แนวปฏิบัติการใช้แรงงานที่ดี สำหรับสถานประกอบกิจการทั่วไป (GLP)

ค�ำ นำ�

กระทรวงแรงงาน โดยกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน
ได้จัดทำ�แนวปฏิบัติการใช้แรงงานที่ดีสำ�หรับสถานประกอบกิจการ
ท่ัวไป (Good Labour Practices Guidelines for Workplace)
เพื่อให้สถานประกอบกิจการทุกประเภทและทุกขนาดนำ�ไปใช้
เปน็ แนวทางเบอื้ งตน้ ในการปรบั ปรงุ สภาพการจา้ งและสภาพการท�ำ งาน
ด้วยความสมัครใจ เพ่ือให้สถานประกอบกิจการมีการจ้างแรงงาน
สอดคล้องกับกฎหมาย และสามารถพัฒนาอย่างต่อเน่ืองให้มีระบบ
บรหิ ารจดั การแรงงานทด่ี เี ทยี บไดก้ บั มาตรฐานแรงงานสากล โดยมงุ่ เนน้
การยกระดับคุณภาพชีวิตแรงงาน การป้องกันและแก้ไขปัญหา
การใชแ้ รงงานเดก็ การใชแ้ รงงานบงั คบั การเลอื กปฏบิ ตั แิ ละการคา้ มนษุ ย์
ด้านแรงงาน อันเป็นการแสดงออกของการประกอบธุรกิจอย่างมี
จรยิ ธรรม และมีความรับผิดชอบต่อสงั คม
แนวปฏิบัติการใช้แรงงานท่ีดีสำ�หรับสถานประกอบกิจการ
ทว่ั ไป (Good Labour Practices Guidelines for Workplace) จดั ท�ำ ขน้ึ
ตามกรอบบทบัญญัติของกฎหมายแรงงานว่าด้วยการค้มุ ครองแรงงาน
แรงงานสัมพันธ์ ความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อม
ในการทำ�งาน สวัสดิการแรงงาน การจัดหางานและการประกันสังคม
ตลอดจนอนุสัญญาองค์การแรงงานระหว่างประเทศ และองค์การ
สหประชาชาติ

ก

สารบญั

หน้า

ค�ำน�ำ ก
1. วตั ถุประสงค์ 1
2. ขอบเขตและการน�ำไปใช้ 1
3. เอกสารอ้างอิง 1
4. แนวปฏบิ ตั สิ �ำหรบั นายจ้าง 3
4.1 ระบบการจดั การและการบรหิ ารแรงงาน 3
4.2 การไมใ่ ช้แรงงานบังคบั (No Forced Labour) 4
4.3 การไม่ใช้แรงงานเดก็ (No Child Labour) 7
4.4 การใช้แรงงานหญงิ (Female Labour) 8
4.5 การไมเ่ ลือกปฏบิ ัติ (Non-Discrimination) 9
4.6 เสรีภี าพในการสมาคม การเจรจาต่อ่ รองร่่วม 10
และความรว่ มมือในสถานประกอบกิจการ
(Freedom of Association, Collective
Bargaining and Workplace Cooperation)

สารบญั (ตอ่ )

หนา้

4.7 คา่ จา้ ง สิทธิประโยชน์ และช่วั โมงการท�ำงาน 11
(Wages, Benefits and Working Time) 13
4.8 ความปลอดภยั อาชีวอนามยั
และสภาพแวดลอ้ มในการท�ำงาน 15
(Occupational Safety, Health
and Environment)
4.9 สวสั ดิการ (Worker Welfare)

ภาคผนวก 17



แนวปฏบิ ตั กิ ารใช้แรงงานทดี่ ีส�ำ หรับสถานประกอบกิจการทว่ั ไป
Good Labour Practices Guidelines for Workplace

1. วัตถุประสงค์
แนวปฏิบิ ัตั ิกิ ารใช้แ้ รงงานที่่�ดีสี ำ�ำ หรับั สถานประกอบกิจิ การทั่�วไป
มีีวััตถุุประสงค์์เพื่ �อให้้สถานประกอบกิิจการใช้้เป็็นแนวทางเบื้ �องต้น้
ในการปรัับปรุุงสภาพการจ้้างและสภาพการทำำ�งานด้้วยตนเอง
อยู่่�บนพื้�นฐานของความสมััครใจ เป็็นการส่่งเสริิมการปฏิิบััติิ
ตามกฎหมาย ท�ำให้สถานประกอบกิจการพัฒนาไปสู่การปฏิบัติ
ท่ีสอดคล้องกับกฎหมาย ซ่ึงเป็นการแสดงถึงความรับผิดชอบ
ตอ่ สงั คมดา้ นแรงงาน สง่ ผลใหเ้ กดิ การยกระดบั คณุ ภาพชวี ติ ของลกู จา้ ง
เพม่ิ ผลิตภาพและความรว่ มมอื ในสถานประกอบกจิ การ

2. ขอบเขตและการน�ำไปใช้
แนวปฏิบัติการใช้แรงงานที่ดีฉบับนี้สามารถน�ำไปใช้ได้กับ
สถานประกอบกจิ การทุกประเภทและทุกขนาด

3. เอกสารอา้ งองิ
3.1 พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ.2541
และฉบับทแ่ี ก้ไขเพมิ่ เตมิ
3.2 พระราชบัญญัติแรงงานสัมพันธ์ พ.ศ.2518
และฉบับทแ่ี ก้ไขเพ่มิ เติม
3.3 พระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัย
และสภาพแวดล้อมในการท�ำงาน พ.ศ.2554 และกฎกระทรวง
ท่เี กี่ยวข้อง

