเวลาและแรงงานได้
ดว้ ย

1.2 วัตถปุ ระสงคข์ องการศกึ ษา

1.2.1 เพ่ือศึกษาและพัฒนาเทคโนโลยีระบบสนบั สนุนการติดตามสถานการณน์ ำ้ ระยะไกล
โดยระบบดิจิทัล (digital support system for remote water situation monitoring in irrigation)

1.2.2 เพือ่ เปรียบเทียบเทคโนโลยสี นบั สนุนการตดิ ตามสถานการณน์ ้ำระยะไกลโดยระบบ
ดจิ ิทัลกบั การจดบันทกึ ของเจา้ หน้าท่ี

1.3 ขอบเขตการศึกษา

การศึกษาคร้ังน้ี เปน็ การพัฒนาเทคโนโลยีระบบสนบั สนุนการติดตามสถานการณน์ ้ำระยะไกล
โดยระบบดิจิทัล โดยดำเนินการศกึ ษาและทดสอบจากแบบจำลอง และนำไปตดิ ตั้งจริงในคลองส่งน้ำของ
แปลงทดลองสถาบันพัฒนาการชลประทานสำหรับเป็นแหล่งศึกษาเรียนรู้และต่อยอดเทคโนโลยีของ
นสิ ิตวิทยาลัยการชลประทาน

1.4 กรอบแนวคดิ การศึกษา

กรอบแนวคิดการศึกษา ระบบติดตามสถานการณ์น้ำระยะไกล เพ่ือเป็นอีกหนึ่งทางเลือกใน
การขยายผล ระบบตดิ ตามสถานการณ์น้ำในระยะไกลโดยระบบดจิ ทิ ัล ซง่ึ ระบบตดิ ตามสถานการณ์น้ำ
ระยะไกลจะช่วยให้สามารถติดตามสถานการณ์น้ำได้ทันท่วงที โดยมีรูปแบบการทำงานของระบบ
ไม่ซับซ้อน การดแู ล บำรุงรักษาทำได้ง่าย สามารถนำไปใชเ้ ป็นต้นแบบในการศึกษาเรียนรแู้ ละต่อยอด
ได้

4

1.5 วธิ ดี ำเนินการศึกษา

1.5.1 ศึกษาข้อมลู ระบบตดิ ตามสถานการณ์น้ำระยะไกลที่มีการใชง้ านอยู่ ณ ปจั จบุ นั
1.5.2 เขยี นภาพรวมโครงการพัฒนาเทคโนโลยีระบบสนับสนุนการติดตามสถานการณน์ ้ำ
ระยะไกลโดยระบบดจิ ิทลั (digital support system for remote water situation monitoring in
irrigation) ในการตดิ ตามและตรวจสอบคา่ ระดบั น้ำแบบเรียลไทม์ พร้อมสง่ ขอ้ มูลระยะไกล ผ่าน
สัญญาณอนิ เตอร์เนต็ เข้าแสดงผลที่จอภาพสมารท์ โฟนแท็บเลต็ ในรปู แบบตวั เลข
1.5.3 ทดสอบระบบการทำงานของระบบสนับสนนุ การติดตามสถานการณน์ ำ้ ระยะไกลโดย
ระบบดิจิตอลและตรวจสอบค่าพร้อมปรับแก้จากค่าจรงิ
1.5.4 ตดิ ตงั้ อุปกรณ์ในคลองส่งน้ำแปลงทดลองของสถาบันพัฒนาการชลประทาน สำหรบั
เป็นแหล่งศกึ ษาเรยี นรขู้ องนสิ ิตวิทยาลยั การชลประทาน

1.6 ประโยชนท์ ี่คาดวา่ จะไดร้ บั จากการศกึ ษา

1.6.1 สำหรับใช้เป็นอีกหน่ึงทางเลือกในการขยายผลระบบติดตามสถานการณ์น้ำระยะไกล
ซ่ึงสามารถติดตามและตรวจสอบค่าระดับน้ำในลักษณะเรียลไทม์ พร้อมส่งข้อมูลระยะไกล ผ่าน
สัญญาณอินเตอร์เน็ต เข้าแสดงผลท่ีจอภาพสมาท์โฟนแท็บเล็ต ในรูปแบบต่างๆ เช่น ตัวเลขข้อความ
การเตือนภัย เป็นตน้

1.6.2 ใช้เป็นต้นแบบของระบบติดตามสถานการณ์น้ำระยะไกล เพื่อใช้ในการศึกษาเรียนรู้
และต่อยอดเทคโนโลยขี องนิสติ วิทยาลัยการชลประทาน

5

บทที่ 2
ทฤษฎีและงานวิจยั ที่เกีย่ วขอ้ ง

2.1 ระบบโทรมาตรในปัจจบุ ัน

ระบบโทรมาตรคอื อะไร

ระบบโทรมาตร คือ อุปกรณ์ที่สามารถตรวจวัดค่าทางฟิสิกส์ เคมี หรือ ชีวภาพ แล้วส่งค่าท่ีวัด
ได้ไปยังท่ีที่กําหนดไว้ได้เอง ในเง่ือนไขต่างๆ ที่กําหนดไว้ ค่าหรือข้อมูลที่ตรวจวัดอาจจะเป็นข้อมูล
ระดับเสียง อุณหภูมิ ความชื้น ค่าความเป็นกรด ด่าง หรือ ปริมาณออกซิเจนท่ีละลายในน้ำ หรือ
แม้กระท่งั ภาพถา่ ย หรือ ข้อมลู ที่เกดิ ขนึ้ จากตวั ระบบโทรมาตรเอง เช่น สถานการณ์ทาํ งานเปน็ ต้น

ภาพท่ี 2.1 แสดงลักษณะโทรมาตรทต่ี ดิ ต้ังตามหัวงานโครงการชลประทาน

6

ส่วนประกอบของโทรมาตร ประกอบด้วยอะไรบ้าง

ภาพที่ 2.2 แสดงสว่ นประกอบอุปกรณ์ของโทรมาตร

7

ภาพที่ 2.3 เครื่องวดั ระดับน้ำแบบลกู ลอย
ส่วนประกอบ - ลกู ลอย (Float) - ตมุ้ ถว่ ง (Counterweight) -สายสลงิ (Beaded Floatline)

- จานหมุน (Pulley) -เคร่อื งแปลงเป็นคา่ ระดับน้ำ Encoder
หลกั การทำงานเครอ่ื งวัดระดับน้ำแบบลกู ลอย

จากรูป มีสายสลิง ปลายด้านซ้ายจะมีลูกลอยอยู่เพ่ือข้ึนลงตามระดับน้ำ ส่วนปลายด้านขวา
จะมีตุ้มถ่วงอยู่เพ่ือถ่วงน้ำหนักให้สมดุลกับลูกลอย โดยสายสลิงจะคล้องอยู่กับจานหมุน ตัวอย่างตาม
รูปหากน้ำขึ้นจานหมุนจะหมุนตามเข็มนาฬิกา น้ำลงจะหมุนทวนเข็มนาฬิกา อุปกรณ์เคร่ืองวัดระดับ
นำ้ จะมี Encoder ไปจับกับจานหมุนคำนวณการหมนุ แลว้ แปลงเป็นค่าระดับนำ้ โดยความละเอยี ดของ
การวัดหน่วยเป็น มิลลิเมตร การติดตั้งเครื่องวัดระดับน้ำแบบลูกลอย จะต้องมีบ่อหรือท่อน้ำนิ่ง เพ่ือ
ไมใ่ ห้เกดิ การ Error ของการวดั

8

ภาพท่ี 2.4 เครอื่ งวดั น้ำฝนแบบกระดก
สว่ นประกอบ -รองรับน้ำฝน (Receiver) -กรวยรบั นำ้ ฝน (Funnel) -ถ้วยกระดก (Tipping Bucket)
หลักการทำงานเครอ่ื งวดั นำ้ ฝนแบบกระดก

หลกั การทำงานของเครื่องวัดน้ำฝนแบบถว้ ยกระดกจะปลอ่ ยใหน้ ้ำฝนทีต่ กลงมา ผา่ นทร่ี บั
นำ้ ฝนแล้วไหลลงผา่ นกรวย ลงสู่ถ้วยกระดกทม่ี ี 2 ข้างซง่ึ เมอ่ื นำ้ ฝนไหลลงถว้ ยกระดกข้างหนึ่ง เมอ่ื นำ้
เต็มถ้วยจะกระดกมาเคาะที่ Contact ไฟฟ้า จากน้ันสญั ญาณวงิ่ ไปยังเครื่องอ่านวา่ มีการเคาะ 1 ครงั้
หากมีฝนตกต่อก็จะไหลไปอกี ถ้วยกระดกอีกขา้ งเม่ือเตม็ ถว้ ยกระดกก็จะมาเคาะ Contact สลบั ไปมา
ตามปริมาณฝนท่ตี ก โดยถ้วยกระดกแต่ละข้างหมายถงึ วัดปรมิ าณนำ้ ฝนได้ 0.5 มลิ ลิเมตร น้นั
หมายถงึ วา่ เครื่องอา่ นรบั ค่าการกระดกก่ีครง้ั แล้วนำไปคูณกบั 0.5 มลิ ลิเมตร จะไดค้ ่าปรมิ าณนำ้ ฝนท่ีตก
ตามชว่ งเวลาท่ที ำการวัด

