เลือกซื้ออาหารที่มีอยู่ในท้องถิ่น เพราะหาได้ง่ายไม่เสียค่าขนส่ง จะท าให้ได้ของ สดคุณภาพดีและมีราคาถูกกว่าอาหารที่ส่งมาขายจากที่อื่น เลือกซื้ออาหารตามฤดูกาล อาหารประเภทพืชผัก ธัญญาหาร ผลไม้ จะมีการเจริญเติบโตตาม ฤดูกาล เช่น ฝักยาว หอมแดง มะม่วง สับปะรด มีมากในฤดูร้อนดอกกุยช่าย สายบัว กล้วยไข่ มังคุด ล าไย มีมากในช่วงฤดูฝน คะน้า ผักกาดขาว ชมพู่องุ่น พุทรา มีมากในฤดูหนาว ถ้าเรา เลือกซื้อในฤดูที่ให้ผลผลิตจะท าให้ได้ผัก ผลไม้สด รสชาติดีมีคุณภาพ หาซื้อได้ง่ายและราคาถูก เลือกซื้ออาหารโดยค านึงถึงความประหยัดคือถ้าหาทิศใดให้สารอาหาร ใกล้เคียงกันก็ควรจะเลือกซื้อที่มีราคาถูกกว่ามาบริโภค เลือกซื้ออาหารโดยค านึงถึงความปลอดภัยอาหารที่เราเลือกซื้อจะต้องปราศจาก เชื้อโรคและสารพิษดังนั้นเวลาเลือกซื้ออาหารจะต้องดูที่ความสะอาดของอาหาร
อาหารสด ได้แก่ อาหารประเภท ผัก เนื้อสัตว์และผลไม้อาหารประเภทนี้ถ้าซื้อ มาเก็บไว้นานๆ จะท าให้เสียคุณค่าทาง อาหารไปนาน จึงควรซื้อมารับประทาน ให้เพียงพอในแต่ละวันแต่ถ้ามีความจ าเป็น ที่จะต้องซื้อมาเก็บไว้ควรจะเลือกซื้ออาหาร ที่สดใหม่ และมีวิธีการเก็บรักษาที่ถูกวิธี
เนื้อหมู เลือกที่มีสีชมพูอ่อน เนื้อนิ่ม มีมันสีขาว หนังจะเกลี้ยงและบาง หมูสามชั้นจะมีมันมาก ชิ้นมันบางหนังบาง นุ่มสะอาดไม่มีพังผืดระหว่างชั้น มันหมูที่ดีจะต้องมีสีขาว เนื้อมันหนา ไม่เป็นพังผืด เนื้อหมูที่ไม่ควรซื้อ คือ เนื้อหมูค้างคืน หนังเป็นยางเหนียว ใช้หลังมือแตะจะติดมือ มีสีแดงช ้า เนื้อเป็นสีเขียวคล ้า มีกลิ่นเหม็น เมื่อน ามาปรุงอาหารจะเป็นสีด า การเลือกซื้ออาหารประเภทเนื้อสัตว์ เนื้อวัว เลือกที่มีสีแดงสด มันสีเหลือง เนื้อสันใน จะเป็นเนื้อ ที่เปื่อยง่าย เหมาะส าหรับใช้ประกอบอาหารประเภท ทอด ย่าง ผัด เนื้อสะโพกใช้ท าอาหารพวก ต้ม เคี่ยว เนื้อที่ไม่เหมาะ จะน ามาประกอบอาหารได้แก่เนื้อที่มีสีแดงอ่อน สีเขียว ๆ ด า ๆ
เนื้อควาย ในบางโอกาสเราจ าเป็นต้องใช้เนื้อควายแทนเนื้อวัว ฉะนั้นการเลือกซื้อให้ดูลักษณะที ่สดเช ่นเดียวกับเนื้อวัว ส่วนข้อสังเกตอื่น ๆ คือ เนื้อควายมีเนื้อเหนียว เส้นหยาบ มีสีคล ้า กว่าเนื้อวัว มันติดเนื้อเป็นสีขาว เนื้อไก่ ไก่อ่อน ตีนจะนุ่ม หงอนเตี้ย เดือยจะสั้น ปากไม่ แข็ง ขางอ พับง่าย ตาใสไม่โบ๋ไม่มีรอยเขียวคล ้าตามตัว และท้องกดดูที่ปลายออกไปอบไก่จะบุ๋มไม่มีเมือกวุ้นอยู่ ตามเนื้อ ใต้ขาใต้ปีกและข้อพับ
