เจ้าจุด...อาสาคลายปัญหาโรคพิษสุนัขบ้า

กรมปศุสัตว์
กระทรวงเกษตรและสหกรณ์

เจา้ จดุ ...อาสา
คลายปัญหาโรคพิษสุนขั บ้า

ISBN: 978-616-358-608-7

ลขิ สทิ ธ ์ิ สำ� นักควบคุม ป้องกันและบำ� บดั โรคสตั ว์
กรมปศุสตั ว์ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์

จดั พิมพโ์ ดย สำ� นกั ควบคุม ปอ้ งกนั และบ�ำบัดโรคสัตว์
กรมปศุสัตว์ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
ถนนพญาไท แขวงทงุ่ พญาไท เขตราชเทวี
กรงุ เทพฯ 10400
โทร. 0 2653 4444 ตอ่ 4181-2

พมิ พ์ท ี่ โรงพมิ พช์ มุ นมุ สหกรณก์ ารเกษตรแหง่ ประเทศไทย จำ� กดั
145,147 ถนนเลยี่ งเมอื งนนทบรุ ี ตำ� บลตลาดขวญั
อำ� เภอเมอื ง จงั หวดั นนทบรุ ี 11000

พมิ พ ์ ครง้ั ที่ 5 (ฉบบั แก้ไขและเพมิ่ เติม) พ.ศ. 2565

ผู้เรียบเรยี ง สตั วแพทย์หญิงปราณี พาณิชย์พงษ์
สตั วแพทยห์ ญิงณฐั ภรณ์ ขันติโสภณ
สัตวแพทย์หญงิ อรปวีณ์ สการะเศรณี
สตั วแพทย์หญงิ อรพริ ุฬห์ ยุรชยั

ออกแบบภาพประกอบ นางสาวนลนิ แตงบตุ ร

เจ้าจดุ ...อาสา
คลายปญั หาโรคพษิ สุนัขบา้

สวสั ดคี รบั ผมช่อื “จดุ ” ครบั เปน็ หมาเอย๊ !

สนุ ขั สขี าว มจี ดุ สดี �ำ ตามตวั พนั ธด์ุ ลั เมเชยี นไงครบั
ผมเป็นหมาช่างสงสัยอยากรู้อยากเห็นครับ
และตอ้ งรอู้ ยา่ งถกู ตอ้ งซะดว้ ยสคิ รบั ปกตผิ มกอ็ ยู่
แต่ในบ้านละครับไม่ชอบออกไปย่งุ กับหมาตัวอ่นื ๆ
เร่อื งอะไรท้งั หลายผมก็ร้มู าจากเจ้าเพ่อื นข้างบ้าน
หรือเจา้ นายในบ้านนนั่ แหละครับ แต่ ! แหมมอี ยู่
เรอ่ื งหนงึ่ ทผี่ มไม่คอ่ ยจะรู้มากเทา่ ไหร่นัก กเ็ รื่อง
โรคพษิ สนุ ขั บา้ ไงครบั ฟงั แคช่ อ่ื กไ็ มอ่ ยากเขา้ ใกลเ้ ลยแหละ นา่ กลวั นะครบั
ไดย้ นิ แตเ่ ขาพดู กนั วา่ โรคนอ้ี นั ตราย และร้ายแรงมาก แหม ! อยากรจู้ งั
วา่ รา้ ยแรงยงั ไง เอาละครบั จดุ ขอตวั ไปหาขอ้ มลู เรอ่ื งโรคพษิ สนุ ขั บา้
ใหห้ ายสงสัยกอ่ นนะครับ

เจา้ จุด...อาสา 5
คลายปัญหาโรคพษิ สุนขั บ้า 6
7
ไมใ่ ช่แค่...หนา้ รอ้ น 8
ไมใ่ ชห่ มา...กเ็ ปน็ โรคพิษสุนัขบา้ ได ้ 9
หมาบา้ ...เปน็ อย่างไร? 10
ท�ำไม ?...ต้องกลัวน�้ำ 11
เปน็ แลว้ ...ไม่เปน็ อกี ? 12
ฉีดวคั ซนี ห้อยเหรียญ ปลอดภยั ไมถ่ ูกจบั 13
ไม่ฉีด ไมไ่ ด ้ 14
ฉีดวคั ซนี ได.้ ..เม่อื ไหร่ดี ? 15
สตั ว์เลย้ี งถูกกัด...ปฏบิ ัติอย่างไร ? 16
ตูบถูกกดั แต่เคยฉดี วคั ซนี แล้ว ตอ้ งฉดี อกี ไหม ? 17
กกั สัตว์ไว้แลว้ ...ตาย...ท�ำไงดี ! 18
เลี้ยงปล่อยสัตว์ มคี วามผิดไหม 19
อย่า ! ...เอาไปปลอ่ ยวัด 20
คุมก�ำเนดิ ...ดกี วา่ 21
เชื่อผดิ ผิด...อาจเสียชีวติ ด้วยโรคพษิ สุนัขบา้ 22
วคั ซนี โรคพษิ สุนขั บา้ ส�ำหรับคนกม็ ีนะ 23
ถกู กัดจนได้...ท�ำไงดี? 24
วคั ซนี รุน่ ใหม่...ไม่ต้องฉีดรอบสะดอื 25
แผลแบบไหน...ต้องใชอ้ มิ มูโนโกลบุลิน ? 26
ยึดคาถา 5 ย หลีกเลยี่ งการถกู กดั ? 27
ลูกใครหวา่ ...อย่าเพิ่งอุ้ม ! 28
เมตตาสัตว์...อาจถึงตาย ! 29
ดเุ หมือนหมา...หรอื เปล่า ? 30
นาน...เทา่ ไหร่ ? 31
ท�ำไมถึงชา้ ...ท�ำไมถึงเร็ว ?
ท�ำอย่างไร...ปลอดภัยจากโรคพษิ สุนขั บ้า ?
สงสยั เร่อื งโรคพิษสุนัขบา้ ...ปรึกษาใครดี ?

