ส่วนประกอบดอกไม้

Composition
of

Flowers

SCIENCE BOOK



คำนำ

หนังสือE-bookเรื่องส่วนประกอบของดอกไม้

มีเนื้อหาเกี่ยวกับองค์ประกอบของดอกไม้ ซึ่งล้วนมีแต่

ความสำคัญต่อการศึกษา เพราะไม่เพียงแต่เป็นแหล่ง

สืบพันธุ์ของพืช แหล่งผสมเกสร แต่ลักษณะการดำรง

ของพืชที่มีรูปแบบหลากหลายของบรรดาดอกไม้ชนิด

ต่างๆเหล่านี้ ยังทำให้สภาพแวดล้อมเกิดความสมดุลกับ

ธรรมชาติ

เนื้อหาในหนังสือเล่มนี้จัประกอบไปด้วยเรื่องส่วน

ประกอบของดอกไม้ ของแต่ละส่วน มีแบบฝึกหัดใน

แต่ละตอน หนังสือเล่มนี้เหมาะสำหรับผู้ที่สนใจเข้า

ศึกษา จากบทเรียนมาเพื่อความเข้าใจให้มากขึ้น

สารบัญ

โครงสร้างหลักของดอกไม้สามารถแบ่งออก
เป็น 4 ส่วน ได้แก่
ชั้นกลีบเลี้ยง (Calyx) ชั้นกลีบดอก
(Corolla) ชั้นเกสรเพศผู้ (Androecium)
และชั้นเกสรเพศเมีย (Gynaecium) ซึ่งเรียง
ตัวจากชั้นนอกสุดเข้าสู่ด้านในของดอกไม้
โดยส่วนประกอบทั้ง 4 ตั้งอยู่บนฐานรองดอก
ที่บริเวณปลายสุดของก้านชูดอก ดังนี้

1. ชั้นกลีบเลี้ยง (Calyx)
หรือวงของกลีบเลี้ยงประกอบด้วยกลีบเลี้ยง
(Sepal) ที่เป็นโครงสร้างห่อหุ้มด้านนอกสุดของ
ตัวดอก มักมีสีเขียวคล้ายส่วนของใบไม้จากการมี
องค์ประกอบของคลอโรฟิลล์อยู่ภายใน ซึ่งทำให้
กลีบเลี้ยง

นอกจากทำหน้าที่ป้องกันอันตรายให้แก่ส่วน
โครงสร้างภายในของดอกไม้แล้ว ยังสามารถ
สังเคราะห์แสง (Photosynthesis) เพื่อสร้างสาร
อาหารให้แก่พืชอีกด้วย กลีบเลี้ยงส่วนใหญ่จะหมด
หน้าที่และหลุดร่วงไปจากต้น เมื่อดอกไม้บานเต็ม
ที่แล้ว
ในพืชดอกบางชนิดวงของกลีบเลี้ยงอาจมีสีสัน
สดใส เพื่อทำหน้าที่ล่อแมลงให้เข้ามาผสมเกสร
เช่นเดียวกับกลีบดอก อีกทั้ง ในพืชบางชนิดยังมี
“ริ้วประดับ” (Epicalyx) หรือกลีบสีเขียวขนาดเล็ก
ที่เรียงตัวเป็นวงบริเวณใต้กลีบเลี้ยง เช่นที่ปรากฏ
ในดอกชบา และพู่ระหง เป็นต้น

2. ชั้นกลีบดอก (Corolla)
หรือวงของกลีบดอกประกอบด้วยกลีบดอก
(Petal) ที่เป็นส่วนโครงสร้างอยู่ถัดเข้ามาจากกลีบ

เลี้ยง มักมีสีสันสวยงามจากรงควัตถุประเภทต่าง ๆ
เช่น แคโรทีนอยด์ (Carotenoid) หรือแอนโทไซยา
นิน (Anthocyanin) ในพืชดอกบางชนิด อย่างดอก

พุดตาน กลีบดอกนั้นสามารถเปลี่ยนสีได้ หรือในพืช
บางชนิด กลีบดอกอาจมีกลิ่นหอมผสมผสานอยู่
ด้วย จากการมีทั้งต่อมกลิ่นและต่อมน้ำหวานตรง
บริเวณโคนของกลีบดอก ซึ่งทำหน้าที่ช่วยดึงดูด

แมลงให้เข้ามาผสมเกสร
นอกจากนี้ ยังมี “วงกลีบรวม” (Perianth) ที่ปรากฏ

ขึ้นในพืชซึ่งวงของกลีบเลี้ยงและกลีบดอกมีลักษณะ

คล้ายคลึงกันจนแยกไม่ออก อย่างเช่นในจำปี จำปา

บัวหลวง และทิวลิป เป็นต้น

3. ชั้นเกสรเพศผู้ (Androecium)
ประกอบด้วยเกสรเพศผู้ (Stamen)
ทำหน้าที่สร้างเซลล์สืบพันธุ์เพศผู้ ซึ่ง
ในพืชส่วนใหญ่มักมีจำนวนมากและ
เรียงตัวเป็นวง โดยเกสรเพศผู้มีทั้ง
ส่วนที่แยกออกจากกันเป็นอิสระและ
ส่วนของเกสรที่มีโครงสร้างติดกัน
หรืออาจเชื่อมติดกับส่วนอื่น ๆ ของ
ดอกไม้ อย่างเช่นในดอกเข็มและดอก
ลำโพง ซึ่งเกสรเพศผู้จะเชื่อมติดกับ
ส่วนของกลีบดอก หรือที่พบใน
ดอกรักและดอกเทียนที่เกสรเพศผู้มี
โครงสร้างติดกับเกสรเพศเมีย เกสร
เพศผู้มีองค์ประกอบสำคัญ 2 ส่วน
คือ อับเรณู ก้านชู้เกสรเพศผู้

