ผ้าทอผาทั่ง

มหาวิทยาลัยราชภัฏนครสวรรค์

ภูมิปั ญญาท้องถิ่น

เรื่อง

ผผ้าทาอทั่ ง

" ตำบลห้วยแห้ง อำเภอบ้านไร่ จังหวัดอุทัยธานี "

จัดทำโดย นายชัยณรงค์ เอี่ยมมา

ภูมิปั ญญาท้องถิ่น

เรื่อง

ผผ้าทาอทั่ ง

" ตำบลห้วยแห้ง อำเภอบ้านไร่ จังหวัดอุทัยธานี "

เสนอ

อาจารย์ ดร.กุลรภัส เทียมทิพร

จั ด ทำ โ ด ย

นายชัยณรงค์ เอี่ยมมา
รหัสนักศึกษา 62111806040

คำนำ

รายงานฉบับนี้เป็นส่วนหนึ่งของวิชา 1133304 นวัตกรรมและ

เทคโนโลยีสารสนเทศเพื่อการสื่อสารการศึกษาและการเรียนรู้ โดยมีจุด

ประสงค์ เพื่อการศึกษาความรู้ที่ได้จากเรื่องของภูมิปัญญาท้องถิ่น

เรื่องผ้าทอผาทั่ง ซึ่งรายงานนี้มีเนื้อหาเกี่ยวกับความเป็นมา

ผู้จัดทำได้เลือก หัวข้อนี้ในการทำรายงาน เนื่องมาจากเป็นเรื่องที่น่า
สนใจ ผู้จัดทำจะต้องขอขอบคุณ อาจารย์ ดร. กุลรภัส เทียมทิพร ผู้ให้

ความรู้ และแนวทางการศึกษา ขอขอบคุณเพื่อน ๆ ทุกคนที่ให้ ความ

ช่วยเหลือมาโดยตลอด ผู้จัดทำหวังว่ารายงานฉบับนี้จะให้ความรู้ และ

เป็นประโยชน์แก่ผู้อ่านทุก ๆ ท่าน

ชัยณรงค์ เอี่ยมมา
ผู้จัดทำ

สารบัญ

ก คำนำ
ข สารบัญ
1 ความเป็นมา
4 อุปกรณ์ที่ใช้ในการทอผ้า
7 วิธีการทอผ้า
8 รูปแบบผลิตภัณฑ์
9 รูปแบบบรรจุภัณฑ์
10 ช่องทางการติดต่อ


บรรณานุกรม

1

ความเป็นมา

หญิงไทย (เชื้อสายลาวครั่ง ลาวเวียง) ในสมัยโบราณ ได้รับการฝึกให้ทอ
ผ้าตั้งแต่เยาว์วัย เพื่อนำไปใช้เป็นนุ่งหุ่ม ผ้าบูชาพระ ของกำนัล ตลอดจนถึง
เครื่องแต่งกายพิธี แต่งงานของตนเอง การทอผ้า จึงเป็นวิถีชีวิตของคนไทย
มาโดยตลอด จวบจนถึงปัจจุบัน