เนื้อเป็ด ถ้าเป็นเป็ดอ่อนจะงอยปากและตีนจะเป็น สีเหลือง ถ้าเป็ดโตเต็มที่ปาก และตีนจะค่อนข้างด า แต่ที่นิยมน ามารับประทาน จะเลือกเป็ดขนาดกลาง ไม่อ่อนหรือไม่แก่จนเกินไป
ตัวเป็นมันสดใส ตาใส เหงือกสีแดง เนื้อแน่น กดลง ปลาน ้าจืด ไม่มีรอบปุ๋ม ปลาทะเล เหงือกสีแดง เนื้อแข็ง พื้นท้องไม่ผุตาใส ไม่ลึกโบ๋ไม่ มีเมือกมาก
ปู มีน ้าหนักเนื้อแน่น ถ้ากดดูที่ส่วนอก ไม่มีรอยบุ๋ม แสดง ว่าเป็นปูใหม่ ตาใส ก้ามใหญ่ สีไม่แดงจัด ปูตัวผู้จะมี เนื้อมากกว่าปูตัวเมีย ส่วนปูไข่ให้ใช้มือดีดหน้าท้องดูถ้า เป็นปูไข่จะมีเสียงแน่นทึบ ปลาหมึก ที่นิยมรับประทานมีอยู่ 2 ชนิด คือปลาหมึกกล้วย และ ปลาหมึกกระดองในการประกอบอาหารควรเลือกปลาหมึก ขนาดกลาง ไม่มีกลิ่นเหม็น หรือมีเมือกลื่น
กุ้งสดเนื้อแน่นล าตัวเป็นสีน ้าเงิน เป็นประกาย ตาใส หัวติด แน่นกับล าตัวถ้ามีมันกุ้ง จะมีสีแดงเห็นได้ชัด ยกเว้นกุ้งบาง ชนิดที่มีสีชมพูอ่อนตามธรรมชาติไม่มีกลิ่นเหม็น หอย หอยชนิดต่างๆสด มีฝาหรือเปลือกปิดสนิท ไม่มีกลิ่นเหม็น เปลือกไม่มีเมือกหรือสกปรกเกินไปก่อนปรุงเป็นอาหาร ควรน ามาแช่น ้าให้หอยคาย สิ่งสกปรกออกจากตัวให้หมดก่อน กุ้ง
ไข่ มีวิธีการเลือก ดังนี้ 01. ทั้งไข่เป็ดและไข่ไก่เปลือกต้องสะอาดไม่มีสิ่งสกปรกติดอยู่ 02. เปลือกสีนวลบาง ๆ ไม่เป็นมัน (ถ้าเปลือกมันแสดงว่าไข่เก่า) 03. เปลือกไม่บุบร้าว ถ้าเปลือกบุบเชื้อโรคอาจเข้าไปจะท าให้ ไข่เสียเร็ว
04. ไม่มีกลิ่นเน่า ไข่ดีจะดูดกลิ่นต่าง ๆ ได้ง่าย ถ้าเก็บไข่ไว้ กับของที่มีกลิ่นแรงเช่นปลาเค็ม ปลาร้า เมื่อน าไปใช้ อาจท าให้อาหารนั้นมีกลิ่นไม่น่ารับประทาน 05. ไข่ใหม่ต้องมีน ้าหนักแน่น ไม่คลอน น ้าหนัก พอเหมาะกับขนาด 06. ไข่ใหม่เมื่อส่องดูในที่สว่างจะเห็นเงาของไข่แดง อยู่ตรงกลางได้ราง ๆ
ผักที่ใช้ประกอบอาหาร ควรจะเลือก ซื้อผัก ผลไม้ที่สดใหม่ และเก็บรักษา ในที่เย็น เพื่อรักษาความสด จนกว่าจะ ถึงเวลารับประทานหรือประกอบอาหาร จึงจะได้คุณค่าทางอาหาร ที่ให้ประโยชน์ ต่อร่างกายได้มาก ผัก ผลไม้ ที่ใช้เป็น อาหารมีหลายชนิดค ือผักประเภท ใบ หัว ฝัก และผล ควรเลือกซื้อ ดังนี้
