Havacılık ve Uzay Tıbbı Bülteni Sayı 36

İŞTEN ÇIKARILAN AIR ASIA PILOTU INTIHAR ETTI camalarını bile yaparken zorlanmaları, ciddi bir sorun
haline geldi. Ülkemizde havayolu çalışanlarının moral
Malezya’da Covid-19 salgını nedeniyle işten çıkarılan motivasyonlarının düşmesi görünmez bir risk durumu
AirAsia Havayolu Kaptan Pilotu Sanjiv Daevin, 12. kat- yaratmakta…
taki dairesinden atlayarak yaşamına son verdi. 8 yıldır
AirAsia’da çalışan Sanjiv Daevin, koronavirüs sal- UÇAKTA VIRÜS KAPAN YOLCU TAZMINAT DAVASI
gınından kaynaklanan kriz nedeniyle 100 pilotla birlikte AÇABILIR
işten çıkarılmıştı. İşsiz kaldıktan sonra maddi ve mane-
vi bunalıma girdiği öğrenildi. Yaşar Üniversitesi Hukuk Fakültesi tarafından 28
Ekim 2020 günü düzenlenen çevrimiçi sempozyumda
KORONAVIRÜSE ÖZEL UÇAK KOLTUKLARI Covid-19 pandemisinin, ticaret ve ceza hukukuna et-
kileri ile çözüm önerileri ele alındı. Prof. Dr. Mustafa
İngiliz PriestmanGoode tasarım şirketi, koronavirüsü Ruhan Erdem, bir başkasına bilerek ya da bilmey-
öldürecek yetenekteki geleceğin uçak koltuklarını erek virüs bulaştırmanın getireceği ceza sorumluluk-
gösterdi. The Sun’ın aktardığına göre, yeni tasarım- larını anlattı. Doç.Dr. Tuba Birinci Uzun ise, “Havacılık
da yolcuları enfeksiyonların yayılmasından korumaya kurallarına uyulmaması nedeniyle sağlıklı bir yolcuya
yönelik olarak, koronavirüsü öldüren ultraviyole tem- hava aracında veya biniş ya da iniş işlemleri sırasın-
izleme yöntemlerine sahip malzeme kullanılacak. da Covid-19 bulaşması, kaza olarak nitelendirilebilir
ve taşıyıcının sorumluluğu gündeme gelebilir. Yolcu,
TÜRK ŞIRKETI ANTIVIRAL ÜNIFORMA ÜRETTI maddi ve manevi tazminat davası açılabilir” uyarısında
bulundu.
Keyvan Havacılık CEO’su Mehmet Keyvan’ın
açıklamasına göre; Covid-19’a karşı antiviral ve anti- EUROCONTROL TÜRKIYE’NIN HAVA TRAFIĞINDE
bakteriyel kumaştan üretilen üniforma, tasarım olarak %45 DÜŞÜŞ BILDIRDI
tek parça tulum şeklinde olduğu için virüslerin cilde
temasına fırsat vermiyor. Böylece havayollarında bin- Avrupa’nın hava sahasını kontrol eden Eurocontrol
lerce misafiri ağırlayan kabin ekibine, dolayısıyla yol- (Avrupa Hava Seyrüsefer Güvenliği Örgütü) paylaştığı
culara virüs bulaşını engelliyor. Pahalı olmayan bu ku- Türkçe tweette, salgından en çok etkilenen ülkelerden
maştan uçuş ve yer ekipleri için üretilen giysiler 50 kez birinin de Türkiye olduğunu, 2019 rakamlarına göre
yıkama ve yeniden kullanılma özelliğine sahip… %45 düşüş gösterdiği bildirildi. Eurocontrol başkanı
Eamonn Brennan, 1 Mart’ta günlük uçuş sayısının
TEMEL KOTIL’DE COVID-19 (+) ÇIKTI 2190 iken salgının en yoğun günü olan 13 Nisan’da 91’e
düştüğüne işaret etti. 1 Kasım tarihinde ise 1460’a çık-
TUSAŞ Genel Müdürü Temel Kotil, Ağustos ayında tığına dikkat çekti.
yaptırdığı Covid-19 testinin pozitif çıktığını, genel sağlık
durumunun iyi ve karantina altında olduğunu açıkladı. ÇIN’DE KABIN EKIPLERINE ALTBEZI ÖNLEMI

MISIR’DA PCR TESTINE TICARI TEPKI Sivil Havacılık İdaresi, uçaklarda koronavirüs bulaşma
riskini azaltmak için uçuş ekiplerine altlarına bez
Mısır’ın 1 Eylül’den itibaren ülkeye yurtdışından gel- bağlamalarını tavsiye etti. Charter uçuşlarda ve her
en herkesin ülkeye varışlarından 72 saat önce alınmış 1 milyon kişiye düşen vaka sayısının 500’ün üzerinde
negatif bir PCR testi sunmalarını zorunlu kılan kararı- olduğu yerlere yapılan uçuşlarda görev yapan uçuş
na Almanya’dan tepki geldi. Hükümet “Gelen herkes- ekipleri için geçerli olan bu önlem sayesinde kabin
in sağlıklı olmasından emin olmak istediğimiz için bu memurlarının tuvalate daha az giderek koronavirüse
karar alındı” derken; tur operatörleri ve otelciler “Tam yakalanma riskinin azaltılması hedeflenmekte.
işler hareketlenecek derken alınan bu karar ile sektör
sırtından bıçaklandı” diyor. THY UÇUŞ AKADEMISINDE COVID-19 PANIĞI

PILOTLAR MAAŞ KISINTILARINDAN ŞIKÂYETÇI AirportHaber’in aktardığı bilgiye göre; THY’nin Ay-
dın-Çıldır’daki pilot eğitim kurumu THY Akademi’de
Covid-19 salgını öncesinde havayolları büyük pilot ih- Aralık ayında 20 kişide Covid-19 virüsü tespit edildi. Bu
tiyacı içindeyken, artık pilotları ve diğer personeli işten nedenle yüz yüze eğitimlerin bazılarının iptal edildiği
çıkarma sürecine girmiş bulunuyor. Bazı şirketler uçuş öğrenildi.
yapmayanlara hiç maaş ödemiyor, bazıları çok cüzi
ödemeler yapıyor. Banka kredileri çekip uçuş okulları- FAA VE IATA’DAN AŞI KARARLARI
na giren aday öğrencilerin eğitimlerinin durması, me-
zuniyet tarihlerinin ve pilot olarak işe başlama plan- FAA, uçuş ekipleriyle ATC’lerin (48 saat istirahat kay-
larının belirsizliği, kredi taksitlerini ödeyememeleri; dı ile) aşı olmalarına izin verdi. IATA ise yolculardan aşı
görevdeki pilot ve kabin memurlarının ise günlük har- raporu isteme kararı aldı.

1287

KORONA HASTANESİ o kadar fazla yakıt yakılmayabilirdi. O yakıt paradır,
ATATÜRK HAVALİMANI Türk milletinin parasıdır.
PİSTİNE İNŞA EDİLİYOR!
- Yedek havalimanı olmasının dışında başka öne-
EM. HV. PLT. KORG. ERDOĞAN KARAKUŞ mi nedir?
ILE ŞÖYLEŞI
- Bir önemi daha var. Dikkat ettiyseniz, şu anda
Korona virüs nedeniyle 60-70 uçak var AHL’de. Neden? Çünkü İstanbul
yapılması planlanan sahra Havalimanının park yeri bütün uçakların park ede-
hastanelerinden biri Atatürk bileceği kadar büyüklükte olmadığı için, gelmişler,
Havalimanı olarak belir- oraya inmişler. Daha önce hiç uçak yokken, şu an 70
lenmişti. Havalimanı alanı kadar uçak park olmaması nedeniyle AHL’de. Hav-
içerisinde Yeşilköy tarafın- alimanı kurtarıcı olmuş. Ancak asıl bir konu var ki,
da boş bir araziye yapılması o en önemlisi. İstanbul’un korunması AHL’ye aittir.
öngörülen hastane inşaatı ani bir kararla havali- Daha önce orada 20 civarında uçak sığınağı vardı. Bir
manın iki pistinin ortasına taşındı. İnşaat sahası için savaşta düşman uçakları tarafından vurulmaması
ortalama 4 milyar dolara mal olan iki pist kırıldı. için sığınaklar yapılmıştı. Bunların tamamı park yeri
Atatürk Havalimanının önemini ve pistlerin or- ihtiyacı var diye 5-6 sene evvel yıkıldı. Parçalandı
tadan kaldırılmasının ne gibi sorunlara yol aça- sığınaklar. Onun yerine 850 dönüm bölgeye 06 pis-
cağına ilişkin Emekli Korgeneral Erdoğan Karakuş tinin güneyine park yeri yapıldı. Şu masraflara bakın!
ile konuştuk. Atatürk Havalimanının pistlerinin yok Neden yaptınız o zaman, yeni havalimanı yapılacak
edilmesine en çok dış güçlerin sevineceğini belirten idiyse?
Karakuş, bu havalimanının İstanbul için çok önem-
li olduğunu ve bu hatadan derhal geri dönülmesi - İstanbul Havalimanı güvenlik için kullanılamaz
gerektiğini söyledi. mı? Neden?

- Atatürk Havalimanına sahra hastanesinin - Kullanılamaz! Çünkü İstanbul Havalimanı deniz
yapılmasına ne diyorsunuz? Pistin yok edilmesi kıyısında, deniz topçusunun etkisi altındadır. Bırakın
çok tartışılıyor. Pistlerin, meydanların ve Atatürk havadan taarruzu denizden bile gelebilecek bir te-
Havalimanının önemi nedir? hdidin altında. Dünyada asla kimin ne zaman ne
yapacağını bilemezsiniz. Sizin devamlı savunmanızı
-Meydanlar ve pistler ülkenin kurtarıcılarıdır. hazırlamanız, tedbirinizi almanı gerekir.
Atatürk Havalimanı (AHL) oldukça önemli bir yer.
Şunu hatırlayalım: Sabiha Gökçen Havalimanında İşte Rusya ile ilişkilerimiz bir uçak krizi sonrası
bir kaza olmuştu. Bu kazadan sonra pist kullanıla- sıkıntıya girdi. Yeniden düzeldi ama hiç aramız bozu-
mayınca birçok uçak Ankara’ya geri dönmek zorunda lmaz derken bir de İdlib olayı çıktı karşımızda. Rusya
kaldı, bir kısım uçak da İstanbul Havalimanına indi. ile gerginlik bir anda yeniden tırmanıverdi. Onun için
İstanbul’un korunması daha önce 8 tane füze filosuy-
İstanbul Havalimanı ileride çok önemli bir hale la AHL’ne aittir. Mesela Ege’de Yunanistan ile ilgili
geleceğini söylediler. Planlama o yönde. Trafiği çok bir olayda da AHL fevkalade kurtarıcı bir limandır.
yoğun olacak. İstanbul Havalimanında da bir kaza Öyle sevinen ülkeler, uluslar vardır ki, bu havali-
olduğunda uçakların inebileceği en uygun meydan manının iki pistinin devre dışı bırakılmasından, öyle
AHL’dir. Hemen oraya uçaklar inebilirler. Çok yakın mutlu olanlar vardır ki…
oldukları için de uçaklar çok fazla yük oluşturabi-
lecek yedek yakıt almaz. Normalde bir uçağın bir Birinci Dünya Savaşında Osmanlı Devleti 450 uçak
yerden bir yere giderken, yedek meydana gidebi- kullandı. Şimdi herkes şunu bilir. Çanakkale’de kara
lecek (%50 yakıt kalacak şekilde) planlama yapılır. harekatı bittikten sonra Fransızlar, İngilizler çekildi.
Yedek meydan ne kadar yakın olursa o kadar ikti- Halbuki bölgede savaş bütün şiddetiyle devam etme-
sadi kullanırsınız uçaklarınızı. Dünyanın %2 yakıtını ktedir. Bozcaada ve Gökçeada Fransızlar ve İngili-
uçaklar kullanıyor. Yedek meydanınız yakınsa uçak zlerin elindeydi. Bu iki ülkenin bu iki adada 5 mey-
biletlerini de ucuzlatırsınız. danı vardı. Kara gücü çekildikten sonra Fransız ve
İngilizlerin hedefi İstanbul olmuştur. Buradan kalkan
İyi Parti Genel Başkanı Meral Akşener, Ankara’dan bu uçaklar 3 yıl boyunca İstanbul’u bombaladılar. İs-
İstanbul’a giderken, kaza olması nedeniyle uçağı tinye’de bir gemimizi de batırdılar. Yeşilköy, Osmanlı
geri Ankara’ya döndü. Eğer AHL kullanılabilseydi döneminde yapılmış bir meydandır. Oradan kalkan
uçaklarımızla başkentimizi korumaya çalıştık. Na-

1288

palm bombaları bile kullandılar. Yani bu meydanın ne İstanbul Havalimanı da yer olarak uygun değildir.
kadar önemli bir meydan olduğunu tasavvur ediniz. Orası rüzgâra açıktır, kırağı ve şeffaf buzlanmanın en
Bu iş İstanbul Havalimanından yapılamaz. fazla olduğu yerlerden birisidir. Bizler havacıyız; mut-
laka bildiğimiz şeyler vardır. Hayatımız bunlarla geçti.
Devlet yöneticilerinin bunu görmesini istiyorum. Bir Mesela AHL’de buzlanma sorunu yaşanmaz. Güney-
yanlışlıktır bu diye düşünüyorum. En kısa zamanda de olduğu için lodos vardır. Ancak inişler de ona göre
inşaat belirli bir noktaya gelinmeden bu işten geri ayarlanabilir bir meydandır. Tehlikeli günler için elim-
dönülmesinde yarar vardır. İstanbul ve ülkemiz için izde kalmalıdır. AHL pistlerinin ortadan kaldırılması
bu çok hayati bir durumdur. dış güçler tarafından bilinir ve takip edilir. İnanın çok
mutlu olmuşlardır. Bu da bizi havacı olarak üzmek-
tedir.

Kaynak: Erdem Atay. Veryansın TV (19 Nisan 2020). https://
veryansintv.com/ataturk-havalimani-yoksa-istanbulun-gu-
venligi-tehlikededir/

OKTAY ERDAĞI’NIN KONUYLA ILGILI
GÖRÜŞLERI

- Bu pistlerin yapımı zor mu? Yani geri dönülemez Atatürk Havalimanı’nın
bir şey mi? Ya da Sahra Hastanesini başka bir yere 35/17 paralel pistlerinin
yapamaz mıydık? kırılıp üzerine sahra hasta-
nesi yapılması konusunda;
- Sahra hastanesi her yere yapılabilir. İlla o iki pis-
tin sökülerek oraya yerleştirilmesi akıl alır gibi değil. 1- Hastane inşaatının An-
Nasıl verildi bu karar? Sayın Cumhurbaşkanına nex 14’de belirtilen kural-
danışmanları ne dedi de bunun yapılması kabul edil- lara uygun olup olmadığına
di? İstanbul’da bu hastanenin yapılacağı başka bir yer SHGM karar verir. Ancak
mi kalmadı da bu iki pisti tahrip ediyoruz? Farz edelim SHGM bu inşaatı aynen benim ve sizin gibi basından
hastaneyi tamamladık ve bir tehlikeyle karşı karşıya öğrenmiştir.
geldik. Bu pistlerin kullanılması gerekti. Bu hastaneyi 2- konu ICAO- EUR Doküman 015 ve SHGM
yıkacaksınız! Yazık değil mi? O pistlerin açılması için o tarafından yayımlanan “Haberleşme, Seyrüsefer
hastaneyi yıkmanız gerekecek. Gözetim Sistemleri Mania Kriterleri Hakkında Yönet-
melik” çerçevesinde
- Pist yapımı kolay bir iş mi? incelendiği takdirde;
a) İnşaat alanının bir kısmının, 05 pistine hiz-
- Pist yapımı hiç kolay bir iş değildir. O betonun ken- met veren Localizier merkezinden itibaren hiç bir
disinin kıvamını alması lazım. Hava Kuvvetleri olarak yapılaşmanın olmaması gereken 500 metre birinci
biz bu işi çok iyi yaparız. Ama bir pistin düzeltilmesi alan içerisinde kaldığı, inşaat alanının tamamının ise
zaman alır. Betonun kaynaması için zaman gereki- 1500 etre ikincil alan içerisinde kaldığı anlaşılacaktır.
yor. Şu anda vazgeçilirse ve pistler düzeltilirse bun- b) İnşaat alanının tamamının Florya DVOR cihazının
dan büyük mutluluk duyarız. İstanbul’un korunması merkezinden itibaren 3000 etre yarıçaplı etki analizi
çok önemli, bizim can damarımızdır. Neyin ne olacağı yapılması gereken alan içerisinde kaldığı görülecektir.
belli mi? İstanbul’u havadan savunmak durumunda 3- Ayrıca, konunun ICAO Annex 19 (Safety Manage-
kalamaz mıyız? ment) ve Doküman 9859 kapsamında da değerlendi-
rilmesi gerekirdi.
İstanbul Havalimanında bir kaza olursa AHL kul- 4- 05 pisti Türkiyenin birkaç CAT III pistinden birisi
lanılmak durumundadır. Zaman da çok kısıtlıdır. Ora- ve ilki olup, başta ILS olmak üzere, dünyanın en mod-
da sapasağlam bir havalimanı varken… ern seyrüsefer cihazlarıyla donatılmıştır. Yapılan bu
bina ile bu pist CAT III vasfını da kayıp etme riskiyle
- Bir diğer Sahra Hastanesi de Sarıgazi meydanı- karşı karşıya bırakılmıştır
na yapılıyor. 5- Hep birlikte bekleyip göreceğiz ki bu bina inşaatı
bittikten sonra SHGM üzerine, madem inşaatı havali-
- O da askeri havalimanı. Oradaki meydan ortadan manına uyduramadık, haydi hep birlikte havalimanını
kaldırılarak yapılıyor. Havalimanları ülkenin can bu hastaneye uyduralım siyasi baskısı yapılacaktır. Bu
damarıdır. Ülkede her şey havaalanlarına uygun olar- tecrübeyle sabittir…
ak yapılmalıdır. Demiryolu da, limanlar da, kara yol-
ları da… (Oktay Erdağı: Sivil Havacılık Eski Genel Müdür Yrd.)

1289

HAVACILIKTA TELESAĞLIK ve kapalı ortam koşulları yolcuları hasta edebilir ya
da mevcut hastalıklarını alevlendirebilir. Uçuşta tıbbi
Acil hasta ve yaralılara müdahalede temel ilke, dok- yardımına ihtiyaç duyulan tüm sağlık sorunları ‘uçak
torun hastaya ivedilikle gitmesidir. Doktorun hastaya içi tıbbi acil durum’ olarak adlandırılır. Acil tıbbi du-
gitmesinin zor olduğu durumlarda ise hastanın has- rum görülme oranı, 1 milyon yolcuda 24-130 arasın-
taneye (doktora) getirilmesi gerekir ve bu amaçla dadır. Farklı bir hesaplama ile her 604 uçuşun 1’inde
kara, deniz, hava ambulansları kullanılmaktadır. Acil uçak içi tıbbi acille karşılaşılmaktadır.
tıpta bu algoritmaya bir basamak daha eklenmiş;
doktorun hastaya, hastanın da doktora ulaşamaz old- Ülkemizin en büyük ticari havayolu şirketi olan THY
uğu durumlarda, sağlık verilerinin elektronik yoldan ile 2013 yılında yaklaşık 43 milyon yolcu seyahat eder-
iletimi ile saniyeler ve dakikalar içinde etkili tanı ve ken 11.654 uçak içi tıbbi acil olgu rapor edilmiştir. Bu
tedavi planlaması yapılabilir olmuştur. Aslında bu, sayılar 2018 yılında 75 milyon yolcu ve 18.961 uçak içi
çağdaş tıbbın yeni bir uygulaması sanılsa da fikir yeni acil hasta sayısına yükselmiştir. Bu sayılar içerisinde
değildir. ‘Telesağlık Asrı’ kitabının alt başlığı ‘Mesafe basit baş ağrısından kalp durması nedeniyle yaşamını
ve Zaman Ötesi Tedavi’ olup, daha 1927 yılında, tel- yitirenlere kadar geniş bir yelpazedeki hasta yolcu
ekomünikasyondaki gelişmeler üzerine bir gazetede, grubu vardır. 2018 yılındaki 18.961 vakanın 9.921’ine
“Eğer telefoto imkânımız varsa, telemedicine sistem- uçaktaki bir doktor yolcu müdahale etmiş; 82 zorunlu
ine de sahibiz demektir. Bir radyo alıcısını ağrıyan iniş yapılmış ve 8 yolcu ölmüştür.
yerimize tutarak hastalıkla ilgili bilgileri doktorlara
aktarabiliriz” cümlesi kullanılmıştır (1). Çağımızda havayoluyla seyahat eden insan sayısı
arttıkça, bunlar arasındaki yaşlı ve kronik hastalığı
olan yolcu sayısının da artması beklenir. Ayrıca yakın
gelecekte 500’den çok yolcu taşıyan ve 18-20 saat
havada kalan dev uçaklarda uçak içi tıbbi acil durum
görülme oranı yükselecektir. Bu olgular için telesağlık
sistemi büyük bir kolaylık getirecek; uçak yolcularının
tıbbi konforu ve sağlık güvencesi artacaktır.

