โครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาปากพนังบน (อันดับที่ 4 ประจำปี 2565)

การพฒั นาความสามารถของพนกั งานส่งน้ำให้มคี วามรคู้ วามเข้าใจในการบรหิ ารการจดั นำ้

ยุทธศาสตร์ท่ี 3 พัฒนาองค์กรผู้ใช้น้ำให้เข็มแข็ง มีส่วนร่วมและยั่งยืนให้ครอบคลุมพื้นที่ ร่วมมือกับทุก
ภาคส่วนอยา่ งบรู ณาการ รวมทัง้ พฒั นาความรใู้ หก้ บั บุคลากร สนับสนนุ มติ ิคุณภาพการบรกิ าร

3.1 จดั ต้ังกล่มุ พนื้ ฐานการใช้นำ้ ชลประทาน ทง้ั ในระบบท่อสง่ น้ำสายใหญ่และท่อส่งนำ้ สายซอย

จดั ตงั้ กลมุ่ พน้ื ฐานการใชน้ ำ้ ชลประทาน ทั้งในระบบท่อส่งนำ้ สายใหญ่และท่อส่งน้ำสายซอย

เอกสารประกอบการประเมินการพัฒนาคุณภาพการบรหิ ารจดั การ หนา้ 47
โครงการสง่ นำ้ และบำรงุ รกั ษาปากพนังบน สำนักงานชลประทานที่ 15

จัดตงั้ กลุม่ พ้นื ฐานการใชน้ ำ้ ชลประทาน ทั้งในระบบท่อส่งน้ำสายใหญแ่ ละท่อส่งน้ำสายซอย

3.2 ยกระดับกลุ่มผู้ใช้น้ำเป็นกลุ่มบริหารการใช้น้ำให้สามารถบริหารองค์กรได้อย่างมี
ประสทิ ธภิ าพ โดยมีแนวทางการปฏิบัตสิ อดคล้องกับโครงการสง่ น้ำและบำรุงรกั ษาปากพนังบน

การยกระดบั กลุ่มผู้ใช้น้ำพน้ื ฐานเป็นกลุม่ บริหารการใชน้ ำ้ ชลประทาน

เอกสารประกอบการประเมนิ การพัฒนาคุณภาพการบรหิ ารจัดการ หน้า 48
โครงการสง่ นำ้ และบำรงุ รักษาปากพนงั บน สำนักงานชลประทานที่ 15

การยกระดบั กลุ่มผใู้ ช้นำ้ พนื้ ฐานเป็นกลมุ่ บริหารการใช้น้ำชลประทาน

3.3 พัฒนาศักยภาพของกลุ่มผู้ใชน้ ้ำใหส้ ามารถบริหารองค์กรได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยมีแนว
ทางการปฏบิ ัติสอดคล้องกบั โครงการส่งนำ้ และบำรงุ รกั ษาปากพนงั บน

การพฒั นาศกั ยภาพของกลุ่มผ้ใู ชน้ ้ำใหส้ ามารถบรหิ ารองคก์ รไดอ้ ยา่ งมีประสทิ ธภิ าพ

เอกสารประกอบการประเมินการพฒั นาคุณภาพการบริหารจดั การ หน้า 49
โครงการสง่ นำ้ และบำรงุ รกั ษาปากพนังบน สำนกั งานชลประทานท่ี 15

การพัฒนาศกั ยภาพของกลุ่มผู้ใช้น้ำใหส้ ามารถบรหิ ารองคก์ รไดอ้ ยา่ งมีประสิทธิภาพ

3.4 เจ้าหน้าที่ออกพบปะเกษตรกร/กลุ่มผู้ใช้น้ำอย่างต่อเนื่องเพื่อเผยแพร่ข้อมูลข่าวสารและ
ติดตามการส่งน้ำ

เจา้ หนา้ ทอ่ี อกพบปะเกษตรกร/กลุม่ ผใู้ ช้น้ำชลประทาน

ยุทธศาสตร์ท่ี 4 ป้องกันและบรรเทาภัยจากน้ำและการบริหารจัดการน้ำที่มีให้กับพื้นที่เพาะปลูกอย่าง
เหมาะสมและสนับสนุนมิติประสิทธผิ ลตามพันธกิจ

4.1 การสร้างความเข้าใจให้กับเกษตรกรกลุ่มผู้ใช้น้ำชลประทาน ให้ใช้น้ำอย่างประหยัดมี
ระเบยี บในการใช้น้ำ เพอ่ื แบ่งปันน้ำชลประทานใหก้ ับพ้ืนทเ่ี พาะปลกู ในทอ่ สายเดยี วกัน

เอกสารประกอบการประเมินการพฒั นาคุณภาพการบริหารจัดการ หนา้ 50
โครงการสง่ นำ้ และบำรุงรกั ษาปากพนังบน สำนกั งานชลประทานท่ี 15

การสร้างความเข้าใจให้กับเกษตรกรกลุ่มผใู้ ชน้ ้ำชลประทาน

4.2 จัดทำแผนการเพาะปลูกพืชฤดูฝนพืชฤดูแล้งโดยกำหนดพื้นที่ให้สัมพันธ์กับปริมาณน้ำ
ต้นทุน พร้อมชี้แจงประชาสัมพันธ์ให้เกษตรกรทราบ โดยดำเนินการร่วมกับองค์กรปกครองส่วนท้องถ่ิน
ผูใ้ หญบ่ ้าน กำนัน หวั หนา้ กล่มุ ผใู้ ช้น้ำในการชแี้ จงเผยแพร่

จดั ทำแผนการเพาะปลูกพชื ฤดูฝนพชื ฤดูแลง้

เอกสารประกอบการประเมนิ การพัฒนาคุณภาพการบรหิ ารจัดการ หนา้ 51
โครงการสง่ นำ้ และบำรงุ รักษาปากพนังบน สำนักงานชลประทานท่ี 15

4.3 จัดทำข้อตกลงระหว่างเกษตรกรที่อยู่ในแผนการเพาะปลูกและนอกแผนการเพาะปลูกโดย
กำหนดแนวทางการบรหิ ารจดั การน้ำ

การจดั ทำข้อตกลงระหว่างเกษตรกรที่อย่ใู นแผนการเพาะปลกู และนอกแผนการเพาะปลูก

1.2 การจดั ทำและจัดเก็บข้อมลู ตาม Sheet ขอ้ มลู
1. การรวบรวมและจัดเก็บข้อมูลที่สำคัญเพื่อใช้ดำเนินการ จัดเก็บในรูปแบบ digital file ( excel )

และ Hand copy และทำการเชอ่ื มโยงขอ้ มูลเพื่อง่ายต่อการใชง้ านสบื คน้ ข้อมูล ตารางขอ้ มลู

การรวบรวมและจัดเก็บข้อมูลในรูปแบบ digital file ( excel ) หน้า 52

เอกสารประกอบการประเมินการพฒั นาคุณภาพการบริหารจัดการ
โครงการส่งนำ้ และบำรงุ รกั ษาปากพนังบน สำนักงานชลประทานที่ 15

2. การกำหนดผู้รับผิดชอบในการป้อนข้อมูลและรวบรวมข้อมูล การอัพเดทข้อมูล กำหนดให้มี
ผู้รับผิดชอบในการตรวจสอบข้อมูลและอัพเดทข้อมูลแต่ละประเภทแต่ละชนิด ตามตารางข้อมูลที่กล่าวมา
เบือ้ งต้น

3. การสำรองข้อมูล ความถี่และผู้รับผิดชอบโดยกำหนดให้มีการสำรองข้อมูลใน Flashdrive
ฮาร์ดดิสค์แบบพกพา โดยกำหนดให้มีการสำรองข้อมูลตามรอบการปฏิบัติงาน จัดทำตารางแจ้งเตือนการ
ปฏิบัติงานโดยให้ผู้รับผิดชอบอัพเดทข้อมูลเป็นผู้รับผิดชอบในการอัพเดทข้อมูล จัดเก็บข้อมูลสำรองใน ฮาร์ด
ไดรฟ-์ ภายนอก ( External HDD) DVD บันทกึ ข้อมูล

การสำรองขอ้ มูลใน ฮาร์ดไดรฟ์-ภายนอก ( External HDD) และ Flashdrive

การ Update ข้อมลู ท่ีถูกต้องและทันสมัย
1. การวางแผนการสง่ น้ำและติดตามการใช้น้ำ (ตารางแสดงรายละเอียด การคำนวณความต้องการน้ำ

ของพืช) (อ้างองิ โปรแกรม Ros ของกรม)
2. การสำรวจพิกัดพน้ื ทีเ่ พาะปลกู (แบบสำรวจ)
3. ใชเ้ ครอ่ื งไมโครคอมพวิ เตอร์ในการเก็บ (โปรแกรมMicrosoft excel) รวบรวมขอ้ มูล วิเคราะห์ และ

คำนวณปริมาณงาน
4. ใช้ระบบ GIS และโปรแกรม Google Earth ในการตรวจสอบข้อมูลพื้นที่ ตรวจสอบแนวเขตอ่าง

เก็บน้ำ พิกัดอาคารชลประทาน เขตหมู่บ้าน ตำบล ในงานซ่อมแซมระบบชลประทาน งานระวังชีแ้ นวเขต