9

หลักการของระบบโทรมาตร

ระบบโทรมาตร เป็นระบบท่ีใช้ในการรวบรวมและจัดการข้อมูล แสดงผลของการทำงานการ
ตรวจวัดรับ-ส่งข้อมูล โดยเฉพาะกับอุปกรณ์ท่ีอยู่ห่างไกลออกไปจากสถานีหลัก และไม่มีเจ้าหน้าที่
ปฏบิ ัติงานทส่ี ถานีน้ันๆ โดยอุปกรณจ์ ะสามารถตรวจวัดคา่ ทางฟิสิกส์ เคมี หรือ ชีวภาพ แล้วสง่ ค่าทวี่ ัด
ได้ไปยังท่ที ี่กําหนดไวไ้ ด้เอง ในเงื่อนไขต่างๆ ที่กาํ หนดไว้ ค่าหรือข้อมูลท่ีตรวจวัดอาจจะเปน็ ข้อมูลระดับ
นำ้ ปริมาณนำ้ ฝน ความเรว็ ลม คุณภาพนำ้ แม้กระท่งั ภาพถ่าย หรอื ขอ้ มูลที่เกิดข้นึ จากตัวระบบโทรมาตร
เอง เชน่ สถานะการทํางาน เป็นต้น

โดยการติดตั้งระบบโทรมาตรนี้มีข้อดีคือ มีขนาดเล็กและติดตั้งง่าย มีการเชื่อมโยงข้อมูล
อัตโนมัติผ่านระบบรับส่งข้อมูลของผู้ให้บริการโทรศัพท์เคล่ือนท่ี โดยสามารถแสดงผลข้อมูลในบน
เครอื ขา่ ยอนิ เทอร์เนต็ (Internet) ผ่านทางเว็บไซต์

การทำงานของระบบ
อปุ กรณ์โทรมาตร มกี ารทำงานไม่ซับซ้อนและเนน้ ใช้มาตรฐานในการเชื่อมต่อท่ีเขา้ ใจง่ายและมี
ใช้อยูท่ วั่ ไป โดยจะแบ่งการทำงานออกเปน็ 3 สว่ น ตามลกั ษณะการทำงานของอุปกรณ์ คือ

1. อุปกรณ์ตรวจวัด (Sensor) ประกอบดว้ ยชุดหวั วดั แบบต่างๆ โดยใหค้ ่าสญั ญาณท่ีวัดได้
ในรูปแบบมาตรฐาน คือ 0 - 5 V หรือ 4 - 20 mA หรือ SDI-12 ซึ่งปัจจุบันมีผู้ผลิต
หัววดั แบบต่างๆ มากมายหลายชนดิ หลากลักษณะการใช้งาน โดยระบบโทรมาตร สามารถ
ติดหัววัดได้ทุกชนิด ตามมาตรฐานดังกล่าว ปัจจุบันที่ใช้อยู่ได้แก่ เคร่ืองวัดระดับน้ำ เครื่องวัด
ปรมิ าณน้ำฝน ชุดหัววัดอุณหภูมิ ความช้ืน ความกดอากาศ ความเขม้ แสง เป็นต้น โดยความ
ละเอยี ดและความถูกต้องข้ึนอยู่กับหัววดั ของแตล่ ะผ้ผู ลิต

ภาพที่ 2.5อุปกรณ์ตรวจวัดของระบบโทรมาตร

10
2. อุปกรณ์ควบคุมการทำงาน และส่งข้อมูล (Modem & Logger) เป็นอุปกรณ์ควบคุม
การทำงานท้ังหมด ทำให้สามารถปรับแต่ง แกไ้ ขระบบได้ตามต้องการ โดยมีการตงั้ ค่าเวลา
การ บันทึกและสั่งงานตามที่กำหนดได้ ไปยังอุปกรณ์ ส่งข้อมูลผ่านเครือข่าย
โทรศัพท์เคลื่อนที่ 3G ลักษณะการทำงานของชุดควบคุม คือ เป็นการตั้งค่าช่วงเวลาที่
ต้องการวัดข้อมูล และส่งข้อมูลทันทีเมื่อถึงเวลาที่กำหนด ตั้งแต่ ทุก 15 นาที ทุกช่ัวโมง
หรือ ทุกวัน โดยข้อมูลท่ีได้อยู่ในรูปของข้อความ ส่งขอ้ มูลไปยังเคร่ืองคอมพิวเตอร์แม่ข่าย
เพ่อื ประมวลผลและแสดงผล

ภาพที่ 2.6 อุปกรณ์ควบคุมการทำงาน และส่งข้อมูล (Modem & Logger)
3. อุปกรณ์จ่ายไฟฟ้า และชุดป้องกันอุปกรณ์ ด้วยระบบน้ีใช้ไฟฟ้า 12V โดยใช้ผลังงาน
จากแผงโซล่าเซลล์ขนาดเล็กแปลงเขา้ แบตเตอร่ี แล้วนำมาจา่ ยไฟให้แก่อุปกรณ์

ภาพที่ 2.7 อปุ กรณจ์ า่ ยไฟฟา้ และชุดป้องกนั อุปกรณ์ ด้วยระบบน้ีใช้ไฟฟ้า 12V

11

ภาพท่ี 2.8 การเชอื่ มโยงข้อมูลของระบบโทรมาตร

การเชอ่ื มโยงข้อมูล

- อปุ กรณค์ วบคมุ การทำงาน และส่งข้อมลู (Modem & Logger) จากสถานสี นามจะส่งข้อมูล
ผ่านเครอื ข่ายโทรศพั ท์เคลื่อนท่ี โดยการส่งแตล่ ะครง้ั จะเปน็ ไปตามเวลาที่กำหนดไว้ โดย
ข้อมูลตา่ งๆ จะประกอบดว้ ย วนั เวลาที่เกบ็ ข้อมูล ปริมาณฝน และ สภาพอากาศ โดยใช้ FTP
Protocol เขา้ สู่ FTP Server

- ข้อมูลทั้งหมดจะถูกส่งเข้าเก็บท่ี Database Server (สถานหี ลกั ) การเชื่อมโยง Server เข้า
กบั เครือข่ายอนิ เทอรเ์ น็ต ในส่วนของ Server หลกั

- ผู้ใชส้ ามารถเรยี กใช้งานข้อมูลผ่านทางเครอื ข่ายอนิ เทอร์เน็ต

12

ภาพท่ี 2.9 ระบบการแสดงผลข้อมลู ของระบบโทรมาตร

เคร่ืองวดั น้ำฝน

เสาอากาศสง่ สัญญาณ แผงโซลาร์เซลล์

ภาพท่ี 2.10 อุปกรณ์ควบคุมการรับสง่ และบนั ทึกขอ้ มูล

อปุ กรณ์ควบคุมประจุ 13
อุปกรณว์ ดั ระดับน้ำ

แบตเตอรี่สำหรับจา่ ยไฟฟ้า
ภาพที่ 2.11 อปุ กรณป์ ระกอบตา่ งๆของระบบโทรมาตร

14

2.2 โครงงานวิจัยระบบสนับสนนุ การติดตามสถานการณ์นำ้ ระยะไกลโดย
ระบบ ดจิ ิทลั (digital support system for remote water situation
monitoring in irrigation)

บอร์ด IOT-GA6 Module น้มี ขี นาดเล็กมาพรอ้ มเสาอากาศ ใช้งานกับ microsim สำหรบั ใช้
ในการรับส่ง SMS โทรศัพท์หาเบอร์ท่ีต้องการ เชื่อมต่ออินเตอร์เน็ตและอ่ืนๆ เหมาะกับงานเฉพาะด้าน
เชน่ สง่ ขอ้ ความ SMS การใช้งานไลบารีเหมอื น SIM900 มีไลบารีมาใหพ้ รอ้ มใชง้ าน กระแสสงู สดุ 2Aมี
LED แสดงผลสัญญาณ ถ้าจับสัญญาณโทรศัพท์ได้จะกระพริบช้าๆ แต่ถ้าจับไม่ได้จะกระพริบถ่ีๆ
สามารถต่อไฟ 5V ได้โดยตรง ส่ือสารกับ arduino ด้วยพอร์ตอนุกรม Rx, TxSensor วัดระยะทาง
Ultrasonic Module HC-SR04 ตัว Sensor จะส่งคลื่นออกไปแล้วจับเวลาท่ีคลื่นกระทบกับวัตถุ
สะท้อนกลับมาเข้าตัวรับ ทำให้สามารถวัดระยะทางระหว่างวัตถุถึงตัวเซ็นเซอร์วัดระยะทาง
Ultrasonic Module HC-SR04 ได้