• เลือกซื้อผักและผลไม้ที่มีสีสันตามธรรมชาติไม่ฉูดฉาด ไม ่มี คราบดินหรือคราบสีขาวของสารเคมีก าจัดศัตรูพืช ไม่มีจุดราด า หรือเชื้อราต่างๆ รวมถึงกลิ่นที่ฉุนผิดปกติ • เลือกซื้อผักสดที่มีรูเจาะ มีรอยกัดแทะของหนอนหรือแมลงอยู่ บ้าง หรือควรเลือกผักและผลไม้ที่มีตัวหนอนอยู่บ้าง หรือมีแมลง เดินอยู่เล็กน้อย เช่น มด เพลี้ย เป็นต้น เพราะเนื่องจากใน ปัจจุบันมีการท ารอยสัตว์กัดแทะ หนอนเจาะเทียม โดยการ น าเอาทรายร้อนๆไปกลิ้งบนกระทะ จากนั้นน าสาดใส่ผักให้มี ลักษณะเหมือนรอยเจาะของหนอน
• ถ้าเป็นผักและผลไม้ในห้างสรรพสินค้า ควรเลือกซื้อที่มีการ แสดงฉลากที่ถูกต้องเพื่อให้สามารถตรวจสอบย้อนกลับถึง แหล่งที่มาของผักและผลไม้ได้เช่น ตรวจสอบจากเลขสถานที่ ผลิต หรือน าเข้าอาหารได้ • เลือกซื้อผักและผลไม้ตามฤดูกาล เนื่องจากผักที่ปลูกได้ตาม ฤดูกาลจะมีโอกาสเจริญเติบโตได้ดีกว่านอกฤดูกาล ท าให้ลด การใช้สารเคมีและปุ๋ยลง • เลือกซื้อผักพื้นบ้าน ตามถิ่นที่อยู่อาศัยนั้นๆ หรือกินผักที่ปลูก เองได้ง่ายๆ เช่น กะเพรา ผักชีผักบุ้ง ต้นหอม เป็นต้น
• ไม่ซื้อผักชนิดใดชนิดหนึ่งมากินเป็นประจ า ค ว ร ก ิ น ใ ห้ หลากหลายชนิดสับเปลี่ยนกัน เพ ื ่ อ ใ ห้ไ ด้ ค ุณ ค ่าทา ง โภชนาการครบถ้วนและหลีกเลี่ยงการได้รับสารพิษหรือ สารเคมีสะสม • บริโภคผักและผลไม้ที่ได้รับการรับรองจากทางราชการ เ ช ่ น ตลาดเกษตรกรประจ าจังหวัด ตลาดผักและผลไม้เกษตร อินทรีย์ และตลาดสดที่มีการตรวจจากเจ้าหน้าที่ทางราชการ เป็นประจ า เป็นต้น เนื่องจากมีการควบคุมการใช้สารเคมี ไม่ให้มากเกินตามเกณฑ์มาตรฐานที่ก าหนด
นอกจากเทคนิคเลือกซื้อแล้ว การล้างผักและผลไม้สดก็เป็น อีกสิ่งหนึ่งที่ส าคัญที่จะช่วยลด การตกค้างของสารเคมีหรือยา ฆ่าแมลงได้
วิธีที่1 การใช้ผงฟู • ใช้ผงฟู(baking soda) ปริมาณ 1 ช้อนโต๊ะ ละลายในน ้า อุณหภูมิปกติ1 กะละมัง หรือ ปริมาตร 20 ลิตร • แช่ผักและผลไม้ทิ้งไว้เป็นระยะเวลา 15 นาที • ล้างผักและผลไม้ออกด้วยน ้าสะอาด • วิธีนี้จะช่วยลดปริมาณสารเคมีตกค้างได้80 – 95%
