หน่วยที่ 2 สายไฟฟ้าและการใช้งาน

พิกดั การตดั กระแสลดั วงจรสงู สดุ
Ultimate short-circuit breaking capacity; Icu

ค่าพิกดั การตดั กระแสลดั วงจรของ CBs ที่ใช้ในการ
ทดสอบ จะไมค่ านึงว่าสามารถรบั กระแสใช้งานปกติได้
อย่างต่อเน่ืองหรอื ไม่หลงั การทดสอบ

Icu จะเท่ากบั Icn = IC

Short-circuit characteristics :

• Rated short-circuit making capacity : Icm
• Rated ultimate short-circuit breaking capacity :Icu

O – t – CO

• Rated service short-circuit breaking capacity : Ics
O – t – CO - t – CO

51

มีช่ือเรียกหลายชื่อ

• Residual Current Device ( RCD ) หรือ
• Earth Leakage Circuit Breaker ( ELCB ) หรือ
• Ground Fault Circuit Interrupter ( GFCI )

มาตรฐาน

• มาตรฐาน IEC 60755, IEC 61008,IEC61009 IEC61540 และ
IEC 61543 หรือ มอก.909-2548 (เรียก “เครอ่ื งตดั วงจรกระแส

เหลือ”) RCBO

กรณีใช้เพ่ือป้ องกนั ไฟฟ้ าดดู

• Rated residual operating current  30 mA

• Breaking time or perating time  0.04 s RCCB
• 5 Rated residual operating current (5I∆n)
(มาตรฐาน(มวา.สต.รทฐ.า2น00ว1.ส-5.ท1. บ20ท0ท1่ี -25.)6กบติ ทตทิพี่ ง2ษ.ข์ วอ้ รี ะ2โ.3พ.ธ8์ิปหรนะสา้ ิท2ธ-3์ิ 2)552 52

เคร่ืองตัดไฟร่ัวทางานอย่างไร

L 10 A
N
10 A

0.5A

9.5 A

0.5 A

(มาตรฐาน ว.ส.ท. 2001-56 บทท่ี 2.ขอ้ 2.3.8 หน้า 2-3)

RCD : Residual Current Device

1. เครือ่ งตดั วงจรกระแสเหลอื แบบมีอปุ กรณ์ปอ้ งกนั กระแสเกนิ :RCBOs : IEC 61009 ,

มอก.909-2548 (residual current operated circuit-breaker with integral over-

current protection for Household and similar uses- RCBO)

หมายถึง เครอ่ื งตดั วงจรกระแสเหลอื ทอี่ อกแบบมาให้ทาหน้าทปี่ อ้ งกันโหลดเกินและ/
หรือลดั สาหรบั ใช้ในทอ่ี ยอู่ าศยั และใช้ในลกั ษณะทค่ี ลา้ ยกนั

(มาตรฐาน ว.ส.ท. 2001-56 บทท่ี 2.ข้อ 2.3.8 หน้า 2-3) 54

2. เคร่ืองตดั วงจรกระแสเหลือแบบไม่มีอุปกรณ์ป้ องกนั กระแสเกิน RCCBs

: IEC 61008 ,มอก.2425-2552(residual current operated

circuit-breaker without integral over-current protection for

Household and similar uses - RCCB)

หมายถึง เคร่ืองตดั วงจรกระแสเหลือท่ีไม่ไดอ้ อกแบบมาใหท้ าหนา้ ท่ีป้ องกนั โหลดเกิน
และ/หรือลดั วงจร สาหรับใชใ้ นที่อยอู่ าศยั และใชใ้ นลกั ษณะท่ีคลา้ ยกนั

(มาตรฐาน ว.ส.ท. 2001-56 บทท่ี 2.ขอ้ 2.3.8 หน้า 2-3) 55

- เครอื่ งตัดไฟรวั่ ต้องเปน็ ชนิดทป่ี ลดสายไฟเสน้ ท่ีมไี ฟทกุ เส้นออก
จากวงจรรวมท้ังสายนิวทรลั ยกเว้น สายนวิ ทรลั มกี ารต่อลงดนิ
โดยตรงตามบทท4่ี แลว้

- ห้ามตอ่ วงจรลดั ครอ่ มผา่ น(by pass)เพื่อปอ้ งกนั เครือ่ งตัดไฟร่วั
ตดั วงจรเมอ่ื ไฟรัว่

(มาตรฐาน ว.ส.ท. 2001-56 บทท่ี 2.ขอ้ 2.3.8 หนา้ 2-3)

แท่งโลหะห้มุ ด้วยทองแดง(copper –clad Steel) หรือแท่งทองแดง หรือแท่ง
เหลก็ อาบสงั กะสีขนาด 5/8 น้ิว(16 มม.) ยาว 2.40 ม.
แผน่ โลหะพ้ืนที่ 1800 ตร.มม. หนา 6 มม. (1.5 มม.) ฝงั ลึก 1.6 ม.