ไม่ใช่แค.่ ..หนา้ รอ้ น

เอ๊ะ!!หมากดั กัน

นีก่ ห็ นา้ ร้อนแล้วนิ
หรอื ว่าเจ้าพวกน้ี
จะเปน็ โรคพษิ สนุ ัขบ้า
โรคพษิ สนุ ขั บา้

ไมไ่ ดเ้ กดิ เฉพาะ
หนา้ รอ้ น

หรอกนะครับ

โรคพษิ สนุ ขั บา้ เกดิ จากเชอ้ื แรปโดไวรสั ไมใ่ ชเ่ พราะความเครยี ด
เนอ่ื งจากอากาศรอ้ น แตต่ ดิ ตอ่ โดยการไดร้ บั เชอ้ื ทอ่ี ยใู่ นนำ้� ลาย
สัตว์ป่วยจากการถูกกัด ข่วน เลียผิวหนังท่ีมีแผล หรือนำ�้ ลาย
กระเดน็ เขา้ ตา ปาก โรคนจี้ งึ เกดิ ไดต้ ลอดทงั้ ปี ไมใ่ ชเ่ ฉพาะหนา้ รอ้ น
สัตว์และคนที่ได้รับเช้ือและแสดงอาการของโรคพิษสุนัขบ้า
แลว้ จะตายทกุ ราย

5

ไม่ใช่หมา...กเ็ ปน็ โรคพิษสุนัขบ้าได้

รู้ไหมสัตวพ์ วกน้ันน่ะกเ็ ปน็
โรคพษิ สุนขั บ้าได้นะเจ้าตูบ

จรงิ หรอ!
สัตว์เล้ยี งลูกดว้ ยนม

ท้งั น้นั เลย

นอกจากสุนัขแลว้ สตั ว์เล้ยี งลกู ด้วยนมทกุ ชนดิ ไม่วา่ จะเปน็
แมว ลงิ กระรอก หนู ปศสุ ตั ว์ เช่น โค กระบอื แพะ แกะ สุกร
หรือแม้แต่สัตว์ป่า เช่น เสือ หมี รวมทั้งค้างคาวและคน
ก็สามารถเป็นโรคพิษสุนัขบ้าได้ ในประเทศไทยสัตว์ท่ีพบว่า
เป็นโรคพิษสุนัขบ้ามากที่สุดคือ สุนัข โดยเฉพาะสุนัขจรจัด
หรือสนุ ัขทไี่ ม่ทราบที่มา

6

หมาบา้ ...เปน็ อยา่ งไร?

ประกาศ ประกาศ!

มีหมาบ้าหลงเขา้ มา

หมาบ้า ทกุ ตัวหลบเร็ว!!
มกั จะมพี ฤติกรรม อยา่ โผลอ่ อกมาตามร้ัว
เปลยี่ นแบบนี้สินะ
ระวังโดนมันกดั
นา่ กลัวจังเลย!

สนุ ขั ทเี่ ปน็ โรคพษิ สนุ ขั บา้ จะแสดงอาการได้ 2 แบบ คอื
แบบซมึ และแบบดรุ า้ ย สนุ ขั จะมนี สิ ยั แปลกไปจากเดมิ ชอบหลบ
ไปอยตู่ ามมุมมดื กินอาหาร นำ้� น้อยลง มอี าการทางประสาท
ความรู้สกึ ไวกว่าปกติ กระวนกระวาย หงดุ หงดิ กัดแทะสิง่ ของ
ตวั แขง็ ขากรรไกรแข็ง ม่านตาขยาย วิง่ โดยไม่มีจดุ หมาย เมอ่ื
พบสง่ิ ขวางหน้าจะกัด สง่ เสยี งเหา่ หอน ในรายทแี่ สดงอาการซมึ
จะไมพ่ บอาการเชน่ น้ี แตเ่ มอ่ื ถกู รบกวนจะกดั ซงึ่ ตอ่ มาจะเปน็
อมั พาตและตายในท่ีสดุ

7

ทำ� ไม?...ตอ้ งกลวั นำ�้

เจา้ จดุ ชอบน�ำ้
กนิ น้�ำ กนิ อาหารได้

ผ่านการทดสอบ

โอเคร!ผา่ น

อาการกลัวนำ้� พบในคนและสัตว์ที่ป่วยด้วยโรคพิษสุนัขบ้า
เทา่ นนั้ เนอื่ งจากเกดิ การอมั พาตของกลา้ มเนอ้ื เกยี่ วกบั การเคย้ี ว
และกลนื ทำ�ใหก้ ลนื นำ�้ และอาหารลำ�บาก เมอ่ื ดมื่ นำ้� จะสำ�ลกั ออก
ทางปากทางจมูก เวลาพยายามด่ืมนำ�้ จะเจ็บปวดมากเน่อื งจาก
กล้ามเน้ือในลำ�คอกระตกุ เกรง็ มอี าการนำ้� ลายไหล เนอ่ื งจากกลนื
นำ�้ ลายไมไ่ ด้ ผปู้ ว่ ยบางรายเกดิ การอมั พาตของกลอ่ งเสยี ง ทำ�ให้
เสียงรอ้ งโหยหวนคลา้ ยเสียงเห่าหอนของสุนขั

8

เป็นแลว้ ...ไม่เปน็ อีก?

นอ้ งเป็นโรคอสี ุกอไี สนะคะ
เป็นแล้วจะไม่เป็นอกี ตลอดชวี ิต

..สบายใจได้เลยคะ่ ..

หมอคะ
หนูจะหายไหม

ออ๋ ..ไม่เหมอื นกับ
โรคพษิ สนุ ขั บา้ สนิ ะ
ถา้ ตดิ เชื้อแลว้ ไมม่ ีวนั หาย
เสียชีวิตทุกราย

โรคพิษสุนัขบ้าแตกต่างจากโรคท่ีเกิดจากเชื้อไวรัสอื่นๆ
ทีพ่ บทัว่ ไป ทเี่ ม่ือหายแล้วจะมภี ูมิคมุ้ โรคนน้ั ตลอดชวี ิต แต่เมื่อ
เป็นโรคพิษสนุ ัขบา้ แลว้ จะไมม่ ีโอกาสเปน็ โรคน้ีอกี ไม่ใชเ่ พราะ
มีภูมิคุ้มกันโรคแต่เนื่องจากคนหรือสัตว์ที่ป่วยด้วยโรคพิษสุนัขบ้า
และแสดงอาการของโรคแลว้ จะตายดว้ ยโรคพษิ สนุ ขั บา้ ทกุ ราย
ไมส่ ามารถรกั ษาใหห้ ายได้