การใช้ระบบ GIS และโปรแกรม Google Earth ในการกำหนดพกิ ัดอาคารชลประทาน

เอกสารประกอบการประเมนิ การพฒั นาคณุ ภาพการบรหิ ารจัดการ หนา้ 53
โครงการสง่ น้ำและบำรุงรักษาปากพนงั บน สำนกั งานชลประทานที่ 15

1.3 วิธกี าร/กระบวนการจัดทำแผนงานโครงการ
การจัดทำแผน 5 ปแี ละ 1 ปีตามยุทธศาสตรข์ องโครงการ
1. แผนงานปรบั ปรุงระบบชลประทาน
2. แผนงานปอ้ งกันและบรรเทาภยั จากนำ้
3. แผนงานซ่อมแซมบำรุงรกั ษาโครงการชลประทาน
แผนงานซ่อมแซมและงานปรับปรุงโดยการนำเรื่องร้องเรียนของเกษตรซึ่งได้จากการเข้าร่วมประชุม

เวทีประชาคม การออกหน่วยคลินิกเคลื่อนที่กรมชลประทาน กิจกรรมโครงการ จังหวัดเคลื่อนที่ขับเคลื่อน
ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง โครงการตามนโยบาย ไทยนิยมยั่งยืนเวทีประชาคมระดับหมู่บ้าน และการประชุม
หัวหน้าสว่ นราชการประจำอำเภอ ผใู้ หญบ่ ้าน กำนนั ประจำเดอื น

1. แผนงานปรับปรงุ ระบบชลประทาน

เอกสารประกอบการประเมินการพฒั นาคุณภาพการบรหิ ารจดั การ หนา้ 54
โครงการสง่ น้ำและบำรุงรักษาปากพนงั บน สำนกั งานชลประทานที่ 15

2. แผนงานปอ้ งกนั และบรรเทาภัยจากนำ้
3. แผนงานซ่อมแซมบำรงุ รกั ษาโครงการชลประทาน

เอกสารประกอบการประเมนิ การพฒั นาคณุ ภาพการบริหารจดั การ หนา้ 55
โครงการสง่ น้ำและบำรงุ รกั ษาปากพนังบน สำนกั งานชลประทานที่ 15

1.4 วธิ กี ารจดั วางอัตรากำลังบุคลากรอยา่ งเหมาะสม
ฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษาที่ 1 ได้ประชุมร่วมกับเจ้าหน้าที่ในฝ่ายเพื่อทำความเข้าใจในการปฏิบัติงาน

และมอบหมายให้ ข้าราชการ ลูกจ้างประจำและพนักงานราชการปฏิบัตหิ น้าที่ตามภารกิจและลักษณะงานตาม
ตำแหน่งดงั น้ี

เอกสารประกอบการประเมนิ การพฒั นาคณุ ภาพการบริหารจัดการ หนา้ 56
โครงการส่งนำ้ และบำรุงรกั ษาปากพนังบน สำนักงานชลประทานท่ี 15

ฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษาที่ 2 ได้ประชุมร่วมกับเจ้าหน้าที่ในฝ่ายเพื่อทำความเข้าใจในการปฏิบัติงาน
และมอบหมายให้ ข้าราชการ ลูกจ้างประจำและพนักงานราชการปฏิบัติหน้าทีต่ ามภารกิจและลักษณะงานตาม
ตำแหนง่ ดงั น้ี

เอกสารประกอบการประเมนิ การพฒั นาคณุ ภาพการบริหารจดั การ หนา้ 57
โครงการส่งนำ้ และบำรุงรกั ษาปากพนงั บน สำนกั งานชลประทานท่ี 15

ฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษาที่ 3 ได้ประชุมร่วมกับเจ้าหน้าที่ในฝ่ายเพื่อทำความเข้าใจในการปฏิบัติงาน
และมอบหมายให้ ข้าราชการ ลูกจ้างประจำและพนักงานราชการปฏิบัตหิ น้าทีต่ ามภารกิจและลักษณะงานตาม
ตำแหน่งดังน้ี

1.5 การจำแนกกลุ่มผู้รับบริการและผู้มีส่วนได้ส่วนเสียและการกำหนดช่องทางในการรับรู้และวางแนวทาง
ในการตอบสนองความตอ้ งการของผรู้ ับบรกิ ารและผ้มู สี ่วนได้สว่ นเสยี

โครงการสง่ น้ำและบำรงุ รักษารว่ มพบปะเกษตรกรระหวา่ งการส่งน้ำทั้งในฤดฝู นและฤดูแล้ง การประชุม
สว่ นราชการอำเภอประจำเดือน โครงการประชุมพบผู้นำชุมชนในพนื้ ที่ การประชาสัมพันธ์และรับเรื่องร้องเรียน
ในการประชุม มกี ารบนั ทึกผลการประชุมและข้อร้องเรียน ทำใหส้ ามารถรบั ทราบถึงปัญหาในการบริหารจัดการ
น้ำของเกษตรกรในแต่ละกลุม่ ไดโ้ ดยสามารถ แบง่ กลมุ่ ปัญหาในการแก้ไขได้ 2 กรณคี อื

กรณที ่ี 1 ปัญหาดา้ นโครงสรา้ งพ้นื ฐาน เชน่ สภาพระบบท่อสง่ นำ้ ชำรดุ
กรณที ี่ 2 ปัญหาเก่ียวกับการบริหารจัดการ เชน่ การแย่งน้ำ การไมร่ ักษากฎระเบียบของกลุ่ม การไม่ให้
ความสำคญั ในการประชมุ กลุ่ม
ทง้ั 2 กรณี หัวหน้าฝ่ายส่งน้ำไดช้ ้แี จงให้ผูเ้ ข้าร่วมประชุมทราบถงึ สาเหตแุ ละปัญหา รวมถึงแนวทางการ
แก้ไขโดยใช้การก่อสร้าง การซ่อมแซม และ/หรือการให้ความรู้เกษตรกรและสมาชิกกลุ่มผู้ใช้น้ำจนผู้เข้าร่วม
ประชุมทราบและเข้าใจ สำหรับการแก้ไขโดยการก่อสร้างก็จะนำเรื่องร้องเรียนและปัญหาต่างๆ จัดทำแผนงาน
ซ่อมแซมและปรบั ปรงุ ตอ่ ไป

เอกสารประกอบการประเมินการพฒั นาคุณภาพการบริหารจัดการ หน้า 58
โครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาปากพนงั บน สำนกั งานชลประทานท่ี 15

หมวดที่ 2
การสร้างความสัมพนั ธ์

การสร้างความสัมพันธ์ เป็นการนำศาสตร์พระราชาในเรื่องความ “เข้าถึง” (Achieve) มาใช้ ในการ
ตรวจสอบการดำเนินงานตามภารกิจการบริหารจัดการ เพื่อตอบสนองต่อการให้บริการผู้รับบริการผู้มีส่วนได้
ส่วนเสียและกลมุ่ เป้าหมาย ประกอบดว้ ยองคป์ ระกอบยอ่ ย 3 องค์ประกอบ

2.1) ระเบิดจากข้างใน (Inside-out blasting) หมายถึง การพัฒนากลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสียหรือกลุ่ม
ผู้รับบริการ ต้องเกิดจากโครงการฯ และฝ่ายส่งน้ำฯ เข้าไปสร้างกระบวนการที่กลุ่มฯ ดังกล่าว รู้สึกอยากที่จะ
พัฒนาตนเองก่อน ไมไ่ ดเ้ กดิ จากการบงั คบั ของโครงการฯ และฝ่ายส่งนำ้ ฯ ซ่งึ จะไมเ่ กดิ ความย่ังยืน ซึ่งควรมุ่งเน้น
ทก่ี ารพฒั นาคนให้กลุ่มฯ เกิดการเปล่ยี นแปลงตนเองก่อนแลว้ จึงเขา้ ไปพฒั นาเปลย่ี นแปลงซึ่งเป็นการเข้าถึงก่อน
พัฒนา ไม่ใช่นำการพัฒนาเข้าไปโดยที่กลุ่มฯ ยังไม่ตระหนักหรือเห็นความสำคัญของการพัฒนา การที่จะ
ประเมนิ ผลการดำเนินการขององค์กรผู้ใช้น้ำท่ีข้ึนทะเบยี นไว้ทั้งหมด หากเห็นวา่ องค์กรใดท่ีไมเ่ ข็มแข็งก็จะเข้าไป
ดำเนินการเสริมสร้างความเข็มแขง็ ให้แกก่ ลุ่ม เพื่อให้กลุม่ สามารถดำเนินการกิจกรรมต่างๆ ตามกรอบภารกิจได้
อย่างมีประสิทธิภาพ โดยการประเมินจากความสามารถในการพึ่งพาตนเอง การทำกิจกรรมร่วมกันของสมาชิก
เปอร์เซ็นต์การทำผิดข้อบังคับของกลุ่มและความสามารถในการร่วมบรหิ ารจัดการน้ำและดูแลบำรุงรกั ษาระบบ
ชลประทาน

เอกสารประกอบการประเมนิ การพัฒนาคณุ ภาพการบรหิ ารจดั การ หน้า 59
โครงการสง่ น้ำและบำรุงรักษาปากพนังบน สำนกั งานชลประทานที่ 15

