ยีน การหาจีโนไทป์และฟีโนไทป์

พันธุกรรม ม.3

ยีน (gene )

โดยครูปิยพร นันธิกูล

ยีน (gene) คืออะไร (What is Gene ?)

ยีน (Gene) คือ ส่วนหนึ่งของโครโมโซม
(Chromosome segment) หรือ ส่วนหนึ่งของ

สายดีเอ็นเอ (DNA segment) ที่สามารถ
ถอดรหัส (transcription) ได้เป็ นเอ็มอาร์เอ็นเอ
(mRNA) แล้วนำเอ็มอาร์เอ็นเอ (mRNA)ที่ได้มา

แปลรหัส (translation) เป็ นสายโพลีเปปไตด์
(polypeptide) หนึ่งสายอีกทีหนึ่ง

หน่วยพันธุกรรมหรือ ยีน(gene)ปรากฏอยู่
บนโครโมโซม (chromosome)โดย

โครโมโซม(chromosome) ประกอบด้วย
ดีเอ็นเอ(DNA)ซึ่งในดีเอ็นเอ (DNA) มียีน
(gene)อยู่ โดยทำหน้าที่กำหนดลักษณะ

ทางพันธุกรรมต่าง ๆ ของสิ่งมีชีวิต

ยีน (gene)ที่ควบคุมลักษณะทางพันธุกรรม
มี 2 ลักษณะ คือ

1.ยีนเด่น(dominant gene) คือยีนที่แสดงลักษณะ
นั้นๆออกมาได้ แม้มียีนนั้นเพียงยีนเดียว

2. ยีนด้อย (recessive gene) คือ ยีนที่สามารถ
แสดงลักษณะให้ปรากฏออกมาได้ ก็ต่อเมื่อมียีน
ด้อยทั้งสองยีนอยู่บนโครโมโซม

แอลลีล คือ รูปแบบของยีน(gene)ที่แสดงออกมาในลักษณะต่าง ๆ ของทาง
พันธุกรรมหนึ่ง ๆ ซึ่ง แอลลีลจะอยู่เป็นคู่ๆ บนตำแหน่งของยีนที่ตรงกันของ
homologous chromosome

มี 2 รูปแบบ
1. แอลลีลเด่น ( dominant allele) คือแอลลีลที่
สามารถแสดงลักษณะ นั้นๆออกมาได้ทั้งในสภาพที่เป็น
ฮอมอไซกัส ( TT ) และเฮเทอโรไซกัส(Tt )

2. แอลลีลด้อย ( recessive allele) คือแอลลีลที่
สามารถแสดงลักษณะ ออกมาในสภาพที่เป็นฮอมอไซกัส
(tt ) เท่านั้น

รูปแบบของคู่ของแอลลีล ที่เขียนแทนด้วยอักษรภาษาอังกฤษ เช่น TT , tt
,Tt เรียกว่า จีโนไทป์ (Genotype) มี 2 ประเภท ได้แก่

1. พันธุแท้ (homozygous ) คือ ลักษณะของจีโนไทป์ที่มีแอลลีลทั้ง
คู่เหมือนกัน

- Homozygous dominance : พันธุ์แท้ลักษณะเด่น
มีแอลลีลที่ควบคุมลักษณะเด่นทั้งคู่ เช่น TT, RR

- Homozygous recessive : พันธุ์แท้ลักษณะด้อย
มีแอลลีลที่ควบคุมลักษณะด้อยทั้งคู่ เช่น tt, rr
2. พันธุ์ทาง (heterozygous) คือ ลักษณะของจีโนไทป์
ที่มีแอลลีลต่างกัน โดยมีแอลลีลที่แสดงลักษณะเด่น 1 แอลลีล
และ แสดงลักษณะด้อย 1 แอลลีล เช่น Tt , Rr

ลักษณะที่แต่ละจีโนไทป์แสดงออกมา
เช่น ลำต้นสูง ลำต้นเตี้ย เรียกว่า........

"ฟีโนไทป์ (Phenotype) "

EX ลักษณะเส้นผมของคนเราถูกควบคุมด้วยยีน
ถ้ากำหนดให้แอลลีล C เป็นแอลลีลเด่นควบคุม
ลักษณะผมหยักศก และแอลลีล c เป็นแอลลีลด้อย
ควบคุมลักษณะผมตรงชายคนหนึ่งมีผมตรง จีโนไทป์
และฟีโนไทป์ของชายคนนี้ เป็นอย่างไร

“ถั่วลันเตามีลักษณะดอกสีม่วงเป็นลักษณะเด่น
มีแอลลีลควบคุมลักษณะดอกสีม่วง คือ P

และลักษณะดอกสีขาวเป็นลักษณะด้อย

แอลลีนควบคุมลักษณะดอกสีขาว คือ p
จีโนไทป์และฟีโนไทป์ของถั่วลันเตา
เป็นอย่างไรได้บ้าง”

แบบฝึกหัด
1.จีโนไทป์ที่กำหนดให้ต่อไปนี้ เป็นพันธุ์แท้ลักษณะเด่น

พันธุ์แท้ลักษณะด้อย หรือ พันธุ์ทาง

Aa TTRR Rr MmRr bb DdRrBb
aarr EENN GgHhRr cciiaa NnDd IIKKLL

=พันธุ์แท้ลักษณะเด่น =................................................................
................................................................................................................
พันธุ์แท้ลักษณะด้อย =..................................................................
................................................................................................................
พันธุ์ทาง =..........................................................................................
..................................................................................................................