1

แนวปฏิบตั กิ ารใช้แรงงานทีด่ ีสำ�หรบั สถานประกอบกิจการท่ัวไป
Good Labour Practices Guidelines for Workplace

3.4 พระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการค้ามนุษย์
พ.ศ.2551
3.5 พระราชบญั ญัติประกันสงั คม พ.ศ.2533
3.6 พระราชบัญญัติจัดหางานและคุ้มครองคนหางาน
พ.ศ.2528
3.7 สิทธิพ้ืนฐานในการท�ำงานตามอนุสัญญาขององค์การ
แรงงานระหวา่ งประเทศ
3.8 หลักปฏิบัติว่าด้วยผู้ป่วย HIV/AIDS ขององค์การ
แรงงานระหว่างประเทศ
3.9 ปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชนขององค์การ
สหประชาชาติ ค.ศ.1948
3.10 อนุสัญญาขององค์การสหประชาชาติว่าด้วย
การขจดั การเลอื กปฏบิ ัตติ ่อสตรีในทกุ รูปแบบ ค.ศ.1979

2

แนวปฏิบตั กิ ารใชแ รงงานทีด่ สี ําหรับสถานประกอบกิจการทวั่ ไป
Good Labour Practices Guidelines for Workplace

แนวปฏบิ ัตสิ ำ�หรบั น�ยจ�้ ง

4.1 ระบบก�รจดั ก�รและก�รบรหิ �รแรงง�น
ส ถ า น ป ร ะ ก อ บ กิ จ ก า ร ต ้ อ ง ด่ แ ล แ ล ะ ใ ห ้ ค ว า ม สำ า คั ญ

เกย่ี วกบั การบรหิ ารแรงงานใหเ้ ปน็ ไปตามหลกั ธรรมาภบิ าลนายจา้ ง
ต้องจัดทำานโยบายการจัดการทรัพยากรบุคคลอย่างชัดเจน
มขี น้ั ตอนการดาำ เนนิ การและมกี ลไกการดแ่ ลเพอื่ ใหม้ นั่ ใจไดว้ า่ นโยบาย
และข้ันตอนการปฏิบัติมีความสอดคล้องและมีประสิทธิภาพ
อย่างย่ังยนื

แ น ว ป ฏิ บั ติ สำ � ห รั บ น � ย จ ้ � ง เ กี่ ย ว กั บ ร ะ บ บ ก � ร จั ด ก � ร
และก�รบรหิ �รแรงง�น
1. มีนโยบายการจดั การบริหารแรงงาน
2. มชี อ่ งทางใหล้ ก่ จา้ งไดแ้ สดงความคดิ เหน็ และเขา้ ถงึ กลไก
การรอ้ งเรยี นไดด้ ้วยตนเอง
3. มีการแก้ไขและป้องกันในกรณีที่ไม่ปฏิบัติตามนโยบาย
ของสถานประกอบกิจการ
4. มกี ารจดั ทาำ ทะเบยี นลก่ จา้ ง และเกบ็ บนั ทกึ ขอ้ มล่ ลก่ จา้ ง
ตามกฎหมาย
5. มขี อ้ บังคบั เกี่ยวกบั การทำางานเป็นลายลักษณอ์ กั ษร
6. มกี ารปด ประกาศขอ้ บงั คบั เกยี่ วกบั การทาำ งานใหล้ ก่ จา้ ง
ทราบ
7. มสี ัญญาจ้างท่เี ป็นลายลักษณ์อักษร ล่กจา้ งไดร้ ับคฉ่ บบั
สญั ญาจา้ ง และรับทราบข้อตกลงในสัญญาจ้าง

3

แนวปฏบิ ัตกิ ารใชแ รงงานทีด่ สี าํ หรับสถานประกอบกิจการท่ัวไป
Good Labour Practices Guidelines for Workplace

4.2 ก�รไม่ใช้แรงง�นบงั คบั (No Forced Labour)
แรงงานบงั คบั หมายถงึ งานหรอื บรกิ ารทไี่ ดจ้ ากบคุ คลซงึ่ ทาำ ไป
โดยการถ่กข่มข่ หรือถ่กกระทำาด้วยวิธีการอ่ืนใดให้ตกในสภาวะ
จาำ ยอมทาำ งานนั้นโดยไม่สมคั รใจ ลักษณะการกระทาำ ทีเ่ ปน็ แรงงาน
บงั คับ เชน่
1. การหลอกลวงใหท้ าำ งาน โดยจงใจปด บงั ขอ้ เทจ็ จรงิ เพอื่ ให้
ล่กจ้างหลงผิดยินยอมทำางาน ซึ่งหากล่กจ้างได้รับร่้ข้อเท็จจริง
ท่ีถ่กต้องแต่ต้นก็จะไม่ยอมทำางานให้เม่ือล่กจ้างตกลงทำางาน
จงึ มผี ลใหล้ ก่ จ้างตกในสภาวะจำายอมทำางานโดยไมส่ มคั รใจ
2. การจำากัดเสรีภาพในการเข้าหรือออก เช่น ห้ามล่กจ้าง
ออกจากสถานทที่ าำ งานหรอื ทพ่ี กั โดยไมม่ เี หตผุ ลอนั ชอบ หรอื ไมไ่ ด้
อย่ ในข้อกำาหนดตามมาตรการความปลอดภัยทางชีวภาพ
(Biosecurity Measures) ของสถานประกอบกิจการ
3. การข่มข่และใช้ความรุนแรงต่อร่างกายกับล่กจ้าง เช่น
การทุบตี การล่วงละเมิดทางเพศ การลงโทษทางการเงิน เช่น
กอ่ ภาระหนผ้ี ก่ พนั ใหก้ บั ลก่ จา้ ง จา่ ยคา่ จา้ งลา่ ชา้ หรอื ไมจ่ า่ ยคา่ จา้ ง
เพ่อื เป็นข้อผ่กมดั ให้ลก่ จา้ งทำางาน
4. การเก็บยึดเอกสารของล่กจ้าง เช่น หนังสือเดินทาง
ใบอนญุ าตทำางาน หรือเอกสารประจาำ ตวั
5. การใช้แรงงานด้วยวิธีการนำาภาระหนี้สินมาเป็นสิ่งผ่ก
มดั เพอื่ บงั คับใหท้ าำ งาน ทาำ ใหล้ ก่ จ้างไม่มีอิสระในการออกจากงาน
อันเน่อื งมาจากภาระหนี้สิน