9

ฉดี วคั ซนี หอ้ ยเหรยี ญ ปลอดภยั ไมถ่ กู จบั

เหรียญนแี้ สดงวา่ ผมไดฉ้ ีดวัคซนี
ปอ้ งกนั โรคพิษสุนขั บา้ แลว้ น่ะครับ

หึย..มนั เลศิ
มากเลยค่ะ

หอ้ ยวเา้ หวร!เยี จญ้าจอดุ ะไรนะ่

พระราชบัญญตั โิ รคพิษสนุ ขั บา้ พ.ศ. 2535 กำ�หนดให้
สุนัขทุกตัวต้องได้รับการฉีดวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้า
คร้ังแรกที่อายุ 2-4 เดือน และฉีดซ้�ำเป็นประจำ�ทุกปี หรือ
ตามท่สี ัตวแพทย์กำ�หนด ผูใ้ ดฝ่าฝืนไม่นำ�สัตวไ์ ปรับการฉีด
วัคซีนต้องระวางโทษปรับไม่เกิน 200 บาท และต้องห้อย
เหรียญแสดงการฉีดวัคซีนซ่ึงจะมีสีต่างกันในแต่ละปี สุนัข
ทีพ่ บในทีส่ าธารณะ และไมม่ ีเครือ่ งหมายแสดงการฉีดวคั ซนี
หรือมีเครื่องหมายปลอมจะถือว่าเป็นสุนขั จรจัด
นอกจากน้ี ผู้ใดมีเคร่ืองหมายแสดงว่าฉีดวัคซีนปลอม
ตอ้ งระวางโทษจำ�คกุ ไมเ่ กนิ 1 เดอื น หรอื ปรบั ไมเ่ กนิ 1,000 บาท
หรอื ทง้ั จำ�ทงั้ ปรบั และผูใ้ ดขดั ขวางหรอื ไม่อำ�นวยความสะดวก
ในการจบั สนุ ขั ไมม่ เี จา้ ของในทส่ี าธารณะ หรอื ทำ�ลายสนุ ขั ทเ่ี ปน็ โรคน้ี
ตอ้ งระวางโทษจำ�คกุ ไมเ่ กนิ 1 เดอื นหรอื ปรบั ไมเ่ กนิ 1,000 บาท
หรอื ทั้งจำ�ทง้ั ปรับ

10

ไมฉ่ ดี ไมไ่ ด้

นี!่ เจ้าตูบ
ยงั ไม่ไปฉีดวัคซีน
ปอ้ งกนั โรคพิษสนุ ขั บ้า

อกี เหรอ!

เอ่อ!กฉ็ นั อยแู่ ต่บ้าน ไม่ไดน้ ะ!
ไม่คอ่ ยไดอ้ อกไปไหน
ถงึ จะอยแู่ ต่บา้ น
ไมต่ อ้ งฉีดกไ็ ด้ม้งั กต็ ้องฉดี เป็น
ประจำ� ทกุ ปี

สนุ ขั ทเี่ ลย้ี งอยแู่ ตภ่ ายในบา้ นอาจไดร้ บั เชอื้ โรคพษิ สนุ ขั บา้
จากสนุ ขั ทอี่ ยนู่ อกบา้ นได้ เนอ่ื งจากการตอ่ สแู้ ยง่ อาหาร แยง่ ตวั เมยี
ในชว่ งฤดผู สมพนั ธุ์ สนุ ขั เปน็ สตั วท์ ช่ี า่ งสงสยั เมอ่ื เวลาทส่ี นุ ขั อนื่
เดนิ ผา่ นรั้ว อาจยน่ื จมูกหรอื ปากออกไป เพอื่ สำ�รวจด้วยความ
อยากรู้อยากเห็น หรือแสดงความเป็นเจ้าถ่ิน จึงอาจถูกกัด
และได้รับเชอ้ื โรคพิษสนุ ัขบ้าจากสุนัขจรจดั เหล่านนั้ ได้ ดงั นน้ั
สุนัขทุกตัวจึงตอ้ งได้รับการฉดี วัคซนี ปอ้ งกนั โรคพษิ สุนัขบ้า

11

ฉดี วคั ซนี ได.้ ..เมอื่ ไหร่ดี ?

วา้ ว!ลกู หมา เอ๋..พาไปฉดี วัคซีน
แรกเกดิ หนิ ป้องกันโรคพษิ สุนขั บา้

ได้รยึ งั นะ?
เรม่ิ ต้นฉดี วัคซนี ได้ท่ี
อายุ 2 เดอื นขึ้นไป

และอย่าลมื พาไปฉดี วคั ซนี
กระตนุ้ ซ�ำ้ ตามที่สัตวแพทย์

ก�ำหนดด้วยนะครบั

สุนัขทุกตัวตอ้ งไดร้ บั การฉดี วคั ซนี ปอ้ งกนั โรคพษิ สนุ ขั บา้
ครง้ั แรก เมอ่ื อายุ 2 เดอื นขนึ้ ไป แตไ่ มเ่ กนิ 4 เดอื น และไปรบั
การฉีดวัคซนี กระต้นุ ซำ้� เขม็ 2 อกี คร้งั หลงั จากฉดี เข็มแรกไป
1 เดอื น จากนน้ั ใหพ้ าไปฉดี วคั ซนี เปน็ ประจำ�ทกุ ปตี ามทส่ี ตั วแพทย์
กำ�หนดในใบรบั รองการฉดี วคั ซนี หากสนุ ขั ไดร้ บั การฉดี วคั ซนี
ปอ้ งกนั โรคพษิ สนุ ขั บา้ มาแลว้ การจำ�หนา่ ยหรอื ยกใหผ้ อู้ นื่ ตอ้ งมอบ
ใบรบั รองการฉดี วคั ซนี และเหรยี ญแสดงการฉดี วคั ซนี ใหผ้ รู้ บั
ไปด้วย

12

สัตว์เลีย้ งถูกกดั ...ปฏบิ ตั ิอยา่ งไร ?

เจา้ ตบู โดน ฮัลโหล
หมาบา้ กัด!
ครบั ..
แจง้ สัตว์แพทย์ แจง้ เหตคุ รบั !
กรมปศุสัตวเ์ ร็ว!
และรบี พาไปฉดี
วคั ซีนด้วยนะ!