ลาวครั่ง ลาวเวียง
ที่มา : http://mll.aru.ac.th/history.html

“ผ้าทอ” เป็นงานศิลปหัตถกรรมพื้นบ้านที่สะท้อนวิถีชีวิตวัฒนธรรมและ

อารยธรรมของกลุ่มชนในท้องถิ่นที่สืบทอดกันมา ผ้าทอพื้นเมืองของแต่ละ

ท้องถิ่น แต่ละภาค จะมีรูปแบบของสีสัน ลวดลาย และกรรมวิธีการผลิตที่แตก

ต่างกันไป แม้ว่าจะผลิตขึ้นมาจากวัตถุดิบประเภทเดียวกัน คือฝ้ายหรือไหม

แต่ละที่ก็จะมีเอกลักษณ์ของตนเอง ซึ่งได้รับการสืบทอดมาจาก

ขนบธรรมเนียมประเพณี ความเชื่อทางวัฒนธรรมในการดำรงชีวิต ผสม

ผสานกับค่านิยมในสังคมที่สืบทอดกันมาจากชุมชนต้นกำเนิด

2

หญิงไทยในสมัยโบราณ ได้รับการฝึกให้ทอผ้าตั้งแต่เยาว์วัย เพื่อนำไปใช้
เป็นเครื่องนุ่งห่ม ผ้าบูชาพระ ของกำนัล ตลอดจนถึงเครื่องแต่งกายพิธี
แต่งงานของตนเอง การทอผ้า เป็นวิถีชีวิตของคนอุทัยธานีที่มีมาช้านานแล้ว
มีทั้งผ้าฝ้าย ไหม และฝ้ายแกมไหม มีเอกลักษณ์ที่โดดเด่น ลวดลายโบราณที่มี
การอนุรักษ์ไว้ อายุไม่ต่ำกว่า 100-200 ปี

ลายผ้าสามารถอธิบายวิถีชีวิต ขนบธรรมเนียม ประเพณี ภูมิปัญญา ของ
ชุมชนได้เป็นอย่างดี ปัจจุบัน อุทัยธานีมีกลุ่มทอผ้าพื้นเมืองทั้งหมด 35 กลุ่ม
ลวดลายโบราณ ที่มีมากกว่า 60 ลาย ได้รับการอนุรักษ์ และถ่ายทอด
ภูมิปัญญามาจนถึงปัจจุบันผ้าทอลายโบราณของ จ.อุทัยธานี สืบทอดมาจาก
บรรพบุรุษ ซึ่งเป็นลาวครั่ง อพยพมาจากเมืองหลวงพระบาง และลาวเวียง ที่
อพยพมาจากเมืองเวียงจันทร์ เป็นภูมิปัญญาดั้งเดิม มีลายพญานาค ลายขอ
ลายรูปสัตว์ต่างๆ ฯลฯ ส่วนใหญ่นิยมทอผ้าฝ้ายไหมย้อมสีธรรมชาติ

ที่มา : http://oknation.nationtv.tv/blog/toranee/2014/07/20/entry-1

3

ปัจจุบันมีชุมชนทอผ้าที่มีเอกลักษณ์โดดเด่นอยู่ 35 กลุ่ม อาทิ ชุมชนทอผ้า
บ้านตาโพ ชุมชนทอผ้าผาทั่ง ชุมชนทอผ้าบ้านโคกหม้อ ฯลฯ ผ้าทอบ้านนาตา
โพ มีลวดลายและสีสันสวยงาม เส้นฝ้ายย้อมด้วยสีธรรมชาติ เช่น ใช้ครั่งใน
การให้สีสันสีแดง ซึ่งเป็นที่นิยมมาแต่โบราณ และยังสีสันจากวัตถุดิบอื่นๆ ใน
ท้องถิ่น เช่น ดอกไม้ ใบไม้ เปลือกไม้ สร้างลวดลายตามจินตนาการ จากสิ่ง
แวดล้อมและธรรมชาติ เช่น ดอกไม้ รูปสัตว์ ดวงดาว เป็นต้นผ้าซิ่นของที่นี่
แบ่งออกเป็น 3 ส่วน คือ ส่วนหัว และส่วนตีน (เชิงผ้าซิ่น) เอกลักษณ์ของชาว
บ้านนาตาโพคือส่วนตีนผ้าซิ่นจะต้องเป็นสีแดง ส่วนตัว และหัวจะเป็นสีอะไร
ก็ได้ ผ้าทอบ้านผาทั่งเป็นผ้าทอที่ยังคงอนุรักษ์ความเก่าแก่แห่งต้นฉบับได้
อย่างครบถ้วน ทั้งความละเอียดอ่อนของลายผ้า สีสันซึ่งย้อมด้วยวัสดุจาก
ธรรมชาติที่สืบทอดกันมาตั้งแต่ 200-300 ปี