4

แนวปฏิบตั ิการใชแ้ รงงานที่ดีส�ำ หรับสถานประกอบกจิ การท่วั ไป
Good Labour Practices Guidelines for Workplace

แนวปฏบิ ัตสิ �ำหรับนายจ้างเกย่ี วกับการไม่ใช้แรงงานบงั คับ
1. ไม่มีการใช้ความรุนแรงหรือการข่มขู่คุกคามลูกจ้าง
เพอ่ื ใหล้ กู จา้ งท�ำงาน
2. ไม่มีการข่มขู่ลูกจ้างที่เป็นแรงงานต่างด้าวว่าจะแจ้ง
เจ้าหน้าท่ีภาครัฐเพื่อตรวจสอบหรือจับกุมหรือส่งกลับประเทศ
ตน้ ทางเพ่ือขม่ ขูใ่ ห้ลกู จ้างท�ำงาน
3. ลูกจ้างมีเสรีภาพในการเข้าหรือออกสถานที่ท�ำงาน
หรือทพี่ กั ตามระเบียบของสถานประกอบกจิ การ
4. ไม่มีการเก็บเอกสารส�ำคัญประจ�ำตัวหรือทรัพย์สิน
สว่ นตัวของลูกจา้ ง
5. ไม่มกี ารเรียกเก็บเงินจากลูกจา้ งเพอื่ การจัดหาแรงงาน
6. ไม่มีการเรียกเก็บหรือรับหลักประกันความเสียหาย
ในการท�ำงาน
7. มีการเขียนสัญญาจ้างเป็นลายลักษณ์อักษรและจัดท�ำ
ในภาษาของแรงงานขา้ มชาติ
8. มีีการระบุุหน้้าที่�ความรัับผิิดชอบของลููกจ้้าง ชั่่�วโมง
การทำำ�งาน ค่่าจ้้างผลประโยชน์์อื่ �นๆ ที่่�ได้้รัับและสิิทธิิของลููกจ้้าง
ในสััญญาจ้า้ งที่่�ชััดเจน
9. ไม่จ่ายค่าจ้างให้แก่ลูกจ้างล่าช้าระงับการจ่ายค่าจ้าง
หรอื จา่ ยคา่ จา้ งไมส่ มำ�่ เสมอเพอ่ื ลงโทษและหรอื บบี บงั คบั ใหล้ กู จา้ ง
ท�ำงานอยูก่ ับตน
10. มีการจา่ ยค่าจา้ งใหก้ บั ลกู จา้ งโดยตรง

5

แนวปฏิบัตกิ ารใช้แรงงานทด่ี สี �ำ หรับสถานประกอบกิจการท่วั ไป
Good Labour Practices Guidelines for Workplace

11. ลกู จา้ งไม่ถกู บงั คับให้ท�ำงานลว่ งเวลาท�ำงาน ในวันหยดุ
หรือท�ำงานล่วงเวลาในวันหยุดมากกว่า 36 ช่ัวโมงต่อสัปดาห์
โดยใช้เหตุผลข่มขู่ว่าจะไล่ออกหรือกระท�ำการใด ๆ ที่ข่มขู่ว่าจะมี
การหกั เงนิ เดอื น
12. มีการตรวจสอบตัวแทนจัดหางานว่าได้รับการอนุญาต
และขนึ้ ทะเบยี นอย่างถกู ต้อง
13. มีการรับทราบข้อปฏิบัติในการสรรหาแรงงาน
ของตัวแทนจัดหางาน
14. มกี ารรบั ทราบขอ้ ก�ำหนดและเงอื่ นไขการจา้ งงานทตี่ วั แทน
จัดหางานแจ้งให้ลูกจ้างทราบ เพ่ือให้ลูกจ้างที่ตัวแทนจัดหางาน
แจง้ ใหล้ กู จ้างทราบ เพือ่ ใหล้ ูกจ้างมคี วามแน่ใจว่านายจา้ งใหเ้ ข้ามา
ท�ำงานด้วยขอ้ ก�ำหนด และเงอื่ นไขทต่ี กลง
15. มีการรับทราบค่าใช้จ่ายที่ลูกจ้างต้องจ่ายให้กับตัวแทน
จัดหางาน
16. มีกระบวนการตรวจสอบได้ว่าตัวแทนจัดหางานไม่มี
การใช้แรงงานบงั คับ
17. มกี ารอธบิ ายสญั ญาจา้ งในภาษาของลกู จา้ ง กรณลี กู จา้ ง
มขี ้อจ�ำกดั ด้านภาษาในการอา่ นหรือเขยี น
18. ลูกจ้างสามารถบอกเลิกสัญญาจ้าง โดยไม่ถูกปรับ
หรือถูกลงโทษ
19. ลููกจ้า้ งที่�สิ้�นสุดุ การจ้า้ งงานหรือื ถููกเลิกิ จ้า้ ง สามารถเข้า้ ถึงึ
ทรััพย์์สิินของตนเอง และมีีสิิทธิิได้้รัับค่่าจ้้างเต็็มจำำ�นวนตลอดเวลา
ที่่�ทำ�ำ งานภายในระยะเวลา 3 วััน