ช่วยด้วย!

เม่ือสัตว์ถูกสัตว์อ่ืนที่สงสัยว่าจะเป็นโรคพิษสุนัขบ้ากัด
เจ้าของสัตว์นน้ั ต้องแจ้งสัตวแพทย์ของกรมปศุสัตว์หรือ
สตั วแพทย์เทศบาลภายใน 24 ชั่วโมง แลว้ พาสตั ว์เลี้ยงไปพบ
สตั วแพทยเ์ พอ่ื รบั การฉดี วคั ซนี โดยเรว็ ทสี่ ดุ และตอ้ งกกั สตั ว์
นน้ั เพอ่ื เฝา้ ดูอาการ 6 เดือน และหา้ มจำ�หนา่ ยหรือยกให้ผอู้ ื่น
ถ้าสัตว์แสดงอาการของโรคพิษสุนัขบ้าหรือสัตว์หายไปให้แจ้ง
สัตวแพทยภ์ ายใน 24 ชัว่ โมง

13

ตูบถูกกัด แต่เคยฉดี วัคซนี แล้ว
ต้องฉีดอีกไหม ?

เจ้าตูบเคยฉดี วัคซีน ถงึ จะฉดี วัคซีนแลว้
โรคพษิ สุนขั บ้าแล้ว ก็ต้องฉดี วัคซีนกระตุ้นซำ�้ ทันที
ต้องฉดี อีกไหมครับ หลังสัมผัสเช้ือ..อยา่ ชะล่าใจไปละ่

เพอื่ ความปลอดภยั
ตอ่ โรคพิษสุนขั บา้

หากสนุ ขั หรอื สตั วเ์ ลยี้ งถกู กดั โดยเฉพาะจากสนุ ขั ทไี่ มท่ ราบ
ประวตั กิ ารฉีดวัคซีนโรคพิษสุนัขบา้ ถงึ แมว้ า่ จะเคยฉีดวคั ซนี
ปอ้ งกนั โรคพษิ สนุ ขั บา้ อยเู่ ปน็ ประจำ�อยแู่ ลว้ กต็ อ้ งรบี พาไปพบ
สตั วแพทย์เพอ่ื ลา้ งแผลและฉดี วคั ซนี โรคพษิ สนุ ขั บา้ กระตนุ้ ซำ�้
โดยเรว็ ทส่ี ดุ อกี ครงั้ หลงั สมั ผสั เชอื้ พรอ้ มกกั บรเิ วณและเฝา้ ระวงั
สังเกตอาการอย่างใกลช้ ิด

14

กกั สตั วไ์ วแ้ ล้ว...ตาย...ทำ� ไงดี !

น่นั หมาแถวบ้าน น่าสงสารจัง..สงสยั ตาย
ทโ่ี ดนกัดและ ระหว่างกกั ตัว คงถกู
กักตัวอยู่นิ ส่งตัวไปตรวจยนื ยัน

โรคพษิ สุนัขบ้าน่ะ

เมื่อถูกสุนัขหรือสัตว์เลี้ยงกัดควรกักสัตว์นน้ั ไว้ดูอาการ
อย่างนอ้ ย 15 วันและเฝา้ ระวังต่ออีก 6 เดอื น เพอ่ื สังเกตว่า
สตั วน์ น้ั เปน็ โรคพษิ สนุ ขั บา้ หรอื ไม่ หากสตั วท์ กี่ กั ไวต้ ายใหน้ ำ�ซาก
หรอื ตดั หวั สตั วใ์ สถ่ งุ พลาสตกิ ซอ้ นหลายๆ ชน้ั และตอ้ งใสถ่ งุ มอื
หลายๆ ชั้น ก่อนดำ�เนนิ การทุกคร้ังด้วย มัดปากถุงให้แน่น
แชน่ ำ้� แขง็ แลว้ สง่ ตรวจทห่ี อ้ งปฏบิ ตั กิ ารตรวจวนิ จิ ฉยั โรคพษิ สนุ ขั บา้
ภายใน 24 ชว่ั โมง พรอ้ มแนบประวตั ขิ องสตั วท์ กี่ ดั และผทู้ ถ่ี กู กดั
ไปดว้ ย หรอื ประสานสำ�นกั งานปศสุ ตั วใ์ นพน้ื ทเี่ พอื่ รว่ มดำ�เนนิ การ

15

เลี้ยงปล่อยสตั ว์ มคี วามผดิ ไหม?

ดีนะ!บา้ นน้ผี กู ล่ามหมาไว้
ไม่ใหอ้ อกมากัดชาวบ้าน

ไม่งั้นโดนรบั โทษแน่

เจา้ ของสนุ ขั ทปี่ ลอ่ ยสนุ ขั ออกไปกดั คนนอกบา้ น หรอื ไมไ่ ด้
ผูกล่ามไวเ้ มอ่ื มีคนมาเรียกบอกกลา่ วกอ่ นเขา้ บ้าน มโี ทษดังนี้
1. ทางแพง่ คอื ตอ้ งชดใชค้ า่ เสยี หาย เชน่ คา่ รกั ษาพยาบาล
บาดแผล คา่ วคั ซนี โรคพษิ สนุ ขั บา้ คา่ ซรี มั่ ปอ้ งกนั โรคพษิ สนุ ขั บา้
ค่าวัคซีนปอ้ งกันบาดทะยัก เป็นต้น ถ้าผ้ถู กู กดั เสียชวี ิตดว้ ย
โรคพษิ สนุ ัขบา้ อาจตอ้ งเสยี คา่ ปลงศพ รวมไปถงึ ค่าอปุ การะ
เลี้ยงดูบุตรใหแ้ กฝ่ า่ ยท่เี สียหาย
2. ทางอาญา โทษจำ�คุกไม่เกิน 1 เดือน ปรับไม่เกิน
1,000 บาทหรอื ทง้ั จำ�ทงั้ ปรับ ดงั นน้ั ทางทดี่ ีควรเล้ียงสัตว์
ไว้ในพน้ื ท่ีทม่ี รี ว้ั รอบขอบชิดชดั เจน และใส่สายจูงทกุ ครงั้ ก่อน
พาออกมาเดนิ เลน่ นอกบรเิ วณรว้ั บา้ น เพอ่ื ความปลอดภยั ตอ่ ทง้ั คน
และสัตวอ์ น่ื

