การประเมิน ใน New Normai

การประเมนิ การเรยี นรู้
ใน New normal

รองศาสตราจารย์ ดร.วิชัย วงษใ์ หญ่
รองศาสตราจารย์ ดร.มารุต พัฒผล

บณั ฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ

การประเมินการเรียนรู้
ใน New normal

รองศาสตราจารย์ ดร.วิชยั วงษใ์ หญ่
รองศาสตราจารย์ ดร.มารตุ พฒั ผล

บณั ฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยศรีนครนิ ทรวโิ รฒ

การประเมินการเรยี นรใู้ น New normal

รองศาสตราจารย์ ดร.วิชัย วงษ์ใหญ่
รองศาสตราจารย์ ดร.มารุต พัฒผล

พิมพ์เผยแพร่ มถิ ุนายน 2563
แหลง่ เผยแพร่ ศูนยผ์ ูน้ ำนวตั กรรมหลักสตู รและการเรยี นรู้

บณั ฑิตวทิ ยาลยั มหาวทิ ยาลยั ศรนี ครนิ ทรวโิ รฒ, กรุงเทพมหานคร
และ www.curriculumandlearning.com
พมิ พ์ที่ บณั ฑิตวิทยาลยั มหาวิทยาลยั ศรนี ครินทรวโิ รฒ, กรงุ เทพมหานคร
ลขิ สิทธ์ิ หนงั สือเล่มนไ้ี มม่ ลี ขิ สิทธ์ิ จัดพิมพเ์ พอ่ื การใชป้ ระโยชน์
ทางหลักสูตรการเรยี นการสอนในสถานศึกษา
และส่งเสรมิ สงั คมแห่งการเรยี นรแู้ ละการแบ่งปนั

คำนำ

หนังสือ “การประเมินการเรียนรู้ใน New normal” เล่มนี้
เขียนขึ้นโดยมวี ัตถุประสงค์เพื่อต่อยอดจากหนังสอื เรื่อง “การออกแบบ
การเรียนรู้ใน New normal” ซึ่งได้นำเสนอแนวคิดและแนวทาง
การประเมินการเรียนรู้ในลักษณะการประเมินตนเองเพื่อพัฒนา
การเรียนรู้ (Self-assessment for improvement) ซึ่งจะส่งเสริมให้
ผู้เรียนเปน็ บคุ คลแหง่ การเรียนรู้ได้ในระยะยาว

หวังเป็นอย่างยิ่งว่าหนังสือเล่มนี้จะเป็นประโยชน์ต่อผู้ที่เกี่ยวข้อง
ไดม้ ากพอสมควร

รองศาสตราจารย์ ดร.วิชยั วงษใ์ หญ่
รองศาสตราจารย์ ดร.มารตุ พฒั ผล

สารบญั

1. บทนำ 1
2. การประเมนิ ตนเองเพื่อพัฒนาการเรยี นรูใ้ น New normal 1
3. Growth mindset ของการประเมินใน New normal 3
4. ความสำคัญของการประเมินตนเองใน New normal 6
5. พลงั คำถามกระตนุ้ การประเมินตนเอง 9
6. บทบาทของผสู้ อนสำหรบั การประเมนิ การเรียนรู้ใน New normal 10
7. บทสรปุ 12
บรรณานกุ รม 13

1

การประเมนิ การเรียนรู้ใน New normal

1. บทนำ

การประเมนิ การเรียนรใู้ น New normal ม่งุ เนน้ การประเมิน
ตนเองของผู้เรียนและสะท้อนคิดไปสู่การพัฒนาตนเองอย่างต่อเนื่อง
(Self-assessment for improvement) โดยผู้สอนมีบทบาทเป็น
โค้ช (Coach) ที่ให้คำชี้แนะให้ผู้เรียนเห็นคุณค่าของการประเมิน
ตนเอง ส่งเสริมให้ผู้เรียนประเมินตนเองด้วยจิตใจใฝ่รู้ นำผลการ
ประเมินมาสะท้อนคิดและถอดบทเรียน และนำไปพัฒนาตนเองอย่าง
ตอ่ เนอ่ื ง

2. การประเมินตนเองเพือ่ พัฒนาการเรยี นรู้ใน New normal

การประเมินตนเองเพื่อพัฒนาการเรียนรู้ หรือ Self-
assessment for improvement เป็นการประเมนิ ตนเองของผ้เู รียน
โดยใช้วิธีการและเครื่องมือประเมินที่มีคุณภาพ (ผู้สอนมีบทบาท
อำนวยความสะดวกให้ผู้เรียนใช้วิธีการและเครื่องมือประเมินตนเอง)
แล้วนำผลการประเมินมาสะท้อนคิด (Reflection) และถอดบทเรียน
(Lesson Learned) และปรับปรุงและพัฒนาตนเองในด้านต่างๆ