โครงสร้างอาคารโลหะทีม่ ีค่า ความต้านทานไมเ่ กิน 5 โอหม์
หลกั ดินชนิดอืน่ ๆ ทีไ่ ด้รบั การรบั รอง

ค่าความต้านทานของหลกั ดินกบั ดิน ต้องไมเ่ กิน 5 โอหม์ 57

(มาตรฐาน ว.ส.ท. 2001-56 บทท่ี 2.ข้อ 2.4 หน้า 2-3 ,2-4)

2.5 มาตรฐานชอ่ งเดินสายและรางเคเบิล

2.5.1 ท่อร้อยสายไฟฟ้า

- ท่อเหลก็ สาหรับรอ้ ยสายไฟฟ้า มอก. 770-2533
- ท่อ PVC สาหรบั รอ้ ยสายไฟฟ้า มอก. 216-2524
- ท่อ HDPE แข็งใช้ร้อยสายไฟฟา้ ฝงั ดนิ โดยตรง

มอก. 982-2533

ท่อโลหะหนา Rigid Metal Conduit (RMC)

ท่อโลหะหนาปานกลาง Intermediate Metal Conduit (IMC)

19/11/57 ท่อโลหะบาง Electrical Metallic Tubing (EMT) 58
(มาตรฐาน ว.ส.ท. 2001-56 บทท่ี 2.ข้อ 2.5 หน้า 2-4)

2.5.2 รางเดินสาย ( Wireways )

รางเดินสายโลหะ ( Metal Wireways )

- รางเดนิ สายโลหะมีลกั ษณะเปน็ ราง ทาจากแผ่นโลหะพบั มี ฝาปิด-เปดิ ได้
เพื่อใชส้ าหรบั เดนิ สายไฟฟา้

วัสดุทใี่ ช้ในการทา Wireways มี 4 ชนดิ คือ 59
1) แผ่นเหลก็ ผา่ นกรรมวิธปี อ้ งกนั สนิม และพ่นสที บั เช่น แผน่ เหล็ก
ผา่ นกรรมวธิ ีล้างทาความสะอาด ด้วยนา้ ยาล้างไขมัน และเคลือบเฟต
ดว้ ยนา้ ยา Zinc Phosphate หลงั จากนนั้ จงึ พ่น ทับด้วยสีฝนุ่
( Powder Paint ) หรอื ใชก้ รรมวิธอี ่นื ที่เทียบเทา่
2) แผ่นเหลก็ ชุบสงั กะสีโดยวิธที างไฟฟา้
3) แผ่นเหล็กชุบสงั กะสแี บบจมุ่ รอ้ น

19/11/57 4) แผน่ เหลก็ ชบุ อะลซู ิงค์ ( Aluzinc )
(มาตรฐาน ว.ส.ท. 2001-56 บทที่ 2.ข้อ 2.5.2 หนา้ 2-4) ภาคผนวก ฉ

ตาราง ฉ. 1-1 ขนาดรางเดินสายโลหะที่แนะนาในการผลิต

ขนาดความสงู xกวา้ ง ( mm. ) ความหนาตา่ สดุ ( mm. )

50 50 1.00

50 100 1.00

100 100 1.20

100 150 1.20

100 200 หรอื 150 200 1.60

100 300 หรือ 150 300 1.60

100 5.412.07 ห0้ามหตดิ รตงั ือ้ หรื1อใช5้รา0งเดนิ สาย4ใน0กรณ0ีตอ่ ไปนี ้้ 1.60

ก) ตอ่ รางเดนิ สายตรงจดุ ท่ีผา่ นผนงั หรือพืน้ 5.12.7 ห้ามตดิ ตัง้ หรือใช้รางเดนิ
Hinged Cขo)vเeป็rนตวั นาสาหรับตอ่ ลงดนิ สายในกรณีต่อไปนี