กลุ่มผ้าทอ อำเภอบ้านไร่ ถือเป็นแหล่งราชินีผ้าฝ้าย ผ้าของที่นี่ถักทอด้วย
มือ เอกลักษณ์ของลายผ้าเป็นผ้าทอลายไบราณ มีความงดงามไม่มีที่ใด
เหมือนจนได้รับรางวัลชนะเลิศการประกวดหนึ่งตำบล หนึ่งผลิตภัณฑ์ระดับ
ประเทศปี 2546 และชุดเครื่องนอนก่อนวิวาห์ก็เคยได้รับรางวัลชนะเลิศระดับ
ยูเนสโก เมื่อปี 2547

ที่มา : https://www.naewna.com/likesara/558317

4

อุ ปกรณ์ที่ ใช้ในการทอผ้า

1. กี่ทอผ้า ลักษณะของกี่แบบดั่งเดิมมีโครงสร้างเป็นรูปสี่เหลี่ยมประกอบด้วย
เสาหลัก 4 เสา มีไม้ยึดติดกัน เรียกว่า"กี่โบราณ" และปัจจุบันได้นำกี่โบราณมา
ดัดแปลงให้เป็น "กี่กระตุก" เพราะกี่กระตุกทำให้การทอผ้าเร็วขึ้น

ที่มา : https://www.chillpainai.com/scoop/8405/

2. ไนปั่ นหลอดฝ้าย เป็นอุปกรณ์ที่แยกมาจากกี่ทอฝ้าย ใช้สำหรับปั่ นด้ายเข้า
กระสวย และปั่ นได้ยืนเข้าระหัดถักด้าย

ที่มา : https://www.naewna.com/lady/355717

5

3. หลอดฝ้ายทางทอ เป็นหลอดไม้ไผ่ที่บรรจุด้ายสีต่างๆสอดอยู่ในราง
กระสวยเพื่อใช้ พุ่งไปขัดด้ายยืน ในขณะที่ช่างทอจะกระตุกสานกระตุกในหลอด
เส้นด้ายพุ่ง

ที่มา : http://northencottonweaving.blogspot.com/2013/08/blog-
post.html

4. ไกระสวย ไม้ที่เป็นรูปเรียวตรงปลายทั้งสองข้าง ตรงกลางใหญ่ และมีรอง
สำหรับใส่ ด้ายพุ่ง ใช้สำหรับพุ่งสอดไปในช่องด้ายยืนระหว่างการทอผ้า

ที่มา : http://northencottonweaving.blogspot.com/2013/08/blog-
post.html

6

5. ฟืมหรือฟันหวี มีลักษณะคล้ายหวียาวเท่ากับความกว้างของหน้าผ้า ทำ
ด้วยโลหะ เป็นซี่เล็กๆ แต่ละซี่ของฟืมจะเป็นช่องสำหรับสอดด้ายยืนเข้าไป
เป็นการจัดเรียงด้ายยืน ให้ห่างกันตามความละเอียดของเนื้อผ้า เป็นสิ่งที่ใช้
กระทบให้เส้นด้ายที่ทอเรียงติดกัน แน่นเป็นผืนผ้า

ที่มา : https://sites.google.com/site/websitreuxngphahim/kar-khea-
fak-hwi-hrux-fum

7

วิธีการทอผ้า

1. สืบเส้นด้ายยืนเข้ากับแกนม้วนด้ายยืน และร้อยปลายด้ายแต่ละเส้นเข้าใน
ตะกอแต่ละชุด และฟันหวีดึงปลายเส้นด้ายยืนทั้งหมดม้วนเข้ากับแกนม้วนผ้า
อีกด้านหนึ่ง ปรับความตึงหย่อน ให้พอเหมาะกรอด้ายเข้ากระสวยเพื่อใช้เป็น
ด้ายพุ่ง

2. เริ่มการทอโดยกดเครื่องแยกหมู่ตะกอ เส้นด้ายยืนชุดที่ 1 จะถูกแยก ออก
และเกิดช่องว่าง สอดกระสวยด้ายพุ่งผ่านสลับตะกอชุดที่ 1 ยกตะกอชุดที่ 2