ชั้นเกสรเพศเมีย (Gynaecium)
ประกอบด้วยเกสรเพศเมีย (Pistil) อยู่ด้านในสุดของดอก

เป็นส่วนโครงสร้างที่พัฒนามาจากใบ เพื่อทำหน้าที่สร้าง

เซลล์สืบพันธุ์เพศเมีย ในพืชแต่ละชนิด เกสรเพศเมียอาจ

มีเพียงหนึ่งหรืออาจมีจำนวนมากขึ้นอยู่กับชนิดพันธุ์พืช
เกสรเพศเมียมีองค์ประกอบสำคัญ 3 ส่วน คือยอดเกสร
เพศเมีย (Stigma) คือ ส่วนที่มีลักษณะโปร่งพองออกมา

เป็นตุ่มแผ่แบนเป็นแฉก ๆ เป็นพูและมีน้ำหวานเหนียวค้น

หรือขนคอยจับละอองเรณูที่ลอยมาติด
ก้านชูเกสรเพศเมีย (Style) คือ ส่วนที่มีลักษณะเป็นเส้น

หรือก้านขนาดเล็กที่เชื่อมต่อจากยอดเกสรตัวเมียลงสู่

รังไข่ เพื่อเป็นเส้นทางให้สเปิร์มเคลื่อนตัวเข้ามาปฏิสนธิ

กับไข่
รังไข่ (Ovary) คือ ส่วนของกระเปาะพองโตที่ยึดหรืออาจ
ฝังอยู่กับฐานรองดอก (Receptacle) ภายในมีลักษณะ
เป็นห้องขนาดเล็กเรียกว่า “โลคุล” (Locule) ซึ่งภายในโล
คุลประกอบด้วยออวุล (Ovule) ที่มีหน้าที่สร้างไข่ (Egg)

บรรจุอยู่ แต่ละหน่วยของเกสรเพศเมียที่มีโลคุลที่ห่อหุ้ม
ไข่ไว้ภายในเรียกว่า “คาร์เพล” (Carpel) โดยใน 1 โลคุล
อาจมี 1 คาร์เพล หรือหลายคาร์เพลตามชนิดของดอกไม้

เมื่อเกิดการปฏิสนธิ รังไข่จะเจริญไปเป็นผล ขณะที่ออวุล

จะเจริญไปเป็นส่วนของเมล็ดนั่นเอง

วิชา : วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ระดับชั้น : ป.5 จำนวน
: 10 ข้อ
ชื่อข้อสอบ : แบบฝึกหัด วิชาวิทยาศาสตร์ ป. 5 เรื่อง
โครงสร้างและหน้าที่ของดอกไม้
1.ส่วนประกอบที่สำคัญของดอกเพื่อการสืบพันธุ์คือข้อใด
1.กลีบดอก กลีบเลี้ยง
2.อับละอองเรณู รังไข่
3.กลีบดอก เกสรเพศเมีย
4.เกสรเพศผู้ เกสรเพศเมีย

2.ส่วนประกอบใดที่พืชใช้ในการล่อแมลง
1.กลีบดอก
2.กลีบเลี้ยง
3.ก้านใบ
4.รังไข่

3.การปฏิสนธิเกิดขึ้นเมื่อใด
1.สเปิร์มเซลล์ผสมกับไข่
2.ละอองเรณูตกบนยอดเกสรเพศเมีย
3.กลีบดอกไม้เริ่มบาน
4.เมล็ดเริ่มงอกเป็นต้นใหม่

4.กล้วย

5.ส่วนใดของดอกที่เจริญไปเป็นผลหลังที่ปฏิสนธิ
1.รังไข่
2.ไข่อ่อน
3.ฐานรองดอก
4.ออวุล

6.ดอกไม้ในข้อใดเป็นดอกสมบูรณ์เพศ
1.ตำลึง
2.กุหลาบ
3.ข้าวโพด
4.ฟักทอง

7.โครงสร้างใดที่พืชใช้ในการสืบพันธุ์ แบบอาศัยเพศ
1.ราก
2.ลำต้น
3.ใบ
4.ดอก

8.ดอกครบส่วนและดอกสมบูรณ์เพศ มีส่วนใดที่
เหมือนกัน
1.รังไข่และกลีบดอก
2.กลีบดอกและกลีบเลี้ยง
3.กลีบเลี้ยงและเกสรเพศผู้
4.เกสรเพศผู้และเกสรเพศเมีย

9.กลิ่นหอมของดอกมักจะพบในส่วนไหนของดอก
1.เกสรเพศผู้
2.กลีบดอก
3.กลีบเลี้ยง
4.เกสรเพศเมีย

10.ส่วนใดที่เจริญไปเป็นเมล็ด
1.ไข่
2.ออวุล
3.รังไข่
4.ละอองเรณู

เอกสารอ้างอิง

โรงเรียนนวมินทราชินูทิศ สตรีวิทยา พุทธมณฑล –
http://www.satriwit3.ac.th/files/200429099330853
_20091916164326.pdf
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย –
http://1.179.173.242/moviesnew/Admin/acrobat/
v_3_sc_sc_141.pdf
สำนักงานเทศบาลเมืองตาก –
http://www.tessabantak.go.th/backoffice/php_for
m/uploads/files/2561-06/070625611630.pdf

ประวัติผู้เขียน

นาย เจษฎากร อินโน (เคน)
รหัสนักศึกษา 65181560120
สาขาวิทยาศาสตร์ทั่วไป ชั้นปีที่1

คณะวิทยาศาสตร์
มหาวิทยาลัยราชภัฏลำปาง
[email protected]