UÇAKTA SAĞLIK DESTEĞI; UÇAK
DOKTORU MU, YOLCU DOKTOR MU

Havacılıkta telesağlığın 60 yıldan daha uzun bir 1980’li yıllarda havayoluyla seyahat rakamları ivme-
geçmişi vardır. 1957 yılında ilk kez bir köpek (kozmodog li biçimde artarken, uçakta hastalanan yolcu rapor-
Laika) Sovyetler tarafından Dünya yörüngesine gön- ları da artmıştı. Bu nedenle FAA, 1986 yılında bazı
derildiğinde sağlık verileri yer ekibi tarafından izlen- tıbbi ekipmanların (acil tıbbi kitler) uçaklarda bu-
mişti. 1960’larda insanlı uzay uçuşlarının başlaması lunmasını zorunlu hale getirmiş; sonraları uçaklara
ile birlikte NASA, telesağlık teknolojisini astronotların kalp canlandırıcı otomatik defibrilatör (AED) cihazları
sağlıklarını izlemede kullanmaya başladı. 1997 yılın- da konulmuştur. Ama gene de uçak yolcularının acil
da ilk kez ticari bir uçuştaki yolcunun tıbbi bulguları hastalanma durumlarında yeterli tıbbi destek sağl-
ve gerçek zamanlı videosu yerdeki sağlık ekibine 1
saniyelik gecikmeyle iletilebilmiştir. Sonraki yıllar-
da uydu tabanlı bağlantılar ve yüksek hızda internet
sayesinde daha sofistike telesağlık uygulamalarına
geçilmiştir. Sadece 2006 yılında, telesağlık birimleri
tarafından uçak içi acil hastalara verilen havacılık
danışmanlık hizmeti sayısı 17 bin’dir. Yani uzay pro-
gramları için plânlanan telesağlık sistemi şu an tüm
Dünyada birçok alanda başarıyla kullanılmaktadır.

UÇAK IÇI TIBBI ACILLER

2019 yılı sonuna kadar (C-19 pandemisi öncesinde)
Dünya genelinde her gün 107 bin uçuş yapılmakta ve
yılda 4,3 milyar insan havayoluyla seyahat etmekte idi.
Yüksek irtifa, düşük basınç, 3 düzlemdeki hareketler

1290

anması mümkün olmamakta, zorunlu inişlerin (di- duyarlar. Batı ülkelerinde
vert) ve yaşam kayıplarının önüne geçilememektedir.
Airbus 380 ve Boeing 747, 787 gibi dev yolcu uçak- 2000 yılından itibaren ha-
larında çift yataklı kabinler, barlar, güzellik ve fitness
salonları plânlanmakta; ama özellikle uzun menzilli vacılık telesağlık kuru-
uçuşlarda ‘uçak doktorları’ istihdam edilmesi ve tıb-
bi müdahale için revir gibi küçük bir bölme ayrılması luşları havayolu şirketleri
düşünülmemektedir. Çoğu şirket güvenlik için ‘Hava
Polisleri’ görevlendirmeyi gerekli görürken ‘uçak ile kontrat yapmakta;
doktorları’ (in-flight doctors) bulundurmayı mali-
yet etkin bir yöntem olarak değerlendirmemektedir hastalanan yolcular
(2,3). Bunun Türkçesi, ‘Hipokrat yemini etmiş’ uçak
yolcusu hekimlerden bedava hizmet almak varken, için uçuş ekiplerine tıb-
uçakta kadrolu hekimler bulundurmanın ‘masraflı’
olacağıdır… bi danışmalık hizmeti vermektedir. Hasta yolcunun

Havada yaşanan acil sağlık sorunları hem yolcu kan oksijen seviyesi, tansiyonu, şekeri, nabzı, EKG ve
hem de uçuş ekipleri için çok özel ve zor durumlardır.
Her ne kadar uçuş ekipleri (pilotlar ve kabin memur- diğer tıbbi verileri yer sağlık merkezine aktarılmak-
ları) müdahale usulleri konusunda eğitim alıyor ve
uçaktaki tıbbi gereçlerin kullanımını öğreniyor ol- ta; oradaki tıbbi danışman bu veriler ışığında uçak
salar da, sorumluluk gerektiren durumlarda sıklıkla
uçakta yolcu olarak bulunan sağlık çalışanlarından içindeki meslektaşına önerilerini iletmektedir. Son
(hekim, hemşire) yardım istenir. Sağlık çalışanları
genel olarak buna olumlu yanıt verirler. Ancak bazı 20 yıldır buna görsel iletişim de eklenmiş ve hastanın
hekimler uzmanlık alanı dışı acillerden ya da hukuk-
sal süreçlerden çekindikleri için; bazıları da yorgun, dış görünümünü de yerdeki uzmanlara ileterek daha
uykulu veya hasta oldukları için yardım çağrılarını
‘duymayabilirler’. Havayolu şirketleri destek talebine doğru bir değerlendirme yapılması sağlanmaktadır.
doktorların kayıtsız kalmaması ve özendirilmeleri
amacıyla “Doctors on Board”, “Smiling Doctors” gibi Uçak ile yerdeki havacılık telesağlık birimi arasındaki
promosyon programları (mil puanı ödülü, bilet fiyat
indirimi, ücretsiz upgrade, vs) geliştirmişlerdir. Bu bağlantı telsiz, data-link (VHF, ACARS), yüksek fre-
sistemin işlevsel yanı olmakla birlikte sorunun tama-
men çözülmüş olduğu söylenemez. kanslı telsiz bağlantısı (HF) ya da uydu bağlantı sis-

UÇAKTA TELESAĞLIK UYGULAMALARI temi (Satcom) ile kurulmaktadır.

Telesağlıkta Dünyadaki en büyük şirketlerden biri
MedAire’dir. Merkezi Phonix-Arizona’da olan şirket,
kurulduğu 1986 yılından bu yana 120 kadar ticari ha-
vayolu şirketine 7/24 ‘medikal koçluk’ hizmeti verme-
ktedir. ISO sertifikalı yeni nesil telesağlık ekipmanları
sağlıkçı olmayan uçuş ekipleri tarafından bile kul-
lanılarak 8 ayrı vital bulgu elde edilmekte, bu bilgil-
ere görseller de (fotoğraf, video) eklenerek MedLink
aracılığıyla yerdeki sağlık birimine iletilebilmekte-
dir. Bu sistem TEMPUS IC adı ile ticari marka haline
gelmiştir. Günümüzde Etihad, Emirates, Virgin Atlan-
tic, BMI ve V. Australia bu sistemi kullanmaktadır (3).

TÜRKIYE’DEKI UYGULAMALAR

Uçuş ekipleri ya da gönüllü doktor yolcular acil Tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de havayolu
bir hastayı değerlendirme sürecinde bazen yetersiz ile seyahat eden kişi sayısı giderek artmaktadır. 2007
kalır ve yer merkezlerinden uzman desteği ihtiyacı yılında ülkemizdeki havaalanlarını kullanarak uçuş
yapan yolcu sayısı 70 milyon iken, 2019 yılında 208 mi-
lyona çıkmıştır. Uçan yolcu sayısındaki artışa paralel
olarak yaşlı ve kronik hastalığı olan yolcu sayısının da
artması, uçak içi tıbbi acil olgu sayısını da yükselt-
mektedir. Uçak içi tıbbi acillere müdahale ile ilgili
usuller, IATA ve EASA kurallarına göre yürütülmek-
tedir. 2020 yılı itibariyle ülkemizdeki ticari havayolu

1291

şirketlerinin hiçbirisinde böyle bir sistem kullanıma maktadır. Bedensel hastalık ve yaralanmaların hem
girmemiştir. Buna rağmen böyle durumlarda, doktor tanısında, hem de ilaç veya cerrahi tedavisinde bilgisa-
yolcu ya da uçuş ekibi yetersiz kalırsa kaptan pilotlar yar destekli cihazlar (robotic surgery) geliştirilme
şirket doktorları ile iletişim kurmakta ve danışmanlık çalışmaları yapılmaktadır.
alabilmektedir.

HAVACILIK VE UZAY TELESAĞLIĞININ
GELECEĞI

A) İnsansız Hava Araçlarında Telesağlık Kullanıl- Star Trek filminde gösterilen ‘Medical Tricorder’
ması: Ambulansların erişemediği bölgelerde ka- ve Passengers filmindeki ‘AutoDoc’ uzayda ve geze-
zazedelerin insansız hava araçları (İHA) ile taşınması- genlerde tıbbi destek sistemlerinin prototipleri olup
na dair çalışmalar yapılmakta olup 2 kişi taşıyabilen bugünkü çalışmaların ilham kaynakları olmuştur. Tri-
prototipler üretilmiştir. İHA’lar kimyasal, biyolojik corder X, 2020’li yıllarda piyasada olacak; 54 hastalık
veya radyoaktif maruziyete uğrayan ya da çatışma- biyobelirtecini analiz edecek, cep telefonu aracılığıy-
larda yaralanan insanları da (kurtarma ekibini riske la retina taraması, özel aparatlarla nefes incelemesi
sokmadan) alabilecektir. yapılacaktır... İnsanın duygudurumunu, yorgunluğunu
ve bilişsel sorunlarını ölçüp uyaran, sesle kumanda
B) Geleceğin Ticari Uçuşları: Halen sadece uzay edilebilir nitelikte cihazlar (Amazon ve Alexa grupları
turistlerinin kullanabildiği yüksek irtifa / yörünge altı tarafından) geliştirilmektedir. Fütüristik sinema film-
uçuşlar yaygınlaştığında, uçak içi tıbbi aciller nedeni- lerinde prototipleri gösterilen bu cihazların yakın ge-
yle zorunlu iniş yapmak zor olacağı için telesağlık sis- lecekte konvansiyonel havacılıkta ve uzay seyahatler-
temi rutine girecektir. inde kullanılması öngörülmektedir.

C) Giyilebilir Sağlık Teknolojileri: (wearable med-
ical devices): Nabız, kan basıncı, vücut ısısı, kan
şekeri, solunum sayısı, oksijen saturasyonu, yakılan
kalori, EKG, EEG, vb. gibi sağlık bilgilerini toplayıp
yorumlayan ve iletebilen sistemler piyasaya verilmiş
olup, özel durumlarda kullanılacaktır.

Akıllı kol saati ve cep telefonu, başa ve vücuda ye-

rleştirilen hassas sensörlü cihazlar (Holter, vs) vital E) Uzay telesağlığı: Uzay uçuşlarında görülebilecek
girdileri kaydedip bluetooth ile dışarı aktarabilmekte; 450 tıbbi durum belirlenmiştir. En sık karşılaşılanlar;
kalp pilleri fibrilasyon ve bradikardi durumları al- küçük fizik travmalar, kalp ritim bozuklukları, uzay
gılayıp otomatik biçimde düzeltici akımlar vermek- tutması, baş ağrısı ve uykusuzluktur. 1971 yılından
tedir. Yorgunluk ve uykululuk halini algılayıp uyaran, beri Rusların Salyut ve MIR, Amerikalıların Skylab
kan şekeri yükseldiğinde insülin veren cihazlar da ve Uluslararası Uzay İstasyonunda telesağlık etkin
vardır. Cilde yapıştırılan veya cilt altına implante
edilen mikroişlemciler en küçük tanı araçları olar- biçimde kullanılmaktadır.
ak kullanıma girmeye başlamıştır. Bunların vücudun
mikrosıvılarından yapacağı biyokimyasal ve spektro-
metrik analiz dataları dışarı aktarılacaktır.

D) Tıbbi Robotlar: Sofistike tıbbi yazılımlar yüklen- Hazırlayanlar: Prof. Dr. Muzaffer Çetingüç, Uzm. Dr. Nazım
miş yapay zekâların devreye girmesiyle, belki de en Ata
iyi doktorlardan daha iyi tanıları ve tedavi öneriler-
ini saniyeler içinde belirleyecek robotlar tasarlan- Kaynaklar
1. Vladzymyrskyy A, Jordanova M, Lievens F. A Century of
Telemedicine: Curatio Sine Distantia et Tempora. Malina Jor-
danova, Publisher. Sofia, Bulgaria, 2016. ISBN 978-619-90601-
0-0
2. Cocks R, Liew M. Commercial aviation in-flight emer-
gencies and the physician. Emergency Medicine Australasia.
2007;19: 1–8.
3. Hamer M. Giant plane raises fear of medical emergen-
cies. New Scientist 2005; (20 May): 8.

1292

İLK UÇUŞ TABİBİMİZ pratik bilgiler edinmiştir. Daha sonra ise İtalya’da staj
DR. YUSUF ZİYA görüp ülkemizin ilk uçuş tabibi olarak 5 Şubat 1931’de
BALKAN’IN HAYATI yurda dönmüş ve Eskişehir Askeri Mevki Hastanesinde
görevlendirilmiştir.

Yusuf Balkan 1899 yılında Kuzey Eskişehir Hava Sıhhi Muayene Komisyonunda görev
Makedonya’nın Köprülü şehrinde yapan diğer doktorlarla birlikte havacı adayları ve ha-
doğmuştur. Vardar Nehri kıyısında vacıların muayenelerini yapmıştır. Rutin muayene-
geniş arazileri ve çiftlikleri olan dört lerin dışında hastalık ya da kaza nedeniyle birlikleri
çocuklu bir ailenin çocuğu olarak dün- tarafından Eskişehir’e gönderilen uçucuların da te-
yaya gelen Yusuf Balkan birçok Balkan davilerini yapıp, uçuşları ile ilgili kararlar vermiştir. Dr.
göçmeni gibi 1912 yılında zorlu koşul- Yusuf Balkan KBB muayenelerini yapmanın yanı sıra
lar altında İstanbul’a göç etmiştir. 1916 yılında Askeri diğer uzmanlıklar için uçuş açısından değerlendirmel-
Tıbbiye’ye başlamıştır; o yıllarda en yakın arkadaşı erde bulunmuştur. Her rapor mutlaka Yusuf Balkan’ın
Sivas Kongresi’ne katılarak tarihi bir konuşma yapan değerlendirmesini takiben, komisyon kararı olarak
Tıbbiyeli Hikmet’tir (Hikmet Boran). Aslında Dekan Akil başhekimliğe iletilmiştir. Komisyonda görevli diğer
Bey’in girişimleri sayesinde Sivas Kongresine Askeri doktorlarla birlikte yılda 4-5 defa hava üslerinin olduğu
Tıbbiye’den 2 delegenin katılması kararlaştırılmış an- yerlere gidip orada pilotları ve diğer uçucuları muay-
cak sadece bir kişinin masraflarını karşılayacak para ene etmiştir. Her biri bir hafta kadar süren bu gezici
toplanabildiği için Yusuf Balkan Sivas Kongresi’ne muayeneler için Gaziemir, Etimesgut, Bursa, Merzifon
katılamamıştır. ve Diyarbakır’a gitmiştir. Sadece askeri pilotları değil,
Askeri Tıbbiyede öğrenim görmekteyken İstanbul’un Harp Okuluna, Kuleli, Maltepe ve Bursa Askeri Lise-
işgal edilmesi üzerine Milli Mücadele’ye katılmak lerine uçucu subay olmak için başvuran öğrencilerin
üzere Tıbbiyeli Hikmet ile birlikte Anadolu’ya geçmiştir. “devre muayenesi” olarak adlandırılan aday muay-
25 Temmuz 1920’de zabit vekilliği (günümüzde As- enelerini de yapmıştır. Bunun dışında günümüzde de
teğmen-Teğmen’e eşdeğer) rütbeye terfi ettirilerek genç havacıların eğitimleri için kullanılan THK İnönü
Cebeci Askeri Hastanesinde görevlendirilmiştir. Ce- Havacılık Eğitim Merkezi Başkanlığına katılacakların
beci Askeri Hastanesinde stajlarını tamamlayıp aşı muayenelerini ve sivil havacılık teşkilatının uçucu
üretim laboratuvarında çalışmıştır. Ürettikleri tifüs muayenelerinde görev almıştır.
aşılarını ilk olarak Tıbbiyeli Hikmet ile birlikte kendiler-
inde denemişlerdir. Bir süre sonra İstanbul’a dönmüş Dr. Yusuf Balkan ilk Türk uçuş tabibi olarak yurda
ve 26 Kasım 1922’de tıp eğitimini tamamlamıştır. Tüm dönmesinden sonra atandığı Eskişehir’de 1944 yılına
bu yaptıkları ile gerçek bir vatansever olan ve Milli Mü- kadar Mevki (Asker) Hastanesinde, Hava Sıhhi Komi-
cadele’nin her aşamasında canı pahasına yer alan Dr. syonunda ve Hava Üssünde çalışmıştır. 1944 ile 1946
Yusuf Balkan 17 Mayıs 1927 tarihinde S-4433 numaralı yılları arasında Kayseri Asker Hastanesinde başhek-
İstiklal Madalyası ile onurlandırılmıştır. Askeri Tıb- imlik yaptıktan sonra Erzurum’da bulunan 9. Kolordu
biye’den mezun olduktan sonra da en yakın arkadaşı Komutanlığı Baştabipliğine atanmıştır. 1948 yılına ka-
Tıbbiyeli Hikmet’in kız kardeşi Nimet Hanım ile evlen- dar bu görevi yürütmüş, sonrasında Eceabat ve Bursa
miştir. Asker Hastanelerinde görev yapmış; 1949 yılında ise
1922’de mülazım-ı evvel (üsteğmen) rütbesine terfi yuvası olan Eskişehir Asker Hastanesi’ne tekrar at-
ettirilerek Gülhane Seririyat Hastanesine görevlendi- anmıştır. 1949-1950 yıllarında başhekim yardımcılığı
rilmiştir. 1924’te yüzbaşı olan Yusuf Balkan, 1925’de yaptıktan sonra milletvekili adaylığı için 13 Mayıs 1950
Gülhane Hastanesinde KBB ihtisasını tamamlamıştır. yılında emekliye ayrılmıştır. 12 Ağustos 1970’de vefat
Belli bir süre Gülhane Hastanesinde çalıştıktan son- eden ülkemizin ilk uçuş tabibi ve vatansever tıbbiyelinin
ra 1925 yılının sonlarında Elazığ Asker Hastanesine İstanbul’da düzenlenen cenaze törenine birçok havacı
KBB uzmanı olarak tayin edilmiştir. Hava sıhhiye- subay ve pilot katılmıştır. Eskişehir USAEM’deki bir
sindeki gelişmeleri takip etmek ve öğrenmek için Gül- dersaneye adı verilmiştir.
hane Hastanesi kadrosuna alınarak 1927 yılında Hava
Müsteşarlığı adına kısa süreliğine Fransa’ya eğitime Hazırlayan: Dr. Nazım Ata. Hava ve Uzay Hek. Uzm. (USAEM)
gönderilmiştir. Bu kısa süreli müşahede ziyaretinden Kaynak: Ata N. “Dr. Yusuf Balkan; Yurtsever Bir Tıbbiyeliden
yaklaşık iki yıl sonra 29 Eylül 1929 yılında havacılık tıb- Ülkemizin İlk Uçuş Tabipliğine Uzanan Hayatı.” Türkiye Klin-
bı ile ilgili eğitim almak üzere Fransa’ya tekrar gön- ikleri J Med Ethics. 2020;28(2):199-205”
derilmiştir. Fransa’da öncelikle Paris’te Val de Grace
Hastanesinde ve Paris yakınlarındaki Le Bourget’te
Fransa Hava Kuvvetleri Hava Sıhhi Muayene Merkez-
inde havacılık tıbbı ile ilgili eğitimler almıştır. Val de
Grace Hastanesinde ağırlıklı olarak akademik eğitim-
ler almış, Le Bourget’te ise alçak basınç odası ile ilgili

1293

HAVA VE UZAY ECZACILIĞI Eczacıların, özellikle uçak ile yolculuk yapacak kişil-
erin hastalıklarını ve kullandıkları ilaçları sorgulayar-
Günlük hayatımızda gelişen teknoloji sayesinde ak onları bilgilendirmeleri ve yönlendirmeleri gerekir.
uçaklarla seyahat artık neredeyse olağan hale gelmiş Bilindiği gibi uçakların yüksek irtifalarda içindeki basınç
ve havayolu taşımacılığı çok kullanılır olmuştur. Ülke- seviyesi yeryüzünden az da olsa düşüktür. Örneğin
lerin çoğu uzaydaki çalışmalara çoktan başlamış veya dişine kanal tedavisi yapılmış olan pilotun yapılan
bu çalışmalara katılmıştır. Hava ve uzay alanındaki işlemden hemen sonra uçuş yaptığında dayanılmaz bir
çalışmalar günümüz teknolojileri ile birlikte büyük bir ağrı ile karşılaşması ve uçuşun tehlikeye dönüşmesi
hızla ilerlemektedir. Gelişmiş ve gelişmekte olan ülke- mümkün olabilir. Kan pıhtılaşma süresine etkili bir il-
lerin uzay çalışmalarına yönelmesi, her alanda olduğu acı kullanan bir kişi uçağa bindiğinde basınç azlığından
gibi bu alanda da sağlık çalışanlarına olan ihtiyacı art- dolayı cildinde ekimozlar görebilir. Uzun uçuşlarda ye-
mıştır. Türkiye kendi uzay ajansını 2019 yılında kurmuş, teri kadar su içmeyen bir yolcu motor, mental fonksi-
havacılık ve insansız hava araçları ile ilgili çalışmalara yonlarında etkilenme yaşayabilir. Oksijen azlığı sebebi-
hız vermiştir. Toplum sağlığında önemli bir rol üs- yle basınç kontrollü kabini olmayan küçük uçaklarda
yolculuk yapan kişilerde bayılmayalar meydana gele-
tlenen eczacılar, gerek sağlık bilir. Küçük çocuklar sürekli ağlayarak tüm uçak yol-
danışmanı olarak hava veya uzay cularının seyahatlerini sorunlu bir hale getirebilir. Bu
yolculuğu yapacak kişilere doğ- gibi sorunların bazıları hemen pek çoğumuzun uçakta
ru bilgiler vererek onları doğru sıklıkla yaşadığı sorunlardandır ve bunları önlemek
yönlendirmeli ve gerekse hava için eczacılara sorumluluk düşmektedir.
veya uzay yolculuğu yapacaklar
için uygun ilaç formülasyonları Aslında Hava ve Uzay Eczacılığı, hava ve uzay alanın-
hazırlama konusundaki yetkin- da yapılan çalışmaları tamamlayan bir bilim olarak be-
likleri sebebiyle hava ve uzay lirlenmiştir.
alanında yapılan çalışmalarda rol alabilmektedir.
HAVA VE UZAY ECZACILIĞI İLE İLGİLİ
UÇAK YOLCULUKLARI ÇALIŞMALAR NE ZAMAN BAŞLADI?