สอดกระสวยด้ายพุ่งกลับท า สลับกันไปเรื่อยๆ

3. การกระทบฟันหวีหรือฟืม เมื่อสอดกระสวยด้ายพุ่งกลับก็จะกระทบฟันหวี
เพื่อให้ด้ายพุ่ง แนบติดกัน ได้เนื้อผ้าที่แน่นหนา

4. การเก็บหรือม้วนผ้า เมื่อทอผ้าได้พอประมาณแล้วก็จะม้วนเก็บในแกนม้วน
ผ้า โดยผ่อนแกน ด้ายยืนให้คลายออกและปรับความตึงหย่อนใหม่ ให้พอ
เหมาะ

8

รูปแบบผลิตภัณฑ์

1. ผ้าทอ

2. เสื้อผ้า

3. ผ้าทอแปรรูป

ที่มา : http://uthai-trip.com/info/fabric/#home

9

รูปแบบบรรจุภัณฑ์

ที่มา : https://www.officemate.co.th/th/boxjourney-0201016-paper-
bag-with-twisted-handle-white-size-m-ofm0009449

การเลือกใช้ ถุงกระดาษ นั้น ถือเป็นอีกหนึ่งบรรจุภัณฑ์ ที่ในตอนนี้นั้นก็ได้
รับความนิยมกันเป็นอย่างมากเลย เพราะการใช้ถุงกระดาษนั้น สามารถที่จะ
ช่วยลดภาวะโลกร้อนต่างๆ ได้เป็นอย่างดีทำให้ปริมาณขยะในบ้านเราลดลง
จำนวนมาก ที่สำคัญย่อยสลายได้อย่างรวดเร็วกว่าการใช้พลาสติกค่ะ
ประโยชน์

1. ย่อยสลายได้ 100% และสามารถนำกลับมาใช้ใหม่ หรือรีไซเคิลได้
2. มีประโยชน์ต่อสิ่งแวดล้อม และไม่เป็นมลพิษต่อสิ่งแวดล้อม
3. ทำให้บรรจุภัณฑ์ของคุณดูหรูหรามากยิ่งขึ้น
4. ถุงกระดาษมีต้นทุนที่ถูก ช่วยให้ประหยัดต้นทุน

10

ช่องทางการติดต่อ

ที่อยู่และเบอร์ติดต่อ
32 หมู่ที่ 2 ตำบลห้วยแห้ง อำเภอบ้านไร่ จังหวัดอุทัยธานี 61140 ตำบลห้วย
แห้ง อำเภอบ้านไร่ จังหวัดอุทัยธานี 61140
โทรศัพท์ : 042 208 340

วันและเวลาทำการ
เปิดบริการทุกวันอังคาร - อาทิตย์ ตั้งแต่ 09.00 น. - 16.00 น. (ปิดทุกวัน
จันทร์)

การเดินทาง
รถยนต์ส่วนตัว จากกรุงเทพฯ มุ่งหน้าขึ้นเหนือ ผ่านจังหวัดนนทบุรี
พระนครศรีอยุธยา สุพรรณบุรี แล้วใช้ทางหลวงหมายเลย 333 เข้าสู่จังหวัด
อุทัยธานี จากตัวเมืองเมื่อพบสามแยกให้เลี้ยวขวา จากนั้นขับตรงไปแล้วเลี้ยว
ซ้ายซอยแรกไปทางวัดป่าสักทอง ขับตรงไป 4.4 กิโลเมตร แล้วเลี้ยวซ้าย ขับ
ไปอีก 4.2 กิโลเมตร จะพบป้ายหยุดให้เลี้ยวซ้าย จากนั้นขับตรงไปอีก 240
เมตร ศูนย์ทอผ้าจะอยู่ทางซ้ายมือ

บรรณานุกรม

http://uthai-trip.com/info/fabric/#about-us

https://packingdd.com/blogs/news/7-ประโยชน์ของ-ถุงบรรจุ
ภัณฑ์กระดาษ-ที่คุณควรเลือกใช้

https://www.museumthailand.com/th/museum/Textile-
Phakung-Center

http://northencottonweaving.blogspot.com/2013/08/blog-
post.html

ภาคผนวก

ผ้าทอผาทั่ง