ภาพที่ 2.12 อุปกรณ์ประกอบต่างๆของโครงงานวิจยั

บอร์ด Arduino Nano ออกแบบมาให้มีขนาดเล็ก และใช้กับงานท่ัวๆไป ใช้ชิปไอซี
ไมโครคอนโทรเลอร์เบอร์ ATmega168 หรอื เบอร์ ATmega328 (มีรุ่น 2.3 กับ 3 ตอนซ้ือต้องเช็ค
ดีๆก่อน) โปรแกรมผ่านโปรโตคอล UART มีชิป USB to UART มาให้ ใช้ Mini USB เช่ือมต่อกับ
คอมพวิ เตอร์ มีพอร์ตดิจิตอลอินพตุ เอาตพ์ ุต 14 พอร์ต มีพอร์ตอนาล็อกอนิ พุต 8 พอรต์ บนบอร์ดยัง
มีเรกกูเลเตอร์ สามารถจ่ายไฟได้ตั้งแต่ 7 – 12V เพื่อให้บอร์ดทำงานได้ (จ่ายไฟที่ขา VIN) กรณีมี
แหล่งจ่ายไฟ 5V อยแู่ ลว้ กจ็ า่ ยเขา้ ไดเ้ ลยท่ขี า 5V

15
ขอ้ มลู จำเพาะ
ชปิ ไอซีไมโครคอนโทรเลอร์ ATmega168 หรอื ATmega328 ใชแ้ รงดันไฟฟา้ 5V
รองรบั การจา่ ยแรงดันไฟฟ้า (ที่แนะนำ) 7 – 12V รองรบั การจ่ายแรงดนั ไฟฟ้า (ที่จำกดั ) 6 – 20V
พอร์ต Digital I/O 14 พอร์ต (มี 6 พอรต์ PWM output)พอรต์ Analog Input 6 พอร์ต
กระแสไฟทีจ่ ่ายได้ในแต่ละพอรต์ 40mA กระแสไปที่จ่ายไดใ้ นพอร์ต 3.3V 50mA
พ้ืนท่ีโปรแกรมภายใน 16KB หรอื 32KB พ้ืนทโ่ี ปรแกรม, 500B ใช้โดย Booloader
พื้นท่ีแรม 1 หรอื 2KB พ้ืนท่ีหนว่ ยความจำถาวร (EEPROM) 512B หรือ 1KB
ความถ่คี ริสตลั 16MHzขนาด 45x18 mm. นำ้ หนัก 5 กรมั

ภาพท่ี 2.13 อปุ กรณป์ ระกอบตา่ งๆของโครงงานวจิ ัยและหลักการทำงาน

16

การทดลองโครงงานวจิ ัย

ภาพที่ 2.14 ทดสอบสภาพการไหลของ Model คลองส่งน้ำจำลอง

17

ภาพที่ 2.15 ทดสอบกลอ้ ง CCTV บน Model คลองส่งน้ำจำลอง
ภาพที่ 2.16 ทดสอบระบบอ่านค่าระดบั ของอุปกรณ์บน Model คลองส่งน้ำจำลอง

18

2.3 งานวิจัยทเ่ี กยี่ วข้อง

สุวรรณา ยุวนานนท์ (2549) ได้นำเสนอบทความวิจัยเร่ือง เทคโนโลยีการสำรวจข้อมูล
ระยะไกลกับการพัฒนาเกษตรท่ีย่ังยืนซ่ึงพบว่า มีการพัฒนามาอย่างต่อเนื่องจนปัจจุบันมีเทคโนโลยี
ถ่ายภาพแบบใหม่เรียกว่า LIDAR (Light Detection And Ranging) มีค่าความถูกต้อง 20
เซนติเมตร ข้อมูลมีความทันสมัยทำได้รวดเร็ว วิเคราะห์ข้อมูลได้ท้ังแผนท่ีภาพถ่าย แบบจำลอง
ระดับสูง DSM (Digital Surface Model) และเส้นช้ันความสูง (Contour) ข้อมูลเหล่าน้ีมีประโยชน์
อย่างย่ิงต่อการศึกษาทรัพยากรธรรมชาติ เช่น น้ำ ดิน ป่าไม้ ฯลฯ การเกษตร และสามารถสนับสนุน
งานชลประทานเพื่อการพัฒนาการเกษตรอย่างย่ังยืนได้เปน็ อย่างดี

ชาติชาย ไวยสุระสิงห์ (2554) ได้นำเสนอบทความเกี่ยวกับการใช้เทคโนโลยีการรับรู้
ระยะไกลสำหรับการประเมินความเสียหายจากน้ำท่วม: การทบทวนวรรณกรรม พบว่า กว่า 20 ปีท่ี
ผ่านมาเทคโนโลยีการสำรวจระยะไกลได้ถูกพัฒนาอย่างต่อเนื่องและถูกนำมาใช้เป็นเคร่ืองมือสำหรับ
ประเมนิ ความเสียหายจากภัยนำ้ ท่วมท่ีครอบคลุมบริเวณพ้ืนทขี่ นาดใหญ่และเขา้ ถึงลำบากได้เปน็ อยา่ ง
ดี พร้อมท้ังเสยี คา่ ใช้จา่ ยทีไ่ ม่สงู มากเม่ือเทียบกับการสำรวจภาคสนาม ดังนัน้ บทความนี้จึงมีเปา้ หมาย
ท่ีจะทบทวนงานวิจัยต่างๆ ท่ีใช้เทคโนโลยีน้ีเพื่อการประเมินความเสียหายจากน้ำท่วม โดยมีเนื้อหา
แยกเป็น 3 ส่วน ได้แก่ พัฒนาการของเทคนิคการสำรวจระยะไกลสำหรับกับการประเมินความ
เสยี หายของพืน้ ท่นี ้ำท่วม การประมาณความลึกของนำ้ ท่วม และงานวิจัยเกย่ี วกับการใช้เทคโนโลยีการ
สำรวจระยะไกล

ธีรวงศ์ เหล่าสุวรรณและธนัทเดช โรจนกุศล(2556) ได้ทำเสนอบทความการเฝ้าระวังและ
ติดตามสถานการณ์น้ําด้วยเทคโนโลยีการรับรู้ระยะไกล และระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์โดยนำ
เทคโนโลยีด้านสารสนเทศมาประยุกต์ใช้เพ่ือเฝ้าระวังและติดตามสถานการณ์นํ้าก็เป็นวิธีหน่ึงท่ีจะทำ
ให้สามารถรับรู้สถานการณ์น้ําในแบบปัจจบุ ันได้ เทคโนโลยดี า้ นสารสนเทศดังกลา่ วคือ เทคโนโลยีการ
รับรู้ระยะไกล โดยการใช้ข้อมูลจากดาวเทียม (Remote Sensing) และระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์
(Geographic Information System: GIS) ซึ่งนับว่าเป็นเทคโนโลยีท่ีทันสมัย มีประสิทธิภาพและทัน
ตอ่ เหตุการณ์ สามารถนำมาประยุกต์ใช้ไดก้ ับสถานการณ์ตา่ งๆ ที่เกดิ ข้นึ เช่น การสำรวจและวิเคราะห์
เพื่อหาพื้นท่ีที่เกิดภัยพิบัติต่างๆ เช่น อุทกภัย และภัยแลง้ เป็นต้น บทความนี้มวี ัตถุประสงค์เพื่อเสนอ
แนวทางและวิธีในการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีเพ่ือเฝ้าระวังและติดตามสถานการณ์นํ้าอันเป็นการ
ปอ้ งกันและบรรเทาอทุ กภยั ทเี่ กดิ ขึน้ ในประเทศไทย

19

บทท่ี 3
การวเิ คราะหก์ รณศี ึกษา

3.1 ปัญหาหลกั ของกรณศี ึกษา

การเติบโตแบบก้าวกระโดดของเคร่ืองจักรอัตโนมัติ (Automation Machine) ในตอนนี้ (ซ่ึง
รวม Artificial Intelligence (AI) และเทคโนโลยีต่างๆท่ีต่อยอดมาจาก AI ด้วย) ทำให้เกิดบรรยากาศ
ของการถกเถียงกันในวงกว้าง บ้างก็ว่าเจ้าเคร่ืองจักรอัตโนมัติน่ีแหล่ะ ที่จะช่วยขับเคล่ือนเศรษฐกิจ
และยกระดับมาตราฐานการดำเนินชีวิตของเรา บ้างก็ว่า นี่มันเป็นจุดเริ่มต้นของการรกุ ล้ำของจักรกล
พวกเราจะตกงานกนั หมดละ่ บ้างกเ็ ฉยๆไมแ่ สดงความเหน็ อะไร ทำวนั นใ้ี ห้ดที ่สี ดุ ก็พอ