Uçaklar, yolculuk süresini kısaltmakta ve ulaşımı Bu alandaki çalışmalar ilk olarak Amerika’da
daha kolay hale getirmektedir. Devlet Hava Meydanları başladığında yarı zamanlı olarak sürdürülmüştür
İşletmesi Genel Müdürlüğü’nün 2019 yılı istatistikler- (2001), sonraki zamanlarda tam zamanlı olarak de-
ine göre sadece Ocak ayında Türkiye genelinde yapılan vam ettirilmesine karar verilmiştir (2002). 2003 yılında
toplam uçuş sayısı 142.422, bu uçuşlarda taşınan yolcu ise JSC (Johson Space Center) merkezinde ilk eczane
sayısı ise 14.811.793’tür. Gün ilerledikçe artan bu yolcu açılmıştır, merkezin bu eczanesinde uzay uçuşları
sayısıyla birlikte insanların hava ve uzaya olan yönelimi sırasında ihtiyaç duyulabilecek ilaçlar ve hazır bulun-
artmaktadır ve yakın zamanda yeni uzay seyahatlerini durulması gereken tıbbi çanta hazırlanması için çeşitli
ortaya çıkaracaktır. Yeni bir alan olan uzay turizmi as- çalışmalar sürdürülmüştür.
tronot olmayan insanların uzay turisti olmasına olanak
sağlayacaktır ve bu durum sağlık çalışanları olarak İLK UZAY ECZACISI
eczacıların üzerine farkında olmasalar da yeni yükler
yüklemeye başlamıştır. Uzay turistlerinin yer çekim- NASA’nın ilk ec-
siz ortamda maruz kalacağı çeşitli etkiler, durumlar zacısı Ecz. Tina Bay-
düşünülerek ilaç takviyesi ve gerekli olan tedavi planı use, 4 kişilik bir ec-
için eczacıya ihtiyaç vardır. zacı ekibinin başında,
2003 yılından bu yana
Bunların yanında uçak yolculuğu yapan hastaların Texas-Houston John-
taşıdığı ilaçlar ve diğer yolcularında uçuş esnasında son Uzay Merkezi’ne
bagajlarında ilaç bulundurmaları ilaçların stabilitesinin bağlı (JSC) özel Wyle
değişmesine ve etkisiz hale gelebilmeleri nedeni ile Laboratories eczanesinde klinik eczacı olarak çalış-
sağlık açısından sorun oluşturmaktadır. Uçuş esnasın- maktadır. Bayuse, bir sunusunda uzay eczacısının
da maruz kalınan radyasyon ve yaşanan sıcaklık fark- görevleri şu şekilde sıralamıştır;
ları düşünüldüğünde yeryüzü koşulları için üretilen 1. İlaçların yeryüzünde ve uzayda vücuttaki etkileri
ve hassas bir yapısı olan ilaçlar için sürekli olarak konusunda diğer bilim adamlarına yardımcı olmak,
yaptığımız uçuşlarda birlikte taşıdığımız ilaçların “Sta- 2. Astronotların uzayda kullanacakları ilaçları
bilitesi ne kadar etkileniyor?” sorusunun cevabi tam seçmelerine yardımcı olmak,
olarak bilinmemektedir. İlaçlar bu durumlar için test
edilmemektedir.

1294

3. Uluslararası Uzay İstasyonu (ISS) astronotlarının luklu radyasyon karışımlarından oluşur (Putcha, Tay-
ilaç kitlerini hazırlamak, lor ve Boyd, 2011). Galaktik kozmik ışınlar, tüm elek-
tronlarından ayrılmış yüksek enerji barındıran atom
4. Günün belli saatlerinde bilimsel çalışmalar yap- çekirdeklerinden oluşur. Bu nedenle, uzay aracını bu
mak, geriye kalan zamanlarda Uçuş Tıp Kliniği’nde tür radyasyondan tam anlamıyla korumak neredeyse
astronotlara ve ailelerine standart eczacılık hizmeti imkânsızdır. Güneş patlamaları sonucunda X-ışınların,
sunmak. gama ışınları ve radyo dalgaları oluşur. Bunlar uzay
aracındaki radyasyon miktarını arttırırlar. Gezegen-
UZAY İLAÇLARI İÇİN YAPILAN lerin manyetik alanları vardır ve bu manyetik alanlar
ÇALIŞMALAR tarafından yakalanan yüksek enerjili protonlar, elek-
tronlar ve ağır iyonlar radyasyon kemerleri oluşturu-
İlaçlar, günlük kullanım ve olası acil haller olmak rlar (Mehta ve Bhayani, 2017). Bir gezegene iniş veya
üzere iki kategoride hazırlanmaktadır ve mühendisler- çıkış sırasında uzay mekiği radyasyon kemerlerinden
le ortak yürütülen çalışmalar sonucunda paketlenerek geçmek zorundadır. Uzay aracı radyasyondan koruyucu
araçlara yerleştirilmektedirler. malzeme ile kaplanmış olsa bile yoğun radyasyona
maruz kaldığında tam olarak mekiği koruyamaz. Bun-
Bu paketler günlük kullanılacak ilaçları yolculukta dan dolayı ilaç kitlerinde bulunan preparatlar radyoak-
kullanılacak olan ilaçları içerir. tif maddelere dönüşebilirler.

Acil durum kiti ise antibiyotikler ve kardiyak yaşam UÇAKTAKİ FİZİKSEL ŞARTLAR VE
desteği gibi ilaçları içerir. Bu kitlerin içeriği NASA’daki UÇAKTA TAŞINAN İLAÇLAR
eczaneden temin edilmektedir. Ecz. Bayuse, ilaçların
seçiminin kapladıkları hacim ve kütleye göre yapılmak Farmasötik ürünlerin hepsi iyi dağıtım uygulama-
zorunda olduğunu ve özellikle çözünebilir toz prepa- larına (GDP) göre taşınır. GDP ürünlerin uygun sı-
ratların ve sıvı formdaki bazı formülasyonların bu ned- caklıkta, kuru ve nemden uzakta, en az titreşimle ve
enle sorun çıkartabildiğini belirtmektedir. ilaçların belirlenen saklama koşullarına uygun olarak
taşınmasını sağlayan kurallardır. Uçak yolculuklarında
Örneğin bir öksürük şurubu veya süspansiyon for- ortam koşulları oldukça değişkendir ve yeryüzü şart-
munda bir ilaç, yerçekimsiz ortamda farklı kuvvetlere ları ile aynı değildir. Bu nedenle ilaçların uçuş sırasın-
maruz kaldığından bunların değerlendirilmesi için yeni da içerikleri ve etkililikleri değişebilir. Günümüzde
yöntemler ve yeni kılavuzların geliştirilmesi gerek- en sık tercih ettiğimiz ilaç taşıma şekli ise havayolu
lidir. Ayrıca çeşitli bilim insanları uzay kitlerinde konu- taşımacılığıdır. Hatta ilaçlar toplu halde çoğu kez yurt
lan ilaçlar üzerine çalışmalar yapmaktadır. Uzaydaki içine veya yurtdışına uçak ile ilaç depolarına transfer
koşullar yeryüzünden farklıdır. Yeryüzünde üretilen edilmektedir. Özellikle zaman kısıtlaması ve acil ilaç te-
ilaçlarda uzayda değişime uğrayabilirler. Çeşitli ilaç darik edilmesi gerektiğinde bu yola başvurulur. Büyük
aktif maddeleri (API), uzay koşullarında incelenmiş ve miktarda taşınan ilaçlar için kargo uçaklarında özel
bozulmaya uğradıkları tespit edilmiştir. O zaman uzay taşıma bölümü vardır (Badurina, Majıc ve Pavlin,2011).
eczacısının diğer bir görevi de uzaya gönderilecek il- Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA) tarafından
açların etkinliğinin kaybedilmeden uzayda saklanması yayımlanan Bozulabilir Kargo Yönetmeliğinde (PCR)
olarak düşünülebilir. Uzaya mürettebat ile beraber “Sıcaklığa karşı duyarlı farmasötikler için sıcaklık ve
olası sağlık sorunlarına karşın ilaç kitleri de gönder- zaman belirten etiket gereklidir.
ilir. İlaçlar hazır formülasyonlar şeklinde uçuştan 2
ay önce kitlere koyulur ve uzayda kaldıkları süre bo- Zamana ve sıcaklığa duyarlı etikette belirtilen aralık
yunca etkinliklerini korumaları beklenir. Uzayda mikro her zaman gönderinin istenilen sıcaklıkta taşınacağını
yer çekimi, yüksek oranda radyasyon, yüksek sıcaklık garanti etmez” ibaresi yer almaktadır. Bu da aslında
farklılıkları, aşırı titreşim, nemlilik ve ortamdaki yük- bahsedilen bu araştırmanın ve çeşitli testlerin yapıl-
sek CO2 varlığı ilaçların dayanıklılığını etkiler (Putcha, ma gerekliliğini işaret etmektedir. Yukarıda bahsedilen
Taylor ve Boyd, 2011). Yer çekimi süspansiyon, emül- kargo yönetmeliğinde de belirtildiği gibi uçakta taşın-
siyon şeklindeki preparatlarda çökme, kekleşme, ma sırasındaki koşullar her ne kadar bazı önlemler
kremalaşma, Ostwald olgunlaşması (Oswalt Ripening) alınsa da tam belirli değildir. Hava sıcaklığı, seyahat
gibi pek çok olayda etkilidir. Yeryüzünde emülsiyonlar süresi, nereye seyahat edildiği, tercih edilen uçak
ve süspansiyonlar bu tür durumlara karşı stabilite tes- modeli, yolculuk hızı ve yüksekliği, görevli personele
tlerinden geçer. Yerçekimsiz ortamda emülsiyonlarda, kadar tüm koşullar değişkendir. Bundan dolayı mevcut
damlacık boyutlarındaki farklılıklardan dolayı “ostwald ilaçların uçakta taşınma sırasındaki dayanıklılıklarını
olgunlaşması” etkisi meydana gelebilir. test etmek gerekir.

İlaçların stabilitesini sıcaklık, nem, ışık, oksijen,
X-ray, basınç gibi çevre koşulları etkiler (Ammann,
2011). Uzaydaki radyasyon yüksek ve düşük yoğun-

1295

TÜRKİYE’DE HAVA VE UZAY ECZACILIĞI 1.İlaçların yeryüzünde ve uzayda vücuttaki etkileri

Türkiye’de ve dünyada ilk kez olmak üzere “Uzay ve konusunda diğer bilim adamlarına yardımcı olmak,
Hava Eczacılığı” adı ile 5. sınıf seçmeli dersi Biruni
Üniversitesi, Eczacılık Fakültesi’nde 2018-2019 ve 2. Astronotların uzayda kullanacakları ilaçları
2019-2020 Güz dönemlerinde Prof. Dr. İsmail Tuncer
Değim tarafından açılmıştır. Daha önce bir dünyada seçmelerine yardımcı olmak,
herhangi bir eczacılık fakültesinde böyle bir ders veril-
memiştir. Biruni Üniversitesi, Eczacılık Fakültesi, Far- 3. Uluslararası Uzay İstasyonu (ISS) astronotlarının
masötik Teknoloji Anabilim Dalı’nda verilen bu derste
yukarıda anlatılan tüm konular incelenmekte ve öğren- ilaç kitlerini hazırlamak,
cilere gerekli bilgiler verilmektedir.
Yeryüzünde üretilen ilaçlarda uzayda değişime
SON SÖZ
uğrayabilirler. Çeşitli ilaç aktif maddeleri (API), uzay
Yukarıda belirttiğimiz
hususlar dışında uçuş koşullarında incelenmiş ve bozulmaya uğradıkları
esnasında ilaç kimyasını
etkileyen ve kabin ekipler- tespit edilmiştir.
inin sağlığını da doğrudan
etkileyen birçok etmen Uzayda mikro yer çekimi, yüksek oranda radyasyon,
bulunmaktadır ve bun-
larda bizlere uzay ve havacılık eczacılığının önemini yüksek sıcaklık farklılıkları, aşırı titreşim, nemlilik ve
göstermektedir. Gelişen teknoloji ile birlikte bu alana
olan ihtiyaç artmıştır. Henüz ülkemiz imkânlarıyla uzay ortamdaki yüksek CO2 varlığı ilaçların dayanıklılığını
yolculuğu yapamıyor olsak da bu konuya önem verme-
li ve şimdiden çalışmalara başlamalıyız; çoğu zaman etkiler (Putcha, Taylor ve Boyd, 2011).
yaşadığımız gibi çok geç olmadan bu konuda önder ol-
malıyız. Uçaklardaki ilaçlar konusunda da bir ilke imza İlaçların stabilitesini sıcaklık, nem, ışık, oksi-
atıp hava yolculuklarında taşınmaya uygun olan ve ol-
mayan ilaçları belirleyerek bu konuda bilim dünyasını jen, X-ray, basınç gibi çevre koşulları etkiler (Am-
ve kamuoyunu bilgilendirmeliyiz. Bu konuda hepimize
birçok görev düşmektedir. Biruni Üniversitesi, Eczacılık mann,2011). Uzaydaki radyasyon yüksek ve düşük
Fakültesi, Farmasötik Teknoloji Anabilim Dalı bu kon-
uda çalışmalarına başlamıştır ve sonuçlarını yakın bir yoğunluklu radyasyon karışımlarından oluşur (Putcha,
zaman sonra paylaşmaya başlayacaktır.
Dünyada etkinliğini birkaç yıl boyunca sürdüren bazı Taylor ve Boyd, 2011). Galaktik kozmik ışınlar, tüm el-
ilaçların 13 gün ile 28 ay arasındaki değişik süreçlerde
uzay istasyonunda kaldıktan sonra etkinliklerini yitird- ektronlarından ayrılmış yüksek enerji barındıran atom
iği; bu bozulmanın nedenlerinin vibrasyon, yüksek CO2,
mikrogravite ve radyasyon olduğu iddia edilmektedir. çekirdeklerinden oluşur. Bu nedenle, uzay aracını bu
Yer çekimi koşullarında süspansiyon ve emülsiyon for-
mundaki ilaçlarda çökme, kremalaşma (Ostwald ol- tür radyasyondan tam anlamıyla korumak neredeyse
gunlaşması) olurken yerçekimsiz ortamda aynı şekil-
de ve derecede olmaz. Ayrıca radyasyondan koruyucu imkânsızdır. Güneş patlamaları sonucunda X-ışınların,
malzeme ile kaplanmış olsa bile uzay araçlarının
duvarları yoğun radyasyonu tam olarak engelleyem- gama ışınları ve radyo dalgaları oluşur. Bunlar uzay
ez. Bu nedenle de ilaç kitlerinde bulunan preparatlar
radyoaktif maddelere dönüşebilirler. aracındaki radyasyon miktarını arttırırlar. Gezegen-
NASA’nın uzay eczacısı Tina Bayuse, 2003 yılından
bu yana Texas-Houston Johnson Uzay Merkezi’ne bağlı lerin manyetik alanları vardır ve bu manyetik alanlar
(JSC) özel Wyle Laboratories eczanesinde klinik eczacı
olarak çalışmaktadır. Bayuse, bir sunusunda uzay ec- tarafından yakalanan yüksek enerjili protonlar, elek-
zacısının görevleri şu şekilde sıralamıştır;
tronlar ve ağır iyonlar radyasyon kemerleri oluşturu-
1296
rlar (Mehta ve Bhayani, 2017). Bir gezegene iniş veya

çıkış sırasında uzay mekiği radyasyon kemerlerinden

geçmek zorundadır.

Hazırlayanlar: Gökçe Karaotmarlı, Emine Nur Yıldırtan,
İbrahim Yıldırımtepe, İsmail Tuncer Değim. Hava ve Uzay Ec-
zacılığı. (Biruni Üniversitesi, Eczacılık Fakültesi, Farmasötik
Teknoloji Anabilim Dalı)

Kaynaklar:
1- Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü.
(2019). 2019 Yılı Ocak Sonu Yolcu Trafiği İstatistiği, Erişim tari-
hi: 24.05.2019, https://www.dhmi.gov.tr/sayfalar/istatistik.aspx
2- Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü.
(2019). 2019 Yılı Ocak Sonu Toplam Uçak Sayısı, Erişim tarihi:
24.05.2019, https://www.dhmi.gov.tr/sayfalar/istatistik.aspx
3- Badurina, G., Majic, Z., Pavlin, S. (2011). Evaluation of
Air Transportation Under Controlled Room Temperature For
Pharmaceuticals. Promet-Traffic & Transportation, Vol. 23,
No. 2, 121-130.
4- Putcha L, Taylor W P, Boyd LJ. Biopharmaceutical Chal-
lenges of Therapeutics in Space: Formulation and Packaging
Considerations. Future Science, 2011;2(11): 1373-76.
5- Ammann, C. Stability Studies Needed to Define the Han-
dling and Transport Conditions of Sensitive Pharmaceutical or
Biotechnological Products. APPS PharmSciTech, Vol. 12, No.
4.(2011). Doi: 10.1208/s12249-011-9684-0
6- Metha P, Bhayani D. Impact of Space Environment on
Stability of Medicines: Challenges and Prospects. Journal of
Pharmaceutical and Biomedical Analysis, 136 (2017) 111- 119.
Doi: 10.1016/j.jpba.2016.12.040
7- Du, B., Daniels, R V., Vaksman, Z., Boyd L J., Crady, C.,
Putcha, L. (2011). Evaluation of Physical and Chemical Chang-
es in Pharmeceuticals Flown on Space Missions. American
Association of Pharmaceutical Scientist, Vol. 13, No. 2. Doi:
10.1208/s12248-011-9270-0

GÖKYÜZÜNDEKİ EVİMİZ:
POSTMODERN AĞIRLAMA
SANATI

20. Yüzyılın başlarında Wilburt Wright’ın North tıbbi yetersizliklere ve hatta kaza ile sonuçlanabi-
Carolina’da Orville’nin kontrolünde havalanan iki lecek çok çeşitli semptomların ortaya çıkmasına
pervaneli ve pilotla birlikte 335 kg gelen ilk uçağı, neden olmaktadır.3
12 saniyede 37 metre uçarak havacılığın bu cesaret
isteyen zorlu mücadelesini günümüze taşımayı Uçaklar sayesinde sadece insanın fiziksel yapısı-
başarmıştır. Aradan geçen 119 yılda bugünün yol- na uygun olmayan bir ortamda kalabilmesinin ola-
cu uçaklarından Airbus 380 ile 525 yolcu aynı anda nakları yaratılmamış, bu ortamda yaşamasının
taşınabilmekte ve uçak tek bir seferde 8.500 millik mümkün olmadığı gerçeğini unutturacak her türlü
yol gidebilmektedir.1 Havacılık alanındaki gelişmel- gerçeküstü deneyimin koşulları da üretilmiştir.
erle birlikte dünya üzerindeki üretim, tüketim ilişkil- Uçağın içindeyken kendisinin son derece rahat,
eri evirilerek, hız kazanmış, internetin icadıyla bera- eğlenceli bir evde veya şık bir restoranda olduğu
ber herkesin herkese ve her şeye bağlanabildiği bu deneyimini yaşayan yolcunun, şiddetli bir türbulans
yeni dünya düzeni yersiz yurtsuzlaşmıştır.2 yaşamadıkça gerçekte onu tüm dış ortamdan koruy-
an bir kapsülün içinde olduğunu ve dışarısının onun
Tüketim ekonomisinin globalleşmesine en faz- yaşayamayacağı bir yer olduğu gerçeğini unutmak-
la katkısı olan havacılık sektörü, seyahat sırasında tadır. Dahası böylesi bir gerçek değerini yitirmiştir.
tüketiciye toplam deneyim ve memnuniyet şeklinde Böylelikle zihnimizde yukarısı ve aşağısı arasında-
aktarılan hizmet odaklı bir iş olarak da kabul edil- ki tüm fark silinip gider. İşte bu yanılgının bir so-
mektedir. Hizmet denilince, bir tarafın diğerine sun- nucu olarak, gökyüzünün korunaksız ortamındaki
duğu bir eylem veya performans akla gelmektedir. koşullarının yeryüzündekinin bir kopyası olmadığını
Yolcu ve uçak mürettebatının taşındığı uçak içi kabin bilmeyen bazı kişiler, uçağın iniş takımlarına gizle-
sistemleri, uçma yeteneği olmayan insanın yaşaya- nerek kaçmayı bile denemişlerdir. 1946 yılından bu
bileceği ortamın tam bir simülasyonunu sağlamak- yana uçağın iniş takımlarına saklanarak kaçmaya
tadır. Uçuşun bu çok iyi tasarlanmış simule ortamın- çalışan 95 kişi rapor edilmiştir. Bunlardan 20’si, mu-
da yaşanabilecek en ufak bir aksaklık, fizyolojik, cize eseri hayatta kalmayı başarabilmiştir. Diğerleri
psikolojik ve bilişsel olumsuzluklara, zorlanmalara, ise -55 dereceye düşen hava sıcaklığı ve oksijensi-
zlikten donarak, ezilerek veya düşerek ölmüşlerdir.