6

แนวปฏิบตั ิการใชแ รงงานท่ดี สี ําหรบั สถานประกอบกิจการท่ัวไป
Good Labour Practices Guidelines for Workplace

4.3 ก�รไม่ใชแ้ รงง�นเด็ก (No Child Labour)
การใช้แรงงานเด็กทำาให้ส่ญเสียการดำาเนินชีวิตในวัยเด็ก
ซึ่งอาจเป็นอันตรายต่อการพัฒนาทางร่างกายและจิตใจของเด็ก
ทั้งยังเป็นอุปสรรคต่อการศกึ ษา
แนวปฏิบตั สิ �ำ หรบั น�ยจ้�งเกย่ี วกับก�รไม่ใช้แรงง�นเด็ก
1. ไม่จ้างเด็กที่มีอายุต่ำากว่า 15 ปทำางานหรือท่ีกฎหมาย
กำาหนด
2. มีการตรวจสอบอายุของล่กจ้างทั้งจากเอกสาร
และวธิ ีการสมั ภาษณ์
3. แจ้งการจ้างงานล่กจ้างซ่ึงเป็นเด็กให้พนักงานตรวจ
แรงงานให้รับทราบภายใน 15 วันนับแต่วันที่ล่กจ้างเข้าทำางาน
และหลังสิ้นสดุ สัญญาภายใน 7 วนั
4. ไม่เรียกเก็บเงินประกันหรือเรียกเก็บเงินจากล่กจ้าง
เพ่ือให้ไดง้ านทำา
5. ไม่มีการให้ล่กจ้างซึ่งเป็นเด็กทำางานในสถานท่ีทำางาน
ที่มีความร้อน ความเย็น การสั่นสะเทือน ระดับเสียง แสงสว่าง
ท่อี ย่ในระดบั ทีเ่ ปน็ อันตราย
6. ไม่มีการใช้ล่กจ้างซ่ึงเป็นเด็กทำางานท่ีอาจมีการสัมผัส
กับสารเคมีอันตราย สารพิษ และวัตถุที่ก่อให้เกิดประกายไฟ
หรอื ระเบดิ ได้
7. ไม่มีการให้ล่กจ้างซ่ึงเป็นเด็กทำางานขับรถยกของ
หรือยานพาหนะที่ใช้เคร่อื งยนต์สาำ หรบั เคลอ่ื นยา้ ยสนิ คา้

7

แนวปฏบิ ตั กิ ารใชแ รงงานทดี่ สี าํ หรบั สถานประกอบกจิ การทวั่ ไป
Good Labour Practices Guidelines for Workplace

8. ไมม่ กี ารใหล้ ก่ จา้ งซงึ่ เปน็ เดก็ ทาำ งานเกยี่ วกบั การซอ่ มบาำ รงุ
หรือทาำ ความสะอาดอุปกรณไ์ ฟฟา้ หรอื อุปกรณ์เครอ่ื งจกั รกล
9. ไมม่ กี ารใหล้ ก่ จา้ งซงึ่ เปน็ เดก็ ทาำ งานบนนงั่ รา้ นทสี่ ง่ จากพนื้
มากกวา่ 10 เมตรเพ่ือการสร้างหรอื ซอ่ มบำารงุ อปุ กรณ์

4.4 ก�รใช้แรงง�นหญงิ (Female Labour)
การใชแ้ รงงานหญงิ และการสนบั สนนุ หลกั การทเี่ ทา่ เทยี มกนั
ในเพศสภาพเป็นหลกั การข้นั พ้นื ฐานดา้ นสทิ ธมิ นษุ ยชนสากล เชน่
การจ่ายค่าจ้างท่ีเท่าเทียมกันในงานท่ีเหมือนกัน การได้รับโอกาส
และดแ่ ลปฏิบัติทเี่ ท่าเทยี มกนั ระหว่างล่กจา้ งหญิงและลก่ จา้ งชาย
แนวปฏิบัติส�ำ หรับน�ยจ้�งเกี่ยวกบั ก�รใช้แรงง�นหญงิ
1. มีความเท่าเทียมกันในการจ้างงานทั้งล่กจ้างหญิง
และล่กจา้ งชาย
2. ไม่มีการตรวจการต้ังครรภ์ในขณะที่อย่ ระหว่าง
การคดั เลือกเข้าทำางาน
3. ไมเ่ ลิกจ้างลก่ จา้ งหญงิ เพราะเหตมุ คี รรภ์
4. มีการเปดโอกาสให้ล่กจ้างหญิงได้รับการอบรม
การพฒั นาอาชีพ การเล่ือนขน้ั และการเลอ่ื นตาำ แหนง่
5. ล่กจ้างหญิงมีสิทธิในการลาคลอดบุตรและได้รับค่าจ้าง
ตามกฎหมาย
6. ลก่ จา้ งหญงิ ทลี่ าคลอดบตุ รไมม่ กี ารถก่ บงั คบั ใหล้ าออกจากงาน
7. หลงั จากการลาคลอดบตุ ร ลก่ จา้ งหญงิ สามารถกลบั มาทาำ งาน
ในตาำ แหน่งเดิมและได้รบั คา่ จ้างในอัตราเทา่ เดิม