วิธีที่2 การใช้น ้าไหลผ่าน • เด็ดผักออกเป็นใบๆ • ล้างด้วยน ้าสะอาดไหลผ่านอย่างต่อเนื่อง และใช้มือถูเบาๆ • วิธีนี้จะช่วยลดปริมาณสารเคมีตกค้างได้54 – 63%
วิธีที่ 3 การใช้ด่างทับทิม • ใช้ด่างทับทิมปริมาณ 20 – 30 เกล็ด ละลายในน ้าอุณหภูมิปกติ ปริมาตร 4 ลิตร • แช่ผักและผลไม้ทิ้งไว้เป็นระยะเวลา 10 นาที • ล้างผักและผลไม้ออกด้วยน ้าสะอาด • วิธีนี้จะช่วยลดปริมาณสารเคมีตกค้างได้35 – 45%
วิธีที่ 4 การใช้น ้าส้มสายชู • ใช้น ้าส้มสายชู1 ช้อนโต๊ะ ผสมกับน ้าอุณหภูมิปกติปริมาตร 4 ลิตร • แช่ผักและผลไม้ทิ้งไว้เป็นระยะเวลา 10 นาที • ล้างผักและผลไม้ออกด้วยน ้าสะอาด • วิธีนี้จะช่วยลดปริมาณสารเคมีตกค้างได้29 – 38%
วิธีที่5 การใช้เกลือ • ใช้เกลือป่นปริมาณ 1 ช้อนโต๊ะ ละลายน ้าอุณหภูมิปกติปริมาตร 4 ลิตร • แช่ผักและผลไม้ทิ้งไว้เป็นระยะเวลา 10 นาที • ล้างผักและผลไม้ออกด้วยน ้าสะอาด • วิธีนี้จะช่วยลดปริมาณสารเคมีตกค้างได้27 – 38%
อาหารแห้งส่วนใหญ่จะนิยมซื้อเพื่อเก็บไว้ รับประทานนานๆและนิยมซื้อกันในปริมาณ มากซึ่งของแห้งที่ใช้กันเป็นประจ ามีหลาย ประเภทด้วยกัน แต่ละประเภทมีการเลือกซื้อ ต่างกันไปดังนี้
เช่น พริกไทย ลูก ผักชียี่หร่า อบเชย ลูกกระวาน ลูกจันทน์ ดอกจันทน์เทศ ผงกะหรี่ ผงพะโล้ฯลฯ ควรเลือกที่ใหม่ สะอาด มีกลิ่นหอมของเครื่องเทศชนิด นั้น ๆ และแห้งไม่มีเชื้อรา
เช่น ถั่วเขียว ถั่วเหลือง ถั่วด า ถั่วแดง รวมทั้ง เมล็ดบัว เมล็ดงา เมล็ดลูกเดือย ถั่วเขียวซีกหรือ ถั่วทอง ควรเลือกเมล็ดที่เป็นมัน สมบูรณ์ไม่ฝ่อ ลีบใหม่ สะอาด ไม่ควรมีกรวดทราย เศษไม้หรือ สิ่งเจือปนมากนัก และไม่มีเชื้อรา
ถ้าเป็นลูกเดือยไม่ควรมีกลิ่นหืน ไม่มีแมลง เจาะกินเมล็ด ไม ่เป็นผงและควรระวัง ถั่วลิสงบดขาย อาจมีเชื้อราปะปนอยู่ด้วย ดังนั้น เพื่อความปลอดภัยจึงควรเลือกซื้อถั่ว ลิสงดิบมาคั่วใช้เอง
ควรเลือกที่เนื้อแน่น ไม่ฝ่อลีบ ใหม่ ไม่มีรา ถ้าเป็นกระเทียมควรเลือกซื้อ กลีบเล็ก จะมีกลิ่นหอมกว่ากลีบใหญ่
เช่น เนื้อเค็ม ปลาแห้ง ปลาเค็ม กุ้งแห้งหอยเค็ม แห้ง กุนเชียง ควรเลือกที่ใหม่ แห้ง เนื้อแน่น ไม่นิ่มมากเกินไป ไม่มีกลิ่นเหม็นหืไม่เค็มจัด ถ้าเป็นปลาเค็มควรเลือกที ่ตัวปลา ดูสะอาด สมบูรณ์ไม่ขาดลุ่ยท้องปลาไม่แตก กุ้งแห้งเลือก ที่ไม่มีย้อมสีแห้ง สะอาด ไม่มีรา ไม่เป็นผง หอย เค็มแห้งเลือกที่ไม่มีกลิ่นเหม็นและไม่มีหนอนขึ้น
