คำราชาศัพท์

คำรำชำศพั ท์

๑. ที่มาของคาราชาศพั ท์

คำรำชำศัพท์ แปลควำมหมำยได้ว่ำ “ถ้อยคำที่ใช้สำหรับพระรำชำ” ซ่ึงต่อมำหมำยรวมถึง
คำท่ีใชก้ บั พระภิกษุสงฆ์ ขำ้ รำชกำร และสุภำพชนด้วย

คำรำชำศัพท์มีใช้ต้ังแต่ในสมัยสุโขทัย โดยปรำกฏหลักฐำนบนหลักศิลำจำรึกหลักท่ี ๑
ของพ่อขุนรำมคำแหง และปรำกฏหลักฐำนว่ำมีกำรใช้คำรำชำศัพท์มำกข้ึน ในสมัยสมเด็จ
พระรำมำธิบดีที่ ๑ (อู่ทอง)

๒. ประโยชนข์ องการเรยี นคาราชาศพั ท์

บุคคลในสังคมมีระดับลดหล่ันกันตำมชำติวุฒิ คุณวุฒิ วัยวุฒิ คนไทยมีนิสัยสุภำพ อ่อนน้อม ยกย่องให้
เกียรติผู้อ่ืน กำรใช้ภำษำจึงต้องเลือกใช้คำให้เหมำะสมกับฐำนะของบุคคล กำรใช้คำรำชำศัพท์จึงแสดงให้เห็นว่ำ
คนไทยมีวัฒนธรรมทำงภำษำที่สอดคล้องกับวัฒนธรรมอันดีของชำติ ดังน้ัน จึงควรศึกษำเรื่องคำรำชำศัพท์และ
ใชใ้ หถ้ ูกตอ้ ง ซึ่งกำรเรยี นเรอ่ื งคำรำชำศพั ท์มปี ระโยชน์ ดังน้ี

๒. ประโยชนข์ องการเรียนคาราชาศัพท์ (ตอ่ )

๑) ช่วยสบื ทอดและรักษำมรดกทำงวฒั นธรรมของชำติ
๒) ชว่ ยให้เข้ำใจภำษำทป่ี รำกฏในสอ่ื ต่ำง ๆ

๓) ช่วยให้ใชภ้ ำษำในกำรสอื่ สำรได้ถกู เหมำะสม
๔) ชว่ ยเสริมสร้ำงบุคลิกภำพท่ีดแี ก่ตนเอง

๓. คำรำชำศพั ทส์ ำหรับบุคคลต่ำง ๆ

๓.๑ คาราชาศพั ทส์ าหรับพระมหากษัตริย์ พระบรมวงศานุวงศ์
๑. คานามราชาศัพท์ คำท่บี ัญญตั ิขนึ้ ใชโ้ ดยเฉพำะ หรอื บำงคำอำจนำมำจำกคำนำมสำมัญ โดยใช้คำอื่น

ประกอบขำ้ งหนหรอื ข้ำงหลัง เพื่อให้พิเศษกว่ำคำธรรมดำทวั่ ไป ดังนี้
๑.๑) คานามท่ีเป็นสิ่งสาคัญอันควรยกย่อง ใช้คำว่ำ "พระบรมอรรครำช" "พระบรมมหำรำช"

"พระบรมมหำ" "พระบรมรช" "พระบรม" "พระอัครรำช" "พระอัคร" "พระมหำ“ นำหน้ เช่น พระบรมอรรครำช
บรรพบุรษุ พระบรมมหำรำชวงั พระบรมมหำชนก พระบรมรำชโองกำร

๑.๒) คานามท่ีเป็นสิ่งสาคัญรองลงมา หรือที่ประสงค์จะมิให้ปนกับเจ้ำนำยอื่นๆ หรือ
ไม่ประสงค์จะให้ร้สู ึกวำ่ สำคัญดงั ขอ้ ตัน ให้ใชค้ ำวำ่ "พระรำช" ประกอบข้ำงหนำ้ เชน่ พระรำชวงั
พระรำชนเิ วศน์ พระรำชอำนำจ พระรำชวงศ์ พระรำชประสงค์