8

แนวปฏบิ ตั ิการใชแ รงงานทดี่ ีสาํ หรับสถานประกอบกิจการทวั่ ไป
Good Labour Practices Guidelines for Workplace

8. ไมใ่ หล้ ก่ จา้ งหญงิ ทาำ งานทเ่ี ปน็ อนั ตรายตอ่ สขุ ภาพตามที่
กฎหมายกาำ หนด เชน่ ทาำ งานบนทส่ี ง่ กวา่ พน้ื ดนิ ตงั้ แต ่ 10 เมตรขน้ึ ไป
9. ทันทีที่นายจ้างทราบว่าล่กจ้างหญิงมีครรภ์ ให้นายจ้าง
พิจารณางานที่เหมาะสม
10. ไม่ให้ล่กจา้ งหญิงมีครรภ์ทำางานระหว่างเวลา 22.00 น.
ถึงเวลา 06.00 น. ทำางานล่วงเวลา ทำางานในวันหยุด
หรอื ทาำ งานล่วงเวลาในวันหยุด

4.5 ก�รไมเ่ ลอื กปฏบิ ัต ิ (Non-Discrimination)
การไม่เลือกปฏิบัติ หมายถึง สถานประกอบกิจการ
ตอ้ งไมก่ ระทาำ หรอื สนบั สนนุ ใหม้ กี ารเลอื กปฏบิ ตั ใิ นการจา้ งงาน การจา่ ย
ค่าจา้ ง และค่าตอบแทนการทาำ งาน การให้สวสั ดกิ าร โอกาสได้รับ
การฝก อบรมและพฒั นา การพจิ ารณาเลอื่ นขน้ั หรอื ตำาแหนง่ หนา้ ท่ี
การเลกิ จ้างหรอื เกษยี ณอาย ุ การทาำ งาน และอ่นื ๆ อันเนอื่ งมาจาก
เหตุเพราะความแตกต่างในเร่ืองสัญชาติ เชื้อชาติ ศาสนา ภาษา
อายุ เพศ สถานภาพสมรส ทัศนคติส่วนตัวในเร่ืองเพศ
ความพิการ การติดเช้ือเอชไอวี การเป็นผ่้ป่วยเอดส์ การเป็น
สมาชิกสหภาพแรงงาน การเป็นกรรมการล่กจ้าง ความนิยม
ในพรรคการเมือง หรอื แนวความคิดส่วนบุคคลอ่ืน ๆ
สถานประกอบกิจการต้องไม่ขัดขวาง หรือกระทำาการใด ๆ
ที่จะเป็นผลกระทบต่อการใช้สิทธิของล่กจ้างที่ไม่มีผลเสียหาย
ต่อกิจการในการดำาเนินกิจกรรมที่เก่ียวกับเชื้อชาติ ประเพณี
ประจำาชาติ ศาสนา เพศ ความพิการ การเป็นกรรมการล่กจ้าง
การเป็นสมาชิกสหภาพแรงงานหรือพรรคการเมือง และการ
แสดงออกตามทศั นคตสิ ่วนบุคคลอนื่ ๆ

9

แนวปฏิบัติการใชแรงงานทด่ี สี ําหรับสถานประกอบกิจการท่ัวไป
Good Labour Practices Guidelines for Workplace

แนวปฏิบตั สิ ำ�หรับน�ยจ้�งเกีย่ วกบั ก�รไมเ่ ลือกปฏบิ ตั ิ
1. มีการปฏบิ ัติตอ่ ลก่ จ้างชายและหญิงอย่างเทา่ เทียมกัน
2. มีการปฏิบัติต่อล่กจ้างไทยและแรงงานข้ามชาติ
อยา่ งเทา่ เทยี มกนั ในดา้ นตา่ ง ๆ ไดแ้ ก ่ การจา่ ยคา่ จา้ ง สภาพการทาำ งาน
สมาชิกสหภาพแรงงาน ความปลอดภัย สภาพความเป็นอย่
และสวัสดกิ ารอื่น ๆ
3. มีการกำาหนดหน้าที่โดยไม่ใช้เชื้อชาติ สัญชาติ สีผิว
วัฒนธรรม เพศ ศาสนา และทัศนคติทางการเมืองของล่กจ้าง
เป็นเงื่อนไข
4. มกี ารประเมนิ คนพกิ ารทส่ี มคั รทาำ งานตามความสามารถ
ในการปฏบิ ตั งิ านและลกั ษณะงานโดยไมใ่ ชค้ วามพกิ ารเปน็ ขอ้ จาำ กดั
ในการจา้ งงาน
5. การประกาศรบั สมคั ร การสรรหาและคดั เลอื กบุคลากร
การอบรม การพัฒนาอาชีพ การเลื่อนขั้นและการเล่ือนตำาแหน่ง
จะไมม่ กี ารเลอื กปฏิบตั ดิ ว้ ยสาเหตุจากอาย ุ เพศ เชอื้ ชาต ิ สญั ชาต ิ
ศาสนา ภาษาทีใ่ ช้