พริกขี้หนูแห้งและพริกชี้ฟ้าแห้งเลือกที่สีแดง สม ่าเสมอตลอดทั้งเม็ด ไม่เป็นรา เมล็ดสมบูรณ์ ผิวเป็นมันแห้ง ส่วนพริกไทยเม็ด ผิวเป็นมัน แห้ง ส่วนพริกเลือกเม็ดกลมใหญ่ ผ ิ ว เ ร ี ย บ ไม่ขรุขระ สีเหลืองออกสีขาวออกเหลือง
เลือกที่ไม่มีเศษฝุ่นผงปนเปื้อนมา ไม่ควรเลือกที่มีสีขาวจัด เพราะผ่านการ ฟอกสีจากสารเคมีมาก ซึ่งอาจมีสาร ฟอกสีตกค้างอยู่
เลือกที่มีเม็ดขาวสะอาด แห้ง ไม ่มีสิ ่งสกปรกเจือจาง เกลือเม็ดหยาบ เหมาะส าหรับอาหารและผสมกับน ้าแข็ง เพื่อท าไอศกรีม ส่วนเกลือป่นเหมาะส าหรับปรุงอาหาร เพื่อเพิ่ม รสชาติและควรเลือกซื้อเกลือที่ผสมสารไอโอดีน ส าหรับปรุง อาหารเพื่อป้องกันโรคคอพอก
เลือกมะขามใหม่ สีไม่คล ้ามาก สะอาด ไม่มีแมลงและแห้งพอสมควร
เครื่องปรุง แต่ง รส สีและกลิ่น ที่ใช้ ในปัจจุบันมีทั้งที่สกัดจากธรรมชาติ และ สร้างขึ้นมาจากสารเคมีบางชนิดเกิด ประโยชน์และบางชนิดกับให้โทษ ดังนั้น จึงควรพิจารณาเลือกเครื่องปรุง อย่างระมัดระวัง สารปรุงแต่ง รส สีกลิ่น มีหลายชนิด เช่น
เครื่องปรุง แต่ง รส สี และกลิ่น ที่ใช้ใน สังเกตจากซอง หรือกระป๋องบรรจุตรงขอบผนึกต้องไม่มีรอยต าหนิ ข้อความใน ฉลากต้องอ่านชัดเจน ไม่ควรเลือกซื้อผงชูรสที่ตักแบ่งขาย เพราะ อาจมีการปลอมปนด้วยสารอื่นเป็นอันตรายได้และสังเกตลักษณะ ของเกล็ดผงชูรสถ้าหยิบมาดูจะเห็นเป็นผลึกแท่งขาวค่อนข้างใส แต่ไม่มีความแวววาว ชิมดูจะมีรสคล้ายน ้าต้มเนื้อ
เป็นสารปรุงรสเปรี้ยวท าจากผลไม้ต่าง ๆ หรือได้จากข้าวหมัก มันเทศ และน ้ามันมะพร้าวในท้องตลาดที่ขายกันทั่วไปมี3 ชนิด คือ น ้าส้มสายชูหมัก น ้าส้มสายชูกลั่น และน ้าส้มสายชูเทียม การเลือกซื้อน ้าส้มสายชู ที่ไม่เป็นอันตรายต่อร่างกาย ควรสังเกต จากฉลาก โดยต้องระบุข้อความเกี่ยวกับรายละเอียดส่วนผสม ผู้ผลิต วัน เดือน ปีที่ผลิต และ ได้รับรองจากองค์การอาหารและ ยาอย ่างชัดเจนเมื ่อส ่องดูที ่ก้นขวดต้องไม ่มีตะกอนหรือ หนอนน ้าส้ม บรรจุในขวดแก้วที่สะอาด