ภาพท่ี 3.1 การเตบิ โตแบบกา้ วกระโดดของเคร่อื งจักรอัตโนมัติ (Automation Machine)
แต่ไม่ว่าพวกเราจะมีความเห็นแบบไหน ไม่ช้าก็เร็วยุคของสังคมแบบอัตโนมัติ (Automation Era)

ก็คืบคลานเข้ามาหาเราอยู่ดี ในเม่ือเราไม่สามารถหลีกเลี่ยงที่จะเผชิญกับมันได้แล้ว เราก็ควรทำความ
เข้าใจที่มาที่ไปของมันให้มากขึ้น เพ่ือให้พร้อมรับกับการปรับตัวในอนาคต ลองมาย้อนดูอดีตและ
แนวโน้มของการทำงานร่วมกนั และการปรับตัวของมนษุ ย์เรากบั ระบบอัตโนมัติ ในชว่ งสามศตวรรษน้ี
กนั ซกั เลก็ นอ้ ย โดยแบ่งออกเป็นสามยุคด้วยกนั

20

3.1.1 ยคุ แรก (ศตวรรษที่ 19):

ภาพที่ 3.2 การปรับตวั ของมนุษย์เรากับระบบอัตโนมัติยุคแรก (ศตวรรษท่ี 19)
เครือ่ งจักรเข้ามาแทนทงี่ านท่ีสกปรกและเปน็ อนั ตรายต่อคน เช่น การทำงานกับรังสี หรือการ
ทำงานทีต่ ้องคลุกคลีกับสารเคมตี า่ งๆในโรงงาน เป็นตน้ ซ่ึงในยคุ นี้ เรยี กได้วา่ เครื่องจักรเข้ามาแทนท่ี
ในการทำงานทใ่ี ชแ้ รงอยา่ งเดียว เพ่มิ คุณภาพชีวติ และ ปลดปลอ่ ยมนษุ ย์จากการใช้แรงงานหนกั และ
งานทีเ่ ป็นอันตรายได้เปน็ อย่างดี มนุษยเ์ ราจงึ มีโอกาสไดพ้ ัฒนาความสามารถของตัวเองไปทำงานทีใ่ ช้
ความรู้มากขึน้ มีความปลอดภยั ในชวี ติ มากข้นึ ได้
3.1.2 ยุคทีส่ อง (ศตวรรษที่ 20):

ภาพที่ 3.3 การปรับตัวของมนุษยเ์ รากบั ระบบอัตโนมตั ยิ ุคทีส่ อง (ศตวรรษที่ 20)

21

เครื่องจักรได้เข้ามาแทนท่ีงานคิดวิเคราะห์หรือติดต่อประสานงานท่ีมีหลักการหรือรูปแบบ
แน่นอนตายตัว เช่น งานรวบรวมข้อมูล งานจดบันทึก งานเสมียน งานเค้าเตอร์สายการบิน (Check
In) และระบบ Call Center เป็นต้น ซึ่งมนุษย์เราก็ต้องพัฒนาตัวเอง เปล่ียนไปทำงานท่ีซับซ้อนมาก
ขึ้น ต้องการการตัดสินใจมากขึ้น หรอื งานทใ่ี ช้ความร้สู ึกมากข้นึ แทนได้

3.1.3 ยคุ ท่สี าม (ศตวรรษท่ี 21 เปน็ ต้นไป):

ภาพท่ี 3.4 การปรบั ตัวของมนษุ ย์เรากับระบบอตั โนมตั ิยคุ ท่สี าม (ศตวรรษท่ี 21 เป็นตน้ ไป)
คาดกนั ว่า เคร่ืองจักรจะมาแทนที่งานท่ีตอ้ งการใช้การตัดสินใจท้ังหมด เช่นการต้ังราคาสินค้า
งานวิเคราะห์ซื้อขายหลักทรัพย์ งานบริการต่างๆ เป็นต้น ซึ่งด้วยความสามารถของคอมพิวเตอร์ใน
ปัจจุบันนี้ ก็ไม่ยากท่ีจะทำการตัดสินใจเหล่านี้ได้อย่างชาญฉลาด รวดเร็ว มากกว่ามนุษย์ นี่เองที่เป็น
จุดท่ีน่ากลัว และท้าทายความสามารถของมนุษย์ในการพัฒนาตัวเองเพ่ือหนีจากการถูกแทนที่ด้วย
เคร่อื งจักร ซงึ่ เปน็ ประเด็นท่ีถกเถียงกันอยา่ งเข้มข้นในปจั จุบัน
จากท่ีสามยุคท่ีกล่าวมาน้ีไม่ใช่เร่ืองน่าแปลกใจเลย ถ้าจะบอกว่า คนในโลกยุคปัจจุบันนี้
หวาดกลวั การมาถงึ ของ Automation Era (ยคุ ของระบบอัตโนมตั ิ) สาเหตหุ นึง่ เป็นเพราะตัวอยา่ งทม่ี ี
ให้เห็นมากมายของโลกธุรกิจในปัจจุบัน เช่น Blockbuster Video ซึ่งเคยมีพนักงาน 60,000 คน
และสาขาอีกกว่า 9,000 สาขา ถูกแทนท่ดี ว้ ย Netflix กับ Redbox Kiosks ซึ่งมพี นักงานแค่ 2,450
คนเท่านั้นเน่ืองจากการทำระบบอัตโนมัติน้ี ไม่ต้องการวันหยุดพักผ่อน ไม่ต้องการสวัสดิการ และ
บริหารจัดการง่ายเพราะไมต่ ั้งคำถามอะไร ต้นทนุ ทางธุรกจิ กจ็ ะลดลงไปเปน็ อย่างมาก

22

ภาพท่ี 3.5 การปรับตวั ของมนษุ ยเ์ รากบั ระบบอัตโนมัตยิ คุ ปจั จบุ นั
ผ้บู รหิ ารของบริษัทหลายๆทจี่ ึงมีแนวคิดท่ีจะลดแรงงานคน และแทนที่ดว้ ยเครื่องจักรแทนให้
มากท่ีสุด เช่น Henry Ford ผู้ก่อตั้งบริษัท Ford Motor ได้เคยแสดงเจตนารมณ์ว่า เขาไม่ต้องการ
ความคิดสร้างสรรค์หรือการตัดสินใจของคน เขาต้องการแค่ให้คนทำในส่ิงท่ีเขาต้องการโดยไม่ต้ัง
คำถามเท่านั้น (น่ันก็คือการทำงานแบบเครื่องจักรนั้นเอง) ข้อมูลการสำรวจจากหลายๆท่ี ก็สนับสนุน
และช้ีไปในทิศทางเดียวกัน เช่น ข้อมูลจาก Oxford University กล่าวว่าในช่วงสิบถึงยี่สิบปีต่อจากนี้
47% (หรือเกอื บครึ่งหนึง่ ) ของงานในปจั จุบันนจ้ี ะถกู แทนท่ีดว้ ยคอมพิวเตอร์อย่างแน่นอน
ขอ้ มูลจากบริษัทวิจัยช่ือดัง Gartner Group ก็มีการพยากรณ์ออกมาในแนวทางเดียวกัน คือ
ภายในปี 2025 (พ.ศ. 2568) หน่ึงในสามของงานในปัจจุบันจะถูกแทนที่ด้วยระบบอัตโนมัติ หรือ
Robot และภายในปี 2040 (พ.ศ. 2573) กว่า 90% ของงานทั้งหมดในปัจจุบัน จะถูกแทนท่ีโดย
Smart Machine 47%

3.2 เป้าหมายของการดำเนนิ งาน

ในระยะยาว กลยุทธ์ท่ีดีที่สุดท้ังต่อนายจ้าง ลูกจ้าง และต่อสังคม คือการมองเครื่องจักรกล
เปน็ เสมือนเพื่อนรว่ มทีม ที่ชว่ ยพาทีมไปสคู่ วามสำเรจ็ ท้ังเราและจักรกลอัตโนมัติ ต่างกนั มสี ิ่งทท่ี ำไดด้ ี
ตา่ งกัน หากองค์กรใดสามารถเปลยี่ นความคดิ จากการถูกแยง่ งานโดยเคร่ืองจกั ร เป็นการประสานพลัง
กันได้ จะเป็นการเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันและทำให้องค์กรพัฒนาได้อย่างรวดเรว็ ดังน้ัน จึง
ให้ความสำคัญกบั การพัฒนาตนเอง 5 แบบ เพอ่ื รบั มอื กบั การเปล่ยี นแปลง ดงั น้ี (G-ABLE, 2564)