๑.๓) คานามทเ่ี ปน็ ส่ิงสามัญทัว่ ไป ไมไ่ ด้แยกใช้ตำมลำดบั ชน้ั ใหใ้ ช้คำว่ำ "พระ" นำหน้ำ เช่น
พระหัตถ์ หมำยถึง มอื
พระกร หมำยถงึ แขน

ซง่ึ บำงคำจะใช้คำวำ่ "หลวง" หรือ "ตน้ " ประกอบทท่ี ้ำยคำหลัก เช่น
เครื่องต้น หมำยถงึ อำหำร, เครือ่ งแตง่ ตัวในพระรำชพธิ ี
เรือหลวง หมำยถงึ เรอื ท่ีข้นึ ระวำงเปน็ ของหลวง

๒) คากริยาราชาศัพท์ คำที่บัญญัติข้ึนใช้โดยฉพำะ หรือบำงคำอำจนำมำจำกคำกริยำสำมัญ โดยใช้คำอื่น
ประกอบขำ้ งหนำ้ หรือข้ำงหลงั เพ่ือให้พเิ ศษกวำ่ คำธรรมดำท่ัวไป ดังนี้

๒.๑) กริยาท่ีเป็นราชาศัพท์ในตัวเอง ซึ่งส่วนมำกเป็นคำท่ียืมมำจำกภำษำบำลื สันสกฤต หรือ
ภำษำเขมร เชน่ กริ้ว (โกรธ) ตรสั (พดู ) โปรด (ชอบ รกั เอน็ ดู) เป็นตัน

๒.๒) การประสมกริยาข้ึนเป็นคารชาศัพท์ เช่น เสด็จพระรำชสมภพ (เกิด) ทรงพระประชวร
(ปว่ ย)

๒.๓) การใช้ "เสด็จ" นำหน้ำคำท่ีเป็นกริยำสำมัญหรือกริยำรำชำศัพท์ โดยใช้ "เสด็จ“ นำหน้ำ
เพื่อทำใหเ้ ป็นกริยำรำชำศัพท์ เช่น เสด็จประพำส เสดจ็ กลับ เสด็จไป เสดจ็ มำ เปน็ ต้น
โดยควำมหมำยสำคญั จะอยูท่ ี่กรยิ ำคำหลัง

๒.๔) การใช้ "ทรง" นำหน้ำคำกริยำสำมัญให้เป็นกริยำรำชำศัพท์ เช่น ทรงฟัง ทรงยินดี
ทรงชบุ เล้ยี ง เป็นตน้

จะใช้ "ทรง" นำหน้ำคำกริยำทเ่ี ป็นรำชำศัพท์อยแู่ ลว้ ใหเ้ ปน็ ทรงประชวร ทรงเสวย ไมไ่ ดเ้ ปน็ อันขำด
นอกจกน้ี "ทรง" ยังใช้นำหน้ำนำมรำชำศัพท์เพ่ือให้เป็นกริยำวลีรำชำศัพท์ เช่น ทรงพระกรุณำ
ทรงพระประชวร
จะใช้ "ทรง" นำหน้ำกริยำท่ีมีนำมรำชำศัพท์ต่อท้ำยไม่ได้ เช่น ทรงมีพระมหำกรุณำ อย่ำงนี้ไม่ถูกต้อง
ใหใ้ ช้วำ่ ทรงพระมหำกรุณำ หรอื มีพระมหำกรุณำ