2.2) เข้าใจกลุ่มเป้าหมาย (Understand target) โครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาให้ความสำคัญกับการ
ทำความเข้าใจและจำแนกกลุ่มเป้าหมาย คือ ผู้รับบริการและผู้มีส่วนได้ส่วนเสียว่าต้องการอะไร รวมถึงต้องทำ
ความ เขา้ ใจความเดือนร้อนปัญหาความทุกขย์ ากของชาวบ้านเพ่ือหาทางแก้ไข การสร้างความเข้าใจกับกลุ่มผู้ใช้
น้ำอยา่ งตอ่ เนื่อง โดยการประชุม อบรม ดูงาน การจัดเวทชี มุ ชน ฯลฯ ในการดำเนนิ การสร้างความเข้าใจกับผู้ใช้
น้ำชลประทาน คณะกรรมการจัดการชลประทาน อาสาสมัครชลประทาน จะใช้วิธีการประชุมคณะกรรมการ
จดั การ ชลประทานและกลุ่มผู้ใชน้ ้ำได้ดำเนินการประชมุ เกษตรกรผู้ใช้น้ำทุกปีเพ่ือชี้แจงแผนการส่งน้ำและรับฟัง
ปัญหาในการส่งน้ำฯ อย่างน้อยปีละ 2 ครั้ง โดยอาศัยห้องประชุมโครงการส่งน้าและบ้ารุงรักษาปากพนังบน
อาคารอเนกประสงค์ฝายคลองไมเ้ สียบและตามท่ที ำการกล่มุ บรหิ ารการใชน้ ้ำ

2.3) พัฒนาศักยภาพเพื่อสรา้ งปัญญา (Educate) มาจากศาสตรเ์ รื่อง “สร้างปัญญา” หากประชาชนยัง
ขาดความเข้าใจ ต้องสร้างปัญญาให้ประชาชนเข้าใจ โดยใช้วิธีการพูดที่จะสร้างปัญญาให้เหมาะสมกับผู้ฟัง โดย
จะตรวจสอบการดำเนินการของฝ่ายส่งน้ำและบำรุงรักษาตามคูม่ ือ โดยจะดูวิธีการสร้างความเข้าใจกับกลุ่มผ้ใู ช้
น้ำชลประทาน การเสริมสร้างความเข็มแข็งของผู้ใช้น้ำชลประทาน คณะกรรมการจัดการชลประทาน (JMC)
และอาสาสมัครชลประทาน เพื่อให้เกิดความเข็มแข็งและทำให้การบริหารจัดการน้ำมีความคล่องตัวและมี
ประสิทธิภาพมากขน้ึ

เอกสารประกอบการประเมินการพฒั นาคุณภาพการบริหารจดั การ หน้า 60
โครงการสง่ น้ำและบำรงุ รักษาปากพนังบน สำนักงานชลประทานท่ี 15

ฝ่ายจัดสรรน้ำและปรับปรงุ ระบบชลประทาน โครงการส่งนำ้ และบำรุงรักษาปากพนังบน จดั ประชุมผู้ที่
เกี่ยวข้อง ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียกับอ่างเก็บน้ำห้วยน้ำใสและฝายคลองไม้เสียบ ที่ได้จัดตั้งคณะกรรมการจัดการ
ชลประทาน (JMC) อ่างเก็บน้ำห้วยน้ำใส - ฝายคลองไม้เสียบ เมื่อวันที่ 5 กุมภาพันธ์ 2558 โดยมีการประชุม
อย่างน้อยปีละ 2 ครั้งเพื่อร่วมวางแผนการบริหารจัดการน้ำในฤดูแล้ง - ฤดูฝน ได้มีหลายภาคส่วนเข้ามาร่วม
ประชุมทั้งในภาคของส่วนราชการส่วนท้องถิ่น, ภาคเอกชน, ภาคประชาชน และกลุ่มบริหารการใช้น้ำ
ชลประทานโครงการอ่างเก็บน้ำห้วยนำ้ ใสและฝายคลองไม้เสยี บ

2.1 วธิ ีการ/กระบวนการ ในการให้บริการกับกล่มุ ผ้รู บั บรกิ ารและผู้มสี ่วนได้ส่วนเสีย
หน่วยงานที่เกี่ยวข้องและการทำงานร่วมกันเฉพาะหน่วยงานหลักๆ ที่สำคัญดูกลุ่มผู้รับบริการและผู้มี

สว่ นได้เสยี ว่ามีกก่ี ลมุ่ มคี วามต้องการมคี วามคาดหวงั อะไรจากการดำเนนิ งานของฝา่ ยส่งนำ้ และบำรงุ รักษา และมี
แนวทางการส่ือสารติดต่อมาทางโครงการและฝ่ายสง่ นำ้ ฯ ไดช้ ี้แจงให้ผูเ้ ขา้ ร่วมประชมุ ทราบถึงสาเหตุและปัญหา
รวมถึงแนวทางการแก้ไขโดยใช้การก่อสรา้ ง การซ่อมแซม และ/หรือการให้ความรเู้ กษตรกรและสมาชิกกลุ่มผู้ใช้
น้ำจนผู้เขา้ ร่วมประชุมทราบและเข้าใจ สำหรับการแกไ้ ขโดยการกอ่ สรา้ งกจ็ ะนำเรือ่ งรอ้ งเรยี นและปัญหาต่าง ๆ
จัดทำแผนงานซ่อมแซมและปรับปรงุ ต่อไป

เอกสารประกอบการประเมินการพัฒนาคุณภาพการบริหารจัดการ หนา้ 61
โครงการสง่ น้ำและบำรุงรักษาปากพนงั บน สำนักงานชลประทานท่ี 15

หนว่ ยงานท่เี กย่ี วข้องเข้ารว่ มประชุมทราบถึงสาเหตแุ ละปญั หารวมถึงแนวทางการแก้ไขโดยใช้
การก่อสร้าง การซ่อมแซมอาคารชลประทาน

2.2 วิธีการในการเพิ่มขีดความสามารถ/ศักยภาพของทีมงานต่อการปฏิบัติงานเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการ
ทำงาน

วิเคราะห์ความท้าทายเชิงยุทธศาสตร์ของฝ่ายส่งน้ำฯ ด้านพันธกิจ ด้านปฏิบัติการ และ ด้านทรัพยากร
บุคคลโดยให้โครงการฯ และฝ่ายส่งน้ำฯ บอกแนวทางการทบทวนเพ่ือปรบั ปรงุ ประสิทธิภาพของและฝ่ายส่งน้ำฯ
ให้ดขี ึ้นอยา่ งตอ่ เน่อื งและเปน็ รูปธรรม รวมถงึ การจดั การความรู้ (KM) และแลกเปล่ยี นเรียนรู้

1) การถ่ายทอดข่าวสาร/ภารกิจ และข่าวประชาสัมพันธ์จากโครงการหรือส่วนราชการอื่น สามารถทำ
ได้โดยการบันทึกสั่งการ แจ้งข่าวสารติดบอร์ดประชาสมั พันธ์ การประชุมร่วมกันโดยกำหนดให้หัวหน้าหน่วยส่ง
น้ำจะต้องเข้ามาส่งรายงานความก้าวหน้าการ เพาะปลูกพืชทุกวันจันทร์และรับข่าวสารจากฝ่ายส่งน้ำฯ แจ้ง
ประชาสมั พนั ธ์กับเจา้ หน้าท่ใี นหน่วยฯ ตอ่ ไป

เอกสารประกอบการประเมินการพฒั นาคณุ ภาพการบรหิ ารจดั การ หน้า 62
โครงการสง่ นำ้ และบำรงุ รกั ษาปากพนงั บน สำนักงานชลประทานท่ี 15

การถา่ ยทอดข่าวสาร/ภารกิจ และขา่ วประชาสัมพนั ธจ์ ากโครงการหรือสว่ นราชการอื่น

2) การจัดประชุมประจำเดือนโครงการสง่ น้ำและบำรุงรักษาปากพนังบน และส่วนราชการระดบั อำเภอ
เพ่ือถา่ ยทอดขา่ วสารภารกจิ งานต่างๆ ของ รวมทง้ั เป็นการตดิ ตามงานรับฟงั ขอ้ เสนอแนะอยตู่ ลอดเวลา

การจดั ประชมุ ประจำเดอื นโครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาปากพนงั บนและส่วนราชการ

เอกสารประกอบการประเมินการพัฒนาคณุ ภาพการบรหิ ารจัดการ หน้า 63
โครงการสง่ นำ้ และบำรุงรกั ษาปากพนงั บน สำนักงานชลประทานที่ 15

หมวดท่ี 3
การบริหารจัดการ

การบริหารจัดการ เป็นการนำหลักการ “พัฒนา” (Development) ซึ่งเป็นการตรวจสอบแนว
ทางการดำเนินงานตามตามมาตรฐานของกรมฯ ตามภารกจิ ในด้านการบริหารจัดการน้ำ และภารกิจการป้องกัน
และบรรเทาอุทกภัยจากน้ำ รวมทั้งกระบวนการการมีส่วนร่วมขององค์กรผู้ใชน้ ้ำชลประทานและผู้มสี ่วนได้สว่ น
เสยี โดยจะตรวจสอบการดำเนินงานของโครงการฯ ว่าไดน้ ำมาปฏิบัตอิ ยา่ งไร โดยในหมวดท่ี 3 น้ัน ประกอบด้วย
3 องคป์ ระกอบยอ่ ย ไดแ้ ก่