Havayolları, uçağın içini yolcularının kendilerini
evlerindeki gibi güvende hissedip, keyifli bir yolculuk
geçirebilecekleri teknoloji harikası bir ortama çev-
irmişlerdir. sık uçan yolculara tükettikçe ödül bilet

1297

kazandıran veya sosyal statü kodları üzerinden tüke- biyoyakıt8 kullanan havayolları CO2 üretiminden
timi teşvik eden yeni iş modelleri ortaya çıkmış ve gi- kaynaklı kirlenmenin %20 oranında önüne geçebilse
derek daha fazla insan uçmak için değil, ödül biletler bile bu çabaların toplamına bakıldığında9 artmaya
devam eden uçuş trafiğinin karbon emisyonu değer-
için bile değil, ödül biletlerin karşılığı olan millerin lerindeki artışları telafi edecek bir sonuç elde edile-
kazandırdığı prestij ve sosyal statüler için uçmaya mediği anlaşılmaktadır. IATA, 2019 verilerine göre
başlamışlardır.4 Her yıl uçan insan sayısı çarpıcı 2013-2018 yılları arasında uçan yolcu sayısı %140
biçimde artmaktadır. 2004 yılında yaklaşık 2 milyar büyümüş, uçakların kullandığı yakıt miktarı da %128
kişi uçarken bu sayı 2018’de yaklaşık iki buçuk katı- artmıştır. CO2 Emisyon değerleri ise %127 oranında
na 4,4 milyar kişiye ulaşmıştır. Bugün Londra’dan yükselmiştir.
New York’a uçup, geri dönüş yapan bir kişinin üret-
tiği karbon emisyon miktarının, evini bir yıl boyun- Havacılık sektörünün ihtiyaç dışı tüketimi teşvik
ca ısıtan bir kişinin ürettiği emisyon değeriyle aynı eden, semboller üzerine kurulu pazarlama politikal-
düzeyde olduğu tespit edilmiştir. Hava ulaşımını arının sorgula(n)ması kritik bir öneme sahiptir. Sık
kullananların sayısının artması, küresel ekonominin uçan yolcu programlarının yarattığı mil fetişliğin-
gelişimine katkı sağlarken, tüm önlemlere rağmen den zenginleşen havayollarının elde ettiği kar ile
artışı önlenemeyen karbon salınımı, küresel ekoloji yoğun talep karşısında orantısız büyüyen havacılık
için önemli bir tehdit olarak görülmektedir.5 Bugün endüstrisinin küresel ekolojiye verdiği zararın, “ka-
havacılık faaliyetlerinin sonucu oluşan karbon zanılan ve kaybedilenlerle” birlikte her iki açıdan da
salınımının, küresel CO2 emisyonu üretimi ölçeğinde değerlendirilmesi gerekir. Öte yandan bu büyümenin
%2-3’lük bir payı olduğu tahmin edilmektedir. Kar- sonuçlarının geri dönüşümsüz zararları önemli
bon salınımı, uçak egzozundan çıkan milyonlarca bir çelişkiye neden olmaktadır. Havacılığın küresel
ton jet yakıtının atmosferde birikmesi sonucu oluş- düzeyde ekonomik büyümesi mi? Ekolojik yoksul-
maktadır. Hava ulaşımının başladığı ve teknolojinin laşmaya yol açacak karbon emisyonu değerlerinin
geliştiği 1906-2005 yılları arasında küresel ortalama artışına seyirci kalmak mı? İkileminin bütüncül bir
yüzey sıcaklıklarında 0,74°C’lik bir artış gözlenmiştir bakış açısıyla incelenmesine ihtiyaç vardır. Havacılık
ve iklim modelleri bu sıcaklıkların 1990- 2100 yılları endüstrisinin bu orantısız büyümesinin yol açtığı
arasında, yaklaşık 3 °C’lik bir artışı öngörmektedir. çevre zararını önlemek için sorumluluk alması, ülke
otoritelerinin de tüketimi teşvik eden uygulamalar
Havacılıkta üretilen karbon emisyon değerleri 15 üzerinden gerçekleştirilen iş modelleri konusun-
yıl içinde %70 oranında artmıştır. Bu değerin ön- da düzenleme getirmesi bu dünyanın geleceği için
lem alınmaması halinde 2050 yılına kadar %300-700 kaçınılmaz hale gelmiştir.
ölçeğinde büyüyeceği tahmin edilmektedir.6 Havay-
olları ise harcanan yakıttan tasarruf edebilmek için Hazırlayan: Özlem Çapan Özeren
daha hafif malzemeden yapılmış yolcu koltuğu kul-
lanımı, taksi sürelerinin azaltılması, uçakların en az Journal of Aviation Research. Cilt/Vol:1, Sayı/Issue 1, Au-
yakıt harcayacakları seyir seviyelerinde daha fazla
uçmalarını sağlayacak rota planlamaları havayolu gust, 2019
filosunda fazladan yakıt yakan yaşlı uçakların tav-
siye edilmesi, kanatların bir parçası olan ve uçağın Kaynaklar
frenlemesine destek olmak üzere tasarlanmış
kanatçıklarda kullanılan karbon malzeme ile kanat 1. https://www.airbus.com/ Erişim Tarihi: 08.07.2019.
ağırlığının düşürülmesi gibi önlemler almışlardır.7
Hatta şeker kamışı gibi bitkiler kullanılarak üretilen 2. Castells, M (2018).The Rise of the Network Society.

Blackwell: New York.2. Togay, A., Güçray S.S. (2018),

3. Çetingüç, M. (2017). Havacılık ve Uzay Psikolojisi. No-

bel Akademik Yayıncılık, Ankara.

4. Young, M, Higham, JES & Reis, AC (2014). Up in The

Air: A Conceptual Critique of Flying Addiction. Annals of Tour-

ism Research, 49, 51-64.

5. Young, M., Markham, F., Reis, A.C., & Higham, J.E.S.

(2015). Flights of Fantasy: A Reformulation of the Flyers’ Di-

lemma. Annals of Tourism Research, 54, 1-15.

6. Eurostat,(2018).https://ec.europa.eu/eurostat/data/

database,2018.ErişimTarihi: 08.07.2019.

7. Japhe, B.(2018).What Can Airlines Do to Reduce

Carbon Emissions? htps://www.forbes.com/sites/brad-

japhe/2018/08/23/what-can-airlines-do-to- reduce-car-

bon-emissions/#7c948aa6d5c6, Erişim Tarihi: 08.07.2019.

8. Horuz, A., Korkmaz, A., & Akınoğlu, G. (2015). Bi-

yoyakıt Bitkileri ve Teknolojisi Ondokuz Mayıs Üniversitesi,

Ziraat Fakültesi, Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Bölümü, Sam-

sun. Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Dergisi, 3(2) 69-81.

9. https://www.iata.org. Erişim Tarihi: 09.07.2019

1298

UÇUŞ KAZALARI

PEGASUS’UN TALİHSİZ KAZALARI

1) 7 Ocak 2020 günü bazı yolcuların da emniyet kemerlerinin bağlı ol-
mamasının yaralanma sayısını arttırdığı söylendi.
sabah saat 09.43’te Ölümlerin diğer sebepleri olarak tartışılan; a) pistin
neden daha uzun yapılmadığı, b) pistin sonundaki
Birleşik Arap Emir- çukurun neden doldurulmadığı, c) ikinci pistin ned-
en 5 yıldır bitirilemediği gibi sorular yanıt bulmadı…
likleri’nin Sharjah
TV canlı yayınlarında ve gazelelerde görüşleri sor-
şehrinden İstanbul’a ulan uzmanlar; şiddetli hamleli rüzgârın birincil
etken olduğunu, pistin hava ve su yastığı yüzünden
gelen Boeing 737-800 frenlemeye elverişli olmadığını, kulenin önceki 2
uçağı pas geçirdikleri gibi bu uçağa da iniş izni ver-
tipi uçak, Sabiha Gökçen memeleri gerektiğini söylediler. (Kulenin böyle bir
talimat verme yetkisi olmadığı ileri sürüldü). Ark-
Havalimanı’na inişi sırasında hamleli rüzgâr (wind adan esen 37 nm (67 km) hamleli rüzgârın uçağın
hızını 190 km’ye çıkardığını (arka rüzgâr limiti 15
shear) etkisiyle pist dışına savruldu ve çamura girdi. nm), bu nedenle uçağın piste uzun oturduğu ve
pistdışına çıktığını; pas geçirtip ters yönden inme-
164 yolcu bulunan uçakta yaralanan olmadı; yolcular sinin (rüzgârı karşısına almasının) doğru olduğunu
anlatıldı. Pilotlara fazla yakıt sarfiyatı olduğu için
kısa sürede slide’lar kullanılarak tahliye edildi. mümkün olduğunca pas geçmeme tamimatının asla
söz konusu olmadığı bizzat Pegasus CEO’su Mehmet
Nane tarafından ifade edildi.

MEHMET NANE

2) 5 Şubat 2020 akşam saat 18.19’da İzmir-İstan- Kazanın ertesi günü yaptığı
bul seferini yapan Pegasus’un Boeing 737-800 tipi basın toplantısında olay hakkın-
uçağı, şiddetli arka rüzgâr altında inişinde pistdışına da bilgiler verdi; kazanın üç ayrı
savruldu. İçinde 183 kişi olan (2 pilot, 4 kabin görev- kriz merkezi tarafından yönetil-
lisi ve ikisi bebek 177 yolcu) uçak otoyol bariyerlerine diğini, karakutuların emniyete
yakın 30-40 metre derinliğinde bir çukura düştü. 3 alınıp incelendiğini, uçakların
parçaya bölünen uçakta hafif ve orta-ağır yaralılarla 5.3 yaş ortalamasıyla teknik or-
birlikte 3 yolcu vefat etti. Olayın büyüklüğü karşısın- talaması yüksek, genç uçaklar
da 3 kaybın az olduğunu söyleyenler olduysa da, ateş olduğunu söyledi. Sıra yaşamlarını kaybeden yolcu-
düştüğü yeri yaktı. Vefat eden kadın yolcular: Alev lara geldiğinde gözyaşlarını tutamadı.
Gençoğlu, Songül Bozkurt ve Diş Hek. Zehra Bilgi
Koçar idi. Çukur alana düşme sırasında uçağın 4. BAHADIR ALTAN
sıra koltuklar hizasından kırılması ve burada oturan
yolcuların boşluktan fırlayarak ölümcül ağır trav- CNN Türk televizyonunda
maya maruz kaldıkları, uçağın arka koltuklarındaki görüşlerine başvurulan eski
kaptan pilotlardan ve Pegasus
simulatör öğretmeni (Dernek
üyemiz) Bahadır Altan, bu olayın
sadece pilotlara ve hava trafik
kontrolörlerine yıkılamayacak

1299

yönleri olduğundan söz etti. Bu havaalanında ikin- HUKUKI SÜREÇ
ci pist tamiratının 5 yıldır bitirilememiş olması, İs-
tanbul Havaalanının kuruluş yeri itibariyle S.Gökçen Kazada yaşamını yitirenlerden Songül Bozkurt’un
hava sahası ile kesişeme noktalarının olması ve Pe- kardeşleri, Boeing firmasını sorumlu tutarak Chica-
gasus şirketinin de bazı yönetim sorunlarının olabi- go’da dava açtı. Amerikalı avukat Nomaan Husain’e
leceği gibi sözleri üzerine yayın kesildi. Ertesi gün B. vekâlet veren aile, olayın sadece kötü hava koşulları
Altan şirket tarafından işten çıkarıldı... ve pilot hatası ile izah edilemeyeceğini, uçağın im-
alatçısı olan Boeing’in kusurlarının gizlendiğini iddia
AFAKI YORUMLAR etti.

İTÜ Meteoroloji bölümünden bir profesörün ‘wind İLK RAPOR
shear’ı ‘rüzgâr şiiri’ olarak ifade etmesi, Kocaeli Ü.
Havacılık Fakültesi öğretim üyesi bir doçentin ha- Kazadan 15 gün sonra Almanya’da yapılan kara
vacılık/uçuş terminolojisini hiç bilmeden TV kanal- kutu incelemelerinin ilk sonucu geldi. Buna göre
larında uzman bilirkişi gibi yaptığı yorumlar komik pilotların sorumluluğu daha az görülmekte idi.
karşılandı ve bazı havacılık fakültelerinin bilimsel Kulenin, “önceki uçakların pas geçtiği ve hamleli
seviyesi hakkında karamsar kanaat oluşmasına ned- rüzgârın etkili olduğu” uyarısını Türkçe yaptığı için
en oldu… 2. pilot tarafından anlaşılamamasının önemli bir
hata olduğu belirtilmekte idi. Zaten iniş sırasında
Kaza sonrası yaralı yolcuların ambulanslarla değil arka rüzgâr 26.4 km süratle esmekte, Pegasus’un
yolcu servisi yapan otobüslerle (COBUS) taşınması arka rüzgâr pas geçme limiti 28 km olduğu için pi-
tepki çekti. Ancak yapılan açıklamada; 183 tane am- lotlar toleranslar içinde olduklarını düşünmekteydil-
bulans sevk etmenin mümkün olmadığı; ağır travma er (rüzgâr hızı sonra arttı). Pilotlar bu sırada uçağa
ve yaralanma geçirenlerin zaten ambulanslarla has- yıldırım isabet etmesinin şaşkınlık yarattığını söyledi.
tanelere gönderildiği, yürüyebilir durumdaki hafif Pist sonundaki durma sahasında uçağın sürüklen-
yaralı veya sağlam yolcuların, soğuk havada bir an mesini frenleyecek kumlu alan bulunması gerekirk-
önce olay mahallinden uzaklaştırılmaları amacıyla en, çamurlaşmış toprak, beton bariyer ve dik yamaç
COBUS’lerle nakledildiği bildirildi. olmasının da yanlış olduğu vurgulandı. Pist sonun-
da, önceki uçakların yarattığı lastik ve çamur izlerin-
PILOTLARIN DURUMU in temizlenmemiş olmasının da buz zemin etkisiyle
uçağın kaymasını arttırdırdığına dikkat çekildi...
Ağır bel kemiği travması nedeniyle hastanede
yatan ve ameliyat edilen iki pilot (Mahmut Arslan, HÜRKUŞ UÇAĞI DÜŞTÜ
Güney Kore’li Hollanda tabiyetli Ferdinant Pondaag)
hakkında ‘taksirle ölüme sebebiyet verme’ suçundan 22 Haziran günü saat 12.30 sıralarında test uçuşu
soruşturma başlatıldı. Hastane odalarının kapısına yapan Hürkuş uçağı Ankara Beypazarı, Kırbaşı Ma-
kasıtlı cinayet işlemiş katillerin kaçma şüphesi var- hallesi yakınlarında kaza geçirdi. Uçakta bulunan 2
mış gibi polis konuldu. Tutuksuz yargılanmanın çok pilot paraşütle atladı; sağlık durumları iyi olan pilot-
sayıda örneği varken, 24 Şubat günü tutuklanan lar kontrol amaçlı hastaneye sevk edildi.
kaptan pilot 24 Mart günü ev hapsine alındı. Airline-
haber sitesi başyazarı Sefa İnan’ın manşeti “Adale- AYJET’IN EĞITIM UÇAĞI TARLAYA
tin Bu mu Dünya” idi. “VCR ve FDM kayıtları ile diğer ZORUNLU INDI
bilgiler ışığında yapılacak soruşturma sonunda pilotlar
suçlu bulunmazsa, boşu boşuna yattıkları hapisin ve- 22 Ekim 2020 Perşembe günü saat 10.56’da Son-
bali kimin olacak? ‘Pardon’ denilerek salıverilmeleri aca S201 tipi eğitim uçağı Hezarfen Havaalanından
vicdanları rahatlatmaya yetecek mi?” diye yazdı. havalandıktan sonra motor arızası nedeniyle kuleden
acil iniş istedi. Ancak meydana yetişemeyen uçak
Bu arada hastanedeki ayrıntılı muayeneler sırasın- saat 11.05’te Büyükçekmece’de bir araziye zorunlu
da Ferdinant Pondaag’ın beyninde tümör bulundu ve iniş yaptı. Solo uçuş yapan Özyeğin Üniversitesi pi-
ameliyat edildi. lotaj bölümü öğrencisi Beytullah Nart, yaralı olarak
ambulans helikopter ile Başakşehir Şehir Hastane-
1300 si’ne kaldırıldı. Uçağın TEM Karayoluna düşmemesi
olası bir faciayı önledi.

VAN’DA POLİS KEŞİF UÇAĞI DAĞA al’e ait KK1185 kodlu uçağın 2 dakika geç kalkması,
ÇARPTI; 7 ŞEHİT belki de iki Türk uçağını füze saldırısının kurbanı ol-
maktan kurtardı...
15 Temmuz
2020 günü Van ili Ukrayna’nın İran Büyükelçiliği, kazanın terörizm-
çevresinde keşif le ilgisi olmadığını, uçağın motor arızası sebebiyle
uçuşu yapan, Em- düştüğünü açıkladı. Ancak çeşitli kanallardan yayılan
niyet Gn.Md’lüğü söylentilere göre, aynı gece İran’ın Irak’taki ABD
envanterine kayıtlı üslerine yaptığı füze saldırısı ile bu kaza arasında il-
2015 yapımı per- işki kuruldu. İran’ın ateşlediği füzelerden birinin yan-
vaneli keşif uçağı lışlıkla uçağı vurmuş olabileceği iddia edildi. Trump
(Beechcraft Kingair 305) görev bitiminde inişe geçtiği da, “Biri bir hata yapmış olabilir” diyerek uçağın İran
sırada (2.200 rakımda) saat 22.45’de Gevaş’ın Artos veya Rusya tarafından vurulduğunu ima etti. New
Dağı’na çarptı. İkisi pilot 7 emiyet görevlisi şehit oldu. York Times gazetesi, İran’dan ateşlenen bir füzenin
Şehitlerin isimleri: Gökhun Mete Altunbaş, Samet uçağı düşürdüğünü kanıtlayan bir video paylaştı. İran
Üstüner, İrfan Aydoğan, Semih Güzelay, Mustafa ise uçağın kara kutusunun incelenmek üzere Boe-
Keskin, Onur Ramazan Bayram, Burak Derya. Pi- ing’e (ABD’ye) gönderilmeyeceğini duyurarak kuşku-
lotlar 18.35’de Van Ferit Melen havaalanından kalk- ları arttırdı. Ayrıca enkaz alanında bir iş makinesinin
mış, 4 saatlik görev sonrasıda aynı havaalanına inmeyi uçağa ait parçaları taşıdığıyla ilgili fotoğraflar, delil
planlamıştı. Uzmanlar kazanın motor arızası veya gece karartma çabası olarak yorumlandı…
minimum emniyetli alçalma irtifa limitinin altına ime-
sinden kaynaklanmış olabileceği yorumu yaptı. Olay üzerinden 3 gün geçtikten sonra İran, uçağı bir
Amerikan füzesi sanarak yanlışlıkla vurduklarını ka-
İRAN’DA UKRAYNA UÇAĞI VURULDU, 176 bullenerek özür diledi; bu insan hatasını yapanların
ÖLÜ yargılanacağı duyuruldu, 30 kişi gözaltına alındı. Kara
Kutu’nun Boeing’e değilse de Fransa’daki inceleme
3 Ocak 2020 günü İran Devrim Muhafızlarının merkezine gönderilmesi kararlaştırıldı. İnternet erişi-
komutanı Korg. Kasım Süleymani’nin Bağdat Ha- mi kapatıldı. Halk sokaklara dökülerek hükümeti pro-
vaalanında ABD tarafından füzeli saldırıyla öldürülm- testo etti. 82 İranlının da öldüğü olay nedeniyle prote-
esi olayı İran’da büyük bir öfke yaratmış, intikam stocular, bu trajedinin sorumlusu olarak gördükleri,
bayrakları çekilmişti. Cenazenin defnedildiğinin er- ruhani lider Ayetullah Ali Hamaney’in de içinde bu-
tesi günü 8 Ocak 2020 tarihinde Tahran’daki İmam lunduğu yetkililerin istifasını istedi. Trump’ın ‘prote-
Humeyni Havalimanı’ndan Kiev’e gitmek üzere yerel stocuları öldürmeyin’ şeklinde çağrı yapması ise kıs-
saatle 06.18’de havalanan Ukrayna Havayolları’na ait men tepkilerin yönünü değiştirdi. ‘Iran’ isimli günlük
Boeing 737-800 tipi yolcu uçağı kalkışından hemen gazetenin, bir uçağın kuyruk kısmı figürü üzerine ölen
sonra Parand bölgesinde düştü. Uçakta 82 İranlı, 63 176 kişinin isimlerini yazarak manşetten yayınlaması
Kanadalı, 11 Ukraynalı, 10 İsveçli, 4 Afgan, 4 Alman çok dikkat çekti. Ukrayna ve Kanada hükümetleri ölen
ve 3 İngiliz’in bulunduğu, 9’ü mürettebat olmak üzere vatandaşları için tazminat istedi... İran, ölen her yolcu
176 kişiden kurtulan olmadı. Görgü şahitleri uçağın için 80 bin $ tazminat ödemeyi kabul etti.
düşerken infilâk ettiğini ve ateş topuna döndüğünü
söyledi. Bu olaydan birkaç saat önce İran, Süleymani’nin
intikamını almak üzere Bağdat’taki ABD üslerine
Olaydan 9 dakika önce de aynı meydandan THY’nin füze saldırısı yapmış, 80 ABD askerinin öldürüldüğü
TK873 sefer sayılı uçağı havalanmıştı. Keza Ukrayna duyurulmuştu. İran ABD’den bir karşı saldırı bekle-
uçağı ile aynı saatte kalkış hazırlığı yapan AtlasGlob- mekte idi, ortam gergindi, muhtemelen herkes uyk-
usuzdu, şiddetli bir karşı saldırı korkusu vardı... Ras-
tlantısal olarak o gece İran’da bir de deprem oldu
(ama bunun ABD’nin HAARP sistemiyle uzaydan te-
tiklenmiş olduğu konuşulmaktaydı ve bu da psikolo-
jik bir baskı unsuruydu.). Bütün bu gerilimler İran’lı
görevlilerinin panik içinde bir yolcu uçağını füze sa-
narak vurmalarının nedeni olabilir. ABD üssüne
yapılan saldırıda 80 değil 1 tane bile askerin ölmediği,
ciddi hasar bile olmadığı açıklandı. Hikâyenin sonun-
da İran’da askeri ve sivil havacılık operasyonlarının
profesyonelce yönetilmediği, kurumlar arası koor-

1301

dinasyonun zafiyeti görüldü. ABD üssüne yapılan laşamadan düştü. Her taraftan çığlıklar yükseliyor-
saldırının ‘başarısız’ olup yalanla örtülme yoluna gi- du; tek görebildiğim alevlerdi” dedi. Görgü tanıkları
dilmesi, İran için önemli düzeyde prestij kaybı yarattı… da uçağın 3 kez havalimanına inmeye çalıştığını ama
başarısız olduğunu söyledi.
31 Ocak günü İran, Irak’ta Musul kentinin 64 km
güneybatısındaki ABD güçlerinin bulunduğu Kayyare Diğer taraftan, ‘motor arızası’ nedeniyle düştüğü
hava üssüne 5 füze saldırısı yaptı; 64 ABD askerin- söylenen Airbus A-320 uçağı için de bir inceleme
in beyin travması geçirdiği bildirildi. Ancak bunun yürütüleceği öğrenildi. Müfettişler, her iki motorun da
da yalan olma ihtimali bulunmakta. Komplo teori- durmasına neyin sebep olduğunu görmeyi amaçlıyor.
syenleri; aslında İran Devlet Başkanı dapil üst düzey Motora kuş girişi ya da pilotun yanlışlıkla motoru kap-
yöneticilerin Kasım Süleymani’den rahatsız old- atması bu kazaya sebep olmuş olabilir. Uçağın piste
uğunu, yönetime el koyma ve başına buyruk davran- 16 km kala 762 metre yükseklikte uçması gerekirk-
ma eğilimleri yüzünden ondan kurtulmak istedikler- en, 2 bin 200 metre irtifada olduğu bildirildi.1 ay son-
ini yazdılar. Dolayısıyla Süleymani suikastının İran rasında açıklanan ilk kaza raporunda ise, pilotların
yönetiminin işine geldiği, belki de gizlice buna göz (kulenin iniş için hız ve irtifanın fazla olduğu uyarıları
yumulduğu; cenaze törenlerinin timsah gözyaşlarıyla sırasında) ailelerinin de etkilendiği koronavirüs sal-
dolu, sonraki intikam girişimlerinin yapay ve yüzeyel gını üzerinde sohbette oldukları, yani “steril kokpit”
olduğu söylendi… kuralının ihlâl edildiği vurgulandı.