2

ทั้งด้านการรู้คิด ทักษะกระบวนการเรียนรู้ และคุณธรรมจริยธรรม
ด้วยวิธกี ารทส่ี อดคล้องกับธรรมชาตขิ องตนเอง

การประเมินการเรียนรู้ใน New normal เปล่ียนแปลงจาก
การประเมินเพื่อตัดสิน ความรู้ความสามารถของผู้เรียน
(Judgement) มาเป็นการประเมินเพื่อพัฒนาการเรียน รู้
(Assessment for learning) เน้นการให้ผู้เรียนประเมินตนเอง
(Self-assessment) มากขึ้น ซึ่งจะช่วยส่งเสริมคุณลักษณะการเป็น
บคุ คลแห่งการเรียนรู้ของผเู้ รยี นในระยะยาว

พัฒนาตนเอง

สะท้อนคิดและถอดบทเรยี น

ผูเ้ รยี นประเมนิ ตนเอง

การประเมินโดยผสู้ อน การประเมินตนเอง
เพื่อตดั สนิ การเรียนรู้ เพอ่ื พฒั นาการเรียนรู้

New normal

ภาพประกอบ 1 การประเมินตนเองเพื่อพัฒนาการเรยี นรู้

3

3. Growth mindset ของการประเมนิ ใน New normal

Growth mindset ของการประเมินใน New normal
เป็นหัวใจสำคัญที่จะเปลี่ยนแปลงจากการประเมินเพื่อตัดสิน
(Assessment for judgement) ไปสู่การประเมินเพื่อพัฒนา
(Assessment for improvement) ได้ประสบความสำเร็จ

การประเมินเพื่อตัดสินได้สร้างความกดดันให้กับผู้เรียน
จากเงื่อนไขต่างๆ เกี่ยวกับการประเมินเหล่านั้น และไม่ส่งเสริม
ให้ผู้เรียนเป็นบุคคลแห่งการเรียนรู้ และคุณลักษณะของความเป็น
นวัตกร ที่ต้องมี Mindset ของการประเมินเพื่อพัฒนา มากกว่า
การประเมินเพื่อตัดสิน เพราะนวัตกรต้องนำผลการประเมิน
ไปปรบั ปรงุ นวตั กรรมอยู่ตลอดเวลา

ผู้สอนมีบทบาทพัฒนาผู้เรียนให้มี Growth mindset
ต่อการประเมินในรูปแบบใหม่ ที่เน้นการประเมินตนเองแล้วนำไปสู่
การสะท้อนคิดและถอดบทเรียน จนเกิดความรู้และปัญญาที่จะ
มองเห็นวา่ จะต้องเรียนรู้และปรบั ปรุงตนเองในสว่ นใด และจะใช้วิธีการ
ปรบั ปรุงอย่างไร ให้เหมาะสมกบั ธรรมชาติของตนเอง

4

จุดเน้นสำคัญของการประเมินการเรียนรู้ใน New normal
คือ การประเมินเชิงรุก (Active assessment) คือ ไม่ต้องรอให้
ผู้สอนเป็นผู้ประเมิน แต่ผู้เรียนประเมินตนเองทันที แทนที่แบบเดิม
ที่เป็นการประเมินเชิงรับ (Passive assessment) คือ ต้องรอให้ผู้สอน
เปน็ ผู้ประเมนิ ทำให้เสยี โอกาสการเรียนรู้โดยไม่จำเป็น

การประเมินเชงิ รุก ประเมินตนเองทนั ที เพ่ิมโอกาส
(Active assessment) การเรยี นรู้

การประเมินเชงิ รับ รอใหผ้ ูส้ อนประเมนิ เสียโอกาส
(Passive assessment) การเรยี นรู้

ภาพประกอบ 2 การประเมนิ เชงิ รกุ และการประเมนิ เชิงรับ

5

Growth mindset ของการประเมินใน New normal มีความ
แตกตา่ งจาก Mindset การประเมินทผ่ี ่านมาดังน้ี