4.6 เสรภี �พในก�รสม�คม ก�รเจรจ�ตอ่ รองรว่ ม และคว�มรว่ มมอื
ในสถ�นประกอบกิจก�ร (Freedom of Association,
Collective Bargaining and Workplace Cooperation)
เสรีภาพในการสมาคม หมายถึง สิทธิของล่กจ้างในการ
รวมตัวกันเพื่อจัดต้ังกลุ่มชมรมองค์กรหรือสหภาพแรงงาน
กลมุ่ ลก่ จา้ งตอ้ งมอี สิ ระในการเลอื กตวั แทนของลก่ จา้ งและนายจา้ ง

10

แนวปฏิบัตกิ ารใชแรงงานที่ดสี าํ หรับสถานประกอบกิจการทวั่ ไป
Good Labour Practices Guidelines for Workplace

ต้องไม่แทรกแซงในกระบวนการเลือกตัวแทนล่กจ้างดังกล่าว
รวมท้ังมีสิทธิในการย่ืนข้อเสนอแนะข้อเรียกร้องรวมถึงการเจรจา
ต่อรองร่วมเพอ่ื ความรว่ มมอื ที่ดีในสถานประกอบกจิ การ
แนวปฏิบัติสำ�หรับน�ยจ้�งเก่ียวกับเสรีภ�พในก�รสม�คม
ก�รเจรจ�ตอ่ รองรว่ ม และคว�มรว่ มมอื ในสถ�นประกอบกจิ ก�ร
1. มีการให้อิสระในการพบปะพ่ดคุยและรวมตัวโดย
ไมแ่ ทรกแซงหรอื ขัดขวาง
2. มกี ระบวนการแกไ้ ขข้อรอ้ งทกุ ขข์ องลก่ จา้ ง
3. ไม่มีการกระทำาใด ๆ เพ่ือลงโทษล่กจ้างที่เข้าร่วม
สหภาพแรงงานหรอื มีส่วนร่วมในการสมาคมของล่กจา้ ง
4. ล่กจ้างสามารถมีผ่้แทนฝ่ายล่กจ้างเพื่อปรึกษาหารือ
หรอื เจรจาต่อรองได้
5. นายจา้ งและลก่ จา้ งตอ้ งปฏบิ ตั ติ ามขอ้ ตกลงทม่ี ไี วร้ ว่ มกนั

4.7 ค�่ จ�้ ง สทิ ธปิ ระโยชน ์ และชว่ั โมงก�รท�ำ ง�น
(Wages, Benefits and Working Time)
ล่กจ้างต้องได้รับค่าจ้างไม่น้อยกว่าอัตราค่าจ้างข้ันตำ่า
และควรได้รับทราบข้อม่ลเก่ียวกับค่าจ้าง ค่าใช้จ่ายที่ถ่กหักและ
สิทธิประโยชน์อื่นท่ีได้รับ การหักค่าจ้างต้องอย่ภายใต้ข้อกำาหนด
ของกฎหมาย ล่กจ้างควรรับทราบสิทธิประโยชน์ท่ีไม่ใช่ตัวเงิน
เชน่ อาหาร ทีพ่ กั และวิธีการในการไดร้ บั สทิ ธิประโยชน์นั้น ๆ

11

แนวปฏบิ ัติการใชแ้ รงงานที่ดีส�ำ หรับสถานประกอบกจิ การทัว่ ไป
Good Labour Practices Guidelines for Workplace

การก�ำหนดช่ัวโมงการท�ำงานควรค�ำนึงถึงข้อก�ำหนด
ตามมาตรการความปลอดภยั ทางชวี ภาพ (Biosecurity Measures)
ของสถานประกอบกจิ การ และตอ้ งมน่ั ใจวา่ ลกู จา้ งไดร้ บั ความปลอดภยั
และสร้างสขุ ภาพทด่ี ีในสถานที่ท�ำงาน

แนวปฏิบัติส�ำหรับนายจ้างเก่ียวกับค่าจ้าง สิทธิประโยชน ์
และชว่ั โมงการท�ำงาน
1. มีการจ่ายค่าจ้างไม่น้อยกว่าอัตราค่าจ้างขั้นต�่ำ
ตามท่กี ฎหมายก�ำหนด
2. มีการจ่ายค่าท�ำงานล่วงเวลาค่าท�ำงานในวันหยุด
และค่าล่วงเวลาในวนั หยุดตามทกี่ ฎหมายก�ำหนด
3. มกี ารจา่ ยคา่ จา้ งส�ำหรบั วนั หยดุ ตามประเพณี และวนั ลา
ใหก้ ับลกู จ้าง
4. มีการท�ำหลักฐานการจ่ายเงินและมีการแจ้งลูกจ้าง
ในรายละเอียดเกี่ยวกับการจ่ายค่าจ้างและการหักค่าใช้จ่ายต่าง ๆ
ตามที่แสดงในหลักฐานการจ่ายเงินและอธิบายในภาษาที่ลูกจ้าง
เข้าใจ
5. มีการจ่ายค่าชดเชยให้แก่ลูกจ้างซึ่งเลิกจ้าง
ตามทกี่ ฎหมายก�ำหนด
6. มีการจัดวันหยุดประจ�ำสัปดาห์ให้กับลูกจ้าง อย่างน้อย
1 วันตอ่ สปั ดาห์
7. ก�ำหนดชวั่ โมงการท�ำงานตามทีก่ ฎหมายก�ำหนด
8. กรณีก�ำหนดอตั ราค่าจา้ งตามผลงานทที่ �ำได้เม่อื ค�ำนวณ
อัตราค่าจ้างต้องไม่น้อยกว่าอัตราค่าจ้างข้ันต�่ำ ทั้งการท�ำงาน
ในวันหยดุ และล่วงเวลาในวันหยุดตามทก่ี ฎหมายก�ำหนด