(Shown Opค)eขnน)าดเกิน 150 300 มลิ ลเิ มตร

ก) ต่อรางเดนิ สายตรงจุดท่ผี ่านผนัง

90 ํ Elbow หรือพนื ้
ข) เป็ นตวั นาสาหรับต่อลงดนิ
Straigth (cover Closed)
ค) ขนาดเกนิ 150 x300 มลิ ลเิ มตร
Section Conduit

Tee Fitting Run

Conductors

19/11/57 60

(มาตรฐาน ว.ส.ท. 2001-56 บทท่ี 2.ขอ้ 2.5.2 หนา้ 2-4) ภาคผนวก ฉ

2.5.3 รางเคเบลิ ( Cable Trays )

1. รางเคเบิลแบบด้านลา่ งทบึ และแบบมี ชอ่ งระบายอากาศ

- มีฝาปิด 61
- ไม่มฝี าปิด

2. รางเคเบลิ มลี กั ษณะ
เป็นรางเปิด แผ่นเหลก็ พืน้ พับเปน็ ลูกฟูก

19/11/57

(มาตรฐาน ว.ส.ท. 2001-56 บทที่ 2.ข้อ 2.5.3 หน้า 2-5) ภาคผนวก ฉ

3 วัสดุทใ่ี ชท้ ารางเคเบิล มี 4 ชนดิ คอื 62
1) แผ่นเหลก็ ผา่ นกรรมวิธีปอ้ งกันสนมิ และพน่ สที บั เช่น แผน่ เหล็กผา่ น
กรรมวธิ ีลา้ งทาความสะอาดดว้ ยนา้ ยาลา้ งไขมัน และเคลอื บฟอสเฟต
ด้วยน้ายา Zinc Phosphate หลังจากนั้นจึงพน่ ทับด้วยสีฝนุ่ ( Powder
Paint ) หรอื ใชก้ รรมวธิ ีอนื่ ทเี่ ทียบเทา่
2) แผ่นเหล็กชุบสงั กะสโี ดยวธิ ีทางไฟฟา้
3) แผ่นเหลก็ ชุบสงั กะสแี บบจมุ่ รอ้ น
4) แผน่ เหล็กชบุ อะลซู ิงค์ ( Aluzinc )

หมายเหตุ
กรณีทต่ี ิดต้ังภายนอกอาคารหรือสถานที่ เปยี กหรือช้นื ให้ใชว้ ัสดุตามข้อ 3)
ความยาวแนะนาในการผลิตของรางเคเบิล
มขี นาดยาว 2.4 m หรอื 3.0 m และความสูงขนาด 150 mm

19/11/57

(มาตรฐาน ว.ส.ท. 2001-56 บทที่ 2.ข้อ 2.5.3 หน้า 2-5) ภาคผนวก ฉ

2.5.4 รางเคเบิลแบบบนั ได ( Cable Ladders )

1 รางเคเบลิ แบบบนั ไดมลี ักษณะเปน็ รางเปิด
โดยมี บันได ( Rung ) ขอบมนไมค่ มทกุ ๆระยะ 300 mm. หรอื น้อยกว่า

2 วสั ดทุ ใ่ี ช้ทารางเคเบลิ เป็นแผ่นเหลก็
ชบุ สังกะสี แบบจุ่มร้อน ( Hot Dip Galvanized )

3 ความยาวแนะนาในการผลติ ของรางเคเบิล
แบบบันไดมีขนาด 2.4 m หรอื 3.0 m. และความสูงรางมขี นาด 100 mm
หรอื 150 mm.

4 ขนาดรางเคเบิลแบบบันไดท่ีแนะนาในการผลติ มขี นาดตามตาราง

ขนาดความสูง x กว้าง ( mm. ) ความแขง็ แรงของรางเคเบลิ
ขนาดความสูงแนะนา 100 หรือ 150 mm.
ขนาดความกว้างแนะนา 150 , 300 , 450 , 600 , การขนึ้ รูปของแผ่นเหลก็ ทารางเคเบลิ แบบ
750 , 900 mm. บันได ต้องมีความแขง็ แรงเพียงพอ