Mindset การประเมนิ ท่ีผา่ นมา Growth mindset
ของการประเมนิ ใน New normal

- การประเมนิ คอื การพสิ ูจน์ว่า - การประเมินคอื การตรวจสอบ

ผ้เู รยี นมีความรู้ความสามารถ คุณภาพของผู้เรยี นว่ามสี ่ิงใด

มากน้อยเพยี งใด ทตี่ ้องปรบั ปรงุ และพฒั นา

- ผลการประเมินไม่สามารถ - สามารถแก้ไขผลการประเมินได้

แก้ไขใหด้ ีข้ึนได้ เมอ่ื ผูเ้ รียนมศี กั ยภาพทีส่ ูงข้ึน

- มุ่งเนน้ การประเมนิ แล้วนำไป - มุ่งเน้นการประเมนิ แลว้ นำไป

เปรยี บเทียบกบั คนอืน่ ตรวจสอบตนเอง

- ประเมินแลว้ ก็แลว้ กัน - ประเมินแลว้ ต้องนำไปพฒั นา

- ประเมินไม่ผ่านสามารถซอ่ มได้ - ประเมนิ ผา่ นก็สามารถซ่อมได้

- ประเมินครั้งเดียวเลิก - ประเมนิ ไปเรอื่ ยๆ

สิ่งท้าทายความคิดที่จะนำไปสู่ Growth mindset ของการ
ประเมนิ ใน New normal คือ การเปิดโอกาสใหผ้ ้เู รียนทุกคนสามารถ
ปรับปรุงและพัฒนาตนเองจากผลการประเมินที่ผ่านมาได้แบบไม่มี

เงื่อนไข จนกว่าผู้เรียนบรรลุเป้าหมายของตนเอง เพราะการเรียนรู้
เปน็ ของผเู้ รยี น ไมใ่ ช่ของผู้สอน

6

4. ความสำคญั ของการประเมนิ ตนเองใน New normal

การประเมินตนเองของผู้เรียน จะเป็นวิธีการหลัก
ของการประเมินการเรียนรู้ใน New normal เนื่องจากการเรียนรู้
ใน New normal ผู้เรียนจะมี Platform ในการเรียนรู้ที่หลากหลาย
มากขึน้ มที างเลอื กในการเรียนรู้มากข้นึ

ด้วยเหตุนี้การประเมินโดยผู้สอนฝ่ายเดียวจะไม่สามารถ
ตอบสนองการเรียนรู้ที่หลากหลายของผู้เรียนได้ และไม่มีสารสนเทศ
อย่างเพียงพอ ในการนำมาออกแบบการจัดการเรียนรู้ได้อย่างมี
ประสทิ ธิภาพ จึงตอ้ งใช้การประเมนิ ตนเองของผ้เู รียนเข้ามาช่วย

การประเมินตนเองของผู้เรียน มีจุดเน้นคือการให้ผู้เรียน
ใช้การประเมนิ ตนเองเป็นกระบวนการเรียนรูช้ นดิ หน่ึง (Assessment
as Learning) ผเู้ รียนประเมินตนเองเป็นระยะๆ แลว้ เรียนรู้จากผลการ
ประเมินนัน้ และแสวงหาแนวทางพัฒนาตนเองตอ่ ไปไม่มีทสี่ ้นิ สุด

การประเมินตนเองมปี ระโยชน์ต่อผเู้ รียนหลายประการดงั น้ี

1. การประเมินตนเองช่วยกระตุน้ คณุ ลักษณะการมีวินัย
ในการเรียนรู้ของผเู้ รียน

7

2. ผู้เรียนได้เรียนรู้วิธีการประเมินตนเองซึ่งเป็น
เครื่องมือสำคัญในการประกอบอาชีพและการดำรงชีวิตในอนาคต
เพราะต้ อ งใช ้ ก ารป ร ะ เม ิน เป ็น เ ค ร ื่ อ ง มื อส ำห รั บ กา ร พั ฒน า อ า ชี พ
และคุณภาพชวี ติ

3. ผู้เรียนได้ฝึกทักษะการสะท้อนคิดและการตั้งคำถาม
เกี่ยวกับการเรียนรู้ของตนเอง และพยายามตอบคำถามนั้นด้วยตนเอง
และนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงความคิดและพฤติกรรมการเรียนรู้
(Transform) ตอ่ ไป

4. ผู้เรียนได้ใช้ผลการประเมินตนเองในการกำหนด
เป้าหมายการเรียนรู้ที่เหมาะสมกับระดับความสามารถของตนเอง
กำกับตนเองไปสเู่ ปา้ หมายและพัฒนาตอ่ ยอดไปอยา่ งตอ่ เนื่อง