๓) คาสรรพนามราชาศัพท์ เป็นคำรำชำศัพท์ที่ใช้แทนชื่อ ซ่ึงจำแนกใช้ตำมช้ันหรือฐำนะของบุคคลท่ีมี
ฐำนันดรศักดิ์ ต่ำงกันตำมประเพณีนิยมซึ่งบัญญัติไว้ เช่น ข้ำพระพุทธเจ้ำ เกล้ำกระหม่อมฉัน ใต้ฝ่ำละอองธุลี
พระบำท
คำรำชำศพั ท์สำหรับพระมหำกษัตริย์และพระบรมวงศำนุวงศท์ ่ีควรศึกษำ มดี ังน้ี

๓.๑) หมวดเครอ่ื งราชกกธุ ภัณฑแ์ ละเคร่ืองราชูปโภค เครือ่ งรำชกกุธภัณฑ์ คือ เครื่องประกอบ
พระบรมรำชอิสริยยศของพระมหำกษัตริย์ ส่วนเครื่องเบญจรำชกกุธภัณฑ์ คือ เครื่องประกอบพระบรมรำช
อิสสริยศของพระมหำกษัตริย์ มี ๕ สิ่ง ได้แก่พระมหำพิชัยมงกุฎ (เครื่องสวมศีรษะ) พระแสงขรรค์ชัยสรี (ดำบ)
ธำรพระกรชัยพฤกษ์ (ไม้ท้ำ) พัดวำลวิชนี พระแส้จำมรี (แส)้ และฉลองพระบำทเชิงอน (รองเท้ำ) เคร่ืองรำชูปโภค
คือ เครื่องใชต้ ำมปกตขิ องพระมหำกษตั รยิ ์เป็นเคร่ืองประกอบพระรำชอิสริยยศที่ใช้ต้ังแต่งในงำนพระรำชพิธี เช่น
พระสุพรรณรำช (กระโถนใหญ่)

๓.๒) หมวดขตั ติยตระกูล คาสามัญ
ลูกสำวท่ีเปน็ สมเดจ็ เจ้ำฟ้ำของพระมหำกษตั ริย์
คาราชาศพั ท์ หลำนชำย หลำนสำวท่เี ป็นสมเด็จเจำ้ ฟำ้ ของพระมหำกษตั รยิ ์
สมเดจ็ พระเจ้ำลูกเธอ ลกู สะใภ้ของพระมหำกษตั รยิ ถ์ งึ พระองค์เจ้ำ
สมเดจ็ พระเจำ้ หลำนเธอ
พระสุณสิ ำ คาสามัญ
ปำก
๓.๓) หมวดอวยั วะ เช่น ขำ, ตัก
หัว
คาราชาศพั ท์ มือ
พระโอษฐ์
พระเพลำ
พระเศียร
พระหัตถ์

๓.๔) หมวดคากริยา เชน่ คาสามัญ
นัง่
คาราชาศพั ท์ ข่ชี ้ำง
ประทบั สั่ง
ทรงชำ้ ง กนิ
รับสง่ั
เสวย คาสามญั
รองเทำ้
๓.๕) หมวดเครือ่ งอุปโภค เชน่ เครือ่ งแต่งกำย
แหวน
คาราชาศัพท์ หมอนหนุน
ฉลองพระบำท
ฉลองพระองค์
พระธำมรงค์

พระเขนย

๓.๒ คาศพั ท์เฉพาะสาหรับพระภกิ ษุสงฆ์

พระภิกษุสงฆ์ เป็นบุคคลซ่ึงได้รับกำรนับถือจำกบุคคลทั่วไป กำรใช้ถ้อยคำสำหรับพระภิกษุจึงมีกำร
กำหนดใชเ้ ฉพำะ เพอื่ เป็นกำรแสดงถงึ ควำมเคำรพนับถอื และยกย่องพระสงฆ์

๑) คาที่พระสงฆใ์ ช้ มีดงั น้ี

คาสรรพนามบรุ ุษท่ี ๑ คาสรรพนามบรุ ุษท่ี ๒ คาสรรพนามบรุ ุษท่ี ๓

อำตมำ : ใช้กบั ฆรำวำสท่ัวไป มหำบพติ ร : ใช้กบั พระมหำกษัตรยิ ์ ขอถวำยพระพร :ใชก้ บั พระมหำกษัตรยิ ์ และพระ
รำชวงศ์