19/11/57 63

(มาตรฐาน ว.ส.ท. 2001-56 บทท่ี 2.ข้อ 2.5.4 หน้า 2-5) ภาคผนวก ฉ

2.6 มาตรฐานหม้อแปลงไฟฟ้า

หม้อแปลงฉนวนนา้ มันต้องมีคณุ สมบัตติ าม มอก. 384-2543

หม้อแปลงชนิดแหง้ (Dry Type Transformer) IEC 60076-11

หมอ้ แปลงชนดิ ฉนวนของเหลวตดิ ไฟยาก(Less-Flammable
Liquid-Insulated Transformer) ใชต้ ามขอ้ กาหนดของ NEC
450-23 ต้องผา่ นการรบั รองของ UL และ FM

หมอ้ แปลงชนิดฉนวนของเหลวไม่ตดิ ไฟ(Nonflammable Liquid-
Insulated Transformer)

(มาตรฐาน ว.ส.ท. 2001-56 บทที่ 2.ขอ้ 2.6 หนา้ 2-5 64

คณุ สมบัติแรงดนั ของหม้อแปลง

 Primary 12000/24000V.

กฟน.  Secondary 416Y/240 V.
 High voltage tapping 4 x (-) 2.5%

 Total Loss

กฟภ.  Primary 22000/33000V.
 Secondary 400Y/230 V.
 High voltage tapping (+/-)2 x 2.5%
 Total Loss

(มาตรฐาน ว.ส.ท. 2001-56 บทท่ี 2.ข้อ 2.6 หน้า 2-5 65

2.8 มาตรฐานระดับการปอ้ งกนั ส่งิ หอ่ หุ้มบริภณั ฑ์

IP(Ingress of Protection) คอื อะไร

คอื ความสามารถในการกนั ของเหลวกันวตั ถุของอปุ กรณ์
ตามมาตรฐาน IEC 60529หรือ มอก.513-2553

IP XX บอกถึงลกั ษณะการปอ้ งกันของเหลว

อนั อาจจะเกดิ อันตรายแก่อปุ กรณ์
รหัสตัวที่ 2 ท่บี รรจุภายใน

รหสั ตัวที่ 1 บอกถึงลักษณะการป้องกันวัตถุ 66
อนั อาจจะเกดิ อนั ตรายแกอ่ ปุ กรณ์
(มาตรฐาน ว.ส.ท. 2001-56 บทที่ 2.ข้อ 2.8 หนา้ 2-6 ท่ีบรรจภุ ายใน

ตารางท่ี 12--13

ความหมายตวั เลขกากบั ระดบั การป้ องกนั หลงั สญั ลกั ษณ์ IP
First Number; IP Ratingsตวั เลขตวั ที่ 1
ตวั เลขตวั ท่ี 2

ประเภทการป้ องกนั วตั ถจุ ากภายนอก ประเภทการป้ องกนั ของเหลว

เลข ระดบั การป้ องกนั เลข ระดบั การป้ องกนั

0 ไมม่ กี ารป้ องกนั 0 ไมม่ กี ารป้ องกนั

ป้ องกนั วตั ถุท่มี ีขนาดใหญก่ วา่ 50
1 1 ป้ องกนั หยดเฉพาะในแนวด่งิ

มลิ ลเิ มตร เชน่ สมั ผสั ดว้ ยมือ

ป้ องกนั วตั ถุท่มี ขี นาดใหญ่กวา่ 12 ป้ องกนั หยดและน้าสาดทามุมไมเ่ กนิ 15
22
มลิ ลเิ มตร เชน่ น้ิวมือ องศากบั แนวด่งิ

ป้ องกนั วตั ถุท่มี ขี นาดใหญก่ วา่ 2.5 ป้ องกนั หยดและน้าสาดทามุมไมเ่ กนิ 60
33
มลิ ลิเมตร เชน่ เคร่ืองมอื เสน้ ลวด องศากบั แนวด่งิ

ป้ องกนั วตั ถุท่มี ีขนาดใหญก่ วา่ 1

4 มิลลเิ มตร เชน่ เคร่ืองมือเล็กๆ เสน้ 4 ป้ องกนั น้าสาดเขา้ ทุกทศิ ทาง

ลวดเล็กๆ

5 ป้ องกนั ฝุ่น 5 ป้ องกนั น้าฉีดเขา้ ทุกทศิ ทาง

6 ผนึกกนั ฝุ่น 6 ป้ องกนั น้าฉีดอยา่ งแรงเขา้ ทุกทศิ ทาง

IณIEC 60529 or ม(มอาตกร.ฐา5น1ว.3ส.ท-.2205015-531 บทท่ี 2.7) กติ ตพิ ปง้ ษอ์ วงรีกะนโั พนธป้ิา์ รทะว่สมทิ ธชิ์ว2่ั 5ค5ร2าว 67
8 ป้ องกนั น้าเม่ือใชง้ านอยูใ่ ตน้ ้า