23

1 . Step up: การก้าวไปอยู่เหนือกวา่ เครือ่ งจกั รกล
การก้าวไปอยู่เหนือกว่าเครื่องจักรน้ันเปรียบตัวเองเหมือนการเป็นผู้จัดการท่ีมีลูกน้องเป็น
เคร่อื งจักรกลน่นั เอง การจะใช้แนวทาง Step up นไ้ี ด้ ต้องพัฒนาตัวเองให้มีความสามารถในการมอง
ในภาพในมุมกว้างอย่างที่เครื่องจักรทำไม่ได้ และต้องมีความรู้เชิงลึกท่ีสามารถเข้าใจแนวคิดการ
ทำงานของเครื่องจักรไดด้ ดี ว้ ย

ภาพที่ 3.6 การก้าวไปอยู่เหนอื กว่าเครือ่ งจักรกล
กลา่ วคือ คนท่ีมีความเช่ยี วชาญอย่างลึกซ้งึ ในสง่ิ ท่ีตัวเองทำ (เปรียบเสมอื นขาของตวั T) และ
ตอ้ งมีความร้หู รอื ความกระตือรือรน้ ในแนวกว้างถึงส่ิงที่องค์กรทำและการบริหารจดั การมันได้ (เปรียบ
เหมือน ขดี ด้านบนของตัว T) ซึ่งตรงกบั แนวทาง Step up น้ี
2. Step aside: การก้าวเดินไปพร้อมๆกบั เครือ่ งจกั ร
การก้าวเดินไปพร้อมๆกับเคร่ืองจักรนั้น เปรียบเสมือนการแบ่งงานกันทำ เคร่ืองจักรมีจุดเด่นในด้าน
ของตรรกะและเหตุผล จึงสามารถคดิ คำนวณและรวบรวมสถิตตัวเลขต่างๆได้เร็วกว่ามนุษยแ์ นวทางนี้
จงึ แนะนำให้ใชเ้ คร่อื งจกั รทำงานทีม่ ันถนัด เพือ่ ให้ตัวเองมีเวลามากขึ้นสำหรับพัฒนาส่ิงทีเ่ คร่อื งจกั รทำ
ไม่ได้ แต่เป็นสิ่งท่ีมนุษย์ถนัดและทำได้ดีนั้นคือความสามารถในเชิงศิลป์นั้นเอง ความสามารถในเชิง
ศลิ ป์นี้ไม่ได้จำกดั แคศ่ ิลปะเท่านั้น แต่รวมถงึ ความสามารถในเชิงพหปุ ัญญา (Multiple intelligence)
ทีน่ อกเหนอื ไปจาก IQ ทงั้ หมด เช่น

24

ความสามารถด้านภาษาและการสื่อสาร, ความสามารถในการเข้าใจตัวเองและเข้าใจผู้อ่ืน ,
ความสามารถด้านมิติสัมพันธ์และความคิดสร้างสรรค์, ความสามารถด้านดนตรีและการเคลื่อนไหว
ร่างกาย เปน็ ตน้

ภาพที่ 3.7 การกา้ วเดินไปพรอ้ มๆกับเครือ่ งจักร
การใชแ้ นวทางการทำงานแบบ Step aside นี้สามารถประยุกตใ์ ช้กบั งานวิชาชีพต่างๆได้ด้วย
เชน่ กัน เช่น งานทนาย ที่ตอ้ งหากลยทุ ธ์ในการชนะคดีและต้องให้คำปรึกษากบั ลูกความทำให้ลกู ความ
เชื่อถือและไว้วางใจ ก็สามารถใช้คอมพิวเตอร์ช่วยในการหาประมวลกฏหมาย หรือค้นหาตัวอย่างคดี
ในอดีตได้อย่างรวดเร็ว โดยไม่ต้องเสียเวลาไปค้นหาด้วยตัวเองหรือแม้แต่งาน นักบัญชี สถาปนิก นัก
ลงทนุ ครบู าอาจารย์ หรือท่ีปรึกษา กส็ ามารถแบง่ งานกนั ทำกบั เครือ่ งจกั รได้เชน่ กัน

3. Step in: การกา้ วเข้าไปสู่ใจกลางของเครื่องจักร
การก้าวเข้าไปในใจกลางของเครื่องจักรน้ี ไม่ได้หมายความว่าให้เราเดินทางไปหาเครื่องจักร
ท่ไี หน แต่มนั คือการทำความเขา้ ใจในเครือ่ งจกั รน่นั เอง
ในเม่ือเราไม่สามารถหลีกเล่ียงการทำงานร่วมกับเคร่ืองจักรได้ เราก็ก้าวเข้าไปคลุกคลีกับมัน
ซะเลย แนวทางนี้กล่าวถึงความไม่สมบูรณ์ ความไม่แน่นอน และความผิดพลาดของเครื่องจักร
ทถี่ งึ แมว้ า่ การใชเ้ ทคโนโลยใี นการตดั สินใจจะมีความรวดเร็วแม่นยำมากขน้ึ กวา่ ในอดตี
แต่เราไม่อาจพูดได้ว่า คำตอบที่คอมพิวเตอร์ให้เรามาน้ันถูกต้องและสมบูรณ์แบบ การนำ
คำตอบนั้นมาใช้เรายังต้องการผู้ท่ีคอยตรวจสอบการตัดสินใจ และทำการปรับการทำงานและ
โปรแกรมน้ันๆ อยู่ซึ่งแนวทางการพัฒนาตัวเองแบบ Step in นี้มุ่งเน้นไปท่ีความสามารถในการเข้าใจ

25

ตรรกกะการทำงานและกระบวณการตัดสินใจของคอมพิวเตอร์ แล้วสามารถปรับกระบวณการ
ตดั สนิ ใจนัน้ ๆ หรือนำผลลพั ธท์ ไ่ี ด้ไปปรบั ใช้

สิ่งที่จะช่วยเป็นอย่างมากคือ การเพิ่มพูนความรู้ของตนในสาขาวิชาท่ีเกี่ยวข้องกับ STEM
(Science, Technology, Engineering, and Math) และปรับตัวเองให้เป็นคนท่ีคอยหาความรู้
เพ่มิ เติมเก่ียวกับงานทที่ ำอยเู่ สมอๆอีกด้วย

ภาพท่ี 3.8 การกา้ วเข้าไปสู่ใจกลางของเครือ่ งจักร
4. Step narrowly: การก้าวเขา้ ไปในทางท่เี ฉพาะเจาะจงมากข้ึน
แนวทางของการ Step narrowly คือ การหนีการทำงานกับเคร่ืองจักร โดยการก้าวเข้าไป
หนทางการทำงานท่ีเฉพาะเจาะจงมากขึ้น ซึ่งเป็นงานส่วนท่ีเครื่องจักรอัตโนมัติยังก้าวไปไม่ถึง หรือ
เปน็ ตลาดทไี่ ม่มีมลู คา่ มากขนาดพอท่จี ะลงทุนทำระบบอัตโนมัติได้ ตัวอย่าง เชน่
หากถามว่า เคร่ืองจักรกลอัตโนมัติสามารถมาแทนความสามารถของท้ังสองคนน้ีได้หรือไม่
คำตอบคือ ได้ แต่เน่ืองจากเปน็ ตลาดทเ่ี ลก็ เฉพาะเจาะจง และละเอียดอ่อน ต้นทนุ ในการสร้างจักรกล
อตั โนมตั อิ าจไม่คมุ้ ค่า และตอ้ งใชเ้ วลามากกว่าที่จะสามารถสร้างจกั รกลอัตโนมัติได้ ความสามารถของ
ทั้งสองคนน้ีก็พัฒนาไปไกลแล้ว ตัวอย่างงานในแนวคิด Step narrowly เช่น Wrap Advertising ซ่ึง
เปน็ ผเู้ ชยี่ วชาญในการจัดการสื่อโฆษณาเคลอื่ นทีบ่ นพาหนะต่างๆ เป็นต้น

26

5. Step forward: การก้าวไปขา้ งหนา้
การก้าวไปข้างหน้า คือการเดินให้เร็วกว่าเครื่องจักรไปถึง การที่จะไปให้เร็วกว่าเครอ่ื งจักร
ก็หมายถึงการสร้างเคร่ืองจักรขึ้นมา และเป็นผู้บริหารจัดการมันน้ันเอง ย่ิงโลกน้ีต้องการระบบ
อัตโนมตั มิ ากเทา่ ไหร่ โลกก็ยงิ่ ตอ้ งการคนทส่ี รา้ งและพัฒนาระบบอตั โนมัตมิ ากขึ้นเทา่ น้ัน
แนวทางของ Step forward น้ัน มุ่งเน้นไปท่ีการสร้างสรรค์ส่ิงใหม่ๆ Application ใหม่ๆ
หรือ ระบบอัตโนมัติใหม่ๆท่ียังไม่เคยมีมาก่อน เช่น ระบบการวิเคราะห์การลงทุนที่ดีขึ้น, โปรแกรม
อัตโนมัติสำหรับการอนุมัติสินเช่ือท่ีดีย่ิงขึ้น หรือ เครื่องจักรกลอัตโนมัติสำหรับการตรวจหามะเร็งใน
ระยะเริ่มตน้ เปน็ ตน้