5. การประเมินตนเองช่วยกระตุ้นให้ผู้เรียนสะท้อนผล
การเรียนรู้และทบทวนสิ่งที่ได้เรียนรู้ สิ่งที่ทำได้ดี สิ่งที่ควรปรับปรุง
กำหนดเปา้ หมายและวิธีการปรับปรุงดว้ ยตนเอง และนำไปสู่การปฏิบัติ
ในลักษณะวงจรการเรียนรู้และพัฒนา (Learning and Development
Cycle) ทเ่ี ปน็ รากฐานของคณุ ลักษณะบุคคลแหง่ การเรยี นรู้

คณุ คา่ ของ 8
การประเมนิ ตนเอง
ผเู้ รยี นไดร้ ับการกระตุ้นวินยั ในการเรยี นรู้
ผู้เรยี นไดเ้ รียนรู้วธิ กี ารประเมนิ ตนเอง

ผเู้ รยี นไดฝ้ ึกทักษะการสะท้อนคดิ
ผู้เรยี นได้กำหนดเปา้ หมายการเรียนรู้
ทเ่ี หมาะสมกบั ตนเอง

ผู้เรยี นไดส้ ะทอ้ นผลการเรยี นรู้
และทบทวนสง่ิ ทไ่ี ด้เรยี นรู้
สง่ เสริมคณุ ลกั ษณะบคุ คลแห่งการเรียนรู้

ภาพประกอบ 3 คณุ คา่ ของการประเมนิ ตนเอง

9

5. พลังคำถามกระตนุ้ การประเมนิ ตนเอง

พลังคำถามกระตุ้นการประเมินตนเอง หมายถึง คำถาม
ที่ผู้สอนใช้กระตุ้นผู้เรียนให้ประเมินหรือตรวจสอบการเรียนรู้
ของตนเองได้อยา่ งมเี ปา้ หมายและทศิ ทาง เชน่ คำถามดังต่อไปนี้

1. จดุ มงุ่ หมายของการเรยี นของนักเรยี นคอื อะไร

2. นักเรียนมวี ธิ กี ารเรียนรู้ในเร่อื งนอี้ ยา่ งไร

3. นักเรียนไดเ้ รยี นร้อู ะไรจากการปฏิบตั กิ จิ กรรม

4. นักเรยี นมคี วามเขา้ ใจสาระสำคัญทเ่ี รียนรู้ว่าอย่างไร

5. นกั เรยี นมีเกณฑ์การประเมินการเรยี นรู้อยา่ งไร

6. นักเรียนประสบความสำเรจ็ ตามจดุ มงุ่ หมายหรอื ไม่

7. สิ่งทนี่ ักเรียนทำไดด้ ีคอื อะไร

8. ส่งิ ท่ีนกั เรยี นควรพัฒนาใหด้ ีขึน้ คืออะไร

การใช้คำถามที่ดีจะกระตุ้นการคิดขั้นสูงของผู้เรียนและ
ส่งผลกระทบต่อระบบคิดของผู้เรียนที่นำไปสู่การเปล่ียนแปลง
พฤติกรรม

10

6. บทบาทของผูส้ อนสำหรบั การประเมนิ การเรียนรู้
ใน New normal

บ ท บ า ท ข อ ง ผ ู ้ ส อ น ส ำ ห ร ั บ ก า ร ป ร ะ เ ม ิ น ก า ร เ ร ี ย น รู้
ใน New normal เป็นบทบาทที่ส่งเสริมให้ผู้เรียนสามารถประเมิน
ตนเองไดอ้ ยา่ งมคี ุณภาพและเกดิ การเรียนรู้จากการประเมนิ ดังนี้

1. สร้างบรรยากาศความไว้เนื้อเชื่อใจ (Trust) ในการ
ประเมินตนเอง ที่ทำให้ผู้เรียนรู้สึกปลอดภัยที่จะประเมินตนเอง
ตามขอ้ มูลท่เี ปน็ จริง

2. กระตุ้นผู้เรียนให้เห็นคุณค่าของการประเมินตนเอง
ในฐานะที่เป็นเครื่องมือสำคัญของการเรียนรู้ ที่มิใช่เพียงแค่การตัดสิน
ผลการเรยี นรู้

3. อำนวยความสะดวกด้านเครื่องมือประเมินที่ผู้เรียน
อาจจะต้องใช้เป็นแนวทางหรือหลักเกณฑ์ในการประเมินตนเอง
ซึ่งเครื่องมือประเมินที่มีคุณภาพ จะเป็นปัจจัยสนับสนุนให้ผู้เรียน
สามารถสะทอ้ นคดิ และถอดบทเรียนจากการประเมนิ ตนเองไดด้ ีขึ้น

