ประเพณีพ้อต่อ Phuket

ประเพณี พ้อต่อ
Phuket

คำนำ

รายงานเล่มนี้จัดทำขึ้นเพื่อเป็นข้อมูลเพื่อให้ได้ใช้ศึกษาหาความรู้ในเรื่องเกี่ยวกับ
ประเพณีพ้อต่อของจังหวัดภูเก็ตและเพื่อเป็นความรู้เกี่ยวกับประวัติความเป็นมาต่างๆที่
เกี่ยวกับประเพณีที่สำคัญอีกหนึ่งประเพณี

ผู้จัดทำหวังว่า รายงานเล่มนี้จะเป็นประโยชน์กับผู้อ่าน
ที่กำลังหาข้อมูลหรือสนใจเกี่ยวกับประเพณีนี้อยู่ หากมีข้อแนะนำหรือข้อผิดพลาด
ประการใด ผู้จัดทำขอน้อมรับไว้และขออภัยมา ณ ที่นี้ด้วย




ผู้จัดทำ
นางสาวสุภัชชา จันทร์ธำรง

สารบัญ 1


ประวัติความเป็นมาของประเพณีพ้อต่อ

พ้อต่อกง 2
เครื่องเซ่นไหว้

อ้างอิง

3

ประวัติความเป็นมาของประเพณีพ้อต่อ

พ้อต่อภูเก็ต
พิธีกรรมชาวเมืองภูเก็ตยังคงยึดถือช่วงเวลาเดือน 7 ตามปฏิทินจีนซึ่งจะตรงกับ

ช่วงเดือน สิงหาคม – กันยายน ของทุกปี พิธีการเซ่นสังเวยวิญญาณไร้ญาติได้กลาย
มาเป็นจุดประสงค์หลักของพิธีกรรม โดยจะมีการตั้งเซ่นไหว้ในสถานที่สำคัญของชุมชน
ต่าง ๆ ซึ่งจะมีของไหว้เป็นกับข้าว อาหารต่าง ๆ เช่นเดียวกับกับเซ่นไหว้บรรพบุรุษใน
ช่วงตรุษจีน ซึ่งจะแตกต่างที่มีจำนวนที่มากกว่า และที่ขาดไม่ได้คือขนมเต่าสีแดงทำ
จากข้าวเหนียวหรือแป้งหมี่หมักน้ำเชื่อม ถือเป็นสัญลักษณ์ที่ขาดไม่ได้ในประเพณีพ้อ
ต่อ โดยทุกครั้งที่มีการจัดพิธีกรรมจะมีการอันเชิญ “พ้อต่อก้ง” เป็นประธานในพิธี
เสมอ

ประเพณีพ้อต่อภูเก็ตจึงเป็นประเพณีที่เกิดจากการผสมผสานของคติความเชื่อทั้ง
พุทธ ขงจื้อและเต๋า มีรากของประเพณีถือกำเนิดในอินเดีย แตกหน่อเติบโตในจีนแผ่น
ดินใหญ่และเบ่งบานในดินแดนโพ้นทะเล จนกลายเป็นอีกหนึ่งประเพณีหลักของชาว
เมืองภูเก็ตที่น่าสนใจเป็นอย่างยิ่ง




1

พ้อต่อก้ง

หลังจากประตูนรกได้เปิดออก นับเป็นจุดเริ่มต้นของเทศกาลพ้อต่อ เหล่าวิญญาณได้

เดินทางมายังโลกมนุษย์เป็นเวลาหนึ่งเดือน ดังนั้น เพื่อเป็นการควบคุมพฤติกรรมของ

ภูตผีเหล่านั้นและป้องกันความวุ่นวายที่อาจเกิดขึ้นบนโลกมนุษย์ จึงทำให้ต้องมีผู้ดูแล

ในช่วงเทศกาล นั่นก็คือ องค์เทพ "พ้อต่อกง"
普渡公"พ้อต่อกง (
)" มีกายสีน้ำเงิน ใส่ชุดเกราะแบบจีน หน้าตาดุร้าย ตาโปน มือ
中元普渡ซ้ายถือธงป้ายอามิตาพุทธสำหรับนำวิญญาณ ในเทศกาลพ้อต่อ (
盂兰胜会ศกาลหยูหลาน ( ) หรือ เท

) พ้อต่อกงถือเป็นองค์ประธานใหญ่ในการประกอบ

พิธีกรรมต่างๆในฐานะผู้ควบคุม และหากวิญญาณตนไหนประพฤติผิด ท่านจะจับกิน

เป็นอาหาร

ตามความเชื่อโบราณ “พ้อต่อกง” คือภาคหนึ่งของพระโพธิสัตว์กวนอิม มีอีกชื่อเรียก
觀音大士 普ว่า"กวนอิมไต่สือ (
)” ที่อวตารลงมาโปรดสัตว์ในขุมนรก คำว่า “พ้อต่อ (
渡 公)” มีความหมายว่า โปรดสัตว์ ส่วนคำว่า “กง ( )” ใช้ในสำหรับเรียกเทพเจ้าจีนที่