น ้าปลาในท้องตลาดมี2 ชนิด คือ น ้าปลาแท้และ น ้าปลาผสม ควรเลือกซื้อน ้าปลา ซึ่งมีฉลากระบุ แหล่งผลิต วัน เดือน ปีที่ผลิต อย่างชัดเจน น ้าปลาต้องไม่ขุ่นหรือมีตะกอนสกปรก เมื่อดมดูไม่มีกลิ่น คาวของปลามากเกินไป
ควรเลือกที่มีสีน ้าตาลอ่อน ไม่ด าคล ้า เมื่อตั้งขวดทิ้งไว้เมล็ดถั่วตัวจะลอย ขึ้นด้านบนก้นขวดเป็นน ้า
ควรเลือกกะปิที่เนื้อละเอียด มีกลิ่นหอม ไม่แฉะหรือแห้งกระด้าง ถ้าเป็นกะปิไม่ดี จะเห็นละอองเกลือจับอยู่ที่ผิวกะปิ
ในอาหารส าเร็จรูปทั้งของคาวและของหวาน มักพบว่ามีการใช้สีผสมอาหาร เพื่อให้เกิดความ สวยงามน่ารับประทาน ซึ่งมีทั้งสีที่ได้จาก ธรรมชาติและสีที ่ได้จากการสังเคราะห์ สีจากธรรมชาติได้มาจากพืชและสัตว์เช่น
• สีเขียว ได้จากใบเตยหอม ใบย่านาง ใบพริก • สีแดง ได้จากกระเจี๊ยบ มะเขือเทศ พริกแดง • สีน ้าเงิน ได้จากดอกอัญชัน เป็นต้น • สีด า ได้จากกาบหรือกะลามะพร้าวเผาไฟ ถั่วด า
ส่วนสีที่ได้จากสังเคราะห์ควรเลือกซื้อโดยสังเกตข้อความ ที่ฉลากต้อง เป็นภาษาไทย อ่านได้ชัดเจน แสดงข้อความว่าเป็น สีผสมอาหาร มีชื่อสารสามัญของสีข้อความของพืชหรือสัตว์ ที่เป็นต้นก าเนิดของสี ธรรมชาติน ้าหนักสุทธิวัน เดือน ปีที่ผลิตและหมดอายุชื่อและที่ตั้ง ของผู้ผลิตเลขทะเบียนอาหาร
เป็นหนึ่งในจ านวนสารปรุงแต่งอาหาร เพื่อเพิ่มรสชาติอาหารให้อร่อย น่ารับประทาน สารเติมแต่งกลิ่นอาหารที่นิยม ใช้กันทั่วไป ได้แก ่ กลิ ่นผล ไม้ กลิ ่นผัก กลิ ่นนม นอกจากนี้ยังมีกลิ ่นอื ่นๆ ที ่ท าให้อาหาร น่ารับประทาน
การเลือกซื้อควรเลือกชนิดที่มีฉลากระบุ รายละเอียด วัน เดือน ปีที่ผลิต สถานที่ผลิต พร้อมทั้งระบุว่าสารเติมแต่งกลิ่นอาหารชนิด นั้นสกัดจากธรรมชาติชนิดใด และได้รับจาก การรับรองจากส านักงานคณะกรรมการอาหาร และยาอย่างชัดเจน
ปัจจุบันจะเห็นว่าอาหารส าเร็จรูปมีความส าคัญ มากพอสมควรเพราะสะดวกและประหยัดเวลา การเลือกซื้ออาหารกระป๋องรับประทาน ควรจะมี ลักษณะในการเลือกซื้อ ดังต่อไปนี้
เลือกกระป๋องที่ไม่บุก รั่ว และเปราะเปื้อน เลือกกระป๋องเรียบ ไม่มีรอยโป่ง เลือกซื้อกระป๋อง ที่ใหม่และไม่เป็น สนิมที่กระป๋อง เลือกที่มีเครื่องหมายมาตรฐาน ผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมรับรอง พร้อมทั้งบอกแหล่งผลิต น ้าหนัก วิธีใช้และมีเลขทะเบียนการค้า รับรองคุณภาพ