NEMA Enclosure Type Number IEC 60529 Enclosure IP Number

1 IP 10

2 IP 11

3 IP 54

3R IP 14

3S IP 54

4 & 4X IP 65

5 IP 52

6 & 6P IP 67

12 & 12K IP 52

13 IP 54 68

(มาตรฐาน ว.ส.ท. 2001-56 บทท่ี 2.) ภาคผนวก ซ.

2.9 มาตรฐานเตา้ รบั - เตา้ เสยี บ

เป็นไปตาม มอก. 166-2549 และ มอก. 2162-2547

(มาตรฐาน ว.ส.ท. 2001-56 บทท่ี 2.ขอ้ 2.9 หน้า 2-6 69

2.10 มาตรฐานแผงสวิตชส์ าหรบั ระบบแรงตา่การเลือกใช้อุปกรณ์ไฟฟา้ ทไ่ี ดม้ าตรฐานภายในโรงงาน

Main Distribution Board: MDB หรอื แผงสวิตช์ไฟฟา้ แรงต่า (Low – Voltage
Switch Board) มาตรฐานที่เก่ยี วข้อง : IEC 60439 – 1 มอก.1436-2540 ,
วสท.2001 : IEC 61439-2

แผงสวิตช์ หมายถึง แผงขนาดใหญ่หนึ่งแผง หรือ หลายแผงประกอบเข้า
ด้วยกัน เพื่อใช้ติดต้ังสวิตช์ อุปกรณ์ป้องกันกระแสเกิน อุปกรณ์ป้องกัน
อน่ื ๆ บัสบาร์ และเคร่ืองวัดต่างๆ เพื่อรับไฟฟ้าจากแหล่งจ่ายไฟฟ้าไปจ่าย
ให้กับโหลด แผงสวิตช์ย่อย โดยสามารถเข้าถึงได้ทั้งด้านหน้า และด้านหลัง
ของแผงสวิตช์

(มาตรฐาน ว.ส.ท. 2001-56บทที่ 2.ข้อ 2..10 หนา้ 2-6 70

Form ตู้ คอื รปู แบบการแบง่ กัน้ แยกส่วนที่มีไฟฟ้า(Live Part) หรือส่วนทเ่ี ป็น
อนั ตรายโดยการใช้ Partitions กนั้ แยกระหวา่ งอปุ กรณ์หลักออกอย่างชัดเจน

 Form 1  Form 2a  Form 3a  Form 4a
 Form 2b
- บสั บาร์  Form 3b  Form 4b
- อุปกรณ์หลกั
- ขว้ั ต่อสาย (มาตรฐาน ว.ส.ท. 2001-56 บทท่ี 2
- ตวั ตู้

71

√ = มีการกั้นแยก

FORM อุปกรณ์ อุปกรณ์ อุปกรณ์ ขัว้ ต่อสาย ขัว้ ต่อสาย
&
ตู้ && &&
อุปกรณ์
บสั บาร์ ขัว้ ต่อสาย ขัว้ ต่อสาย บัสบาร์

Form 1 √ √ √ √
Form 2A √ √ √
Form 2B √ √√ √
Form 3A √ √√ √
Form 3B √
√
Form 4A
Form 4B √√

(มาตรฐาน ว.ส.ท. 2001-56 บทท่ี 2.) 72

Load center / Consumer unit

Load center : 12,18,24,30,36,42cct.
: IEC60439-1 Tested
: with main and main lug

Consumer unit : 4,6,8,1012,16,20cct.
: IEC60439-1 Tested
: Bolt-on and Plug-on

73

โคมไฟฟ้าแสงสวา่ งฉุกเฉนิ

มอก.1102-2538, มอก.1955-2551

(มาตรฐาน ว.ส.ท. 2001-56 บทท่ี 2. หน้า 2-6) 74

โคมไฟฟ้ าป้ ายทางออกฉุกเฉิน : มอก. 2430 - 2552

 โคม

(มาตรฐาน ว.ส.ท. 2001-56บทท่ี 2. หน้า 2-6) 75