3.1) เริ่มต้นด้วยตัวเอง (Self-initiated) การเริ่มต้นด้วยตัวเอง หมายถึง การใช้องค์ความรู้ต่างๆ ที่
กรมฯ กำหนดมาเป็นแนวทางในการพัฒนาหรือการทำงานโดยโครงการฯ สามารถนำคู่มือการบริหารจัดการน้ำ
ท้ัง 16 เล่ม รวมถึงแนวทางการบริหารจัดการโดยเกษตรกรมสี ่วนร่วมและคู่มือต่างๆ ของกองส่งเสริมการมีส่วน
ร่วมของประชาชนมาเป็นแนวทางการปฏิบัติงานด้านการบริหารจัดการน้ำและการสร้างการมีส่วนร่วมได้ หาก
คู่มือหรือองค์ความรู้ที่กรมฯ กำหนดไว้ไม่ตอบสนองต่อบริบทของโครงการฯ ก็สามารถใช้ทฤษฎีหรือองค์ความรู้
จากแหลง่ ต่างๆ มาสนบั สนนุ การทำงานได้

3.2) พ่ึงพาตนเองได้ (Self-reliance) พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดช
มหาราช บรมนาถบพิตร ทรงเน้นว่า “การพัฒนาต้องทำให้ประชาชนพึ่งพาตนเองได้” เปรียบได้กับโครงการฯ
สามารถบริหารงานได้โดยโครงการฯ เอง พง่ึ พาปจั จยั อ่ืนๆ เชน่ เทคโนโลยงี บประมาณให้น้อยทสี่ ุด หรือไม่พ่ึงพา
เลย การใช้ทรัพยากรที่มีอย่างรู้คุณค่าหรือการใช้ทฤษฎีวิธีการทำงานท่ีมีอยู่แล้วหรือที่กรมฯ ได้วางแนวทางไว้
แทนการพึ่งพาสิง่ ตา่ งๆ ที่มคี ่าใช้จ่ายประจำหรือการดำเนินการเพียงอย่างเดียวแต่ได้ประโยชนห์ ลายอย่างหรือได้
ประโยชนท์ างอ้อม

3.3) ต้นแบบเผยแพร่ความรู้ (Prototype and role model) หมายถึง การที่โครงการฯ สามารถ
คิดค้นแนวทางปฏิบัติทฤษฎีหลักการทำงานขึ้นมาเพื่อตอบสนองกับบริบทของโครงการฯ ของตนเอง เนื่องจาก
โครงการต่างๆ มีรูปแบบการบริหารจัดการที่แตกต่างกันในหลายพื้นที่หากโครงการฯ สามารถเป็นต้นแบบไม่ว่า
จะเป็นด้านการบริหารจัดการน้ำ การบริหารงบประมาณ การบริหารอัตรากำลังหรือด้านอื่นๆ ก็จะทำให้การ
พัฒนาทัง้ ในส่วนของโครงการฯ หรอื โครงการอ่ืนๆ ได้รับประโยชน์อย่างสูงสดุ

เอกสารประกอบการประเมนิ การพัฒนาคุณภาพการบริหารจัดการ หน้า 64
โครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาปากพนังบน สำนกั งานชลประทานที่ 15

การบริหารจดั การน้ำและการบำรุงรักษา
3.1 วธิ กี ารรับทราบ/รับรู้/คำนวณปริมาณน้ำตน้ ทุนในการจัดสรรนำ้ หรอื การระบายนำ้ ในแต่ละฤดกู าล

โครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาปากพนังบน มีการตรวจสอบเกณฑ์บริหารจัดการน้ำ การวิเคราะห์
ปริมาณน้ำต้นทุนและจัดทำแผนการบริหารจัดการน้ำของอ่างเก็บน้ำห้วยน้ำใส เพ่ือการจัดสรรน้ำเพื่อใช้ใน
กิจกรรมเพื่อการเกษตร การอุปโภค - บริโภค การอุตสาหกรรม การรักษาระบบนิเวศและการใช้น้ำในภาคส่วน
อื่นๆ

กราฟแสดงปริมาณน้ำอา่ งเก็บน้ำห้วยน้ำใส

กราฟแสดงระดับน้ำด้านเหนอื ฝายคลองไมเ้ สียบ

เอกสารประกอบการประเมนิ การพฒั นาคณุ ภาพการบริหารจดั การ หน้า 65
โครงการส่งน้ำและบำรุงรกั ษาปากพนังบน สำนักงานชลประทานที่ 15

กราฟระดบั น้ำเหนอื ปตร.คลองชะอวด-แพรกเมือง

หมายเหตุ : ข้อมลู ณ วันท่ี 15 , 30 ของทกุ เดือน

3.2 การนำปรมิ าณน้ำตน้ ทุนทีไ่ ดร้ บั มาวางแผนจัดสรรน้ำ/ระบายน้ำ
โครงการสง่ นำ้ และบำรุงรกั ษาปากพนังบนไดม้ ีการจดั ทำปฏิทนิ การปลกู พืชในอ่างเก็บน้ำสำคญั ท่ีดูแล

อยู่ อย่างเป็นระบบ การวางแผนการส่งน้ำ การจัดสรรน้ำจากแหล่งน้ำชลประทานไปใช้ประโยชน์ในกิจกรรม
ต่างๆ เช่น การเกษตรกรรม การประปา การอุตสาหกรรม การประมง การท่องเที่ยว การรักษาระบบนิเวศได้
อย่างเหมาะสมในแต่ละกิจกรรมซึ่งกิจกรรมส่วนใหญ่จะเป็นกิจกรรมการวางแผนการส่งน้ ำเพื่อการเกษตรกรรม
เป็นส่วนใหญ่ คือ การจัดแบ่งน้ำในปริมาณที่พอเหมาะไปให้ถึงพื้นที่เพาะปลูกในเวลาที่พืชต้องการโดยมีการ
สญู เสียน้ำในระหว่างทางนอ้ ยที่สุด

(1) การจัดทำเกณฑ์การบริหารจัดการน้ำ โดยการทำโค้งปฏิบัติการอ่างเก็บน้ำ (Reservoir
Operation Rule Curves) เพื่อเป็นแนวทางการบริหารจัดการน้ำให้เป็นไปอย่างเหมาะสมและมีประสิทธิภาพ
สามารถบรรเทาผลกระทบน้ำท่วมและกักเก็บน้ำไว้ใช้ประโยชน์ในช่วงฤดูแล้งอย่างเต็มศักยภาพ และนำ
โปรแกรม (Reservoir Operation Study) ไปใช้ในการติดตามสถานการณ์น้ำในอ่างได้อย่างต่อเนื่องและ
วางแผนในการบริหารจัดการน้ำ สามารถคาดการปริมาณความต้องการใช้น้ำชลประทานในทุกภาคส่วนแล้ว
นำมาวางแผนการจัดสรรน้ำเพื่อให้สอดคล้องกับปริมาณน้ำต้นทุนที่มีอยู่โดยไม่ขาดแคลนน้ำหรือเกิดการขาด
แคลนน้อยทสี่ ุด

เอกสารประกอบการประเมินการพฒั นาคุณภาพการบริหารจดั การ หน้า 66
โครงการสง่ น้ำและบำรุงรกั ษาปากพนังบน สำนกั งานชลประทานที่ 15

ความตอ้ งการใช้น้ำชลประทานคำนวณจากโปรแกรม ROS ( Reservoir Operation Study )

เอกสารประกอบการประเมินการพัฒนาคณุ ภาพการบริหารจดั การ หน้า 67
โครงการส่งน้ำและบำรงุ รักษาปากพนังบน สำนกั งานชลประทานท่ี 15

เอกสารประกอบการประเมินการพฒั นาคณุ ภาพการบริหารจัดการ หนา้ 68
โครงการส่งนำ้ และบำรงุ รกั ษาปากพนังบน สำนักงานชลประทานท่ี 15

เอกสารประกอบการประเมินการพฒั นาคณุ ภาพการบริหารจัดการ หนา้ 69
โครงการส่งนำ้ และบำรงุ รกั ษาปากพนังบน สำนักงานชลประทานท่ี 15

เอกสารประกอบการประเมินการพฒั นาคณุ ภาพการบริหารจัดการ หนา้ 70
โครงการส่งนำ้ และบำรงุ รกั ษาปากพนังบน สำนักงานชลประทานท่ี 15