İran bu feci olayda yaşamını yitiren yabancı yolcular Bu arada Euronews’te yer alan habere göre, ha-
için tazminat ödemeyi kabul etti. vacılık sektörü tarihinin en büyük skandallardan biri
olarak, Pakistan’da pilotların yarısının lisanslarının
PAKİSTAN’DA İÇHAT YOLCU UÇAĞI sahte olduğu iddiası yayınlandı. 262 pilot kızağa çekil-
YERLEŞİM YERİNE DÜŞTÜ di. Pakistan Havacılık Bakanı Gulam Server Han, sivil
havacılık biriminde üst düzey görevlerde bulunan 5
22 Mayıs 2020 günü Lahor’dan Karaçi’ye giden kişinin de görevden alındığını açıkladı. EASA, PİA’nın
Pakistan Havayolları (PIA) uçağı, inmesine 1 dakika uçuşlarını 6 aylığına askıya aldı.
kala Karaçi’nin Model bölgesinin yakınlarına düştü.
Airbus 320 serisi yolcu uçağı Jinnah Uluslararası A-320 uçağının ise 2014 yılında alındığı; 47.100 uçuş
Havaalanı’na, ülkenin en büyük şehri olan 20 milyon saati ve 25.860 uçuş döngüsü yaptığı bildirildi.
nüfuslu Karaçi’de yerleşim bölgesinin üzerine düştü.
Çok sayıda ev yıkıldı; enkazdan çıkarılan ölülerin uçak GÜNEY KORE’DE HELIKOPTER DENIZE
yolcusu mu, binalardaki insanlar mı olduğu ayırded- DÜŞTÜ
ilemedi. Pilotun hava trafik kontrolörünün inişten önce
irtifa ve hız konusunda 3 kez yaptığı irtifayı düşürme 31 Ekim 2019 günü
uyarısını yok saydığı ve inişe geçtiği kaydedildi. Pilo-
tun son sözleri, her iki motorun durduğu ve ‘Mayday Dokdo adasından
Mayday!’ anonsları idi. Uçakta 99 kişi (7 mürettebat,
92 yolcu) bulunmakta idi. Sadece 2 yolcu yaralı olarak kalkan Airbus H225
kurtuldu. Bunlardan birisi, “Uçağın ilk iniş deneme-
sinde piste çarpıp yeniden havalanmasının ardından Süper Puma he-
pilot 10 dakika içinde ikinci kez iniş inmeyi deneye-
ceğini anons etti. Daha sonrasında uçak piste yak- likopter denize

düştü. Helikopterde

bulunan 7 insanın

yaşadığına dair henüz bir iz bulunamadı. Güney Kore

itfaiyesi tarafından işletilen helikopterin yaralı bir

denizci taşıdığı bildirildi. Helikopterde 3 itfaiyeci, bir

yaralı, bir de refakatçi bulunuyordu.

1302

KONGO’DA KÜÇÜK YOLCU UÇAĞI KAZASI

24 Kasım 2019 günü Goma Havalimanı’ndan kalkan
Busy Bee Congo havayoluna ait Dornier-228 tipi uçak
binaların üzerine düştü. Beni Havalimanı’na gitmek
üzere kalkan uçakta 17 kişi bulunduğu, 2 mürettebat
ve 15 yolcunun öldüğü bildirildi.

MALI’DE 2 HELIKOPTER HAVADA kişi de yaralı olarak kurtuldu. Uçağın düşüş sebebi
ÇARPIŞTI, 13 ÖLÜ henüz açıklanmadı, ancak kaza anında bölgede şid-
detli rüzgâr ve kar fırtınası olduğu bildirildi.
25 Kasım 2019 günü ci-
hatçı örgütleri hedef aldığı CIRRUS’UN PARAŞÜTÜ HAYAT KURTARDI
belirtilen bir operasyon-
da 2 helikopterin havada
çarpışması sonucu 13
Fransız askeri öldü. Olayın, Fransız ordusunda yakın
tarihte yaşanan en büyük kazalardan biri olduğu be-
lirtiliyor.

BREZILYA’DA KÜÇÜK UÇAK KAZASI

2 Aralık 2019 günü São Paulo, Serra da Cantarei-
ra’da Beechcraft C90GT King Air tipi uçak, ormanlık
alana düştü. Pilot yaşamını yitirdi.

ABD’DE KÜÇÜK UÇAK YÜKSEK GERILIM
HATLARINA TAKILDI

ABD Kuzey Carolina, Duplin bölgesinde motor arı-
zası nedeniyle ormanlık alana düşen Cirrus SR22 GTS
tipi uçakta bulunan pilot ve eşi, son anda uçağın kur-
tarma paraşütünü açarak hayatta kalmayı başardı.

ALMANYA’DA CIRRUS KAZASI

23 Kasım 2019 günü Minnesota eyaletinde Shako- 21 Aralık 2019 günü Bonn kentinden kalkan Cirrus
pee kenti yakınında Piper PA-12 Super Cruiser tipi SR22T GTS X tipi uçak, Avusturya Salzburg kentinin
özel uçak, yüksek gerilim hatlarına takılarak havada güneyinde yer alan Zell am See Havaalanı’na son yak-
asılı kaldı. İtfaiye ekiplerinin müdahalesi sonucu kur- laşma sırasında, dış görüş yokken, piste 1 mil kala
tarılan uçağın pilotunun yaralanmadığı, uçakta hafif ormanlık araziye düştü. Kazada pilot baba ölürken, 9
hasar meydana geldiği bildirildi. ve 11 yaşlarında olduğu belirtilen iki kız çocuğu ağır
yaralandı.
ABD’DE ÖZEL UÇAK DÜŞTÜ, 9 KIŞI
HAYATINI KAYBETTI VENEZUELA’DA DÜŞEN KÜÇÜK UÇAKTA
2’SI MEŞHUR MODEL 9 KIŞI ÖLDÜ
Güney Dakota’da Conrad & Bischoff şirketine ait Pi-
latus PC-12/47E tipi özel uçak, Presho, Lyman Coun- 21 Aralık 2019 günü Guasipati Havalimanından
ty’nin güneyinde bir mısır tarlasına düştü. Kazada kalkan Beechcraft A100 King Air tipi özel uçak, kötü
uçakta bulunan 2’si çocuk 9 kişi hayatını kaybetti, 3 hava koşulları nedeniyle iniş için yönlendirildiği Ca-
racas’a çok yakın Óscar Machado Zuloaga havaalanı
yakınında düştü. 2 pilot ve 7 yolcunun bulunduğu

1303

Su-57 takviyesiz süpersonik uçuş, kısa mesafeli
kalkış ve iniş, radarlara görünmezlik, kapalı bölmel-
erde silah sistemleri, süper manevra kabiliyeti gibi
özelliklere sahip bulunuyor. Henüz test aşamasında
olan Rusya’nın 5’inci nesil savaş uçağı saatte 2.600 km
azami hıza sahip bulunuyor. 10 ton azami muharebe
yükü taşıyabiliyor, 35 bin ton azami kalkış ağırlığına
ulaşıyor, yaklaşık 11 ton iç yakıt rezervi bulunuyor.

İRAN’DA MIG-29 DÜŞTÜ, 2 PILOT ÖLDÜ

uçaktan sağ kurtulan olmadı. Venezuela’nın tanınmış
modelleri Ana Fois ve Marielbys Alejandra Contreras
da ölenler arasındaydı.

ŞILI’DE ASKERI NAKLIYE UÇAĞI KAZASI

25 Aralık 2019 günü yerel saatle sabah 9 sularında
MIG-29 tipi bir savaş uçağı test uçuşu sırasında aktif
olmayan bir yanardağın (Sabalan) içine düştü. İran’ın
resmi haber ajansı IRNA, kazada uçaktaki iki pilotun
da hayatını kaybettiğini duyurdu.

HAVAII’DE TURIST HELIKOPTERI KAZASI

10 Aralık 2019 günü Şili’den Antartika’ya (Presi- 28 Aralık 2019 günü sisli havada Kauai Adası’ndaki
dente Eduardo Frei Montalva Üssü’ne) gitmek üzere dağın zirvesine çarparak düşen helikopterdeki ikisi
havalanan C-130 tipi askeri uçak kayboldu. Arama çocuk 7 kişi öldü.
çalışmalarında fırtınalı bir bölge olan Drake Geçi-
di’nde bazı uçak kalıntıları ve ceset parçaları bulundu. KAZAKISTAN - ALMATI’DA YOLCU UÇAĞI
Uçakta Şili Hava Kuvvetleri mensubu 17 mürettebat DÜŞTÜ, 15 ÖLÜ
ile 3’ü sivil 21 yolcu olmak üzere 38 kişi bulunuyordu.

RUSYA’DA SU-57 KAZASI

Khabarovsk (Habarovsk) bölgesinde 5’inci nesil Rus 27 Aralık sabahı saat 07.21’de Almatı – Nur-Sultan
savaş uçağı Sukhoi Su-57’nin test uçuşu esnasında yönünde kalkan Bek Air havayollarının Fokker 100
düştüğü açıklandı. Pilot uçağı fırlatma koltuğu ile at- tipi yolcu uçağı kalkış sırasında irtifa kaybetti ve bir
layarak terk etti.

1304

yerleşim yerine düştü. Uçakta 5 mürettebat ve sekizi KOBE BRYANT HELIKOPTER KAZASINDA
çocuk 93 yolcu vardı. 15 kişi öldü, 66 yaralı hastaneye ÖLDÜ
kaldırıldı. Hükümetin, ölenlerin yakınlarına 4 milyon
Tenge (10.500 $) tazminat vereceği öğrenildi.

SUDAN’DA ANTONOV DÜŞTÜ, 15 ÖLÜ

2 Ocak 2019 günü Batı Darfur eyaletinde Antonov NBA tarihinin efsane isimlerinden biri olan Kobe
An-12 tipi uçak havalandıktan hemen sonra El Cu- Bryant (41), Los Angeles Lakers maçını izledikten
neyna şehrinin havalimanına 5 km. mesafede düştü. sonra 26 Ocak 2020 günü sabah 09.08’de John Wayne
Uçakta, yerel yetkililer ve mürettebat dahil 15 kişinin Havalimanı’ndan kendine ait Sikorsky S-76 tipi N72EX
bulunduğu ve tümünün hayatını kaybettiği bildirildi. helikopteriyle havalandı. Saat 09.45’te 298 km (161
knot) hızla Kaliforniya-Calabasas yakınlarında bir te-
TAYVAN’DA GENELKURMAY peye çarparak alev alan helikopterde yaşamını yitir-
BAŞKANI’NIN HELIKOPTERI DÜŞTÜ
di. Kaza nedeninin
2 Ocak 2019 günü Genelkur- yoğun sis ile pilotaj
may Başkanı Shen Yi-ming’in hatası olduğu id-
de aralarında bulunduğu ask- dia edildi (pilot Ara
eri yetkilileri taşıyan Black Zobayan). Helikop-
Hawk tipi helikopterin düşm- terde Bryant ile
esi sonucu 9 kişi yaşamını birlikte bulunan 13
yitirdi. Helikopterin başkent yaşındaki basket-
Taipei’den ülkenin kuzey bolcu kızı Gianna
doğusundaki Ilan şehrine yeni Maria (Gigi) ve 1 pi-
yıl kutlamaları için gitmekte lot da dahil 9 kişiden
olduğu ve dağlardan geçerken kurtulan olmadı.
düştüğü belirtildi. Bryant, NBA’de 1.566 karşılaşmaya çıktı; 5 kez NBA
şampiyonluğu yaşadı, NBA All Star’da 4 kez en değer-
AVUSTRALYA’DA YANGIN SÖNDÜRME li oyuncu seçildi, bir maçta 81 sayı, totalde 33.643
UÇAĞI KAZASI sayı ile rekorlar kırdı. Kariyerini 2016’da tamamlayan
Kobe, 1.98 boyundaydı ve 24 numaralı forması ile tüm
New South Wales eyaletinde yangın söndürme zamanların en iyi oyuncuları arasında gösteriliyor-
çalışmaları sırasında irtibatı kesilen C-130 Hercu- du. Bir dönem Messi ile birlikte THY reklamlarında
les tipi tanker uçağın enkazı Peak View yakınlarında rol aldı. Senaryosunu yazdığı ‘Dear Basketball’ adlı
bulundu. Uçaktaki Amerikalı 3 mürettebatın öldüğü yapım, 90. Akademi Ödülleri (Oscar) gecesinde ‘En İyi
duyuruldu. Kısa Animasyon’ ödülü almıştı. ABD’de 2017 yılında
yayınlanan Legend of Chamberlain Heights animasyon
filminin 2016’da yayınlanan bölümünde Bryant’ın bir
helikopter kazasında öldüğü hikâye edilmekteydi. Bu
dizide daha önce 11 Eylül saldırısı ve Ebola virüsü sal-
gını gibi olayların da önceden işlenmiş olması, gizemli
kehanet söylentilerine yol açtı…

1305

JAPONYA’DA ORGAN NAKLI YAPAN kililer uçaktaki 8 kişiden birinin Amerikalı, birinin Ka-
HELIKOPTER DÜŞTÜ nadalı diğer 6 kişininse Filipinli mürettebat olduğunu
ve kurtulan olmadığını belirtti.

KORONAVIRÜSLÜ HASTAYI TAŞIYAN
AMBULANS UÇAK DÜŞTÜ

1 Şubat 2020 günü, beyin ölümü kararı verilen 50 16 Mayıs 2020 günü Brezilya’da dün Top Line Hava
yaşındaki bir erkeğe ait kalp, Aizu Merkez Hastane- Taksi şirketine ait Embraer EMB-810C Seneca II tipi
si’nden Fukushima Havaalanı’na taşınırken, Kori- ambulans uçak, Sao Benedito kentinden kalkışından
yama’daki bir pirinç tarlasına düştü. Şiddetli rüzgâr yaklaşık 30 dakika sonra dağlık bölgeye düştü. Uçakta
nedeniyle düşen Agusta tipi AW139 tipi polis he- pilotla birlikte koronavirüse yakalanmış bir hasta dok-
likopterinde bulunan 7 polis ve 5 hastane görevlisi tor ile 2 sağlık görevlisi daha bulunuyordu. Bölgede
yaralandı. hava koşullarının kötü olduğu öğrenildi.

İTALYA’DE EĞITIM UÇAĞI KAZASI PAKISTAN’DA F-16 KAZASI

11 Mart 2020 günü bir F-16 uçağı Başkent İslama-
bad yakınlarında ormanlık alana çakıldı, pilot (Noman
Akram) yaşamını yitirdi. Kaza, 23 Mart günü yapılacak
bir ulusal bayram için hazırlık uçuşu sırasında
gerçekleşti. Pakistan’ın, herbiri 40 milyon $ değer-
inde olan 50 F-16 uçağı bulunmakta.

PAKISTAN’DA EĞITIM UÇAĞI KAZASI

Hava Kuvvetleri’ne ait PAC MFI-17 Mushshak tipi
uçak 13 Nisan 2020 günü Pencap eyaleti Gujrat kenti
yakınlarında düştü. Henüz nedeni belirlenemeyen ka-
zanın rutin bir eğitim uçuşunda meydana geldiği; Bin-
başı Umer ve Teğmen Faizan adlı pilotların hayatını
kaybettiği öğrenildi.

12 Şubat 2020 günü Syracuse bölgesinde Franco- KAZAKISTAN’DA MIG-31 KAZASI
fonte ve Lentini arasındaki kırsal kesimde Tecnam
P2002 modeli küçük eğitim uçağı düştü. Catania Ha- 16 Nisan 2020 günü Hava Kuvvetlerine ait MiG-31
vacılık Enstitüsü ve Alitalia uzman pilotu Stefano Bal- tipi savaş uçağı düştü. Karaganda Havalimanı yakın-
do (53) ile öğrencisi Gioele Bravo (20) olay sırasında larında kalkıştan hemen sonra uçağın motorunda
hayatını kaybetti. yangın çıktığı uçağı boş alana doğru süren pilotların
fırlatma koltuğuyla atlayarak sağ kurtulduğu aktarıldı.
FRANSA’DA KAZA, 4 ÖLÜ
BOLIVYA HAVA K. UÇAĞI DÜŞTÜ

16 Şubat 2020 günü Güney Fransa’da Millau-Larzac 25 Nisan 2020 günü Beechcraft Baron B-55 tipi bir
havaalanı yakınında meydana gelen uçak kazasında 4 askeri uçak Trinidad yakınlarında düştü. Uçakta, ko-
kişi hayatını kaybetti. Angoulême uçuş kulübüne ait ronavirüs salgını yüzünden tahliye edilen 4 İspanyol
Piper PA-28-181 Archer II tipi uçak havaalanı pistinin vatandaşı ve 2 pilot öldü.
birkaç kilometre yakınında araziye düştü; ardından
uçakta yangın çıktı. ABD’DE F-35 DÜŞTÜ

AMBULANS UÇAK DÜŞTÜ 19 Mayıs 2020 günü
Florida’da Eglin Hava
29 Mart 2020 günü Filipinler’in başkenti Manila’nın K. Üssü’nden 58. filoya
Ninoy Aquino Havaalanı’nda bir ambulans uçak bağlı F-35A uçağının
düştü. Hasta tahliye etmek için Japonya’ya hareket rutin bir uçuş sırasında
eden uçak kalkışı sırasında alev alarak düştü. Yet- yerel saatle 21.30 su-

1306

larında inmek üzere iken düştüğü; pilotun koltuk fır- OLMAMIŞ KAZALAR
latma yöntemi ile kurtulduğu bildirildi. Geçen hafta da (Near Miss)
aynı üsten havalanan bir F-22 Raptor tipi savaş uçağı
kalkıştan kısa bir süre sonra düşmüştü. ONUR AIR UÇAĞI NÜRNBERG’DE PISTTEN
ÇIKTI
PAPUA YENI GINE’DE UYUŞTURUCU
YÜKLÜ UÇAK KAZASI 23 Aralık 2019
gecesi Holiday Eu-
2 Ağustos 2020 rope adına uçan ve
günü 500 kg koka- Hurghada-Nürnberg
in yüklü Cessna seferi yapan OnurAir
tipi küçük uçak Airbus A321 uçağı,
Avustralya’ya git- Nürnberg’e inişin ardından taksi sırasında kayarak to-
mek üzere Pap- prak alana çıktı.
ua Yeni Gine’den
kalkışı sırasında QANTAS’A AIT YOLCU UÇAĞI PIST DIŞINA
fazla yük nedeniyle başkent Port Moresby yakınların- ÇIKTI
da düştü. Uçaktaki kokainin 57 milyon $ değerinde
olduğu öğrenildi. Olayla ilgili pilot dahil 5 kişi tutuk- 9 Ocak 2020 günü Avustralya’nın batısında bulunan
landı. Avustralyalı çetenin İtalyan mafyasıyla bağlantılı Pilbara bölgesindeki Newman Havalimanı’nda Qan-
olduğu ileri sürüldü. tasLink’e ait Fokker 100 uçağı şiddetli yağan yağmur
ve rüzgâr yüzünden 80 yolcu ve mürettebatıyla birlikte
HINDISTAN’DA YOLCU UÇAĞI KAZASI kayarak pisti 50 metre geçti ve durdu. Olayda yaralanan
olmadı. Havalimanı olay sonrası trafiğe kapatıldı.