2. ถ้า A แทน ขนหยิก a แทน ขนเหยียด

D แทน สีดำ d แทน สีขาว

T แทน หางยาว t แทน หางสั้น

เขียน ฟีโนไทป์ ของสุนัขที่มี จีโนไทป์ ต่อไปนี้

1. AaDdTt = .......................................................

2. AAddTt 3. aaddtt

4. aaDdtt 5. aaddTt

6. Aaddtt 7. AaDdtt

8. aaDdTt

3. ถ้า R แทน ดอกสีขาว r แทน ดอกสีเขียว

B แทน เมล็ดกลม b แทน เมล็ดขรุขระ

T แทน หางยาว t แทน หางสั้น

เขียน จีโนไทป์ ของถั่วที่มี ฟีโนไทป์ ต่อไปนี้

1. ถั่วดอกสีขาวเมล็ดกลมพันธุ์ทาง = ..........................................

2. ถั่วดอกสีขาวเมล็ดกลมพันธุ์แท้ลักษณะเด่น

3. ถั่วดอกสีเขียวเมล็ดขรุขระพันธุ์แท้ลักษณะด้อย

4. ถั่วดอกสีเขียวเมล็ดกลม

5. ถั่วดอกสีขาวเมล็ดขรุขระ

4. ถ้า T แทน ต้นสูง t แทน ต้นเตี้ย
M แทน ดอกสีม่วง m แทน ดอกสีขาว
จีโนไทป์
ฟีโนไทป์
TTMM , TTMm ,
TtMM , TtMm
ต้นสูงดอกสีขาว


ต้นเตี้ยดอกสีขาว
ttMM ,
ttMm

5. ถ้า A แทน มีติ่งหู a แทน ไม่มีติ่งหู
H แทน มีลักยิ้ม m แทน ไม่มีลักยิ้ม
จีโนไทป์
ฟีโนไทป์


มีติ่งหูและมีลักยิ้ม
AAhh
, Aahh
ไ่ม่มีติ่งหูแต่มีลักยิ้ม



aah
h

ชุดกิจกรรมที่ 5
เรื่องการเกิดจีโนไทป์และฟีโนไทป์ของพ่อแม่ลูก



จุดประสงค์การเรียนรู้
1.เขียนแผนภาพอธิบายการเกิดจีโนไทป์และฟีโนไทป์ของลูกได้
2.คำนวณหาอัตราส่วนการเกิดจีโนไทป์และฟีโนไทป์ของรุ่นลูกได้

กิจกรรมที่ 5.1
เรื่องการเกิดจีโนไทป์และฟีโนไทป์รุ่นพ่อแม่




https://www.scimath.org/desktop-application/item/12532-2021-12-14-02-31-14

กิจกรรมที่ 5.2
เรื่องการเกิดจีโนไทป์และฟีโนไทป์รุ่นลูก




https://www.scimath.org/desktop-application/item/12532-2021-12-14-02-31-14

สถานการณ์ที่ 1 พ่อดอกสีม่วงพันธุ์แท้ผสมกับแม่ดอกสีม่วงพันธุ์แท้




PP PP

PPP P

PP PP PP PP
สีม่วง สีม่วง สีม่วง สีม่วง

กิจกรรมที่ 5.3
เรื่องจีโนไทป์และฟีโนไทป์ของสัตว์ประหลาดเป็นอย่างไร




https://www.youtube.com/watch?v=s08KT9jTmlA&list=PLsajJ2-KK4zw6MR-qZO-Hp8cffUDv-0D-&index=4

สรุป

“ เมื่อมีการปฏิสนธิ แอลลีลบนฮอมอโลกัสโครโมโซมในเซลล์
สืบพันธุ์ของพ่อและแม่จะมาเข้าคู่กันทำให้เกิดจีโนไทป์ซึ่งเป็นผล
ให้สิ่งมีชีวิตมีฟีโนไทป์ที่แตกต่างกัน ดังนั้น ถ้าทราบจีโนไทป์ของ
สิ่งมีชีวิตรุ่นพ่อและแม่ เราสามารถหาจีโนไทป์และฟีโนไทป์ของ
รุ่นได้โดยใช้วิธีการเขียนแผนภาพการผสมพันธุ์แล้วนำผลที่ได้
มาคำนวณหาอัตรส่วนของจีโนไทป์และฟีโนไทป์ได้”

กิจกรรมที่ 5.4



เรื่อง แบบทดสอบ
การหาจีโนไทป์และฟีโนไทป์ในสิ่งมีชีวิต

พันธุศาสตร์ ม.3

พบกันใหม่ชั่วโมงหน้านะจ๊ะ

โดย ครูปิยพร นันธิกูล