ภาพท่ี 3.9 การกา้ วไปขา้ งหน้า
ซ่ึงการจะสร้างเครื่องจักรกลอัตโนมัติซักชิ้นหน่ึง เสมือนกับการสร้างหนังฟอร์มยักษ์ซักเร่ือง
หน่ึง ซ่ึงกว่าจะได้ผลงานที่ถูกต้องตามวัตถุประสงค์และยังสวยงามถูกใจน้ันไม่ใช่เร่ืองง่าย ระบบ
อัตโนมัติหรือโปรแกรมต่างๆที่เราเห็นนั้น ประกอบขึ้นจากโปรแกรมย่อยๆจำนวนมาก ซ่ึงต้องการ
ทีมงานจำนวนมหาศาลในการสร้างขึ้นมาก ท้ังคนที่ออกแบบระบบ คนเขียนโปรแกรม คนดูแลและ
ทดสอบระบบ เป็นต้น

3.3 สัมฤทธิผลเชงิ ประจักษ์

โค ร งก า ร วิ จั ย น้ี มี วั ต ถุ ป ร ะ ส ง ค์ เพ่ื อ ศึ ก ษ า แ ล ะ พั ฒ น า เท ค โน โ ล ยี ส นั บ ส นุ น ก า ร ติ ด ต า ม
สถานการณ์น้ำระยะไกลโดยระบบดิจิทัล (digital support system for remote water situation
monitoring in irrigation) สำหรับเป็นทางเลือกหนึ่งในการขยายผลการติดตามสถานการณ์น้ำ

27

ระยะไกลโดยระบบดิจิทัลเพื่อทดแทนบุคลากรของกรมชลประทาน ที่มีแนวโน้มอัตรากำลังที่ลดลง
โดยใชว้ สั ดุและอุปกรณท์ หี่ าได้ในประเทศ โดยมสี ัมฤทธิผลเชิงประจักษจ์ ากการดําเนนิ งาน ดังน้ี

ผลการดำเนินงานในช่วงแรกของโครงการสนับสนุนการติดตามสถานการณ์น้ำระยะไกลโดย
ระบบดิจิทัลเป็นการพัฒนาการใช้เทคโนโลยีในการติดตามสถาณการณ์น้ำระยะไกล โดยเป็นการ
ทดสอบระบบบนแบบจำลองคลองสง่ นำ้ (Model) ท่จี ดั ทำข้ึนสำหรับใช้ในการเปรยี บเทียบคา่ กับอตั รา
การไหลจริงในคลองส่งน้ำของแปลงทดลองของสถาบันพัฒนาการชลประทาน กรมชลประทานปาก
เกร็ด พบว่าอุปกรณ์ต่างๆ ทํางานได้ดี สามารถส่งค่าประมวลผลผ่านระบบเข้าแสดงผลบนเคร่ือง
โทรศพั ทม์ อื ถอื มีความคลาดเคลื่อนเฉล่ียประมาณ 5 % (ตัวแปรคอื ระดับผิวน้ำท่ีไม่คงท่ี) หลังจากนั้น
จึงได้นำเคร่ืองมือดังกล่าวไปทดลองติดต้ังที่สถานที่จริง บริเวณคลองส่งน้ำของแปลงทดลองของ
สถาบันพัฒนาการชลประทาน ซ่ึงใช้เป็นโครงการนําร่องในโครงการวิจัยน้ี เพื่อทดสอบการใช้งานใน
สภาพสนาม ผลการทดสอบการใช้งานระบบกล้องและระบบการสง่ สัญญาณรวมถึงการประมวลผล ระหว่างวันท่ี 5
เมษายน 2564 – 20 เมษายน 2564 พบว่า อุปกรณ์ต่างๆ ทํางานได้ดีสามารถตรวจวัดและส่งข้อมูล
เข้าเคร่ืองโทรศัพท์มือถือ ได้แบบเรียลไทม์ การตรวจวัดและส่งข้อมูลมีความน่าเชื่อถือในเกณฑ์
ค่อนข้างดี และเม่ือพิจารณาเปรียบเทียบเทคโนโลยีสนับสนุนการติดตามสถานการณ์น้ำระยะไกลโดย
ระบบดจิ ิทัล พบวา่ คณุ ภาพการสง่ และความแม่นยำ รวดเร็วดกี วา่ การส่งและจดบันทึกของเจ้าหนา้ ที่

3.4 ปัจจัยนำสูค่ วามสำเรจ็ (ปจั จัยบวก)

3.4.1 มีเป้าหมายของการดำเนนิ งานเพื่อรบั มือกับการเปลี่ยนแปลงทช่ี ดั เจนโดยกำหนด
ขน้ั ตอนการพัฒนาชัดเจน 5 ข้นั ไดแ้ ก่

1. Step up: การกา้ วไปอยู่เหนอื กวา่ เคร่ืองจกั รกล
2. Step aside: การกา้ วเดินไปพร้อมๆกบั เครอื่ งจกั ร
3. Step in: การกา้ วเขา้ ไปส่ใู จกลางของเคร่ืองจักร
4. Step narrowly: การก้าวเข้าไปในทางทีเ่ ฉพาะเจาะจงมากข้นึ
5. Step forward: การกา้ วไปข้างหนา้
3.4.2 มีความพรอ้ มในด้านเคร่ืองมือ/อปุ กรณป์ ระกอบตา่ งๆและหลักการทำงานของ
โครงงานวิจัย
3.4.3 มรี ะบบการทำงานไม่ซับซอ้ นและเน้นใช้มาตรฐานในการเช่อื มต่อทเ่ี ข้าใจงา่ ยและมี
การใชอ้ ยทู่ ่ัวไป

3.5 ปจั จยั ขัดขวางความสำเรจ็ (ปจั จยั ลบ)

3.5.1 เทคโนโลยสี นบั สนนุ การตดิ ตามสถานการณน์ ้ำระยะไกลโดยระบบดิจิทัล ยังมีไมแ่ พร่หลาย
เนือ่ งจากงบประมาณสนับสนุนไม่เพยี งพอ

3.5.2 เกษตรกรบางสว่ นยังไม่สามารถเขา้ ถึงเทคโนโลยีระบบการสนบั สนนุ การตดิ ตาม
สถานการณน์ ำ้ ระยะไกล

3.5.3 ระบบการแสดงผลเชงิ พกิ ัดบนแผนที่ Google map ยังไม่สามารถสนับสนนุ ได้อยา่ ง
ครอบคลุม

28

3.6 ปัจจยั ในการสง่ เสรมิ การขยายผลจากกรณศี กึ ษา

3.6.1 การต่อยอดโครงการตน้ แบบเพื่อใหบ้ รรลเุ ป้าหมาย จะตอ้ งมีการขยายผลจำนวนการ
ติดต้ังเครื่องมือการติดตามสถานการณ์น้ำระยะไกล เพื่อทดแทนบุคลากรท่ีมีแนวโน้มลดลงในอนาคต
ซง่ึ จะชว่ ยลดงบประมาณด้านบคุ ลากรและงบลงทนุ ลงได้

3.6.2 การพัฒนารูปแบบเครื่องมือเปรียบเทียบข้อดี-ข้อเสีย เพ่ือให้มีการปรับปรุงรูปแบบ
ให้สามารถใช้งานได้ง่าย เกษตรกรเข้าถึงเทคโนโลยีในรูปแบบราคาท่ีเหมาะสม และมีการปรับปรุง
ความถูกต้อง รวดเรว็ และแม่นยำมากยงิ่ ขึน้

3.6.3 การพัฒนาตอ่ ยอดให้สามารถแสดงผลเชงิ พิกัดบนแผนท่ี Google map ได้

29

บทท่ี 4
ผลการศกึ ษา

ผลการศึกษาและพัฒนาระบบสนับสนุนการติดตามสถานการณ์น้ำระยะไกลโดยระบบดิจิทัล
ทไี่ ดด้ ำเนนิ การกรณีศกึ ษา ดงั ตอ่ ไปน้ี

4.1 ผลการศึกษาและพัฒนาเทคโนโลยีสนับสนุนการติดตามสถานการณ์น้ำ
ระยะไกลโดยระบบดจิ ิทัล