JAPONYA’DA PIST DIŞINA ÇIKIŞ

Japan Air Commuter’a ait ATR-42-600 tipi uçak
Japonya’da bulunan küçük bir ada havaalanı olan
Amami Havalimanı’nda kayarak pist dışına çıktı. Uçak,
sert rüzgârın olduğu bölgede iniş sırasında pistte tu-
tunamadı. Olayda 18 kişinin ve 3 mürettebatın bulun-
duğu uçakta ciddi yaralanma olmadığı, uçakta bulunan
21 kişi emniyetli bir şekilde tahliye edildiği açıklandı.

7 Ağustos 2020 günü içinde 184 yolcu ve 7 mürette- UÇAK ÇEKIRGE SÜRÜSÜNE GIRDI
batın bulunduğu AirIndia Express’in Boeing 737 uçağı,
Dubai-Kozhikode (Calikut) uçuşunda (Flight 812) yerel 12 Ocak 2020 günü Cibuti-Dire Dawa seferini ya-
saatle 19.41’de Kerala Eyaleti Calicut Havalimanı’na pan Etiyopya Havayolları’na ait Boeing 737-700 tipi
ikinci iniş denemesinde yoğun Muson yağmurları uçak, Dire Dawa Havalimanı’na yaklaşırken bir çekirge
yüzünden pistin dışına kaydı. 10 metre yükseklikten sürüsüne girdi. Pilotlar görüşün kaybolması üzerine
düşerek ikiye bölünen uçakta 2’si pilot olmak üzere 18 pas geçmeyi tercih etti. İkince deneme de başarısız ol-
kişi hayatını kaybetti. 4 kabin memurunun sağ olarak unca milyonlarca çekirgenin oluşturduğu risk üzerine
kurtulduğu kazada 120’den fazla kişinin de yaraland- pilotlar inişten vazgeçerek uçağı başkent Addis Aba-
ığı duyuruldu. Uçak koronavirüs salgını dolayısıyla ba’ya yönlendirdi.
Birleşik Arap Emirlikleri’nde mahsur kalan Hindistan
vatandaşlarını ülkeye geri getiriyordu. Ölen yolcu-
lardan birinin Covid (+) olduğu belirlenince diğer yol-
cular da takibe alındı.

Fransa’da küçük uçakla microlight havada çarpıştı
10 Ekim 2020 günü Loches kentinde meydana gelen
kazada içinde 3 turistin bulunduğu Robin DR.400/140
Major tipi uçakla, 2 kişiyi taşıyan Alpi Pioneer 300 mi-
crolight havada çarpışarak yerleşim bölgesine düştü.
Kazada 5 kişi öldü.

1307

UÇAK DOMUZA ÇARPTI KABIN BASINCI ARIZASI

Etihad Havayolları’nın 4 Şubat 2020 günü Jet2’nun Boeing 737-800 uçağı,
Birleşik Arap Emirlikleri’nin Londra Stansted‘den Tenerife South, CI (İspanya)
(BAE) başkenti Abu Dabi’den uçuşunda kalkıştan yaklaşık 80 dakika sonra Stan-
Pakistan’ın başkenti İslama- sted’e döndü. Bir yolcu, kalkıştan yaklaşık 15 dakika
bad Havalimanına inen Air- sonra oksijen maskelerinin aniden düştüğünü bildirdi,
bus A320 tipi uçağı pistte ya- kaptan bir basınç sorunu olduğunu açıkladı. Kabin eki-
ban domuzuna çarptı. Uçağın bi bir süre oksijen maskelerini taktı. Oksijen maskeler-
sağ ana iniş takımının hayva- inin düşmesi yolcular için bir an ürkütücü gelse de ekip
na çarpmasıyla uçakta hasar olmadığı ifade edildi. çok güven vericiydi ve yolcuları sakin tuttular. Uçak 4
saatlik rötar sonucunda Teneferiye indi.
İRAN YOLCU UÇAĞI YOLA INDI
PEGASUS UÇAĞINDA DUMAN, ALEV?

15 Şubat 2020 günü Sabiha Gökçen’den kalkan Pe-
gasus Havayollarının Boeing 737-800 uçağı Düsseldorf
havaalanına indikten sonra park yerine yanaşması
esnasında kule tarafından uçak altında alev ve duman
görüldüğü ikazı üzerine yolcular slide’lerden acilen
tahliye edildi. Pegasus yetkilileri, “uçağa müdahale
gerektiren herhangi bir durum olmadığı teyit edilm-
iştir” ifadesini kullandı. Sonradan alev ve duman ol-
madığı da söylendi…

KOKPITTE YANGIN

26 Ocak 2020 günü Caspian Airlines’e ait McDonnell 4 Temmuz 2020 günü saat 5.45’te Berlin-Atina seferi
Douglas MD-80 tipi bir yolcu uçağı, Tahran’dan kalk- yapan Ryanair havayolu şirketine ait yolcu uçağı, kok-
mıştı ve Khuzistan eyaletinde Mahshahr kentine cadde pitte yangın çıkması nedeniyle Selanik’e acil iniş yap-
ortasına acil indi. İnişin ardından tahliye edilen yolcu- mak zorunda kaldı. 157 yolcu ile 6 mürettebatın tahliye
ların tümünün sağ olduğu bildiriliyor. Gelen ilk bilgilere edildiği, olayda kimsenin yaralanmadığı kaydedildi.
göre, uçakta 135 yolcu bulunuyordu.
LIZBON’DA TEHLIKELI KALKIŞ
İRAN HAVAYOLLARI UÇAĞI KARLI PISTTE
KAYDI EasyJet’in Lizbon-Manchester uçuşunu yapacak
olan Airbus A320 tipi uçağının pilotları kalkış hazırlığın-
da pist uzunluğuyla ilgili hesaplamada hata yaptı. Pi-
lotların pist uzunluğunu neredeyse bir mil kadar yanlış
değerlendirmesi nedeniyle uçakta bulunan 167 yolcu
az kalsın felaketi yaşayacaktı. Uçak, pist sonundaki çit-
lere 10 metre mesafe (1,3 saniye) kala havalanabildi.

KÜÇÜK UÇAK OTOYOLA INDI

A-319 tipi uçak inişinin ardından pistten birkaç me- 3 Aralık 2020 günü ABD’nin Minnesota eyaletinde
tre kayarak pistten çıktı. 1 Şubat 2020 günü Kerman- seyir halindeki tek motorlu Bellanca Viking tipi bir
shah’ta yaşanan olayda uçakta 102 yolcu ve 8 müret- uçak motor arızası nedeniyle Arden Hills St. Paul
tebat bulunduğu ve uçakta teknik bir sorun olmadığı bölgesinde otoyola acil indi. Bu sırada bir araca da
öğrenildi. çarpan uçağı ödüllü akrobasi pilotu 52 yaşındaki
Craig Gifford ve bir yolcu yaralanmadı.
Not: İran’da üst düzey bir bürokrat, “Ekonomik
yaptırımlar nedeniyle yolcu uçağı filosunun yaşlanması
ve yedek parça tedarikinde yaşanan zorluklar, uçak ka-
zalarının artmasına neden oluyor” dedi.

1308

HABERLER şimdiye kadar kabul edilmemesinin sadece aileler
için hayatı zorlaştırdığını vurgulayarak, “Yaşadığınız
DÜNYANIN EN IYI 20 HAVAYOLU ŞIRKETI acıları hiçbir zaman bilemeyeceğiz, ama bildiğimiz şey
özür dilemektir” dedi. Air NZ Başkanı da, yolcuların
Airlines Ratings birçok kriteri değerlendirerek ve mürettebatının güvenliğini sağlamadığı için şirket
hazırladığı 2020 yılının en iyi havayolları listesini adına özür diledi. Kazadan sonra yapılan ilk açıklama-
açıkladı. Filo yaşı, yolcu değerlendirmeleri, karlılık, larda pilotlar suçlanmış ama inceleme komisyonu,
yatırım derecesi, ürün teklifleri ve personel ilişkileri kazadan önceki gece uçuş rotasında yapılan değişik-
gibi 12 ana kriterin baz alındığı listede Türkiye’den liklerin kazaya yol açtığı sonucuna varmıştı.
hiçbir havayolu şirketi yer almadı.
Ülkemizde 2003 yılında yaşanan Diyarbakır uçak
En iyi LowCost havayolları: JetBlue (Amerika), Wizz kazasında yolcu ve uçuş ekibi olarak 75 insanımız
(Avrupa) ve AirAsia / AirAsia X (Asya / Pasifik) ve Air yaşamını yitirmişti. TV’de bu kazanın tartışıldığı Si-
Arabia (Orta Doğu / Afrika) yaset Meydanı programında zamanın THY baş pilotu
İsmail Peker; “Çocuklarını karşılamaya gelen ana-ba-
En iyi 20 hava yolu şirketi: Air New Zealand, Sin- balardan, sevgililerine kavuşmayı bekleyen insanlardan
gapur, All Nippon, Qantas, Cathay Pacific, Emir- özür diliyoruz, bu kaza ile onların beklentilerini boşa çık-
ates, Virgin Atlantic, EVA Air, Katar, Virgin Australia, ardık” demişti…
Lufthansa, Finnair, Japon (JAL), KLM, Korean, Hawaii,
British, Alaska, Delta ve Etihad. ŞIDDETLI TÜRBULANS YARALAMAYA
YOL AÇTI

2019 YILININ EN HIJYENIK VE EN KIRLI
HAVAYOLU ŞIRKETLERI

2019 Kasım ayında 8 bin yolcunun katıldığı bir an- Avianca şirketinin Airbus A319-100 uçağı, San Jose
kette %90 üzerinde oy alan en temiz şirketler, Yeni (Kosta Rika)’dan Bogota’ya (Kolombiya) 108 yolcu
Zelanda, Singapur, Emirates, Katar, Cathay Pacific ve 5 mürettebat ile uçuşu esnasında, türbulanstan
ve Swiss; en kirliler ise %40-60 arası oylarla RyanAir, dolayı Panama Şehri’ne yöneldi. Uçak yaklaşık 30 da-
WizzAir, İberia, EasyJet oldu. (Lisa Kjellsson. Mailon- kika sonra Panama Şehri’ne güvenli bir şekilde indi.
line (9 Nov, 2019). Yaralanan 6 yolcu ve 2 kabin ekibi sağlık görevlileri
tarafından tedavi edildi.

MINI KAMIKAZE İHA’LAR (KARGU-2)
GELIYOR

https://www.dailymail.co.uk/travel/travel_news/arti-
cle-7663903/Ryanair-named-filthiest-airline-survey.html)

KAZADA ÖLEN YOLCULAR IÇIN ÖZÜR

28 Aralık 1979 tarihinde Antarktika’ya gezi uçuşu STM firması ile TSK arasında yapılan sözleşme
sırasında Erebus Dağı’na çarparak düşen Yeni Zelan- uyarınca, görev süresi, irtifaı, menzili ve otonomi-
da Havayolları (Air NZ) DC-10-30 tipi yolcu uçağında si artırılan, düşük ses seviyesi ve geliştirilmiş hedef
yaşamını yitiren 237 yolcu ve 20 mürettebatın yakın- tespit algoritmasına sahip 356 yeni nesil kamikaze
larından, olayın 40’ıncı yıldönümünde Y. Zelanda İHA Kargu-2 devreye girecek. 115 adedi teslim edilen
Başbakanı Jacinda Ardern tarafından resmen özür mini İHA’lar, terörle mücadelede, özellikle meskûn
dilendi. Mağdur yakınlarının ailelerinin hazır bulun-
duğu törende konuşan Başbakan, yapılan hataların

1309

mahalde güvenlik güçlerine katkı sağlayacak. Seçilen kabul etmiş ve özür dilemiş-
hedefe güdümlü imha modlarına sahip araç, kısa süre- ti. Bu uçakların yazılım-
de ve kolay şekilde tek kişi tarafından kullanılabiliyor. larını süratle güncelleme
Bir binanın ya da mağaranın içine kadar girip tespit sözü verildi; eski ve yeni
yapma, vurma, intihar dalışı yapma veya eve dönüş tüm uçaklara (önceden ek
becerilerine sahip bulunmakta. İhracat imkânlarını paralar talep ettiği) MCAS
da araştıran Savunma Teknolojileri Mühendislik ve Ti- isimli emniyet paketlerinin takılacağı duyuruldu. Boe-
caret A.Ş. (STM), vurucu İHA ailesini geliştirerek sürü ing büyük ölçüde güven kaybına uğradı. Bu uçaklarını
teknolojisi ve yapay zekâ özellikleriyle çoklu hedeflere filolarında bulunduran tüm ülkelerin uçuşları yasak-
saldırabilir noktaya getirmek için çalışıyor. lamasının ardından Boeing şirketinin hisseleri %20
’nin üzerinde değer kaybetti, 9 milyar $ zarara uğradı;
TAARRUZI İNSANSIZ HAVA ARACI - şirketin uçak teslimatları yarı yarıya düştü. FAA’in bu
AKINCI TİHA uçaklara koyduğu yasak da devam etmekte. 2019 yılı
sonunda şirketin CEO’su Dennes Muilenburg görevden
2020 yılı başında silahlı mini/mikro İHA’lar (Songar) alındı. (Bunun etik değil taktik bir karar olduğu an-
TSK’ya teslim edildi. Akabinde, 20 metre kanat açıklığı- laşılıyor). 2020 yılından itibaren 737 Max serisinin üreti-
na sahip, 40 bin ft irtifaya çıkan ve 24 saat havada kalan, minin durdurulduğu kararı açıklansa da; teslim edilm-
yapay zekâlı Bayraktar Akıncı TİHA (Taarruzi İnsansız iş 380, üretilerek depolanmış yaklaşık 400 uçak varken
Hava Aracı) hizmete girecek. Test uçuşları başarıyla bunların çöpe atılmayacağı, iyileştirmeler yapılacağı
yapıldı. Baykar şirketinin 2023 hedefi, 6’ncı nesil in- duyuruldu... THY’de 24 tane B-737 Max bulunmakta.
sansız savaş uçağı… FAA, Mart ayının ilk haftasında 737 Max modeli uçak-
lara takılan bir takım ekipmandan dolayı, Boeing’e 20
BOEING 737-800 MAX SERISI ÜRETIMI milyon $ ceza kesilmesi kararı aldı.
ASKIYA ALINIYOR
EN HIZLI ELEKTRIKLI UÇAK

İngiltere’de Rolls-Royce şirketi, ACCEL projesi kap-
samında tamamen elektrikle çalışan Dünyanın en hızlı
uçağını üretme yolunda. Sıfır emisyonlu uçağın 2020
yaz aylarında 480 km/s hız hedefine ulaşması bekleni-
yor. NASA, elektrikli uçak geliştiren firmalara destek
olmak için 43 milyon dolarlık bir fon kurdu. Airbus şir-
keti, E-FAN ismini verdikleri proje ile kanatlarına ye-
rleştirilmiş 120 adet küçük lityum-iyon pil kullanarak
uçuş denemeleri yapmakta. Siemens ise, Extra 330LE
uçağını neredeyse sessiz bir şekilde kaldırabildiğini
gösterdi. Yakın gelecekte hibrit-elektrikli uçakların 4 ya
da daha fazla yolcuyu taşıyabileceği değerlendiriliyor.

ANNE-KIZ PILOTLAR

Boeing’den yapılan açıklamaya göre 737 Max seris- 2019 Mart ayında New York-Los Angeles seferini ya-
inin üretimi 2020 yılından itibaren durduruldu. 29 Ekim pan Delta Havayolları’nın Boeing 757 tipi uçağın kok-
2018’de Lion Air’a ait Boeing 737 MAX 8 tipi yolcu uçağı pitinde bir anne-kız oturmaktaydı. Kaptan Pilot Wendy
Endonezya’nın başkenti Cakarta’dan havalandıktan Rexon ile kızı Kelly Rexon, ailenin diğer pilotlarından
kısa bir süre sonra düşmüş ve mürettebatla birlikte sadece ikisiydi. Wendy’nin eşi ve diğer kızı ile 2 damadı
189 kişi hayatını kaybetmişti. 10 Mart 2019’da da Eti- da pilot.
yopya Havayolları’na ait Boeing 737 MAX 8 tipi uçak,
Etiyopya’nın başkenti Addis Ababa’dan Kenya’nın
başkenti Nairobi’ye gitmek üzere havalandıktan kısa bir
süre sonra düşmüş ve bu kazada da 157 kişi yaşamını
yitirmişti. 5 ay arayla düşen bu model iki uçakta toplam
346 insanın ölümü sonrası Boeing baştan uçaklarda
bir sorun olmadığını iddia etmiş, sonra sorumluluğu

1310

AIRBUS-380 UÇURAN ILK TÜRK KADIN HAVAALANLARINDA UYKU KABINLERI
PILOT
Yurtdışında birçok havalimanında bir süredir haya-
ta geçen uyku kabini “Sleepod” uygulaması İstanbul
Havalimanı’nda da başladı. Uçuşu rötar yapan ya da
uzun süre beklemeli transit uçuş yolcuları için ver-
ilmeye başlanan hizmet Dış Hatlar Terminalinde
hayata geçirildi. Sleepod’lardan yararlanmak isteyen
yolcular, bir için 9 € ödeyecek. Eğer battaniye, yastık
ve yastık kılıfı talep edilirse 2 € daha ödenecek. Kilitli
bagaj bölmesi bulunan sleepod’larda telefon ve diğer
elektronik cihazların şarjı için bir de priz bulunuyor.

UYKU BÖLGESI

Bulgaristan’daki bir Türk köyünde dünyaya gel- Dış hatların fazla yolcu geçişi olmayan bir yerinde
en Safiye Ademoğlu Türkyılmaz (35), dünyanın en dinlenme/uyuma bölgesi (napping zone) bulunmakta.
büyük yolcu uçağı olan çift katlı Airbus A-380’i uçu- Açıkta yarı uzanma imkânı olan 300 koltuk, ücretsiz
ran ilk Türk kadın pilot oldu. 12 yaşındayken ailesiyle hizmet sunmakta.
birlikte İstanbul’a göç ettikten sonra ODTÜ Ekonomi
Bölümü’nü bitiren Türkyılmaz, 2011’de THY’nin eğitim KAPSÜL OTEL
için ABD Florida’ya gönderdiği 39 pilot adayı arasında-
ki tek kadın oldu. 16 aylık eğitim sonrası pilotluk İstanbul Havalimanı’nın işletmecisi İGA’nın CEO’su
lisansını aldı. Sadece kadın pilotların katıldığı “Hava Kadri Samsunlu, ‘kapsül otel’ projeleri de olduğunu;
Rallisi”ne katılan ilk Türk kadın pilot oldu. THY’nin 4-5 metrekarelik 40 odası olacak olan otelde istenirse
Airbus filosunda ikinci pilot olarak göreve başladı. Süt birkaç saat uyunup, duş da alınabileceğini söyledi. Bu
izninde talimatlarda belirlenen sürenin üzerinde uçuş oteller Japonya, Çin, İngiltere ve Rusya gibi ülkelerde
yazıldığı için ayrıldı ve kariyerine Dubai’de (Emirates) bulunmakta…
devam etti. Ademoğlu Airbus A-380’de ikinci pilot
olarak görev yapan ilk Türk kadın pilottur. SABIHA GÖKÇEN’DE KEPLER CLUB

HAVAALANINDA TOPUKLU AYAKKABILI
BIR ADAM!

İSG’de hizmete açılan uyku odalarında, misafirler
saati 7 avro karşılığında ücretsiz internet ve TV hiz-
metinin yanı sıra ikramlardan da faydalanabilecek.
Alanda 10 tane kadın, 18 tane erkek olmak üzere
toplam 28 uyku kabini bulunuyor. Çay-kahve ikramı
yanında lounge alanında özel duşlar ve WC de var.

Air New Zealand yolcuların 18 saat uçuşa başa
çıkmasına yardımcı olmak için uyku kapsül prototipi
geliştirdi

Paul Duane isimli bir podcast sunucusu, 23 Aralık UÇAKLARIN EKONOMI SINIFINA YATAK
2019 günü Fort Lauderdale Havaalanı’nda külotlu ço- ÖNERISI
rap ve topuklu ayakkabıların üstünde kısa pantolon
ve ceket giymiş halde görüntülendi. Birçok kişi Twit- Tren vagonundaki uyku kapsüllerine benzeyen
ter’da Duane hakkında aşağılayıcı yorumlar yaptı ve ve 6 ranza içeren Economy Skynest konsepti, uzun
eşcinsel olduğunu ima etti. uçuşlarda ek bir maliyetle konfor sağlayabilir. Qantas
Airways Ekim ayında Auckland-New York seferinde

1311

bu uygulamayı başlatmayı düşünmekte. Tek engel, ların göçmen yasaları
uçaşun türbulans ve kaza gibi sarsıntılı anlarında uyarınca kontrol edil-
bağlı olmayan yolcuların zarar görme olasılığı. Bu mesi konusunda baskı
nedenle sertifikasyon sürecinin zorlu olacağ belirtil- yaptığını savundu.
irken, kalkış ve inişte yolcuların ranzalara bağlanması Olaydan sonra bu uy-
üzerinde duruluyor. A350-1000 uçaklarının kargo gulamanın kaldırıldığı
bölümüne yerleştirilecek uyku bölmesi fikrine Airbus duyuruldu.
yetkilileri şimdilik pek sıcak bakmıyor.
ARIZALI UÇAK BIR OKULUN ÜZERINE
İKI KATLI UÇAKLAR YAKIT BOŞALTTI

15 Ocak 2020 günü Delta Airlines şirketine ait yol-
cu uçağı motor arızası nedeniyle kalktığı Los Ange-
les Havaalanı’na geri dönerek acil iniş yaptı. Uçağın
yükünü azaltmak için yakıtını 26 kilometre uzaklık-
taki Cudahy kasabası üzerinde boşaltması (dump-
ing) sonucu, bölgedeki 6 okulda bahçede bulunan
çoğu çocuk 60 kişide solunum problemleri ve cilt
tahrişleri meydana geldi.