(2) กรณีมีปริมาณน้ำต้นทุนเพียงพอเกษตรกรผู้ใช้น้ำชลประทานจะต้องได้รับน้ำตรงตามพื้นท่ี
เพาะปลูกด้วยปริมาณน้ำที่เหมาะสมและถูกต้องตามเวลาที่ต้องการ แต่หากมีปริมาณน้ำต้นทุนไม่เพียงพอ กับ
พื้นที่ชลประทานทั้งหมดของโครงการจะต้องวางแผนเพื่อบริหารจัดการน้ำที่มีอยู่ โดยจั ดสัดส่วนการใช้น้ำให้
เหมาะสมว่าจะนำน้ำไปใช้เพื่อการเกษตรได้เท่าไหร่ พื้นที่เพาะปลูกกี่ไร่เหลือน้ำไว้ส้าหรับอุปโภค–บริโภค การ
ประมง กิจกรรมการใช้น้ำต่างๆและเหลอื น้ำไว้ส้าหรับ เตรียมการเพาะปลูกในฤดูต่อไปอีกเท่าไหร่ ดังนั้นในการ
บริหารจัดการนำ้ เพอ่ื จดั สรรนำ้ ให้กับกิจกรรมต่างๆ จึงมีปัจจัยทีเ่ กยี่ วข้อง คือ 1. ปรมิ าณน้ำ เช่น น้ำต้นทนุ , การ
สูญเสียน้ำในระบบส่งน้ำและการนำน้ำไปใช้ในวัตถุประสงค์ต่างๆ 2. สภาพภูมิอากาศ เช่น อุณหภูมิ, ความช้ืน
สัมพัทธ์, การระเหยของน้ำและปรมิ าณฝนตกในชว่ งเวลาตา่ งๆ 3. ลักษณะดนิ เชน่ ชนดิ ของดิน , การอ้มุ น้ำ และ
การรั่วซึมของน้ำในแปลงเพาะปลูก 4. การเกษตร เช่น ชนิดพืชและจำนวนพื้นทีท่ ี่เพาะปลูก, ฤดูกาลเพาะปลูก,
วีธกี ารเพาะปลกู และการใชน้ ้ำของพืชแต่ละชนิด การคำนวณปรมิ าณน้ำทตี่ อ้ งส่งให้กบั พนื้ ท่ีเพาะปลูก จะตอ้ งน้ำ
คา่ ตา่ งๆ เช่น ชนดิ พืช พนั ธ์พุ ชื และจำนวนพ้ืนทีข่ องพืชแตล่ ะชนดิ ท่ีจะเพาะปลกู , คา่ สัมประสิทธิ์การคายระเหย
(Kc) , คา่ การคายระเหยของ พชื อา้ งอิง (ETp) , ปริมาณการใช้นำ้ หรือค่าการคายระเหยของพืชแต่ละชนิด (ETC
, Evapotranspiration) , ค่า อัตราการซึมของน้ำในดินแต่ละชนิด , ค่าการระเหยของน้ำในพื้นที่นั้นๆ , จำนวน
วันในการส่งน้ำของพืชแต่ละชนิด , ปริมาณฝนใช้การ (Re) , ปริมาณน้ำเตรียมแปลงของพืชแต่ละชนิดและ
ประสิทธภิ าพการชลประทานมาคำนวณหาปริมาณนำ้ ท่ีต้องสง่ ให้แปลงเพาะปลูกในแต่ละสัปดาหห์ รือแต่ละเดือน
จนสิ้นสุดฤดกู าลเพาะปลกู

เอกสารประกอบการประเมินการพฒั นาคณุ ภาพการบริหารจดั การ หนา้ 71
โครงการส่งนำ้ และบำรุงรกั ษาปากพนังบน สำนกั งานชลประทานท่ี 15

แผนการจัดสรรนำ้ อา่ งเก็บนำ้ ห้วยนำ้ ใส หนา้ 72

เอกสารประกอบการประเมนิ การพัฒนาคณุ ภาพการบริหารจัดการ
โครงการส่งน้ำและบำรุงรกั ษาปากพนงั บน สำนกั งานชลประทานที่ 15

แผนการจัดสรรนำ้ ฝายคลองไม้เสียบ หนา้ 73

เอกสารประกอบการประเมนิ การพฒั นาคณุ ภาพการบริหารจดั การ
โครงการสง่ น้ำและบำรงุ รักษาปากพนงั บน สำนักงานชลประทานท่ี 15

แผนการจดั สรรนำ้ ประตูระบายน้ำคอลงชะอวด-แพรกเมือง

เอกสารประกอบการประเมนิ การพฒั นาคุณภาพการบริหารจดั การ หนา้ 74
โครงการสง่ นำ้ และบำรุงรกั ษาปากพนังบน สำนักงานชลประทานที่ 15

3.3 การแจ้งข่าวสารให้ผู้ใช้น้ำทราบทั้งก่อนและระหว่างส่งน้ำ/การแจ้งข่าวสารให้ผู้รบั บริการ และผู้มีส่วน
ไดส้ ่วนเสยี ในลำน้ำท่รี ับผิดชอบ

โครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาปากพนังบนมีการแจ้งข่าวสารให้แก่ผู้รับบริการและผู้มีส่วนได้ส่วนเสยี
ทงั้ ก่อนการสง่ น้ำ ระหวา่ งการส่งน้ำ และการปอู งกนั และบรรเทาภัยจากน้ำ

(1) ขั้นตอนและวิธีการในการดำเนินการส่งน้ำ
1.1 ก่อนส่งน้ำ จัดประชุมกลุ่มผู้ใช้น้ำและเกษตรกร เพื่อชี้แจงปริมาณน้ำต้นทุนและกำหนด

พื้นที่เพาะปลูกที่เหมาะสมตามปริมาณน้ำที่คาดการณ์จากแผนการใช้น้ำและแผนการส่งน้ำ กำหนดวันเริ่มต้น
และส้นิ สดุ ฤดูกาลสง่ นำ้ โดยการออกเสยี งเปน็ มตขิ องที่ประชมุ ซกั ซ้อมความเข้าใจและนัดหมายวิธกี าร ขอน้ำและ
รับน้ำ แต่งตั้งสมาชิกของสมาคมผู้ใช้น้ำและหัวหน้าท่อ ร่วมติดตามการส่งน้ำประจำฤดูกาลพร้อมนัดหมายและ
กำหนดวนั ทำความสะอาดคูและคลองส่งน้ำ การส่งน้ำดำเนินการโดยวธิ กี ารส่งน้ำเป็นแบบรอบเวรและตามคำขอ

กอ่ นสง่ นำ้ จดั ประชมุ กลุ่มผูใ้ ชน้ ้ำและเกษตรกรเพือ่ ชี้แจงปรมิ าณน้ำต้นทุนและกำหนดพ้นื ทเี่ พาะปลูก

เอกสารประกอบการประเมนิ การพฒั นาคุณภาพการบริหารจดั การ หน้า 75
โครงการส่งนำ้ และบำรงุ รักษาปากพนงั บน สำนกั งานชลประทานที่ 15

1.2 เริ่มส่งน้ำ โดยการส่งน้ำให้พื้นที่เพาะปลูกปลายท่อก่อนแล้วจึงสลับมาส่งให้กับพื้นที่
เพาะปลูกต้นทอ่ ส่งน้ำ โดยมเี จา้ หน้าทชี่ ลประทาน กล่มุ ฯ หัวหน้าอาคารจ่ายนำ้ รว่ มตดิ ตามการสง่ น้ำ

เริ่มส่งน้ำ โดยการส่งนำ้ ให้พ้ืนที่เพาะปลกู ปลายท่อกอ่ นแลว้ จงึ สลบั มาส่งใหก้ ับพนื้ ที่ เพาะปลูกตน้ ท่อสง่ น้ำ

1.3 ขณะส่งน้ำ สำรวจความกา้ วหน้ากจิ กรรมและสภาพนำ้ ในแปลงเพาะปลูก รายงานให้ฝ่าย ส่งน้ำฯ
ทราบเพื่อวิเคราะห์และคำนวณปริมาณน้ำที่จะต้องปรับแผนและส่งจริงให้ สัปดาห์ถัดไปโดยทำการปรับและ
ควบคมุ ปรมิ าณนำ้ สัปดาห์ละ 1 ครงั้ เวลา 08.00 น. สภาพนำ้ ในแปลง แบ่งเปน็ 5 กรณี ดังนี้

➢ กรณี 1 น้อย เม่อื ให้นำ้ ในแปลงยังไม่ท่วั ถงึ
➢ กรณี 2 ค่อนข้างน้อย เมอื่ ให้น้ำในแปลงทั่วถึง
➢ กรณี 3 ปกติ เมือ่ ให้น้ำในแปลงชุ่มช้นื

เอกสารประกอบการประเมินการพฒั นาคณุ ภาพการบรหิ ารจัดการ หนา้ 76
โครงการสง่ นำ้ และบำรงุ รักษาปากพนงั บน สำนกั งานชลประทานท่ี 15

➢ กรณี 4 ค่อนขา้ งมาก เมอ่ื ให้นำ้ ในแปลงชมุ่ ชืน้ ถงึ เขตราก
➢ กรณี 5 มาก เมอื่ ให้น้ำในแปลงชืน้ ถึงเขตรากเพยี งพอ

ขณะสง่ นำ้ สำรวจความก้าวหนา้ กิจกรรมและสภาพน้ำในแปลงเพาะปลูก

1.4 การติดตาม และประเมินผลการส่งน้ำมีการเปรียบเทียบปริมาณน้ำส่งทางทฤษฎีกับ
ปริมาณน้ำส่งที่ใช้จริงเป็นรายสัปดาห์ เพื่อตรวจสอบสภาพน้ำว่ามีใกล้เคียงหรือต่ำกว่าแผนที่วางให้หากปริมาณ
มากกว่าแผน จะต้องทำการตรวจสอบหาสาเหตุและหาแนวทางการแก้ไข หากปริมาณน้ำที่ใช้จริงต่ำกว่าแผนก็
สามารถบอกได้ว่าจะไม่เกินการขาดแคลนน้ำในฤดูกาลเพาะปลูกนั้นๆ ผลการดำเนินงานโครงการส่งน้ำและ
บำรุงรักษาปากพนังบน ได้เริ่มดำเนินการจัดประชุมและวางแผนส่งน้ำ โดยประชุมและทำข้อตกลงเพื่อที่จะจ่าย
น้ำจากอาคารจ่ายน้ำแต่ละแห่งลงสู่แปลงสวนผลไม้และแปลงการเกษตรอื่นๆ ตามความคิดเห็นของกลุ่มซึ่งเกิด