16

อย่า ! ...เอาไปปล่อยวดั

อยา่ เอาหมามาปล่อยสิคะ ตอ่ ไปนอ้ งจะกลายเปน็
หมาจรจดั เสย่ี งเปน็ โรคพษิ สนุ ขั บา้

นา่ สงสารนอ้ งนะครบั

การนำ�สุนัขไปปล่อยตามวัดหรือสถานท่ีสาธารณะ
นอกจากจะเป็นการสร้างปัญหาแก่สังคมแล้วยังจะก่อให้เกิด
การแพรก่ ระจายของโรคพษิ สนุ ขั บา้ อกี ดว้ ย เนอ่ื งจากสนุ ขั เหลา่ นนั้
ไม่ได้รับการฉีดวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้า เมื่อต้องต่อสู้
แย่งชิงอาหาร หรือแย่งตัวเมียเพ่ือผสมพันธุ์ อาจทำ�ให้เกิด
การแพร่ระบาดของโรค และอาจไปกัดผู้คนที่เดินผ่านไปมา
ทำ�ใหเ้ กดิ อันตรายหรือเป็นโรคพษิ สุนขั บ้าได้

17

คมุ ก�ำเนดิ ...ดีกว่า

พีอ่ อน..พาเจา้ โมบาย หูย!..เป็นความคดิ
ไปทำ�หมนั ซคิ ะ ไมย่ งุ่ ยากเลย ท่ีดีมากเลยคะ่
เป็นการควบคุมจำ�นวนสุนขั

และยังช่วย
ลดโอกาสการ
แพร่ระบาดของ
โรคพษิ สนุ ขั บ้า
ด้วยนะครับ

การควบคมุ จำ�นวนสนุ ขั ไมใ่ หม้ มี ากเกนิ ไป โดยวธิ กี ารทำ�หมนั
นอกจากจะชว่ ยลดจำ�นวนสตั วพ์ าหะนำ�โรคพษิ สนุ ขั บา้ และลด
อัตราการแพร่ระบาดของโรคพิษสุนัขบ้าจากการต่อสู้แย่งตัวเมีย
ในฤดูผสมพันธุ์แล้ว ยังช่วยลดความเสี่ยงของการเกิดโรค
ทางระบบสบื พันธ์ุ เชน่ โรคตอ่ มลกู หมากโตและมะเรง็ อณั ฑะ
ในสนุ ขั เพศผู้ หรอื ภาวะมดลกู อกั เสบและมะเรง็ เตา้ นมในสนุ ขั
เพศเมียดว้ ย

18

เชื่อผดิ ผิด...อาจเสยี ชวี ติ
ดว้ ยโรคพษิ สนุ ขั บา้

โอ๊ย! โดนหมากัด ไมน่ ะ! ทำ�แบบน้ัน
แยจ่ ริงต้องรบี เอา
เกลอื ฆ่าเชือ่้ แล้ว ป้องกนั การตดิ เชื้อ
โรคพิษสนุ ัขบา้
น่ันเขา.. ไม่ได้หรอกนะ!
กำ�ลังทำ�อะไรน่ะ!

ความเชื่อผดิ ๆ เกย่ี วกบั การรกั ษาโรคพิษสนุ ขั บา้ นนั้ อาจ
ก่อใหเ้ กิดอันตรายแกผ่ ู้สัมผัสโรคได้ โดยเฉพาะการปฏบิ ตั ิต่อ
บาดแผลโดยไมถ่ กู วธิ ี เชน่ การใชร้ องเทา้ ตบแผลเพราะนอกจาก
จะทำ�ใหแ้ ผลชำ�้ แลว้ เชอ้ื โรคทตี่ ดิ อยทู่ รี่ องเทา้ อาจเขา้ ไปในแผลได้
โรคพษิ สนุ ัขบ้าเกดิ จากเชื้อไวรสั ดังนนั้ การใส่ส่ิงต่างๆ ลงไป
ในแผลไม่ว่าจะเปน็ เกลือ ยาฉนุ หรอื ข้ีผง้ึ นอกจากจะไม่ช่วย
ในการฆา่ เชอื้ แลว้ ยงั ทำ�ใหแ้ ผลอกั เสบมากขน้ึ หรอื การรดนำ้� มนต์
ก็ไม่สามารถรักษาโรคให้หายได้ ปัจจุบันการล้างแผล ใส่ยา
ฉีดวัคซีนและอิมมูโนโกลบุลินตามที่แพทย์แนะนำ�เป็นวิธีที่ดี
ท่สี ุด ทจี่ ะสามารถป้องกันไม่ใหเ้ ป็นโรคพษิ สุนขั บา้ ได้

19

วคั ซนี โรคพษิ สนุ ขั บา้ สำ� หรบั คนกม็ นี ะ

ผมไปฉดี วคั ซนี ปอ้ งกัน
โรคพิษสุนัขบา้ แลว้ ครับ

วา้ ว..ดนี ะครบั
ทม่ี วี คั ซนี โรคพษิ สนุ ขั บา้

สำ�หรบั คนดว้ ย

การฉีดวคั ซนี ปอ้ งกันโรคพิษสนุ ขั บา้ ในคน สามารถแบง่
ได้เป็น 2 ประเภท ไดแ้ ก่
1. การฉดี วคั ซนี กอ่ นสมั ผสั โรค (Pre-exposure Prophylaxis)
เปน็ การฉดี วคั ซนี กอ่ นทจี่ ะถกู สตั วก์ ดั /ขว่ น เหมาะสำ�หรบั
ผทู้ ต่ี อ้ งคลกุ คลหี รอื ปฏบิ ตั งิ านกบั สตั ว์ เชน่ สตั วแพทย์ ผชู้ ว่ ย
สตั วแพทย์ อาสาสมคั รปศสุ ตั ว์ เจา้ หนา้ ทท่ี ตี่ อ้ งจบั บงั คบั สตั ว์
โดยจะทำ�การฉดี 2 คร้งั ในวนั ท่ี 0 และ 7
2. การฉดี วคั ซนี หลงั สมั ผสั โรค (Post-exposure Prophylaxis)
เปน็ การฉีดวัคซนี หลงั ถกู สัตว์กัด/ขว่ น เหมาะสำ�หรบั

บุคคลทว่ั ไปทกุ เพศ ทกุ วยั ควรเขา้ รบั การฉดี วคั ซนี ทันที!