ABD merkezli havacılık şirketi Zephyr Aerospace’nin FRANKFURT HAVALIMANI’NDA DRONE
ekonomi sınıfı için tasarladığı iki katlı yeni bir uçak TERÖRÜ
koltuğu ve yatak kombinasyonu duyuruldu. 10 saat ve
daha uzun süreli uçuşlarda Zephyr koltuğu, ekonomi 2 Mart 2020 günü Frankfurt Havalimanı çevresinde
sınıfı yolcuların uzanmasına imkan sağlayacak. izinsiz uçan drone’lar hava trafiğini altüst etti. Alman
havacılık güvenliği otoritesi DFS, Avrupa’nın üçüncü
KADIN YOLCUYA ZORLA GEBELIK TESTI en yoğun havalimanında tüm kalkış ve iniş izinlerini
YAPILDI bir 1,5 saat süreyle askıya aldı. Dronları tespit için
bir helikopter havalandı. 80 uçuş iptal edildi ya da
yönlendirildi.

ABD’DE UÇAĞA LAZER TACIZI

ABD’de doğum yapacağından şüphelendiği Florida’daki Sarasota-Bradenton Havalimanı’na
gerekçesiyle Japon yolcu Midori Nishida’ya Hong iniş yapan uçaklara lazer tutan adam tutuklandı.
Kong Express uçağına binmeden önce hamilelik tes- Polis yetkilileri bir pilotun lazer yüzünden geçici
ti yapıldı. Yetkililerin kendisini zorla tuvalete götürüp görme kaybı yaşadığını açıklarken lazer tutan Char-
testin negatif çıktığını görene dek başında bekle- lie James Chapman (41), lazer aletiyle birlikte yakal-
diğini söyleyen 25 yaşındaki kadın, “Aşağılandım” anarak tutuklandı ve Manatee şehir hapishanesine
diyerek tepki gösterdi. Havayolu firmasının yetkilisi, sevk edildi.
ABD’nin göçmen yasalarını uyguladığını, ‘hamilelik
ihtimalini düşündüren bir bedene veya vücut yapısı-
na sahip kadınlara’ test yaptırmanın firma kuralları
uyarınca zorunlu olduğunu öne sürdü ve özür diledi.
Temmuz ayında Amerikan Cathay Pacific tarafından
satın alınan Hong Kong firması, yetkililerin yolcu-

1312

İSTANBUL’DA LAZER TACIZI KADIN VE DÜNYA HAVACILIĞI
SEMPOZYUMU
10 Şubat 2020 akşamı Saat 19:58 sıralarında
Atatürk Havalimanı’na iniş için alçalan olan dev
kargo uçağına (900 metre irtifada) lazer tacizinde
bulunuldu. Amerikan kargo şirketi Kalitta Air’in
Atlanta-İstanbul Atatürk Havalimanı uçuşunu
gerçekleştiren Boeing 747-481 tipi dev kargo uçağına
yapıldı. Hava araçlarına lazer tutmak, geçici görme
kaybı, bulanık görme, göz kamaşması ve baş ağrısı
gibi rahatsızlıklar yaratıyor ve uçuş emniyetini teh-
likeye atıyor. Cezası: 17 bin 361 TL idari para cezası...

ALMANYA’DA BAGAJ GÖREVLILERINE
ELEKTRONIK OMURGA DESTEĞI

Stutgart havaalanlarında ağır bavulları kaldıra- 8 Mart Dünya Kadınlar Günü’nde havacılık alanın-
bilmek için robotik giysiler test için kullanılmaya da kadınların yerini vurgulamak ve bu konuda farkın-
başlandı. Bionic firması tarafından üretilen Cray dalığı arttırmak amacıyla Sivrihisar Havacılık Merke-
X’in, insan zekâsıyla makinenin gücünü birleştirerek zi’nde bir sempozyum düzenlendi. Dünya Şampiyonu
tasarlandığını açıklayan uzmanlar, Cray X’in robotik akrobasi pilotu Svetlana Kapanina, Dünya Şampi-
dış iskeletinin bir sırt çantası gibi giyildiğini dile ge- yonu glider pilotu Judy Leden, Türkiye’nin ilk kadın
tirerek elektrikli motorunun şarj edilerek çalıştığını akrobasi pilotu Semin Öztürk Şener, Türkiye’nin ilk
ve giysinin 8 kg ağırlığında olduğunu söyledi. Prof. kadın F16 pilotu Berna Şen Şenol konuşmacı olarak
Schuster, Cray X kıyafetini giyen çalışanların kaldır- katıldılar. (8 Mart 2020)
ma sırasında daha az güce ihtiyaç duyduğunu ve
bellerini rahatlattığını, ağırlığın vücudun üst sırt ve DÜNYA PILOTLAR GÜNÜ KUTLANDI
bacaklar gibi daha az hassas bölgelere dağıttığını,
bu özelliğiyle de dış iskelet hareketlere istikrar ka-
zandırdığını açıkladı.

MÜHENDIS UÇAKTA ARIZA YARATMA
SUÇUNDAN 3 YILA MAHKÛM OLDU

30 yıldan uzun bir süredir American Airlines ele- 26 Nisan Dünya Pilotlar Günü, 1912 yılına kadar
manı olan 60 yaşındaki mühendis, 17 Temmuz 2019 dayanan bir tarihçeye sahip. Türk teyyaresi ile uçan
günü 150 yolcuyla beraber Miami’den Bahama ilk Türk savaş pilotu olma unvanına sahip ve 1 nu-
adalarındaki Nassau’ya kalkışa hazırlanan Boe-
ing 737-800 modeli uçağın hava veri modülü (ADM)
ile oynamalar yapıp navigasyon sistemini bozmaya
çalışırken yakalandı. Suçu kabul eden mühendisin
avukatı, çocuğunun okul masrafları için ek para ka-
zanmak adına uçağın yerde kalarak ek tamirler al-
masını sağlamak amacıyla bunu yaptığını söyledi.

1313

maralı Lisans sahibi olan Mehmet Feza Evrensev’in Türk Hava Yolları ailemizin gülen yüzü kabin memuru
1912 yılında Türkiye semalarındaki ilk uçuşunu arkadaşlarımızın Dünya Kabin Memurları Günü kutlu
gerçekleştirdiği 26 Nisan tarihi, 2005 yılından bu yana olsun”. Heinrich Kubis, 1912 senesinde yolcu taşıyan
“Türkiye Pilotlar Günü” olarak kutlanmaktaydı. 2013 ve yolcularına yemek servisi dahil ultra lüks hizmet
yılı Uluslararası Havayolu Pilotları Dernekleri Feder- veren, Alman yapımı güdümlü balon, delag Zeplin
asyonu (IFALPA) Olağan Kongresinde Türkiye olarak Lz-10 Schwaben‘da görev yaparak bir hava aracında
TALPA’nın yaptığı teklif uygun görüldü ve 2014 yılından görev yapan ilk hostes olmuştur.
itibaren 26 Nisanda küresel düzeyde “Dünya Pilotlar
Günü” olarak kutlanılmaya başlandı. HAVA KUVVETLERININ 109. KURULUŞ
YILDÖNÜMÜ
HAVA ŞEHITLERINI ANMA GÜNÜ

Milli Savunma Bakanı Hulusi Akar, 1 Haziran
1911’de kurulan Türk Hava Kuvvetleri’nin, Atatürk’ün
“İstikbal göklerdedir” sözünden aldığı ilhamla ken-
disini sürekli geliştirerek bugünkü üstün hava te-
knolojisine kavuştuğunu söyledi.

İzmir’in işgal edilmesiyle Miralay Fethi ve gazete- MEKSIKA DEVLET BAŞKANI UÇAĞINI
ci Tahsin ile beraberindeki 9 kişinin şehit edildiği 15 SATTI
Mayıs tarihi “Hava Şehitlerini Anma Günü” olarak
kabul edilmiştir. 1935 yılından beri törenler yapılmak- Andres Obrador, 392
tadır. Bu yılki tören TALPA öncülüğünde Edirnekapı milyon dolarlık makam
şehitliğinde yapıldı. uçağını, ülkedeki yoksulluk
olguları karşısında “bin-
KABIN MEMURLARI GÜNÜ meye utanacağını” söyley-
erek sattı.

PILOT DAVRANIŞ DÜZENLEMESIYLE
YAKIT TASARRUFU ARAŞTIRMASI

Her yıl 31 Mayıs günü kutlanan günde THY Basın Virgin Atlantic ile Signol yazılım şirketleri işbirliği-
müşaviri Yahya Üstün’ün mesajı şöyle: “Birkaç saat- yle yapılan ve 8 ay süren bir araştırma, pilotların
lik uçak seyahati unutulmaz bir hikayeye dönüşebili- davranışlarında yapacakları bazı değişikliklerle
yorsa ya da çok zorlu geçeceğinden eminken birileri önemli ölçüde yakıt tasarrufu sağlanacağını ortaya
bizim için kolaylaştırıyorsa bu onların sayesinde oluyor. koydu. Pilotların tutarlı, güvenli ve yakıt tasarrufu
yönünde kararlar alması sürecinde, iki pilot arasın-
1314 da 4 katına kadar fark olabildiği; 8 ayda elde edilen
yakıt tasarrufunun 266 ile 704 ton, bunun parasal
karşılığının ortalama 6,1 milyon $ olduğu, karbon
emisyonunun 24 bin ton azaldığı açıklandı. (Kaynak:
sustainablebrands.com)

( h t t p : / / w w w. a i r k u l e . c o m / h a b e r / E N - U Y G U N -TA S A R -
RUF-YONTEMI/36089)

UZAY HABERLERİ programının başına geçirilmiş, 2021 yılında Boe-
ing’in personel taşıyıcı uzay mekiği CST-100 Star-
MARS’A 1 MILYON INSAN liner ile yapacağı test uçuşunu, 2020 Ekim ayında
kızının düğünü gerekçesiyle iptal etti.
Elon Musk, 2024
yılına kadar Mars’a NASA, ULUSLARARASI UZAY
önce insansız araç İSTASYONUNA ARTIK SPACEX
(Starship) göndere- KAPSÜLÜYLE GIDIP GELECEK
ceğini, sonra da in-
san gönderileceğini; 30 Mayıs 2020 günü Florida’daki Kennedy Uzay
2050 yılına kadar Mars’taki insan sayısının 1 mily- Üssü’nden fırlatılan Elon Musk’ın SpaceX şirketinin
ona ulaşacağını ve kızıl gezegende kolonileşmenin Crew Dragon kapsülü, 400 km uzaklıktaki Uluslara-
başlayacağını söyledi. rası Uzay İstasyonu’na (ISS) iki astronot götürdü. 2 ay
sonra 3 Ağustos 2020 günü 18 saatlik dönüş yolcu-
MARS’A KEŞIF ROBOTU GÖNDERILDI luğu Florida Pensacola açıklarında paraşütle denize
yumuşak iniş ile tamamlandı. 15 Kasım 2020 günü
30 Temmuz 2020 günü NASA’nın ‘Perseverence’ yapılan ikinci sefer ise 27 saat sürdü. Üçü Amerikalı
(sebat) isimli keşif robotu Mars’ın daha önce hiç biri de Japon olan astronotlar (Mike Hopkins, Victor
incelenmemiş olan bir kumuş gölüne gönderildi. Glover, Shannon Walker, Soichi Noguchi) ISS’da 6
Mars’ta geçmişte yaşam olup olmadığını araştıracak ay kalacaklar. Bundan önceki uzay seferlerinde as-
ve taş örnekleri toplayacak olan robot projesi 16,7 tronotları ISS’a Rusların Soyuz aracı taşımakta idi.
milyar dolara mal oldu. Perseverence’in üzerinde 20
kamera, bir ısı öçer, 2 mikrofon ve küçük bir helikop- SOYUZ, REKOR HIZLA ISS’A GITTI
ter bulunmakta…
Rusların Soyuz MS-17 uzay aracı 2 Rus kozmonot
ELON MUSK’IN STARLINK PROJESI ile 1 Amerikalı astronotu Kazakistan’daki Baykonur
üssünden Uluslararası Uzay İstasyonuna 3 saatte
Elon Musk, düşük gecikmeli, yüksek bant götürdü. Daha önce 6 saat süren bu yolculuğun
genişliğine sahip internet hizmeti sunmak üzere kısalması, Dünya yörüngesindeki tur sayısının 2’ye
uzaya binlerce Starlink internet uyduları gönder- düşürülmesiyle sağlandı.
meye başladıklarını duyurdu. SpaceX üretimi Falcon
9 roketiyle ABD’nin Florida eyaletindeki Cape Canav- ÇIN AY’DAN TAŞ-TOPRAK GETIRDI
eral Üssü’nden 60’arlık gruplar halinde gönderilen
uyduların sayısı 2027 yılında 12 bin olacak. Dünya
yörüngesindeki bu uydu ağı sayesinde ucuz inter-
net ve diğer elektronik iletişimler daha hızlı biçimde
hizmete girecek. Ancak umulduğundan daha parlak
ışık yansıtan bu uyduların tren biçiminde dizilmeleri,
astronomların gökyüzünü incelemelerini zorlaştır-
makta.

NASA ASTRONOTU KIZININ DÜĞÜNÜ
IÇIN UZAY GÖREVINI REDDETTI

Deneyimli astronot Çin’in Ay’dan taş ve toprak örnekleri toplamak
Chris Ferguson, 2006 üzere 24 Kasım’da Hainan eyaletindeki Vınçang Uzay
yılından itibaren Shut- Merkezi’nden fırlattığı “Chang’e-5” (Uzun Yürüyüş
tle görevlerinde uzay 5-Y) uzay aracı 16 Aralık’ta Dünya’ya döndü.
uçuşları yapmıştı. 2011
yılında NASA’dan eme-
kli olduktan sonra da Boeing’in uzaya ticari uçuşlar

1315

KURALDIŞI YOLCULAR RUS UÇAĞINDA BOMBA TEHDIDI

KURALDIŞI DAVRANIŞLARIN CEZALARI
ARTTI

Uçuşlarda sigara içenler ve telefonlarını kapatma- Rus havayolu şirketi S7 Havayolları’na ait yolcu uçağı
yanlar, yolcularla tartışanlar, uçaklara lazer tutanlar 30 Ocak 2020 günü bir canlı bomba tehdidi yüzünden
ile havalimanında aranmaya engel olanlar da dahil Moskova’nın Domodedovo Havalimanına acil iniş yaptı.
kurallara uymayanlara SHGM tarafından kesilen idari Koridorda ayakta duran ve üzerinde patlayıcı olduğunu
para cezaları 2020 yılı için yeniden belirlendi. Artış or- öne sürerek kendini patlatacağını söyleyen kadın yolcu
anı %22,58 olarak kesinleşmesi ile beraber cezalar; havada panik yarattı. Rus polisi, saldırganın gözaltına
sigara içenler ve telefonunu kapatmayanlar için 2 bin alındığını duyurdu.
603 TL, uçaklara lazer tutanlar için ise 17 bin 161 TL’ye
yükseldi. Güvenlik kontrol noktalarında uyarılmasına ALEYNA TILKI GÖREVLIYE HAKARET ETTI
rağmen aranmaya engel olanlara da verilen 2 bin 832
TL’lik idari para cezası 3 bin 471 TL’ye çıktı. Kuraldışı 9 Ocak 2020 günü İt-
davranış tespit edildikten sonra, uçağın kaptanı ile iki alya’nın Milano kentine
kabin memuru olmak üzere 3 kişinin imzalayacağı tut- gitmek için geldiği İstan-
anak ile yasal süreç başlatılıyor. bul Havalimanı’nda şarkıcı
Aleyna Tilki, sıra tartışması
DALAMAN UÇUŞUNDA KAPIYI AÇMAYA yaşadığı bir yolcu ve haka-
ÇALIŞAN SARHOŞ YOLCUYA 2 YIL HAPIS ret ettiği iddia edilen bir
özel güvenlik görevlisinin
2019 Haziran ayın- şikâyeti üzerine havalimanı
da Londra-Dala- polis merkezinde ifade verdi. Bir süre polis merkezinde
man seferini yapan kalan ünlü şarkıcı, işlemlerin ardından uçuşunu iptal
Jet2 Havayollarına etti.
ait A321 tipi uçakta
kapıyı açmaya çalışan BÜLENT ERSOY GENE REZALET ÇIKARDI
İngiliz Chloe Haines
(26) adlı sarhoş kadın
yolcu 2 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Olay sırasında pilot
kuleye kaçırılma sinyali göndermiş, uçak kalkışından
45 dakika sonra 2 savaş uçağı eşliğinde Londra’ya geri
dönmüştü. Şirket, uçaktaki 206 yolcunun can güven-
liğini riske attığı gerekçesiyle 85 bin sterlin (660 bin TL)
ceza kesti ve ömür boyu uçuş yasağı getirdi.

BOMBA TEHDIDI YAPAN YOLCU
TUTUKLANDI

18 Aralık 2019 günü Sabiha Gökçen Havalimanı’nda 12 Ocak 2020 günü konser programı için THY uçağıy-
KKTC’e gitmek üzere bindiği uçak henüz havalanmadan la İstanbul’dan Antalya’ya gitmek üzere İstanbul Hav-
önce sigara yakarak “Ben FETÖ’cüyüm ve uçağı patlat- alimanı’na geç giden Ersoy uçağını kaçırdı. Tekerlekli
acağım. Havalimanında 5 tane bomba var” diye bağıran sandalye hizmeti alan sanatçının, gecik sorumlu tut-
Nikar Deliormanlı adlı yolcu, kabin ekibinin müda- tuğu şirket çalışanlarına hakaret ettiği bildirildi. Bir TV
halesiyle engellendi ve polise teslim edildi. Pegasus programında kendisini savunurken, “Ben programa çık-
Havayolları’nın 06.55 uçağında meydana gelen olay- acaktım, şimdi çıkamayacağım, benden şikâyetçi olacak-
da bazı yolcular panik yaşadı. Uçağa binmeden önce lar, ceza ödeyeceğim. Bunun sorumlusu siz ve çalışan-
yediği kurabiyelerin dokunduğunu, Fetö’cü olmadığını, larınız’ diye çıkıştım… Sizi 01.30 uçağına alalım dediler,
olayı hatırlamadığını söyledi. 144 yolcusu bulunan uçak Ben insanlara şarkı söyleyeceğim, onlarla yatmaya gitm-
4 saat tehirle yeniden havalandı. Avukatı ise, oğlundan iyorum dedim.”
aldığı bilgiye dayanarak kadının akıl hastası (Bipolar)
olduğunu söyledi. Tutuklanan kadının 5-10 yıl hapis
istemiyle yargılanacağı; suç tarihinde cezai ehliyetinin
olup olmadığının tespiti için Adli Tıp Kurumu’na sevk
edildiği, ancak Nisan ayına randevu verildiği için tutuk-
luluk halinin devamına karar verildiği öğrenildi.

1316

KABIN MEMURUNA SALDIRAN SARHOŞ Olay 2013 yılında ABD’de American Airlines’ın Los
YOLCUYA 6 AY HAPIS Angeles-New York seferini yapan uçağında yaşanmış;
durmaksızın bu şarkıyı yüksek sesle söyleyen kadın,
Abu Dabi’den Manchester’a olan uçuşta Etihad diğer yolcuları rahatsız ettiği için uçak Kansas City’ye
Havayolları’nda yaşanan olayda, 20 yaşındaki sar- acil iniş yapmak zorunda kalmış ve kadın Havalimanı
hoş yolcu alkol talebinin reddedilmesi üzerine kabin polisi tarafından gözaltına alınmıştı...
memurunu yumruklamış ve ısırmıştı. Uçuş korkusu
yüzünden alkol aldığını belirten genç, 259 kişi bulunan POLONYA-İRLANDA UÇUŞUNDA YALANCI
uçakta uçuş emniyetini riske soktuğu için 6 ay hapse BOMBA NOTU
mahkûm edildi.
13 Temmuz 2020 günü Krakow-Dublin seferini yapan
MIAMI HAVALIMANINDA ÇIPLAK YOLCU RyanAir uçağının tuvaletinde bulunan “bomba notu”
yüzünden Londra’daki Stanstead Havalimanı’na zo-
ABD’nin Florida eyaletinin runlu iniş yapıldı. Yolcular başka bir uçakla Dublin’e
Miami Havalimanında bir götürülürken Essex kenti polis ekipleri uçağı incelem-
kadın bikinisini çıkarıp çıplak eye aldı.
bir şekilde havalimanında
dolaşarak güvenliği alarma TÜRKIYE GÜZELI, UÇAKTA MASKE KRIZI
geçirdi. İngiliz Daily Star gaze- YARATTI
tesine yansıyan habere göre;
bir suçlama yöneltilmeyen
kadının akli dengesinin kon-
trol edileceği, kadının “par-
anoya” belirtileri gösterdiği
açıklandı.