เอกสารประกอบการประเมินการพัฒนาคณุ ภาพการบริหารจดั การ หนา้ 77
โครงการส่งน้ำและบำรุงรกั ษาปากพนงั บน สำนักงานชลประทานที่ 15

จากขบวนการมีส่วนร่วมเพื่อให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุดในการบริหารจัดการน้ ำและจัดสรรน้ำให้กับพื้นที่
เพาะปลูกในแต่ละพื้นที่นั้นปริมาณการส่งน้ำอาจไม่ตรงตามแผนการส่งน้ำที่ก้าหนดไว้ เนื่องจากกิจกรรมการ
เพาะปลูกที่เกิดข้ึนจริงไม่เป็นไปตามแผนท่ีวางไว้หรือปริมาณฝนใช้การไมเ่ ปน็ ไปตามที่คาดการณ์ไว้ จึงต้องมีการ
ปรับแก้ปริมาณการส่งน้ำในครั้งต่อไป เพื่อให้ สอดคล้องกับกิจกรรมที่เกิดขึ้นจริงในแปลงเพาะปลูก ซึ่งการ
จัดสรรน้ำให้กับพื้นที่เพาะปลูกของฝ่ายส่งน้ำฯ ส่วนใหญ่จะใช้วิธีการส่งน้ำแบบตลอดเวลาโดยมีปริมาณน้ำ
เพียงพอในการบริหารจดั การ

การตดิ ตาม และประเมนิ ผลการสง่ นำ้ มกี ารเปรียบเทียบปรมิ าณน้ำส่งทางทฤษฎีกับ ปรมิ าณนำ้ สง่ ทใี่ ช้จรงิ
เป็นรายสัปดาห์

เอกสารประกอบการประเมินการพัฒนาคณุ ภาพการบริหารจัดการ หนา้ 78
โครงการส่งนำ้ และบำรงุ รักษาปากพนังบน สำนักงานชลประทานที่ 15

(2) การตรวจสอบคา่ สมั ประสิทธ์ิของอาคารชลประทานหลัก หลักการอาคารชลประทานหลกั ทั่วๆ ไป
ได้ถูกก่อสร้างและให้งานมาเป็นเวลานาน จึงจำเป็นต้องมีการตรวจสอบค่าสัมประสิทธิ์ของอาคารชลประทาน
เพื่อให้สามารถควบคุมการระบายน้ำและการส่งน้ำได้ตามปริมาณที่กำหนด หากไม่มีการตรวจสอบค่ า
สมั ประสทิ ธ์ขิ องอาคารชลประทานหลักจะทำให้ปริมาณน้ำทสี่ ่งให้กับพื้นทีเ่ พาะปลูกน้อยไปหรือมากไป ซ่ึงจะทำ
ให้พืชขาดน้ำหรือใช้น้ำเกินความจำเป็น การส่งน้ำและการระบายน้ำจะได้ผลหรือมีประสิทธิภาพสูง ถ้ามีการ
วางแผนและคำนวณปริมาณที่ต้องส่งได้ถูกต้องแม่นยำและในการปฏิบัติมีการควบคุมอาคารบังคับน้ำได้อย่างมี
ประสิทธิภาพ การตรวจสอบค่าสัมประสิทธิ์ของอาคารชลประทานหลักเป็นองค์ประกอบหนึ่งที่สำคัญ ใช้
คำนวณหาระยะเปิดบาน เพื่อส่งน้ำให้กับพื้นที่เพาะปลูกและการระบายน้ำลงสู่คลองธรรมชาติตามความ
เหมาะสมกับปรมิ าณน้ำในคลองธรรมชาติสอดคล้องกับปริมาณน้ำในอ่างเก็บน้ำ อาคารชลประทานหลักท่ีส้าคัญ
ต่อการส่งน้ำและการระบายน้ำ ได้แก่ หลักการในการทดสอบหาค่าสัมประสิทธิ์การอาคารท่อส่งน้ำ (River
Outlet) อาคารท่อสง่ น้ำเขา้ คลอง (Canal Outlet)

2.1 เตรียมเครื่องมืออุปกรณ์ที่เกี่ยวกับการควบคุมบำรุงรักษาเครื่องกว้าน-บานระบาย และ
ตรวจสอบมาตรวดั ตา่ งๆ

เอกสารประกอบการประเมินการพฒั นาคณุ ภาพการบริหารจดั การ หน้า 79
โครงการส่งน้ำและบำรงุ รักษาปากพนังบน สำนักงานชลประทานที่ 15

เตรยี มเครอื่ งมอื อปุ กรณ์ที่เกี่ยวกับการควบคมุ บำรงุ รกั ษาเครอื่ งกว้าน-บานระบาย

2.2 การฝึกซ้อมและทำความเข้าใจในขั้นตอนต่างๆ และการแบ่งหน้าที่รับผิดชอบให้กับทีมวัด น้ำ เช่น ผู้วัด
ผู้อา่ น ผูบ้ ันทึกขอ้ มูล ผคู้ วบคมุ ปรบั ระยะบาน และผดู้ รู ะดบั นำ้ เหนือ-ทา้ ยนำ้

การฝกึ ซ้อมและทำความเขา้ ใจในข้นั ตอนตา่ งๆ หน้า 80

เอกสารประกอบการประเมินการพฒั นาคุณภาพการบรหิ ารจดั การ
โครงการส่งน้ำและบำรุงรกั ษาปากพนงั บน สำนกั งานชลประทานท่ี 15

2.3 การนำค่าทไี่ ดจ้ ากการคำนวณและเก็บสถติ ิปริมาณนำ้ ไหลลงอา่ งฯ มาคำนวณเปรียบเทยี บ
2.4 จัดทำและปรับปรงุ RULE CURVE ประมาณ 2 ป/ี คร้ัง

➢ บริหารจัดการน้ำและระบายน้ำสำเร็จตามแผนที่วางไว้ โดยไม่ส่งผลกระทบ
ตอ่ เกษตรกร และพน้ื ท่กี ารเกษตร

➢ ฝึกปฏิบัติการคำนวณปริมาณน้ำและตรวจสอบสภาพเขื่อนและอาคาร
ประกอบพร้อมระบบสง่ นำ้ ทัง้ หมด ปีละ 2 ครัง้

เอกสารประกอบการประเมินการพฒั นาคุณภาพการบริหารจัดการ หน้า 81
โครงการสง่ นำ้ และบำรุงรกั ษาปากพนังบน สำนกั งานชลประทานท่ี 15

การกำหนดช่องทางการรับรู้แก่ผู้รับบริการและผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในลำน้ำโดยการใช้สื่อสังคมออนไลน์
และโดยการทำหนงั สือแจ้งหน่วยงานท่ีเกยี่ วข้อง

การใชส้ ่อื สังคมออนไลน์ผา่ นทาง Facebook หนา้ 82

เอกสารประกอบการประเมินการพัฒนาคุณภาพการบรหิ ารจัดการ
โครงการสง่ นำ้ และบำรุงรักษาปากพนังบน สำนักงานชลประทานที่ 15

การทำหนังสือแจง้ หนว่ ยงานทเ่ี กยี่ วข้อง หน้า 83

เอกสารประกอบการประเมนิ การพฒั นาคณุ ภาพการบริหารจดั การ
โครงการส่งน้ำและบำรงุ รักษาปากพนังบน สำนักงานชลประทานท่ี 15

การสง่ หนังสือแจ้งหน่วยงานทเ่ี กย่ี วข้อง หนา้ 84

เอกสารประกอบการประเมนิ การพฒั นาคณุ ภาพการบรหิ ารจดั การ
โครงการส่งน้ำและบำรงุ รักษาปากพนังบน สำนกั งานชลประทานที่ 15

การทำหนังสือแจง้ หนว่ ยงานทเ่ี กยี่ วข้อง หน้า 85

เอกสารประกอบการประเมนิ การพฒั นาคณุ ภาพการบริหารจดั การ
โครงการส่งน้ำและบำรงุ รักษาปากพนังบน สำนักงานชลประทานท่ี 15

3.4 การควบคุมการส่งน้ำในระดับต่างๆ/การควบคุมการระบายน้ำในระดับต่างๆ
โครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาปากพนังบนมีการควบคุมการส่งน้ำ/ระบายน้ำในระดับต่างๆ และ

ติดตามผลการดำเนินงานการส่งน้ำ พร้อมการรายงานผลกับบหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในพื้นที่ ในกรณีวิกฤติหรือ
ภาวะวิกฤติ มกี ารควบคมุ การสง่ น้ำ/ระบายน้ำในระดับต่างๆ เปน็ 2 กรณดี งั น้ี