4. ตรวจสอบผลการประเมินตนเองของผู้เรียนแล้วให้
ข้อมูลย้อนกลับเกี่ยวกับคุณภาพของการประเมินตนเอง ทั้งในแง่
กระบวนการประเมินตนเอง ผลการประเมินตนเอง ตลอดจน
การปรับปรุงและพฒั นาตนเองจากผลการประเมิน

11

5. เปิดโอกาสให้ผู้เรียนได้แลกเปลี่ยนเรียนรู้ผลการ
ประเมิน การสะท้อนคดิ และถอดบทเรียนกับเพื่อนร่วมช้นั เรยี น เพอื่ ให้
ผู้เรียนไดเ้ รียนรรู้ ่วมกนั มากขน้ึ

สรา้ งบรรยากาศความไวเ้ นอื้ เชือ่ ใจ (Trust)

กระตุน้ ผู้เรยี นใหเ้ ห็นคณุ คา่ ของการประเมินตนเอง

บทบาทของผู้สอน อำนวยความสะดวกดา้ นเครื่องมอื ประเมนิ
สำหรบั การประเมนิ การเรียนรู้

ใน New normal

ตรวจสอบผลการประเมนิ ตนเองของผูเ้ รยี น
แลว้ ใหข้ ้อมูลยอ้ นกลบั

เปดิ โอกาสให้ผูเ้ รียนแลกเปลี่ยนเรยี นรู้
การสะท้อนคดิ และถอดบทเรยี น

ภาพประกอบ 4 บทบาทของผู้สอนสำหรับการประเมนิ การเรยี นรู้
ใน New normal

12

7. บทสรุป

การประเมินการเรียนรู้ใน New normal มุ่งเน้นการใช้
วิธีการประเมินตนเองเพื่อพัฒนาการเรียนรู้ (Self-assessment for
improvement) เพื่อพัฒนาผู้เรียนให้มีความสามารถในการประเมิน
ตนเองซ่งึ เปน็ จดุ เนน้ ของการประเมนิ การเรียนรใู้ น New normal

ผู้สอนเปิดโอกาสให้ผู้เรียนประเมินตนเองในลักษณะของ
การประเมินเชิงรุก (Active assessment) ที่เป็นการประเมินตนเอง
ทันทีเมื่อมีการเรียนรู้เกิดขึ้น แทนที่การประเมินเชิงรับ (Passive
assessment) ที่ตอ้ งรอให้ผูส้ อนประเมนิ ทำให้เสียโอกาสการเรียนรู้

บทบาทผู้สอนยังคงมีความสำคัญ โดยต้องจัดเตรียม
เครื่องมือการประเมินต่างๆ ที่มีคุณภาพ เพื่อให้ผู้เรียนได้ใช้ในการ
ประเมินตนเอง อีกทั้งยังต้องให้ข้อมูลย้อนกลับต่อคุณภาพของการ
ประเมินตนเองของผู้เรียน เพื่อให้ผู้เรียนสามารถประเมินตนเอง
ได้ถูกต้องตามความเป็นจริงได้มากขึ้น นอกจากนี้ผู้สอนยังต้องส่งเสริม
ให้ผู้เรียนสะท้อนคิดและถอดบทเรียนจากผลการประเมินตนเอง
อีกดว้ ย

13

บรรณานกุ รม

เกษม วัฒนชัย. (2553). การเรียนรู้ที่แท้และพอเพียง (พิมพ์ครั้งที่ 7).
กรุงเทพฯ: สำนักพมิ พม์ ตชิ น.

พระพรหมคณุ าภรณ์ (ป. อ. ปยตุ โต). (2555). พทุ ธธรรมฉบบั ปรบั ขยาย
(พิมพ์ครั้งที่ 35). กรงุ เทพฯ: สำนักพิมพผ์ ลิธมั ม์.

Sackstein, Atarr. (2015). Teaching Students to Self-Assess:
How Do I Help Students Reflect and Grow as Learners?
Alexandria, VA: ASCD.

ผู้สอนเปิดโอกาสให้ผู้เรยี นประเมินตนเอง
ในลักษณะของการประเมินเชงิ รุก (Active assessment)

แทนทกี่ ารประเมนิ เชิงรับ (Passive assessment)
ทต่ี อ้ งรอให้ผสู้ อนประเมนิ ...ทำให้เสียโอกาสการเรียนรู้