ผลการศึกษาและพัฒนาเทคโนโลยีสนับสนุนการติดตามสถานการณ์น้ำระยะไกลโดย
ระบบดิจิทัล พบว่า การดําเนินงานในช่วงแรกของโครงการสนับสนุนการติดตามสถานการณ์น้ำ
ระยะไกลโดยระบบดิจิทัล โดยเป็นการพัฒนาการใช้เทคโนโลยีในการติดตามสถานการณ์น้ำ
ระยะไกล โดยเป็นการทดสอบระบบบนแบบจำลองคลองส่งน้ำ (Model) ที่จัดทำขึ้น สำหรับใช้ใน
การเปรียบเทียบค่ากับอัตราการไหลจริงในคลองส่งน้ำของแปลงทดลองของสถาบันพัฒนาการ
ชลประทาน กรมชลประทานปากเกร็ด พบว่าอุปกรณ์ต่างๆ ทํางานได้ดี สามารถส่งค่าประมวลผล
ผ่านระบบเข้าแสดงผลบนเคร่ืองโทรศัพท์มือถือ มีความคลาดเคลื่อนเฉลี่ยประมาณ 5 % (ตัวแปร
คือระดับผิวน้ำที่ไม่คงที่) หลังจากนั้นจึงได้นำเครื่องมือดังกล่าวไปทดลองติดตั้งที่สถานที่จริง
บริเวณคลองส่งน้ำของแปลงทดลองของสถาบันพัฒนาการชลประทาน ซ่ึงใช้เป็นโครงการนําร่องใน
โครงการวิจัยนี้ เพื่อทดสอบการใช้งานในสภาพสนาม ผลการทดสอบการใช้งานระบบกล้องและ
ระบบการส่งสัญญาณรวมถึงการประมวลผล ระหว่างวันที่ 5 เมษายน 2564 – 20 เมษายน
2564 พบว่า อุปกรณ์ต่างๆ ทํางานได้ดีสามารถตรวจวัดและส่งข้อมูลเข้าเครื่องโทรศัพท์มือถือ ได้
แบบเรียลไทม์ การตรวจวัดและส่งข้อมูลมีความน่าเชื่อถือในเกณฑ์ค่อนข้างดี

4.2 ผลการเปรียบเทียบเทคโนโลยีสนับสนุนการติดตามสถานการณ์น้ำ
ระยะไกลโดยระบบดิจิทลั กบั การจดบันทกึ ของเจา้ หน้าที่

ผลการเปรียบเทยี บเทคโนโลยีสนับสนุนการติดตามสถานการณ์น้ำระยะไกลโดยระบบดิจิทัลกับ
การจดบนั ทึกของเจา้ หน้าท่ีพบว่า การทำงานของระบบอุปกรณ์โทรมาตร มีการทำงานไม่ซบั ซ้อนและ
เน้นใช้มาตรฐานในการเชื่อมต่อที่เข้าใจง่ายและมีใช้อยู่ทั่วไป โดยจะแบ่งการทำงานออกเป็น 3 ส่วน
ตามลักษณะการทำงานของอุปกรณ์ คือ

1) อุปกรณ์ตรวจวัด (Sensor) ประกอบด้วยชุดหัววัดแบบต่างๆ โดยให้ค่าสัญญาณท่ีวัดได้ใน
รูปแบบมาตรฐาน คือ 0 - 5 V หรือ 4 - 20 mA หรือ SDI-12 ซึ่งปัจจุบันมีผู้ผลิตหัววัดแบบต่างๆ
มากมายหลายชนิด หลากลักษณะการใช้งาน โดยระบบโทรมาตร สามารถติดหัววัดได้ทุกชนิด ตาม
มาตรฐานดังกล่าว ปัจจุบันที่ใช้อยู่ได้แก่ เคร่ืองวดั ระดับน้ำ เครื่องวัดปริมาณน้ำฝน ชุดหัววัดอุณหภูมิ

30

ความช้ืน ความกดอากาศ ความเข้มแสง เป็นต้น โดยความละเอียดและความถูกต้องข้ึนอยู่กับหัววัด
ของแต่ละผู้ผลติ

2) อุปกรณ์ควบคุมการทำงาน และส่งข้อมูล (Modem & Logger) เป็นอุปกรณ์ควบคุมการ
ทำงานทั้งหมด ทำให้สามารถปรับแต่ง แก้ไขระบบไดต้ ามต้องการ โดยมกี ารตงั้ ค่าเวลาการ บันทึกและ
ส่ังงานตามที่กำหนดได้ ไปยังอุปกรณ์ส่งข้อมูลผ่านเครือข่ายโทรศัพท์เคล่ือนที่ 3G ลักษณะการ
ทำงานของชุดควบคุม คือ เป็นการต้ังค่าช่วงเวลาท่ีต้องการวัดข้อมูล และส่งข้อมูลทันทีเม่ือถึงเวลาท่ี
กำหนด ตั้งแต่ ทุก 15 นาที ทุกชั่วโมง หรือ ทุกวัน โดยข้อมูลที่ได้อยู่ในรูปของข้อความ ส่งข้อมูลไป
ยังเครื่องคอมพวิ เตอร์แมข่ า่ ย เพื่อประมวลผลและแสดงผล

3) อุปกรณ์จ่ายไฟฟ้า และชุดป้องกันอุปกรณ์ ด้วยระบบน้ีใช้ไฟฟ้า 12V โดยใช้ผลังงานจาก
แผงโซล่าเซลล์ขนาดเล็กแปลงเขา้ แบตเตอรี่ แลว้ นำมาจ่ายไฟใหแ้ ก่อุปกรณ์

โดยมีการเชื่อมโยงข้อมูลโดยใช้อุปกรณ์ควบคมุ การทำงาน และส่งข้อมูล (Modem & Logger)
จากสถานีสนามจะส่งขอ้ มูลผ่านเครือข่ายโทรศัพท์เคลื่อนที่ โดยการส่งแต่ละครง้ั จะเป็นไปตามเวลาท่ี
กำหนดไว้ โดยข้อมูลตา่ งๆ จะประกอบด้วย วันเวลาท่เี กบ็ ข้อมูล ปรมิ าณฝน และ สภาพอากาศ โดยใช้
FTP Protocol เข้าสู่ FTP Server และข้อมูลทั้งหมดจะถูกส่งเข้าเก็บท่ี Database Server (สถานี
หลัก) การเช่ือมโยง Server เข้ากับเครือข่ายอินเทอร์เน็ต ในส่วนของ Server หลัก ซ่ึงผู้ใช้สามารถ
เรียกใชง้ านขอ้ มูลผา่ นทางเครือขา่ ยอินเทอร์เน็ตได้ทกุ เวลา (Real Time)

ในขณะที่การส่งและจดบันทึกของเจ้าหน้าที่จะต้องใช้เวลา คน และงบประมาณท่ีมาก ดังนั้น
เทคโนโลยีสนับสนุนการติดตามสถานการณ์นำ้ ระยะไกลโดยระบบดิจิทัลจึงมีคณุ ภาพการส่งและความ
แม่นยำ รวดเร็วดกี ว่าการส่งและจดบนั ทกึ ของเจ้าหน้าที่

31

บทท่ี 5
ข้อเสนอแนะจากกรณีศึกษา

จากการศึกษาและพัฒนาระบบสนับสนนุ การติดตามสถานการณ์นำ้ ระยะไกลโดยระบบดิจิทัล
มีข้อเสนอแนะทัว่ ไป และข้อเสนอแนะเพ่ือขยายผลในดา้ นงานโครงการ ดังน้ี

5.1 ขอ้ เสนอแนะทว่ั ไป

5.1.1 ควรสนับสนุนให้ทุกภาคส่วนได้รับความรู้ความเข้าใจเก่ียวกับระบบดิจิทัลและเข้ามามี
ส่วนร่วมในการบริหารจัดการน้ำร่วมกัน เพื่อมุ่งหวังนำน้ำบาดาลขึ้นมาใช้ประโยชน์อย่างสมดุลและ
ยงั่ ยนื

5.1.2 ควรจัดสรรงบประมาณสนับสนุนการพัฒนาเครื่องมือและอุปกรณ์เพื่อใช้ในระบบ
สนบั สนนุ การตดิ ตามสถานการณ์นำ้ ระยะไกลด้วยระบบดจิ ิทลั

5.1.3 ควรพัฒนาบุคลากรที่เกี่ยวข้องกับการติดตามสถานการณ์น้ำระยะไกลให้มีความรู้
ความสามารถในการบรหิ ารจัดการนำ้ ระยะไกลด้วยระบบดิจิทลั

5.1.4 ควรส่งเสริมการมีส่วนร่วมของภาคประชาชนในการติดตามสถานการณ์น้ำระยะไกล
เช่น จัดต้งั กลมุ่ เครือข่ายอาสาสมัคร เปน็ ตน้

5.1.5 ควรมีการวิจัยและพัฒนาระบบสนับสนุนการติดตามสถานการณ์น้ำระยะไกลด้วยระบบ
ดจิ ิทลั อยา่ งตอ่ เนื่องเพอ่ื ใหไ้ ด้นวัตกรรมทมี่ ีประสทิ ธิภาพ