หลงั ถูกสตั ว์กดั /ขว่ น เพือ่ การปอ้ งกันโรคพิษสุนขั บา้ ท่ดี ที ี่สุด

20

ถกู กดั จนได.้ ..ทำ� ไงด?ี

วา๊ ย!ไรเดอร์โดนหมากดั โอย๊ เจบ็ !

ทำ�ไงด.ี .!?

จดุ มาแลว้ !

ตอ้ งรบี ทำ�แผลดว่ น!

เม่ือถูกสุนัขหรือสัตว์ท่ีสงสัยว่าเป็นโรคพิษสุนัขบ้ากัด
ต้องรบี ลา้ งแผลด้วยนำ�้ สะอาดกับสบู่หลายๆ ครง้ั อยา่ งนอ้ ย
10 นาที เพ่ือล้างเช้ือโรคออกไปจากแผล ใส่ยาใส่แผล เช่น
เบตาดนี หรือทิงเจอร์ไอโอดีน และห้ามปิดแผลโดยเด็ดขาด
แล้วรบี ไปพบแพทยท์ นั ทีทและควรกักสัตวไ์ ว้ดูอาการอยา่ งน้อย
15 วนั หากสตั วน์ นั้ ตายใหน้ ำ�ซากสง่ หอ้ งปฏบิ ตั กิ ารตรวจวนิ จิ ฉยั
โรคพิษสุนัขบ้า แต่ถ้าสัตว์หนหี ายไป ให้ถือว่าสัตว์นน้ั เป็น
โรคพษิ สนุ ขั บา้ และตอ้ งฉดี วคั ซนี จนครบตามทแ่ี พทยก์ ำ�หนด

21

วัคซีนรุน่ ใหม.่ ..ไม่ตอ้ งฉีดรอบสะดอื

ถา้ ถกู หมากดั ใชเ่ ลย!ปจั จบุ นั ฉดี แค่
ไมต่ อ้ งฉดี วคั ซนี ตง้ั 14 เขม็ 4-5 เขม็ กพ็ อคะ่
หรอื 21 เขม็ แลว้ นะคณุ นอ้ ง

วคั ซนี ปอ้ งกนั โรคพษิ สนุ ขั บา้ หลงั สมั ผสั โรค (Post-exposure
Prophylaxis) ท่ีใช้ฉีดคนในปัจจุบัน เป็นวัคซีนท่ีบริสุทธ์ิ
มีความปลอดภัย ให้ภูมิคุ้มกันโรคสูง สามารถฉีดในคนได้
ทุกเพศทกุ วัย สามารถฉดี ได้ 2 วธิ ี คือ
1) เขา้ ใตผ้ วิ หนงั ฉดี เพยี ง 4 ครงั้ ในวนั ท่ี 0, 3, 7 และ 28
2) เข้ากล้ามเนอ้ื ฉีดเพียง 5 คร้ัง ในวันที่ 0, 3, 7, 14
และ 30
หมายเหต ุ วนั ที่ 0 หมายถงึ วนั แรกท่ไี ดร้ ับการฉีดวัคซีน
วนั ท่ี3,7,14และ30หมายถงึ วนั ท่ี3,7,14และ30
นบั จากวันแรกทไี่ ดร้ ับการฉดี วคั ซนี

22

แผลแบบไหน...ตอ้ งใชอ้ มิ มโู นโกลบลุ นิ ?

ผมถกู กดั เปน็ แผล ใช!่ ตอ้ งฉดี ทนั ที
มรี ลู กึ มเี ลอื ดออก หลงั ถกู กดั ดว้ ยนะ
นอกจากฉดี วคั ซนี แลว้
ยงั ตอ้ งฉดี ภมู คิ มุ้ กนั สำ�เรจ็ ถงึ จะไดผ้ ล

ดว้ ยนะ่ ครบั เอ.๋ .!?

แลว้ ภมู คิ มุ้ กนั สำ�เรจ็
คอื อะไรหละ่

อมิ มโู นโกลบลุ นิ หรอื ภมู คิ มุ้ กนั สำ�เรจ็ เปน็ การฉดี ภมู คิ มุ้ กนั
ตอ่ เชอ้ื พษิ สนุ ขั บา้ โดยจะทำ�การฉดี รอบๆ บาดแผล ในวนั แรก
ทถ่ี กู สตั วก์ ดั /ขว่ น เพอ่ื ลดความเสย่ี งตอ่ การตดิ เชอ้ื โรคพษิ สนุ ขั บา้
จากนนั้ จะฉดี วคั ซนี ปอ้ งกนั โรคพษิ สนุ ขั บา้ ตอ่ ไป แพทยจ์ ะพจิ ารณา
ใชภ้ มู คิ มุ้ กนั สำ�เรจ็ แกผ่ ทู้ ถี่ กู สตั วก์ ดั /ขว่ น เปน็ แผลลกึ มเี ลอื ดออก
โดยจะทำ�การฉดี บริเวณรอบๆ ปากแผลเพียง 1 ครั้ง

23

ยดึ คาถา 5 ย หลกี เลยี่ งการถกู กดั ?

ประกาศ ประกาศ!!

แนะนำ�ใหท้ กุ ทา่ นปอ้ งกนั ตวั เองจากการ
ถกู หมากดั โดยยดึ คาถา 5 ย ไวน้ ะครบั

เอ!๋

คาถา 5 ย
คอื อะไรครบั

กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข แนะนำ�วิธีในการ
ปอ้ งกนั ตวั เองใหห้ า่ งไกลจากโรคพษิ สนุ ขั บา้ โดยใหย้ ดึ หลกั 5 ย
คาถาป้องกนั การถูกสุนัขกัด คอื
1. อย่าแหย่ หรือย่ัวยุสุนัขใหโ้ มโห
2. อย่ายุ่ง กับสุนัขที่ไม่รู้จักหรือไม่มีเจ้าของเพราะสุนัข
ตัวดังกล่าวอาจดุร้าย หรือติดเชื้อโรคพิษสุนัขบ้าอยู่
3. อยา่ เหยียบ ระวังอย่าไปเหยยี บหาง หวั ตัว ขาของสนุ ัข
หรือทำ�ใหส้ นุ ขั ตกใจ
4. อย่าหยบิ จานขา้ วหรอื ย้ายอาหารขณะสุนัขกำ�ลังกนิ
5. อยา่ แยก สุนัขทีก่ ำ�ลังกัดกันดว้ ยมือเปล่า เพราะเราอาจ
จะถูกสนุ ัขกัดหรือขว่ นเอาได้

24

ลกู ใครหว่า...อยา่ เพง่ิ อมุ้ !