เคารพบูชา )” หรือเปรียบได้กับ “พญา

大士爺公บางตำนานเชื่อว่า พ้อต่อกง คือ "ไต่สือเอี๋ยกง (

ยมราช” ในความเชื่อทางศาสนาพุทธ โดยท่านเป็นพญามารที่ดุร้ายและก่อความวุ่นวาย

ไปทั่ว หลังจากพระโพธิสัตว์กวนอิมมาโปรดให้กลับใจสำเร็จ บนศีรษะของเทพไต่สือเอี๋

ยกงจึงมีรูปพระโพธิสัตว์กวนอิมประทับอยู่ในช่วงเดือนเทศกาลนี้ จะมีกิจกรรมเบิก

เนตรเทพเจ้าพ้อต่อกงของแต่ละสถานที่ทั่วเมืองภูเก็ต เริ่มเวลาเช้าตี 5 ของวันและส่ง

ท่านกลับทางทะเลในเวลา 5 ทุ่มของคืนวันเดียวกัน โดยจัดพิธีตามปฏิทินจีนในวันที่

ต่างกัน




2

เครื่องเซ่นไหว้

เครื่องเซ่นไหว้ในประเพณีพ้อต่อ
น้ำชา ขนมรวม (เต่เหลี่ยว)
ความหมายของการไหว้ด้วยน้ำชา คือ จะช่วยให้เกิดความสัมพันธ์ การติดต่อประสาน
งานที่ดี

มิดเจี่ยน หรือ บิดเจี่ยน(คล้ายเครื่องบายศรีของไทย)
องค์ประกอบ ของบิดเจี่ยน เป็นก้านไม้ไผ่และกระดาษสีทำเป็น ดอกไม้ และใบไม้ติด
กันไว้ด้วย ผลไม้แช่อิ่ม หรือบางที่ก็ใช้ แป้งขนมโก๋ ถือว่าแล้วแต่ ประเพณี ที่ใช้กัน
และในสมัยเก่าแก่จะมี ฟักเชื่อม พุทราแดง ลูกจัน โดยจะ ทำ 3 ชั้น ใน 1 แถว 3 ไม้
จะนิยมวาง บิดเจี่ยน ไว้หน้ากระถางธูปหากมองใน ฐานะ ผู้กราบไว้มักวางพร้อมด้วย
กันกับ อังกู(้ เต่าแดง ) ขนาบข้างถือเป็นสิ่งมงคลเคียงคู่กันเปรียบเสมือน คำอวยพร
ให้มียศฐาบรรดาศักดิ์ ที่ใหญ่โตและอายุยืนยาว

ขนมเต่า (อังกู๊)
มีความหมายว่า มีอายุยืนยาวดังเช่นเต่า

3

ขนมฟู (ฮวดโก้ย)
ความหมาย คือ ฮวดโก้ยเป็นขนมมงคลของชาวไทยเชื้อสายจีนภูเก็ต “ฮวด” แปล
ว่า“เจริญงอกงาม” “โก้ย” แปลว่า “ฟู" ซึ่งรวมกันจึงหมายถึงขนมแห่งความเจริญ
เฟื่ องฟู

ผลไม้ (สับปะรด กล้วย ส้ม)
ความหมาย คือ สับปะรด เพื่อให้หูตากว้างไกล ดูแลอย่างทั่วถึง
กล้วย กวักเงิน กวักทอง เรียกโชคลาภเข้าบ้าน
ส้ม เพื่อความเป็นมงคล ขอความโชคดี มั่งคั่งร่ำรวย

ของหวานคาว
การไหว้ของคาวหวาน เช่น ไก่ หมู ปลา เป็ด ของหวานก็ เช่น ขนมเข่ง ขนมสาลี่
เพราะ มีความเชื่อว่า จะช่วยให้มีความก้าวหน้าในหน้าที่การงาน เหลือกิน เหลือใช้ มี
แต่ความหวานชื่นและราบรื่น
เหล้าจีน
ถวายเพื่อเป็นการเฉลิมฉลอง

4

เต่าตัวใหญ่สีแดง ซึ่งเรียกว่า ป่ายปั๋ ว
คือสิ่งที่ขาดไม่ได้ในประเพณีพ้อต่อ ป่ายปั๋ ว คือ เต่า (ทำมาจากแป้งทาสีแดง) มาเซ่น
ไหว้ผีไม่มีญาติ
สิ่งสำคัญของประเพณีนี้ คือ เต่า เต่าเป็นสัตว์อายุยืน การเซ่นไหว้ด้วยเต่าก็เพื่อให้
มีอายุยืนยาวเหมือนเต่า

5

เอกสารอ้างอิง

กิเลน ประลองเชิง. (2019). เทศกาลพ้อต่อ.
แหล่งข้อมูลhttps://th.wikipedia.org. ค้นเมื่อ 13 กันยายน 2564.

มิวเซียมไทยแลนด์. (2020). ประเพณีพ้อต่อภูเก็ต.
แหล่งข้อมูลhttps://www.museumthailand.com. ค้นเมื่อ 13 กันยายน 2564.

ถาวร สิกขโกศล. (2020). เทศการจีนและการเซ่นไหว้.
แหล่งข้อมูลhttps://phuketindex.com. ค้นเมื่อ 13 กันยายน 2564.

สมบูรณ์ อินโฟ. (2018). พ้อต่อกง.
แหล่งข้อมูลhttps://www.somboon.info/. ค้นเมื่อ 13 กันยายน 2564.

สนุกดอทคอม. (2019). ความหมายของเครื่องเซ่นไหว้.
แหล่งข้อมูลhttps://guru.sanook.com. ค้นเมื่อ 14 กันยายน 2564.

มันนี่กูรู. (2020). ของไหว้มงคล. แหล่งข้อมูลhttps://www.moneyguru.co.th.
ค้นเมื่อ 14 กันยายน 2564.

ข่าวภูเก็ต. (2020). ขบวนแห่ขนมเต่าภูเก็ต.
แหล่งข้อมูลhttps://www.khaophuket.com. ค้นเมื่อ 15 กันยายน 2564.