12

แนวปฏบิ ัตกิ ารใชแ รงงานทดี่ สี าํ หรับสถานประกอบกิจการทว่ั ไป
Good Labour Practices Guidelines for Workplace

9. มกี ารจ่ายค่าจา้ งใหล้ ก่ จา้ งอยา่ งนอ้ ยเดอื นละ 1 ครงั้
10. มกี ารจา่ ยคา่ จา้ งใหล้ ก่ จา้ งโดยตรง ณ สถานประกอบกจิ การ
ของนายจา้ ง หรอื ผา่ นบญั ชธี นาคารพาณชิ ย ์ โดยไดร้ บั ความยนิ ยอม
จากลก่ จ้าง
11. มกี ารขนึ้ ทะเบยี นประกนั สงั คมหรอื ประกนั สขุ ภาพใหก้ บั
ลก่ จ้าง และอธบิ ายให้ล่กจา้ งรับทราบ
12. ไม่มีการหักค่าจ้างเพ่ือไปชำาระหนี้ท่ีเกิดขึ้นจากการ
จดั หางานในทุกกรณี
13. ชั่วโมงการทำางานปกติวันละไม่เกิน 8 ช่ัวโมงต่อวัน
หรือ 48 ชั่วโมงตอ่ สปั ดาห์
14. การทำางานล่วงเวลา การทำางานในวันหยุด การทำางาน
ลว่ งเวลาในวันหยุด ใหท้ ำาเทา่ ที่จำาเป็นและเหมาะสม โดยตอ้ งไดร้ ับ
ความยินยอมจากล่กจ้างก่อนเป็นคราว ๆ ไป ซ่ึงรวมเวลาทำางาน
ดังกล่าวแลว้ สัปดาหล์ ะไม่เกิน 36 ชัว่ โมงตอ่ คน

4.8 คว�มปลอดภยั อ�ชวี อน�มยั และสภ�พแวดลอ้ มในก�รท�ำ ง�น
(Occupational Safety, Health and Environment)
ความปลอดภยั อาชวี อนามยั และสภาพแวดลอ้ มในการทาำ งาน
หมายถึง การกระทำาหรือสภาพการทำางานซ่ึงปลอดภัยจากเหตุ
อนั จะทาำ ใหเ้ กนิ อนั ตรายตอ่ ชวี ติ รา่ งกาย จติ ใจ หรอื สขุ ภาพอนามยั
อันเนื่องจากการทำางานหรือเก่ียวกับการทำางาน การดำาเนินการ
ดงั กลา่ ว จาำ เปน็ ตอ้ งอาศยั ความรว่ มมอื ระหวา่ งลก่ จา้ งและนายจา้ ง
ซงึ่ ทง้ั สองฝา่ ยมสี ทิ ธแิ ละหนา้ ทร่ี บั ผดิ ชอบในการดาำ เนนิ การ ผลของ
การดำาเนินการ จะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในกระบวนการผลิต
ลดการขาดงาน และลดจาำ นวนอุบตั ิเหตุ

13

แนวปฏบิ ัตกิ ารใช้แรงงานท่ีดีส�ำ หรบั สถานประกอบกจิ การทว่ั ไป
Good Labour Practices Guidelines for Workplace

แนวปฏบิ ตั สิ �ำหรบั นายจา้ งเกย่ี วกบั ความปลอดภยั อาชวี อนามยั
และสภาพแวดลอ้ มในการท�ำงาน
1. มีการจัดสภาพแวดล้อมในการท�ำงานทปี่ ลอดภยั ให้เป็น
ไปตามกฎหมาย
2. มีการจัดท�ำบันทึกการเกิดอุบัติเหตุและการเกิดโรค
เนื่องจากการท�ำงานและรายงานข้อมูลดังกล่าวไปยังหน่วยงาน
ภาครัฐท่เี กยี่ วข้อง
3. ลููกจ้้างมีีส่่วนร่่วมในการจััดการอาชีีวอนามััย
และความปลอดภัยั ในการทำำ�งาน
4. มีการจัดท�ำบัญชีรายการสารเคมีและสารเคมีอันตราย
ที่ใชใ้ นสถานประกอบกจิ การ
5. มกี ารระบฉุ ลากบนบรรจภุ ณั ฑเ์ คมแี ละเกบ็ รกั ษาสารเคมี
อยา่ งเหมาะสม
6. มกี ารอบรมลกู จา้ งทที่ �ำงานเกย่ี วขอ้ งกบั สารเคมอี นั ตราย
ให้สามารถท�ำงานได้อย่างปลอดภัย
7. มีการจัดหาอุปกรณ์ช�ำระร่างกายให้กับลูกจ้าง
อย่างเพียงพอในกรณีที่ลูกจ้างสัมผัสหรือมีการร่ัวไหลของสารเคมี
อนั ตราย
8. มกี ารจดั เตรยี มอปุ กรณค์ มุ้ ครองความปลอดภยั สว่ นบคุ คล
ท่ีจ�ำเป็นเหมาะสมกับชนิดของงานให้กับลูกจ้างใช้สวมใส่
ขณะปฏิบัติงาน
9. อปุ กรณเ์ ครอ่ื งมอื สวติ ชแ์ ละอปุ กรณค์ วบคมุ ถกู ออกแบบ
ใหล้ ูกจ้างสามารถใช้ไดโ้ ดยงา่ ย