เอะ๊ !..ใครเอาลกู หมา จะเอานอ้ งไปเลย้ี ง
มาปลอ่ ยแถวนเ้ี นย่ี ตอ้ งทำ�ยงั ไงบา้ งหรอคะ
อา้ ว! แลว้ แมอ่ อน
จะเอานอ้ งไปไหนนะ่

การนำ� สัตว์ไปปล่อยในท่ีสาธารณะ อาจเป็นการแพร่
โรคพิษสุนัขบ้าเนื่องจากลูกสุนัขอาจได้รับเชื้อโรคพิษสุนัขบ้า
จากแมส่ นุ ขั โดยการคาบหรอื เลยี ลกู หรอื รบั เชอื้ จากสนุ ขั จรจดั
อ่ืน ๆ ได้ง่าย เนื่องจากลูกสุนัขมีภูมิต้านทานโรคต่�ำ หาก
ต้องการนำ�ลูกสุนัขเหล่าน้ีมาเล้ียงควรศึกษาข้อมูลการระบาด
ของโรคพิษสุนัขบ้าในพื้นท่ีที่สุนัขตัวนน้ั อยู่ก่อน หลีกเล่ียง
การสัมผัสนำ�้ ลาย และระวังอย่าให้ถูกกัด กักสัตว์ดูอาการ
โดยแยกออกจากสัตวต์ ัวอื่นๆ ในบ้านก่อนอยา่ งน้อย 14 วนั
จากนนั้ พาไปฉดี วคั ซนี โรคพิษสนุ ขั บ้าตามทีส่ ัตวแทย์กำ�หนด
และควรสงั เกตดอู าการสนุ ขั นน้ั ตอ่ เนอ่ื งอกี อยา่ งนอ้ ย 1 เดอื น

25

เมตตาสัตว.์ ..อาจถงึ ตาย !

แมช่ ว่ ยหมาบาดเจบ็ แมร่ ะวงั ตวั อยจู่ ะ้
ไมก่ ลวั มนั ตกใจกดั หรอคะ ขอบคณุ ทเ่ี ปน็ หว่ งนะ
ไมร่ เู้ ปน็ โรคพษิ สนุ ขั บา้ รเึ ปลา่

ขอบคณุ มากครบั
..ทช่ี ว่ ยผม

การชว่ ยเหลอื สตั วจ์ รจดั สตั วป์ ว่ ย หรอื สตั วท์ ไี่ ดร้ บั บาดเจบ็
โดยไม่ถูกวิธี อาจทำ�ให้ได้รับเช้ือโรคพิษสุนัขบ้าจากสัตว์ได้
เพราะสัตว์เหล่าน้ีมักไม่ได้รับการฉีดวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้า
เม่ือสัตว์เหล่านี้เป็นโรคพิษสุนัขบ้าเริ่มมีอาการทางประสาท
อาจเดินเปะปะไปถูกรถชน หรือตกนำ้� การเข้าไปช่วยเหลือ
โดยการเขา้ ไปอมุ้ โดยไม่ระวัง สตั วอ์ าจจะเจบ็ หรอื ตกใจ และกดั
เอาได้ ดังนนั้ การชว่ ยเหลอื สัตว์ ควรทำ�ดว้ ยความระมดั ระวัง
อย่าใหส้ ตั ว์กัด หรือสัมผสั นำ้� ลายสัตว์

26

ดุเหมือนหมา...หรือเปลา่ ?

อา๊ กก! นน่ั หมาบา้ ไลก่ ดั คน
ไมเ่ ลอื กนน่ี า่ ดจุ งั เลย!

ถา้ โดนมนั กดั !
แลว้ ตดิ เชอ้ื เราจะดุ
เหมอื นหมาไหมเนย่ี !

ผู้ที่ป่วยด้วยโรคพิษสุนัขบ้า เริ่มแรกจะมีอาการไม่สบาย
อ่อนเพลีย เบือ่ อาหาร เจบ็ คอ อาจมอี าการคลน่ื ไส้ ปวดทอ้ ง
อาการท่ีพบบ่อย คอื อาการคนั เสยี ว หรือชาบริเวณทีถ่ กู กดั
แม้วา่ บาดแผลอาจจะหายไปแลว้ บางรายจะคนั มาก เกาจนเป็น
บาดแผล ผปู้ ว่ ยจะมอี าการกลวั นำ�้ กลวั ลม ความรสู้ กึ ไวกวา่ ปกติ
ตอ่ มาจะมีอาการคล้มุ คลง่ั ดรุ า้ ย โวยวาย ไม่รสู้ ึกตวั เปน็ พักๆ
ผปู้ ว่ ยบางรายจะอาละวาด เดนิ หรอื วงิ่ เพน่ พา่ น จนตอ้ งจบั มดั ไว้
กบั เตยี ง ในระยะสดุ ทา้ ยจะเรม่ิ มอี าการอมั พาต แขน ขา ออ่ นแรง
ระบบหายใจลม้ เหลวและตายในท่ีสดุ

27

นาน...เทา่ ไหร่ ?