1) การควบคุมการส่งน้ำเข้าระบบท่อส่งน้ำในระดับต่างๆ ตามแผนในฤดูแล้งและฤดูฝนตามปริมาณ
การใช้พร้อมทั้งติดตามผลการส่งน้ำและรับแจ้งจากกลุ่มผู้ใช้น้ำและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องทราบ กรณีแรงดันลด
ปริมาณไม่เพยี งพอตอ้ งส่งน้ำปรมิ าณเพิ่มขน้ึ

ระบบควบคุมบานระบายน้ำ ( HIGH PRESSURE GATE )

2) การควบคุมการระบายน้ำลงสู่ลำน้ำเดิมสนับสนุนฝายคลองไม้เสียบและระบบนิเวศลำน้ำเดิมท้าย
อ่างเกบ็ น้ำดังน้ี

2.1 ภาวะปกติตามแผนการส่งน้ำที่วางไว้ขึ้นอยู่กับปริมาณน้ำต้นทุนในอ่างเก็บน้ำปริมาณตาม
ช่วงเวลาและรอบเวร

2.2 ภาวะวิกฤติฤดูแล้งปริมาณน้ำต้นทุนมีปริมาณจำกัดต้องมีการปรับแผนการส่งน้ำให้
เหมาะสมและประชาสัมพันธ์ให้กลุ่มผู้ใช้น้ำและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องทราบ เช่น การงดทำนาปรัง หรือการ
ปรบั เปล่ียนการปลูกพืชใช้น้ำนอ้ ยแทน

เอกสารประกอบการประเมนิ การพฒั นาคณุ ภาพการบรหิ ารจัดการ หนา้ 86
โครงการส่งน้ำและบำรงุ รักษาปากพนงั บน สำนกั งานชลประทานที่ 15

ภาวะวิกฤตฤิ ดแู ล้งปริมาณน้ำต้นทุนมปี ริมาณจำกดั

ภาวะวิกฤติฤดแู ล้งปรมิ าณน้ำต้นทนุ มปี รมิ าณจำกดั

2.3 ภาวะวกิ ฤตฤิ ดฝู นและช่วยอุทกภัยระบายน้ำขึน้ อยู่กบั ปริมาณน้ำต้นทุนและปริมาณน้ำไหล
ลงอ่าง ( In Flow ) โดยการติดตามสถานการณ์น้ำ คาดการณ์สภาพฝน สภาพอากาศ กรมอุตุนิยมวิทยาอย่าง
ใกล้ชดิ การวางแผนการพร่องน้ำเพื่อรบั ปริมาณน้ำในชว่ งฤดูฝนและใหส้ มั พันธ์และต้องเกบ็ น้ำเต็มปริมาณกักเก็บ
เต็มความจุเพอ่ื ไม่ให้เกดิ ภาวะวกิ ฤติฤดูแลง้ และต้องติดตามคาดการณป์ ริมาณฝนอยา่ งใกลช้ ดิ เพื่อป้องกันการเกิด
อุทกภัยด้านท้ายน้ำ รวมทั้งติดตามปริมาณน้ำลำน้ำอื่นๆ ที่ส่งผลกระทบกับพื้นที่ตอนล่างของอำเภอชะอวด
ควบคุมการระบายให้สอดคล้องกับสภาพพื้นที่และปรมิ าณน้ำเพ่ือลดความเส่ียงในการเกิดอุทกภัยและมีการแจ้ง
ประชาสมั พนั ธใ์ ห้ผูไ้ ดร้ บั ผลกระทบและหนว่ ยงานท่ีเก่ยี วขอ้ งทุกชอ่ งทางสื่อสารใหท้ ราบโดยท่ัวถึง

เอกสารประกอบการประเมินการพฒั นาคณุ ภาพการบริหารจัดการ หน้า 87
โครงการสง่ นำ้ และบำรุงรักษาปากพนงั บน สำนกั งานชลประทานที่ 15

ภาวะวิกฤตฤิ ดูฝนและชว่ ยอุทกภยั ระบายนำ้ ขึน้ อยูก่ ับปริมาณนำ้ ตน้ ทุนและปริมาณนำ้ ไหลลงอา่ ง (In Flow)

3.5 การดำเนนิ งานป้องกนั และบรรเทาภยั จากน้ำหรือในสภาวะวิกฤต (น้ำทว่ ม/น้ำแล้ง/น้ำเสีย)
มีวิธีการดำเนินงานป้องกันและบรรเทาภัยจากน้ำในพื้นที่ ตามที่โครงการส่งน้ำและบำรุงรักษากำหนด

เพื่อลดผลเสียหายท่จี ะเกิดขึ้นกบั ฝ่ายส่งนำ้ และบำรุงรกั ษาและผูม้ สี ว่ นได้สว่ นเสีย
1) การดำเนนิ งานปอ้ งกันและบรรเทาภัยจากน้ำ
ได้มีการประชมุ ร่วมกนั กับกลุ่มผูใ้ ชน้ ำ้ ชลประทานฯ เพื่อเสนอปญั หาอนั เกดิ จากนำ้ ไม่ว่าจะเป็นปัญหาน้ำ

แล้ง น้ำท่วม ได้เสนอแผนงานเพื่อเตรยี มความพรอ้ มนำไปสกู่ ารแก้ไขปัญหาแลว้ ในส่วนระดบั พ้ืนท่ีได้เขา้ ไปมีส่วน
ร่วมในการแก้ไขปญั หา โดยเขา้ ไปสนบั สนุนในสว่ นการพิจารณาโครงการ โดยให้สว่ นท้องถนิ่ จดั หางบประมาณไป
แก้ไข

เอกสารประกอบการประเมนิ การพัฒนาคณุ ภาพการบรหิ ารจัดการ หนา้ 88
โครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาปากพนังบน สำนกั งานชลประทานที่ 15

2) การตดิ ตามสถานการณ์
มีการติดตามสถานการณ์ต่างๆ และวิเคราะห์แนวโน้มสถานการณ์ สภาพภูมิอากาศ สภาพน้ำฝน
สภาพนำ้ ทา่ สภาพนำ้ ในอ่างและปจั จัยอ่นื ๆ เพอื่ ให้การบริหารจัดการน้ำและการแก้ไขปัญหาต่างๆ เป็นไปอย่างมี
ประสิทธภิ าพและรวดเรว็ ทันตอ่ เหตุการณ์

การตดิ ตามสถานการณต์ า่ งๆ และวเิ คราะห์แนวโนม้ สถานการณ์

3) การบริหารจัดการนำ้
การบริหารจดั การน้ำช่วงฤดฝู น ( มิถนุ ายน – กุมภาพนั ธ)์ การบรหิ ารนำ้ ในอา่ งเก็บน้ำหว้ ยน้ำใส “อัน
เนื่องมาจากพระราชดำริ” โครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาปากพนังบนจะทำการส่งน้ำเพื่อแก้ปัญหาภัยแล้งโดย
เริ่มจากเดือนพฤษภาคมถึงตุลาคม อาจจะถึงที่ระดับความจุประมาณ 20 ล้าน ลบ.ม. และช่วยเหลือกิจกรรม
ต่างๆ เช่น การประปาส่วนภูมิภาคประมาณ เดือนละ 100,000 ลบ.ม. รักษาระบบนิเวศ ท้ายน้ำและพื้นที่
ชลประทานประมาณ 90,948 ไร่ ให้เป็นไปตามเกณฑ์การเก็บกักน้า (RULE CURVE) และการบริหารสมดุลน้ำ

เอกสารประกอบการประเมนิ การพฒั นาคุณภาพการบริหารจัดการ หนา้ 89
โครงการส่งนำ้ และบำรุงรักษาปากพนังบน สำนกั งานชลประทานท่ี 15

(WATER BALANCE) ที่กำหนดไว้ในแต่ละช่วงเวลา โดยควบคุมไม่ให้เกิดผลกระทบจากสภาพน้ำล้นอ่างเก็บน้ำ
ห้วยนำ้ ใส มากจนเกิดภาวะน้ำท่วมดา้ นทา้ ยน้ำ ตลอดจนสามารถเก็บกักนำ้ ใหเ้ พยี งพอในช่วงปลายฤดฝู น สำหรบั
การใช้น้ำเพือ่ การอุปโภค-บริโภคและทำการเกษตรในช่วงฤดูแล้ง หากมีน้ำเปรีย้ วไหลออกจากพรุก็จะระบายน้ำ
จากอ่างเก็บน้ำห้วยน้ำใสเพื่อผลักดันน้ำเปรี้ยวและเปิดประตูระบายน้ำคลองชะอวด–แพรกเมือง เพื่อเร่งการ
ระบายน้ำเปรี้ยวออกส่ทู ะเล

เอกสารประกอบการประเมินการพัฒนาคุณภาพการบรหิ ารจดั การ หน้า 90
โครงการสง่ น้ำและบำรงุ รกั ษาปากพนงั บน สำนักงานชลประทานท่ี 15

น้ำช่วงฤดฝู นในอา่ งเกบ็ น้ำห้วยน้ำใส “อนั เนื่องมาจากพระราชดำริ”

3.6 การดำเนินการจัดทำบันทึกประวัติการตรวจสอบสภาพ และการบำรุงรักษาอาคารชลประทาน/ Walk
through

โครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาปากพนังบนให้ความสำคัญดูแลอาคารชลประทานประเภทต่าง ๆ ที่
สำคัญๆ ใหม้ สี ภาพพร้อมใช้งานตลอดฤดูกาล จึงกำหนดการปฏิบัติเปน็ แผนงานหลัก ผลผลติ การจัดการน้ำโดยมี
ขั้นตอนดำเนินการ ดังนี้มีการจัดทำบันทึกประวัติการซ่อมแซมและปรับปรุงอาคารชลประทานย้ อนหลัง 3 ปี
บันทึกตรวจสอบสภาพเครื่องกว้านและบานระบายประจำเดือน เพื่อใช้ควบคุมคุณภาพการทำงานและ
ตรวจสอบความซ้ำซ้อนของงานในการดำเนินการแต่ละปี ดำเนินการเดินสำรวจ Walk Through อาคาร
ชลประทานและระบบส่งน้ำ จัดส่งรายละเอียดให้ฝ่ายจัดสรรน้ำฯ จัดทำรายงานละเอียดเป็นฐานข้อมูลประวัติ

เอกสารประกอบการประเมินการพฒั นาคุณภาพการบรหิ ารจัดการ หน้า 91
โครงการสง่ นำ้ และบำรุงรักษาปากพนังบน สำนักงานชลประทานท่ี 15

และบัญชีอาคาร โดยใช้อุปกรณ์ถ่ายภาพที่มีพิกัด GPS และจัดทำแผนที่ในโปรแกรมโปรแกรมด้านสารสนเทศ
ภมู ศิ าสตร์ (geographic information system : GIS)

การตรวจสอบสภาพและการบำรงุ รกั ษาอาคารชลประทาน

เอกสารประกอบการประเมนิ การพัฒนาคุณภาพการบรหิ ารจัดการ หนา้ 92
โครงการสง่ น้ำและบำรุงรกั ษาปากพนังบน สำนักงานชลประทานที่ 15

การใชอ้ ปุ กรณถ์ า่ ยภาพท่ีมีพิกดั GPS และจดั ทำแผนที่ในโปรแกรมโปรแกรมด้านสารสนเทศ ภมู ิศาสตร์
( geographic information system : GIS )

3.7 การคดิ คน้ /นำนวัตกรรมมาใช้ในการปฏบิ ตั ิงาน หรอื ปรบั ปรงุ วธิ กี ารทำงาน
โครงการส่งน้ำและบำรงุ รักษาปากพนังบนมีการนำระบบเทคโนโลยีสารสนเทศ อุปกรณ์ เครื่องมือใน

การปฏิบัติงานที่เหมาะสม สิ่งอำนวยความสะดวกต่างๆ เพื่อให้บุคลากรของฝุายส่งน้ำและบำรุงรักษาสามารถ
ปฏิบัติงานได้อย่างมีประสิทธิภาพและประสิทธิผลและมีการปรับกระบวนการทำงานให้เหมาะสมกับบริบทของ
ฝา่ ยสง่ นำ้ ฯ

โครงการตดิ ต้ังระบบตรวจวดั เพื่อการติดตามบริหารจัดการน้ำโครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาปากพนัง
บน โดยการนำเครื่องมือและระบบทม่ี ีอยู่ให้คุ้มค่าและสามารถต่อยอดระบบนำมาใช้งานในการบริหารจัดการน้ำ

เอกสารประกอบการประเมนิ การพฒั นาคณุ ภาพการบรหิ ารจัดการ หนา้ 93
โครงการสง่ นำ้ และบำรงุ รกั ษาปากพนงั บน สำนกั งานชลประทานที่ 15

ใหม้ ีประสทิ ธิภาพสงู สดุ โดยมแี นวคิดการติดตง้ั มเิ ตอรว์ ัดการไหลแบบ Ultrasonic Clamp On หรอื Ultrasonic
Clamp On Flow Meter เพ่ือตรวจสอบปริมาณนำ้ ผ่านท่อส่งนำ้ สายใหญ่

เอกสารประกอบการประเมนิ การพัฒนาคณุ ภาพการบริหารจัดการ หนา้ 94
โครงการส่งนำ้ และบำรุงรกั ษาปากพนงั บน สำนกั งานชลประทานท่ี 15

โครงการส่งน้ำและบำรงุ รกั ษาปากพนงั บน โดยฝ่ายสง่ นำ้ และบำรุงรักษาที่ 1 มีแนวคดิ คิดในการติดตั้ง
Flow Meter ผ่านท่อส่งน้ำจากอาคารจ่ายสู่ แปลงเกษตรตัวอย่างจำนวน 3 แปลงตามชนิดพืช คือแปลงปาล์ม
น้ำมัน แปลงหญ้าเนเปียร์แปลงเกษตรผสม ประสาน ที่มีระบบท่อกระจายน้ำเต็มแปลง เพื่อวัดปริมาณที่ใช้มา
คำนวณประสิทธิภาพการใช้น้ำชลประทาน รายได้ต่อแปลงต่อฤดูการเก็บเกี่ยวได้อย่างแม่นยำและศึกษาความ
แตกตา่ งระหว่างแปลงเกษตรท่ีมรี ะบบ กระจายน้ำในแปลงท่ีสมบรู ณ์มีการควบคุมการใช้น้า กับแปลงเกษตรที่ไม่
มีระบบกระจายน้ำเพื่อนำผลการ ทดสอบนำมาวางแผนการส่งนำ้ ใหแ้ มน่ ยำและมปี ระสทิ ธิภาพสูงสดุ

Flow Meter หนา้ 95

เอกสารประกอบการประเมนิ การพัฒนาคณุ ภาพการบริหารจดั การ
โครงการสง่ น้ำและบำรงุ รกั ษาปากพนังบน สำนักงานชลประทานท่ี 15

การบรหิ ารองคก์ รผ้ใู ช้น้ำ
3.8 วิธกี ารสร้างการมีสว่ นรว่ มกบั ผรู้ บั บรกิ ารและผ้มู ีสว่ นไดส้ ว่ นเสียในแตล่ ะฤดกู าล

โครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาปากพนังบน มีการดำเนินการสร้างการรับรู้และการ เรียนรู้กับองค์กร
ผใู้ ชน้ ้ำชลประทาน คณะกรรมการจดั การชลประทาน อาสาสมัครชลประทาน โดยการประชุม อบรม ดูงาน การ
จัดเวทชี ุมชน ฯลฯ และมีแผนและผลการดำเนินงานและมีการวัดความพึงพอใจและไม่พงึ พอใจ

(1) การสรา้ งความเข้าใจกบั กล่มุ ผใู้ ช้น้ำอย่างต่อเนื่อง โดยการประชมุ อบรม ดูงาน การจดั เวที ชุมชน
ฯลฯ ในการดำเนินการสร้างความเข้าใจกับผู้ใช้น้ำชลประทาน คณะกรรมการจัดการชลประทาน อาสาสมัคร
ชลประทาน จะใชว้ ธิ กี ารประชุมคณะกรรมการจัดการชลประทานและกลุ่มผู้ใช้นำ้ ได้ดำเนนิ การประชุมเกษตรกร
ผู้ใช้น้ำทกุ ปี เพือ่ ชีแ้ จงแผนการสง่ นำ้ และรับฟังปัญหาในการส่งนำ้ ฯ อย่างนอ้ ยปีละ 2 ครง้ั โดยอาศยั ห้องประชุม
โครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาปากพนังบน อาคารอเนกประสงค์ฝายคลองไม้เสียบและตามทีท่ ำการกลุ่มบริหาร
การใช้น้ำ โครงการส่งน้ำและบำรุงรักษาปากพนังบน มีความจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องบริหารจัดการน้ำให้เกิด
ประโยชน์สูงสดุ มีการติดตามอย่างตอ่ เนื่องในช่วงก่อนการส่งน้ำและระหว่างการส่งนำ้ เพื่อให้สมาชกิ กลุ่มผูใ้ ช้น้ำ
ได้รับทราบถึงสถานการณข์ องน้ำต้นทุน แนวทางการดำเนินการส่งนำ้ การพัฒนาตา่ งๆ ในพื้นที่ชลประทานหรือ
แม้แต่นโยบายการทำงานของกรมชลประทานในปัจจุบัน ให้สมาชิกได้แสดงความคิดเห็นในด้านการส่งน้ำและ
บำรุงรักษาของเจ้าหน้าที่ ตลอดจนเสนอปัญหาที่ต้องการให้กรมชลประทานเข้าไปช่วยแก้ไขปัญหา มีการจัด
ฝึกอบรมให้กับกลุ่มเกษตรผู้ใช้น้ำฯ เพื่อสร้างความเข้าใจและความเข้มแข็งให้กับกลุ่มผู้ใช้น้ำฯ และลดความ
ขัดแย้งที่อาจเกิดขึ้นได้ในอนาคต, อบรมลูก หลานของเกษตรกรในพื้นที่ หลักสูตร อบรมยุวชลกร มีการจัดสรร
งบประมาณในส่วนของโครงการซ่อมแซมตามข้อเสนอของเกษตรกรผู้ใช้น้ำ (1 โครงการ 1 ล้านบาท) เพื่อแก้ไข
ปญั หาใหต้ รงจุดตามทเ่ี กษตรกรมคี วามตอ้ งการ

หลกั สูตรอบรมยุวชลกร หน้า 96

เอกสารประกอบการประเมินการพฒั นาคณุ ภาพการบริหารจัดการ
โครงการสง่ นำ้ และบำรุงรักษาปากพนังบน สำนกั งานชลประทานที่ 15