14

แนวปฏบิ ตั กิ ารใชแ รงงานทด่ี ีสาํ หรบั สถานประกอบกจิ การทวั่ ไป
Good Labour Practices Guidelines for Workplace

10. มีการติดต้ังอุปกรณ์ป้องกันตามท่ีกฎหมายกำาหนด
หรอื มมี าตรการดา้ นความปลอดภยั ทเ่ี หมาะสมในสว่ นของเครอื่ งจกั ร
ทมี่ ีการเคลื่อนไหวซึ่งสามารถทำาใหเ้ กิดอันตรายตอ่ ล่กจ้าง
11. มกี ารตดิ สญั ลกั ษณป์ า้ ยเตอื นอนั ตราย ณ สถานประกอบ
กจิ การ
12. มีมาตรการท่ีเพียงพอเพื่อหลีกเลี่ยงไม่ให้ล่กจ้าง
ยกและหรอื ดงึ ของหนกั เกนิ กาำ หนด
13. สถานประกอบกจิ การมกี ารถา่ ยเทอากาศอยา่ งเพยี งพอ
14. สถานประกอบกิจการมีระดับเสียงดังไม่เกินมาตรฐาน
กาำ หนด
15. สถานประกอบกจิ การมีแสงสวา่ งอยา่ งเพยี งพอ

4.9 สวสั ดกิ �ร (Worker Welfare)
สถานประกอบกจิ การตอ้ งจดั ใหล้ ก่ จา้ งทกุ คนไดร้ บั สวสั ดกิ าร
โดยสะดวกและพอเพยี ง เพอ่ื ยกระดบั คณุ ภาพชวี ติ ลก่ จา้ ง สรา้ งขวญั
และกำาลังใจในการทำางานซ่ึงจะทำาให้เกิดความรักความผ่กพัน
ต่อองคก์ ร
แนวปฏิบตั สิ �ำ หรับน�ยจ�้ งเก่ียวกับสวัสดิก�ร
1. มีอุปกรณ์ปฐมพยาบาลท่ีพร้อมใช้ในกรณีล่กจ้างได้รับ
บาดเจ็บขณะทาำ งาน
2. มีชุดปฐมพยาบาลถ่กวางในท่ีท่ีหยิบได้ง่ายและมองเห็น
ได้งา่ ย

15

แนวปฏบิ ัตกิ ารใชแ้ รงงานทด่ี สี �ำ หรบั สถานประกอบกจิ การท่ัวไป
Good Labour Practices Guidelines for Workplace

3. สถานประกอบกจิ การมหี อ้ งนำ�้ และหอ้ งสว้ มอยา่ งเพยี งพอ
ส�ำหรับลูกจ้าง
4. สถานประกอบกิจิ การมีอี ุปุ กรณ์ล์ ้า้ งมือื และสบู่อ�่ ย่า่ งเพียี งพอ
5. มีีการจััดหาน้ำ�ำ �ดื่่�มที่�สะอาดถููกสุุขอนามััยและมีีปริิมาณ
เพีียงพอสำำ�หรับั ลููกจ้้าง
6. สถานท่ีท�ำงานมีพ้ืนที่ส�ำหรับรับประทานอาหาร
ทเี่ หมาะสมถูกสขุ ลกั ษณะ
7. มีสถานที่ส�ำหรับการจัดเตรียมและรับประทานอาหาร
ทีถ่ กู สขุ ลกั ษณะซึ่งแยกจากสถานที่ท�ำงาน
8. ลูกจ้างรับทราบและรู้สิทธิในการเข้าถึงบริการสุขภาพ
และรวู้ ธิ ีปฏบิ ตั ิเมอ่ื เกดิ กรณีฉกุ เฉิน
9. ทพี่ กั มีพืน้ ทใี่ ชส้ อยท่จี �ำเปน็ อย่างเพยี งพอ
10. ทีพ่ ักมีนำ้� ใชท้ ีส่ ะอาดและเพยี งพอ
11. ท่ีพักมีห้องน้ําห้องส้วมมีระบบก�ำจัดของเสียและขยะ
ท่เี หมาะสม

16

ภ�คผนวก

แนวปฏิบัตกิ ารใช้แรงงานท่ีดีส�ำ หรบั สถานประกอบกิจการท่วั ไป
Good Labour Practices Guidelines for Workplace

18

แนวปฏบิ ัติการใชแ้ รงงานที่ดสี �ำ หรับสถานประกอบกจิ การท่ัวไป
Good Labour Practices Guidelines for Workplace

19

แนวปฏิบัตกิ ารใช้แรงงานท่ีดีส�ำ หรบั สถานประกอบกิจการท่วั ไป
Good Labour Practices Guidelines for Workplace

20