ดคู นๆนน้ั ส.ิ . ผมโดนหมากดั สว่ นผมใหห้ มอตรวจ
ถกู กดั แลว้ ยงั ใจเยน็ อยไู่ ด้ ยงั ไมไ่ ดฉ้ ดี วคั ซนี และฉดี วคั ซนี แลว้ ครบั
หนา้ ตาดจู ะออกอาการ
เลยครบั คณุ กร็ บี ไปหาหมอ
นดิ ๆแลว้ นะ เรว็ ๆเถอะครบั ถา้ เปน็

หมาบา้ ละกแ็ ยเ่ ลย

ระยะฟักตัวของโรคพิษสุนัขบ้าหรือระยะเวลาหลังจากได้
รับเชอ้ื จนแสดงอาการของโรคนน้ั อาจจะเรว็ เพยี ง 4 วัน หรอื
อาจจะนานเกนิ 1 ปี (เฉลยี่ ประมาณ 3-16 สปั ดาห)์ ขนึ้ อยกู่ บั
ลกั ษณะบาดแผลและบรเิ วณทถ่ี กู กดั ถา้ ถกู กดั บรเิ วณใกลส้ มอง
และบาดแผลฉกรรจ์ จะแสดงอาการของโรคไดเ้ รว็ แตถ่ า้ ถกู กดั
บริเวณขา จะแสดงอาการของโรคชา้ กว่า

28

ทำ� ไมถงึ ช้า...ทำ� ไมถึงเรว็ ?

โดนกดั ทม่ี อื จะ้ ยาย ออื ..ยงั หา่ งสมองเยอะ
แตก่ ต็ อ้ งรบี เบาใจไดห้ นอ่ ยนะตา
ไปหาหมอเลยนะตาจา๋

รบี ลา้ งแผลดว้ ยนะครบั
ลดปรมิ าณเชอ้ื ทเ่ี ขา้ สบู่ าดแผล

เมื่อเช้ือไวรัสโรคพิษสุนัขบ้าเข้าสู่ร่างกาย จะเพิ่มจำ�นวน
ในกลา้ มเนอื้ บรเิ วณนนั้ จากนนั้ เชอื้ จะเขา้ สปู่ ลายประสาทเดนิ ทาง
ตามเส้นประสาทไปยังสมองในอัตราความเร็วชั่วโมงละ
3 มิลลิเมตรจนถึงสมองเพิ่มจำ�นวนในสมองและไขสันหลัง
จำ�นวนมาก ทำ�ให้สมองและไขสันหลังทำ�งานผิดปกติ และ
แสดงอาการของโรค ถ้าถูกกัดบริเวณหน้า หรือใกล้สมอง
เชื้อเดินทางถึงสมองได้เร็วจึงแสดงอาการได้เร็วกว่าการถูกกัด
ทบ่ี รเิ วณอนื่

29

ท�ำอย่างไร...
ปลอดภยั จากโรคพิษสนุ ัขบ้า ?

ผมฉดี แลว้ ครบั รว่ มใจกนั ฉดี วคั ซนี ฉดี แลว้ เดอ้ !
ควบคมุ จำ�นวนพวกเรา
และไมป่ ลอ่ ยสตั วเ์ ลย้ี ง
ออกนอกบา้ นเพน่ พา่ น

เพราะอาจไดร้ บั เชอ้ื
โรคพษิ สนุ ขั บา้ ไดน้ ะครบั

ฉดี แลว้ ครา้

พวกเรากฉ็ ดี แลว้ นะ

นอกจากการฉีดวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าให้สุนัข
และสตั ว์เลย้ี งแล้ว การควบคุมโรคพิษสุนัขบ้าใหไ้ ดผ้ ลจะต้อง
ควบคุมจำ�นวนสุนัขไม่ให้มีจำ�นวนมากเกินไป โดยเฉพาะสุนัข
จรจัด และไม่ควรปล่อยให้สุนัขออกมานอกบ้านเพราะอาจได้
รบั เชือ้ โรคพษิ สนุ ขั บ้าจากสนุ ขั จรจัดได้

30

บนั ทกึ

บนั ทกึ

บนั ทกึ

บนั ทกึ

สงสยั เปรอื่รงกึ โษราคใพครษิ ดสี นุ?ขั บา้ ...

เปน็ ไงบา้ งครบั คณุ ๆ ไดร้ บั รถู้ งึ อนั ตรายและความรา้ ยแรงของ
โรคพษิ สนุ ขั บา้ รวมทง้ั การปอ้ งกนั โรคกนั ดแี ลว้ ใชไ่ หมครบั จดุ วา่ ถา้ เรารจู้ กั
วธิ หี ลกี เลย่ี งและวธิ ปี อ้ งกนั อยา่ งถกู ตอ้ งแลว้ โรคนกี้ ไ็ มน่ า่ กลวั มากเทา่ ไหร่
หรอกนะครบั เราทกุ คน และทกุ ตวั เออ้ ! จดุ หมายถงึ คณุ ๆ ทเี่ ลย้ี งสตั ว์
โดยเฉพาะสนุ ขั กต็ อ้ งพาไปฉดี วคั ซนี ปอ้ งกนั โรคพษิ สนุ ขั บา้ ทกุ ปดี ว้ ย
นะครบั สว่ นพวกหมาอยา่ งจดุ จะไมอ่ อกไปยงุ่ กบั หมาจรจดั นอกบา้ น
ออ้ ! แลว้ เวลาคณุ ไมอ่ ยากเลยี้ งพวกจดุ หรอื ลกู หลานของจดุ กอ็ ยา่
เอาไปปลอ่ ยนะครบั โดยเฉพาะทวี่ ดั หรอื ทตี่ ลาด เพราะจดุ กลัวถกู
พวกหมานักเลงมันกัดเอา แล้วถ้ามันเป็นโรคพิษสุนัขบ้าด้วยละก็
จุดต้องแยแ่ น่ๆ เลย

ถา้ คุณยังมขี ้อสงสยั อื่นๆ เกยี่ วกับโรคพษิ สุนขั บ้า
สามารถปรกึ ษาทีห่ นว่ ยงานของกรมปศุสัตว์
หน่วยงานสาธารณสขุ โรงพยาบาล คลินิก
สัตวแพทย์ทว่ั ประเทศ หรือสถานเสาวภา
สภากาชาดไทยไดน้ ะครับ

รว่ มมอื กำ� จดั ภัย
ร่วมใจปอ้ งกัน
โรคพษิ สนุ ัขบ้าจะสูญพันธุ์
ใหเ้ ล่ากันเปน็ ตำ� นาน

สำ� นกั ควบคุม ปอ้ งกันและบำ� บัดโรคสัตว์
กรมปศุสตั ว์ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
โทร. 0 2653 4444 ต่อ 4181-2 www.dld.go.th

ISBN: 978-616-358-608-7