อำตมำภำพ : ใชก้ บั พระรำชวงศ์ตัง้ แตช่ น้ั หม่อม บพิตร : ใช้กบั พระรำชวงศ์ เจรญิ พร : ใช้กบั ฆรำวำสทวั่ ไป
ขน้ึ ไป

เกลำ้ กระผม : ใชก้ บั พระภกิ ษดุ ว้ ยกนั ทเ่ี ป็นพระ โยม : ใช้กบั บดิ ำ มำรดำ ญำติผู้ใหญ่ทม่ี อี ำวโุ ส ครับ, ขอรับ : ใชก้ บั พระภกิ ษุด้วยกนั โดยท่วั ๆ ไป

อปุ ัชฌำย์หรอื ทด่ี ำรงสมณศักดิ์สงู กว่ำ กว่ำ

ผม, กระผม : ใช้กบั พระภกิ ษุดว้ ยกันโดยทว่ั ๆ คุณ, เธอ : ใช้กบั ฆรำวำสทั่วไป
ไป

๒) คำทใ่ี ช้กับพระสงฆ์ แบง่ เป็นหมวด เชน่ เรอื น หรอื ตึกสาหรบั พระสงฆใ์ ชอ้ ยูอ่ าศยั
หมวดคานาม เชน่ โทษทเี่ กิดจำกกำรลว่ งละเมดิ ข้อห้ำมแห่งภิกษุ

กุฏิ ผำ้ ยอ้ มฝำด หรอื ผ้ำเหลือพระ
อำบตั ิ
กำสำวพสั ตร์ อยปู่ ระจาที่วัดเป็นเวลา ๓ เดือน ในฤดฝู น
กำรแสดงควำมออ่ นน้อมด้วยกำรไหว้
หมวดคากรยิ า เช่น กำรเชอ้ื เชิญ เชน่ นมิ นต์ไปฉันเพลทบ่ี ้ำน

จาพรรษา
นมัสกำร
นมิ นต์

๓.๓ คาสภุ าพสาหรับบุคคลท่ัวไป
คำสุภำพสำหรับบุคคลท่ัวไปหรือสุภำพชนเรียกว่ำ คำสุภำพ เป็นคำที่ใช้ส่ือสำรเพื่อให้เกิด ควำมสุภำพ

ถูกต้องตำมกำลเทศะและบุคคล ไม่ใช้คำหยำบ คำผวน และคำคะนอง ให้กำรส่ือสำรรำบร่ืน คำสุภำพจึงช่วยให้
กำรสอ่ื สำรรำบรน่ื และเกดิ ควำมเข้ำใจไดอ้ ยำ่ งถกู ต้องเหมำะสม มดี ังน้ี

คำสุภำพ คำสำมญั คำสุภำพ คำสำมัญ
รบั บประทาน กิน เสยี ชีวิต ตาย
รู้ แพทย์ หมอ
ทราบ ถ่วั เพาะ ถ่วั งอก
สวมหมวก ใสห่ มวก ววั
คลอดบตุ ร คลอดลกู โค ควาย
ตอ้ งการ อยาก กระบือ หมา
ตดิ คกุ สนุ ขั
จาคา

แบบฝกึ หดั ทา้ ยบทเรียน

๑. คำรำชำศพั ท์แบ่งตำฐำนะของบุคคลไดก้ ี่ประเภท อะไรบำ้ ง?
๒. จงอธิบำยวธิ กี ำรใชค้ ำนำมรำชำศพั ท์ พรอ้ มยกตวั อยำ่ งประกอบ?
๓. จงอธบิ ำยวิธกี ำรใชค้ ำกรยิ ำรำชำศพั ท์ พร้อมยกตัวอย่ำงประกอบ?