5.2 ขอ้ เสนอแนะเพือ่ ขยายผลในด้านงานโครงการ

5.2.1 การต่อยอดโครงการต้นแบบเพื่อให้บรรลุเป้าหมาย จะต้องมีการขยายผลจำนวนการ
ติดตั้งเครื่องมือการติดตามสถานการณ์น้ำระยะไกล เพ่ือทดแทนบุคลากรท่ีมีแนวโน้มลดลงในอนาคต
ซง่ึ จะช่วยลดงบประมาณดา้ นบุคลากรและงบลงทุนลดลงได้

5.2.2 การพัฒนารูปแบบเครื่องมือเปรียบเทียบข้อดี-ข้อเสีย เพื่อให้มีการปรับปรุงรูปแบบให้
สามารถใช้งานได้ง่าย เกษตรกรเข้าถึงเทคโนโลยีในรูปแบบราคาที่เหมาะสม และมีการปรับปรุงความ
ถกู ตอ้ ง รวดเรว็ และแมน่ ยำมากยิง่ ข้ึน

5.2.3 การพฒั นาต่อยอดให้สามารถแสดงผลเชิงพกิ ดั บนแผนที่ Google map ได้
5.2.4 จัดทำคู่มือการใช้งานและการดูแลบำรุงรักษาการใช้ระบบสนับสนุนการติดตาม
สถานการณ์น้ำระยะไกลโดยระบบดิจิทัล
5.2.5 ควรตรวจสอบอย่างสมำ่ เสมอเพอ่ื ทำความสะอาด ไดแ้ ก่ ทำความสะอาดชุดกรองด้านใน
ของตัวถังและตรวจเช็คฐานระดับของเครอ่ื งวัดปริมาณน้ำฝน

32

บรรณานุกรม

ธีรวงศ์ เหล่าสุวรรณและธนัทเดช โรจนกุศล.(2556). การเฝ้าระวังและติดตามสถานการณ์น้ําด้วย
เทคโนโลยีการรับรู้ระยะไกล และระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์. วารสารวิทยาศาสตร์และ
เทคโนโลยี มหาวิทยาลยั มหาสารคาม, 32(2), 246-256.

ชาติชาย ไวยสุระสิงห์. (2554). การใช้เทคโนโลยีการรบั ร้รู ะยะไกลสำหรบั การประเมนิ ความเสยี หาย
จากน้ำท่วม: การทบทวนวรรณกรรม. วารสารมหาวิทยาลัยขอนแก่น, 38(2), 197-
209.

สุวรรณา ยุวนานนท์. (2549). เทคโนโลยีการสำรวจข้อมูลระยะไกลกับการพัฒนาเกษตรท่ีย่ังยืน.
เขา้ ถึงได้จาก https://www.rid.go.th/thaicid/_5_article/2549/02scada.pdf สืบค้น
เมอ่ื 25 เมษายน 2564.

สถาบันพัฒนาการชลประทาน. (2562). เทคโนโลยีและนวัตกรรมในการบริหารจัดการน้ำในยุค
4.0. เข้าถึงได้จาก http://idi.rid.go.th/training/2562/2562-04.pdf สืบค้นเมื่อ 25
เมษายน 2564.

G-ABLE. (2564). เทคโนโลยีเสมือนมนุษย์ กับยุคแห่งการปรับตัวคร้ังใหม่ . เข้าถึงได้จาก
https://www.g-able.com/digital-review/technology-as-human-and-
adaptation-era/ สบื คน้ เม่อื 25 มกราคม 2564.

33

ภาคผนวก

34

ประวตั ิคณะผวู้ จิ ัย

ชือ่ -สกลุ นายอธั ยา มะวิญธร

วันเดอื นปีเกิด เชยี งราย

สถานทีเ่ กดิ วิศวกรรมศาสตร์บณั ฑิต (วศิ วกรรมชลประทาน)

วทิ ยาลัยการชลประทาน
ประวตั กิ ารศกึ ษา วศิ วกรชลประทานชำนาญการพิเศษ

ตำแหน่งปจั จุบนั สำนักงานกอ่ สรา้ งชลประทานขนาดกลางที่ ๑๒
สถานทท่ี ำงาน กองพฒั นาแหล่งน้ำขนาดกลาง
๔๙๕ หมู่ ๕ ต.สามชุก อ.สามชกุ จ.สุพรรณบรุ ี ๗๒๑๓๐

๙ ตุลาคม ๒๕๑๘

ชอื่ -สกลุ นายฐฏิ ิภัทร ฐฏิ ภิ ัทรสกุล

วนั เดือนปีเกดิ 20 มกราคม 2521

สถานทเ่ี กดิ จงั หวดั ขอนแก่น

ประวัตกิ ารศกึ ษา วศิ วกรรมศาสตร์บัณฑิต (วศิ วกรรมชลประทาน)
วิทยาลยั การชลประทาน

ตำแหน่งปัจจุบัน วิศวกรชลประทานชำนาญการพิเศษ

สถานทท่ี ำงาน ส่วนวศิ วกรรม สำนกั งานชลประทานที่ 6
ช่ือ-สกุล ต.ในเมือง อ.เมอื ง จ.ขอนแก่นโทร.089-152-6734

นายไกรสทิ ธิ์ ทองหนนุ

วันเดอื นปีเกดิ 1๗ กันยายน ๒๕๑0

สถานที่เกิด อ.นาเยีย จ.อบุ ลราชธานี

ประวัติการศึกษา (โท) วศ.ม. (วศิ วกรรมเคร่อื งกล) มหาวทิ ยาลยั ขอนแก่น

ตำแหน่งปัจจุบนั นายช่างชลประทานอาวุโส

สถานทีท่ ำงาน โครงการสง่ น้ำและบำรุงรักษาโดมนอ้ ย ต.โนนกลาง
อ.พิบลู มงั สาหาร จ.อุบลราชธานี โทร. 0๖๔-๕๙๕-๒๖๓๕

ชอ่ื -สกลุ นายบุญเลศิ สุขแสวง
วนั เดือนปีเกิด
สถานท่ีเกิด 29 กนั ยายน 2519
ประวตั กิ ารศกึ ษา
จังหวัดสุรินทร์
ตำแหนง่ ปัจจบุ ัน
สถานท่ที ำงาน วิศวกรรมศาสตรบ์ ัณฑติ (วิศวกรรมชลประทาน)
วทิ ยาลัยการชลประทาน
วิศวกรชลประทานชำนาญการพิเศษ

สว่ นวศิ วกรรม สำนกั งานชลประทานที่ 8
ต.ในเมอื ง อ.เมอื ง จ.นครราชสีมา โทร.095-4946145

35

ชื่อ-สกลุ นายเฉลมิ พล ทองน้อย
วนั เดือนปีเกดิ
สถานทเ่ี กิด 2 เมษายน 2517
ประวัติการศกึ ษา
จังหวัดกาญจนบรุ ี
ตำแหนง่ ปัจจุบัน
สถานทท่ี ำงาน วิศวกรรมศาสตรบ์ ณั ฑติ (วศิ วกรรมชลประทาน)
วิทยาลัยการชลประทาน
ช่ือ-สกุล วศิ วกรชลประทานชำนาญการพเิ ศษ
วนั เดอื นปีเกิด
สถานทเี่ กิด ส่วนบรหิ ารจัดการนำ้ และบำรุงรกั ษา สำนกั งาน
ประวตั ิการศกึ ษา ชลประทานที่ 10
ต.เขาพระงาม อ.เมือง จ.ลพบรุ ีโทร.081-551-4617
ตำแหน่งปัจจบุ นั นายสุรเดช ศรวี ิเศษ
สถานที่ทำงาน
22 กมุ ภาพนั ธ์ 2518

กรุงเทพมหานคร

วศิ วกรรมศาสตร์บณั ฑิต (วศิ วกรรมชลประทาน)
วทิ ยาลัยการชลประทาน
วิศวกรชลประทานชำนาญการ

โครงการก่อสรา้ ง สำนักงานชลประทานท่ี 11 ต.บางตลาด
อ.ปากเกรด็ จ.นนทบรุ ี โทรศพั ท์ 062-6544498

ช่อื -สกลุ นายอัครพงษ์ เอกนิธอิ คั รภดู ล
วันเดอื นปีเกดิ
สถานทเ่ี กดิ 24 มิถนุ ายน พ.ศ.2508
ประวัติการศึกษา
จ.ลพบุรี
ตำแหนง่ ปัจจุบนั
สถานทท่ี ำงาน ป.การชลประทาน วศบ.โยธา บธ.บ.การจดั การงาน
ก่อสรา้ ง
นายชา่ งชลประทานอาวุโส

โครงการส่งน้ำและบำรงุ รกั ษาท่ามะกา สำนกั งาน
ชลประทานท่ี 13 เลขที่ 96 หมทู่ ่ี 1 ต.ม่วงชุม อ.ทา่ มว่ ง

จ.การญจนบรุ ี 71110 โทร 062 9914429