UÇAKTA AHLÂK DIŞI KONUŞMALAR

Bir yolcunun mesajı: “23 Ocak 2020 günü 13.55 Sabi- Miss Turkey 2018 yılı birinci güzeli Şevval Şahin, 1
ha Gökçen- Kharkiv uçağında arkamdaki sırada oturan Ağustos 2020 günü İstanbul-Bodrum uçağını karıştırdı.
3 erkeğin Arap ve Ukraynalı kadınlara ağza alınmaya- Genç model, kendisini maske takması konusunda uy-
cak küfürlerini ve bel altı yorumlarını duydum. Onların aran hosteslerle ve yolcular arasında bulunan bir kadın
anlayamayacaklarını bildiği için Türkçe olarak “O… avukatla tartıştı. Avukat, Şahin’e dava açacağını söyle-
bunlar, bunlarla yatmak lazım, bak şu tam seksi tam di.
Arap o..su” gibi cümleler sarf etmeye başladı. Sonun-
da; “Beyefendi yeter artık, bunlar ne kadar edepsizce ÖLEN KOCASININ KEMIKLERINI VALIZLE
cümleler, hakkınız yok kimseye bu cümleleri bu haka- UÇAĞA ALDI
retleri etmeye” diyerek tepkimi dile getirdim. Ardından
yanımdaki hanımefendi de aynı şekilde konuştu. Adam Münih Havaalanında 74 yaşında bir Ermeni kadının
bu sefer bana doğru “Size ne, ben kimseye hakaret valizinde, 12 yıl önce ölen kocasının kemikleri bulun-
etmedim. Sizi ne ilgilendiriyor, sen de o..sun ki seni du. Adamın 12 yıl önce Selanik’te öldüğü, kadının ko-
de rahatsız etti, Arapları neden savunuyorsun?” dedi. casına ait kemikleri Ermenistan’da gömmek amacıyla
Bunun üzerine kabin memurlarının duruma müdahil götürdüğü anlaşıldı. Savcı bunun suç olmadığına hük-
olmalarını bekledim. Ancak adını bilmediğim bir kadın mederek valizin bagaja alınmasına izin verdi.
memur adama hiç bir şey demedi yalnızca bana doğ-
ru dönüp “Neden en başta şikâyetçi olmadınız” diyerek
beni suçladı...

‘I WILL ALWAYS LOVE YOU’ ŞARKISI UÇAĞI
DIVERT ETTIRDI

TV’de “Kim Milyoner Olmak İster” yarışmasının 25
Ocak 2020 gecesi yayınlanan bölümünde, “ABD’de
bir hava yolu şirketinin uçağında bir yolcunun sürekli
hangi şarkıyı söylemesinden dolayı uçak acil iniş yap-
mıştır?” sorusu soruldu. Doğru yanıt, Whitney Hou-
ston’ın, “I Will Always Love You” şarkısıydı.

1317

KURALDIŞI UÇUŞ EKİPLERİ KABIN MEMURU YOLCUYU HIRSIZLIKLA
SUÇLADI
ALKOLLÜ PILOTLAR
Dallas-Miami seferini yapan American Airlines
Hindistan’ın havayolu şirketlerinden Spicejet’in uçağında kabin memuru, uyumakta olan yolcuyu
alkollü pilotlarıyla başı dertte… 29 Kasım-2 Aralık 2019 sarsarak uyandırdı ve 2 battaniye kullandığını, bir-
tarihleri arasındaki 5 gün içinde yapılan kontrollerde 4 ini çalmış olduğunu söyledi. Bu haksız suçlamadan
pilotunun alkollü çıkması şirketi zor duruma soktu. Pi- küçük düşürüldüğünü söyleyen yolcu şirketi mahke-
lotların uçuşları askıya alındı. meye verdi.

HOSTESLERIN EROTIK POZLARI UÇUŞTA TIBBİ OLAYLAR
“TIBBİ KULE”

FATSA’LI GENÇ KURTARILAMADI

Üniversite öğrencisi Erdoğan İnez,
21.12.2019 günü Ankara-Ordu uçağında
rahatsızlanması nedeniyle Ordu’da am-
bulansla hastaneye kaldırıldı. Fatsa’lı
öğrenci yapılan müdahalelere rağmen
kurtarılamayarak hayatını kaybetti.

Havacılık medyasına servis edilen fotoğrafların, her DELTA UÇAĞINDA 10 YAŞINDA ÇOCUK
ne kadar uçuştan sonra çekildiği bilgisi verilmiş olsa KALP KRIZI GEÇIRDI
da, ciddi bir iş olan havacılıkta bu tür şovların uçağa
taşınmaması, başka yerlerde yapılması gerekmekte- 27 Aralık 2019 günü Seattle’a uçmakta olan Delta
dir. Haklarında cinsel fanteziler üretilen kadın kabin Havayolları uçağında 10 yaşındaki Janice Xu isimli
memurlarının bu tür fotoğrafları bile-isteye medyaya kız çocuğu aniden fenalaştı. Pilotlar uçağı Los Ange-
göndermeleri, imaj sarsan bir davranıştır… les Havalimanı’na indirdi. Ancak sağlık ekibinin kon-
trolünde çocuğun kalp krizinden yaşamını kaybettiği
PILOTLAR KOKPITTE KAVGA ETTI belirlendi.

3 Şubat 2020 günü Paris Charles de Gaulle Havali- THY UÇAĞINDA ÖLÜM
manı’ndan Moskova’ya gitmeye hazırlanan Air France
uçağında olay çıktı. Pilotlar birbirine girdi. Taksi sırasın- 5 Ocak 2020 günü Suudi Arabistan’ın Medine şehrin-
da kokpitten bağrışma sesleri duyuldu. Kalkıştan den yerel saatle 05.10 sularında kalkan Airbus A321-
vazgeçen pilotlar uçağı yeniden körüğe yanaştırdı. Air 200 tipi uçakta bir yolcu fenalaştı. Yolcuya ilk müda-
France’a ait başka bir uçak ve başka uçuş ekibiyle to- halenin uçakta yapıldığı öğrenilirken, pilotlar Antalya
plamda 12 saatlik gecikmeyle Moskova’ya uçuldu. Havalimanı’na acil iniş kararı aldı. Ancak burada de
tıbbi müdahalelere devam edilmesine rağmen yolcu
RUSYA’DA PILOT GÖKYÜZÜNE PENIS hayatını kaybetti.
ÇIZDI
HASTA YOLCU IÇIN İSTANBUL’A ACIL INIŞ

11 Kasım 2020 gec- Bangkok-Frankfurt seferini yapan Tayland’ın THAİ
esi Moskova-Jekat- Havayollarına ait Airbus A380 tipi uçak 17 Ocak 2020
ering seferini yapan günü sabah saat 05.30’da hasta yolcu nedeniyle İs-
Pobeda şirketine ait tanbul Havalimanı’na acil iniş yaptı. Hasta yolcu am-
bir uçak rotadan çı- bulans ile hastaneye kaldırıldı. Bu, yeni havaalanına
karak gökyüzünde ilk A380 inişiydi.
penis çizdi ve bu
nedenle 22 dakikalık UÇAKTA DOĞUM
gecikmeyle indi. Pilotların bu rotayı (mastürbasyon
görüntülerini internete koyduğu için takımdan uzak- 3 Şubat 2020 günü Qa-
laştırılan) Rus milli futbol takımı kaptanı Artem Dzyu- tar Havayolları’nın QR830
ba’ya destek çıkmak amacıyla gerçekleştirdikleri öğre- sefer sayılı Doha-Bang-
nildi. Pilotlar hakkında soruşturma başlatıldı. kok uçuşunda 23 yaşında-
ki Taylandlı yolcu, kabin

1318

ekibinin yardımıyla bir bebek dünyaya getirdi. Uçak HAVAYOLU ŞİRKET
Kalküta’ya acil iniş yaptı. HABERLERİ

KAPTAN PILOT UÇUŞTA RAHATSIZLANDI ATLAS GLOBAL IFLÂS ETTI

11 Şubat 2020 günü Pegasus Havayolları’nın Vi-
yana-İstanbul uçuşunu yapan Boeing 737-82R tipi
uçağında kaptan pilot uçuş sırasında rahatsızlandı.
İkinci pilot, Sabiha Gökçen Havalimanı Hava Trafik
Kontrol Merkezi’ne durumu bildirerek iniş önceliği ve
ambulans istedi. Uçak saat 14.35’de uçak indi. Son
yaklaşmadan önce kendine geldiği bildirilen ve ambu-
lansla hastaneye götürülen pilotun sağlık durumunun
iyi olduğu öğrenildi.

KALP KRIZINDEN ÖLÜM Şirketten tüm çalışanlarına 26 Kasım 2019 günü
gönderilen mesajda, nakit akışında yapılacak olan
14 Mart 2020 günü Dubai-Boston uçuşu yapan yeniden yapılandırma ve iyileştirme çalışmaları ned-
Emirates uçağında kalp krizi geçiren 59 yaşındaki bir eniyle uçuşların durdurulduğu ve personelin büyük
yolcu kurtarılamadı. bir kısmının 21 Aralık’a kadar izinli sayılacağı bildiril-
di. Havacılık medyasına sızan haberlere göre mali
PANIKLI YOLCU YÜZÜNDEN ACIL INIŞ sıkıntıların nedeni, 2016 yılından itibaren başlayan
ekonomik dalgalanma ve İstanbul Havalimanı’nda-
İstanbul’dan İngiltere’nin Manchester kentine sefer ki artan maliyetler olarak gösterildi. Önceden bilet
yapan Jet-2 şirketine ait uçak, Türk yolcunun panik almış olan yolcular mağduriyetlerini dile getirirken,
olması ve pilot kabinine giderek kapıya vurması ned- şirket buna mahal verilmeyeceğini, para iade ve bilet
eniyle Yunanistan’ın Korfu Adası’na divert etti. değiştirme işlemlerinin yapılacağını duyurdu.

DIYARBAKIR UÇAĞINDA HASTALANMA 21 Aralık günü uçuşlara tekrar başlayan şirkete
yolculardan tepkiler geldi. Çünkü 22 Aralık için bileti
2 Temmuz 2020 günü saat 11.10’da Diyarbakır-An- olanlara sadece 1 gün öncesinde biletlerinin ertel-
kara seferi için havalanan uçakta bir yolcu fenalaştı. endiği bilgisi verilmişti ve bu öfke yarattı. Durum biraz
Uçağın Esenboğa Havalimanına inişinde sağlık eki- yatışmışken 1 ay sonra (19 Ocak 2020) uçuşlar gene
pleri uçağa geldi. Hastaneye kaldırılan yolcunun Cov- durduruldu. Son 1,5 yıldır içine düştüğü mali krizi
id-19 mu, yoksa panik mi olduğu bildirilmedi. atlatamayan şirketin bankalara, piyasaya ve çalışan-
lara olan toplam borcu 780 milyon TL’ye ulaştı. İşten
UÇAKTA KORONADAN ÖLÜM çıkarılan veya maaş alamayan 2 bin personel gas-
pedilen haklarını alabilmek için ‘Atlaszedeler Adalet
19 Aralık 2020 günü ABD’de United Airlines’ın Flor- Platformu’ (AZAP) olarak mücadele etti.
ida-Los Angeles uçuşunda, Covid-19 testi pozitif olup
bunu gizleyerek uçağa binen bir yolcunun ölmesi Şirketin geçmişi: AtlasGlobal, önceki adıyla Atlas-
panik yarattı. Uçak New Orleans’a acil iniş yaparken Jet, merkezi İstanbul’da bulunan ulusal şirketlerim-
olayın şahitleri, yolcunun aşırı terlediğini ve nefes izden olup 14 Mart 2001 tarihinde Öger Holding A.Ş.
darlığı çektiğini söyledi. tarafından kurulmuştur. İç ve dış hatlarda tarifesiz
seferlerle yolcu ve yük taşımacılığı yapan AtlasJet, ilk
uçuşunu 1 Haziran 2001 tarihinde gerçekleştirmiştir.
World Focus şirketinden kiralanan ve AtlasJet olar-
ak yapılan seferde 30 Kasım 2007 gecesi Isparta’da
düşen uçakta 57 kişi ölmüş, şirket uçuşlarını durdur-
muş, 2015’te adını AtlasGlobal olarak değiştirmişti.

Rauf Eren yazıyor: Beklenen son; Atlas’ta ‘Kırmızı
Pazartesi’: “Yeniden uçacak, şöyle kaçacak, şu ka-
dar uçak getirecek gibi balon haberlerin bir işe yar-
amadığı sadece bu şirkete emek veren pilotundan
sekreterine çalışanları yatıştırmak ve umut pom-
palamak amaçlı olduğu kısa sürede ortaya çıktı. Eee

1319

‘bal, bal demekle ağız tatlanmıyor.’ Atlas patronajının PEGASUS, KÜRESEL ETIK ILKELERI
“para gelecek, dertler bitecek” dediği nakit bir türlü IMZALAYAN ILK YERLI HAVAYOLU
gelmedi. 4 aydır “arada ellerine tutuşturulan” üç ku- ŞIRKETI OLDU
ruş para dışında çalışanlar maaşlarını alamadı. Ka-
bin başta olmak üzere büyük bir personel grubu bu Birleşmiş Milletler Küresel İlkeler Sözleşmesi (UN
süreçte işten atıldı. “Hakkımızı verin” diyenlere “mah- Global Compact), rekabet içindeki iş dünyasında etik
kemeler orada” cevabı verildi. Mahkemeye gitsen, kültür bağlamında ‘10 İlke’ belirlemiştir. Bu ilkeler-
avukat tutsan para lâzım… Tam bir çaresizlik hali. in özeti: İnsan hakları ihlâllerine suç ortağı olmama,
Hadi kaptanlar, bir yolunu bulup bir başka şirkette çalışanların sendikalaşma ve toplu sözleşme hak-
veya yurt dışında iş bulurlar da, ya kabin memurları ve larını engellememe, çocuk işçi çalıştırmama, ay-
yer personeli; onlar ne yapacak? 8 milyon işsizin old- rımcılık yapmama, çevreye saygılı olma, çevre dostu
uğu, lisansüstü diploması bulunanların elektrik say- teknolojileri destekleme, rüşvet ve yolsuzlukla savaş-
acı okuduğu, mühendislerin asgari ücrete razı olduğu ma… Pegasus, 2019 yılında Türkiye’de bu sözleşmeye
bir ülkede nasıl iş bulacaksın? Hele bir de yaşın il- imza atan ilk hava yolu şirketi oldu.
erlemişse şansın sıfıra yakın. Bunun yanında Atlas’ın
iflâsı yolcuları da ciddi biçimde etkileyecek. Örneğin SUNEXPRESS’DEN ÇEVRECI HAMLE
artık Erivan seferleri olmayacak, KKTC uçuşlarında
rekabet unsurlarından biri sahadan çekilecek... Herk- Türk Hava Yolları (THY) ile Lufthansa’nın ortak ku-
esin sonunu bildiği ama çekirdek çitleyerek seyrettiği ruluşu SunExpress, İklim Koruma Örgütü (Atmosfair)
bir süreci hep birlikte yaşadık...” (Airlinehaber.com tarafından çevre dostu havayolları arasında ilk sıralar-
16.2.2020) da gösterildi. Örgüt, dünya genelinde 200’e yakın ha-
vayolu şirketinin çevre duyarlılığı ve karbon emisyonu
HAVA-SEN’IN BILDIRISI: konusunda değerlendirildiği 2018 Havayolu Endek-
sini açıklandı. Buna göre SunExpres, modern ve ver-
“Havacılığın gerçek sa- imli filosu ile çevre dostu havayolları sıralamasında
hibi çalışanların, etkin bir 6’ncı sırada yer aldı. SunExpress, bu yıl Dünya Çevre
temsilcisinin olmamasının Günü’nde başlattığı ve uluslararası uçuşlarında kul-
ağır sonuçları, her olumsu- lanılan plastik ürünleri geri dönüştürülebilir alterna-
zlukta maalesef çalışanların tif malzemelerle değiştirme girişimini 2020 Ocak ayı
sırtından çıkarılmaktadır. Söz itibariyle tüm uçuşlarında uygulamaya başlayacak.
konusu emek olunca en baş- Şirket bu girişimiyle 10 milyon adet tek kullanımlık
ta sarı sendikalar ve ortağı plastik ürün yerine dönüştürülebilir çevre dostu al-
işverenler yaşananları görmezden gelmekte, kış or- ternatif ürün kullanacak.
tasında işsiz, parasız ve çaresiz bıraktığı çalışanların
yaşadığı travmayla ilgilenmemektedir. Yıllarca gece
gündüz demeden sivil havacılığımıza hizmet eden, bir
markayı yoktan var eden Atlasglobal çalışanlarının
adeta bir toplu kıyıma tabi tutularak işten çıkartılması,
hak ve alacaklarının ödenmemesi, üzerinde ciddiyetle
durulması gereken ekonomik ve sosyal bir sorundur...
İflâs sürecinin işveren tarafından başlatıldığı, ay-
lardır maaşları ödenmeyen Atlasglobal çalışanlarının
yanında olmak, sorunlarına destek vermek, uzun süre
devam edecek hukuki sürecin takipçisi olabilmek ve
ana temas noktası olmak amacıyla konusunda uzman
akademisyenlerden hukuki destek alarak çalışmalara
başladık... Hava-Sen’e ödenen aidatın her kuruşu
lükse makam arabalarına, silahlı korumalara, ziyafet
sofralarına değil çalışanların sorunlarının çözümüne,
emeğin korunmasına, zorda olana yardıma harc-
anmaktadır. Hava-Sen’in sendikacılık anlayışında,
üyesini satmaya, işverenle danışıklı döğüşe, içeriği
belli olmayan dava dilekçelerine, salonu belli ol-
mayan mahkemelere yer yoktur. (Airporthaber.com
20.2.2020)

1320

PEGASUS ŞIRKETINE, İSTANBUL VE Üniversitesi, beyaz eşya sektöründe Arçelik, kargoda
S.GÖKÇEN HAVAALANLARINA İTIBAR MNG, mücevherde Atasay, otomobilde Fiat ve Dacia,
ÖDÜLÜ sigortada AXA, ilaçta GSK… olurken; havayolları kat-
egorisinde Pegasus, havalimanları kategorisinde İs-
tanbul ve Sabiha Gökçen Havalimanları ödüle değer
görüldü.

TÜRK HAVA YOLLARI 87 YAŞINDA

Marketing Türkiye ve AKADEMETRE iş birliğiyle Türkiye’nin en değerli markası ve dünyanın
düzenlenen ve zaman içinde pazarlama sektörünün en çok ülkesine uçan havayolu Türk Hava Yolları
en önemli standartlarından birine dönüşen “The ONE gökyüzündeki 87. yılını kutluyor. Ay yıldızlı bayrağı
Awards: Bütünleşik Pazarlama Ödülleri”nde ka- ilk kez 1933 yılında, toplam 23 koltuk kapasitesine
zananlar 9 Ocak 2019 günü Raffles İstanbul’da düzen- sahip 5 uçaklık filosuyla taşımaya başlayan küresel
lenen görkemli bir törenle “Yılın İtibarlısı” ödüllerini marka, bugün 360 uçaklık modern bir filoya ve 127
aldı. ülkeyi kapsayan rakipsiz bir uçuş ağına sahip. Bayrak
taşıyıcı THY ilk yurtdışı seferini 1947 yılında, Ankara –
İstanbul – Atina hattında gerçekleştirdi. TC-ABA tescil
kodlu DC-3 uçağı ile gerçekleştirilen uçuş toplamda 2
saat 40 dakika sürdü. Türk Hava Yolları ilk Atina se-
ferinden 4 yıl sonra, 1951 yılında Lefkoşa, Beyrut ve
Kahire ile uluslararası uçuş noktalarını genişletti.

THY DÜNYANIN EN BÜYÜK 10’UNCU
HAVAYOLU ŞIRKETI

“İtibar ve Marka Değer Performans Ölçümü” Havacılık sektörü üzerine uluslararası araştır-
araştırması, 12 ilde toplam 1.200 kişiyle yüz yüze malar gerçekleştiren OAG’ın (Resmi Havayolu Reh-
gerçekleştirilen görüşmeler şeklinde yapıldı. Sonuçta, beri) 2010-2019 yılları arasını kapsayan dönem için
40 sektörün yıl içinde itibarını en çok artıran markal- yaptığı incelemede dünya çapında, havacılıkta en hızlı
arı ve bu başarıya ortak olan paydaşları, “Yarının büyüyen ülke Türkiye oldu. İncelemeye göre küresel
Suyu” çalışmasıyla Finish, e-ticarette Carrefour-Sa, havacılık pazarında son 10 yıla Türk Hava Yolları dam-
giyim sektöründe LC Waikiki, eğitimde Bahçeşehir ga vurdu. Yapılan analizde 126 ülke ile dünyada en çok
ülkeye uçan havayolu olan ve ortalama günde 1.300
uçuş gerçekleştiren THY, koltuk kapasitesi (taşıdığı
yolcu sayısı) ile dünyanın en büyük 10’uncu havay-
olu şirketi olarak gösterildi. İlk sıralarda 265 milyon

1321

koltuk ile American Airlines, 243 milyon ile Delta, 210 eniyle, Pegasus Hava Yolları CEO’su Mehmet Nane İz-
milyon ile Southwest yer alırken, 93 milyon ile THY mir’e hareket edecek olan uçaktaki yolculara sürpriz
10’uncu oldu. yaptı. Kabine girerek tüm yolculara kolonya ikram etti
ve iyi yolculuklar diledi.
Turkish Cargo ise son 10 yıldaki yükselişi ile dün-
yanın en büyük 7’nci hava kargo markası konumu- İŞ DÜNYASINA YÖN VEREN 50 CEO
na ulaştı. E-ticaret sektörünün gelişmesi ve THY’nin ANKETININ BIRINCISI MEHMET NANE
uçuş ağının genişlemesi ile 2009 yılında 238 bin ton
kargo taşıması gerçekleştiren Turkish Cargo, 2019
yılında bu rakamı %500’ün üzerinde artırdı ve 1,5 mi-
lyon tonun üzerinde kargo taşıması gerçekleştirdi.

THY ÇOCUKLARI GELECEĞIN PILOTLARI
OLARAK HAZIRLIYOR

Türk Hava Yolları Havacılık Akademisi, gökyüzü sev- Business Life dergisinin her yıl geleneksel olar-
dasını 8-12 yaş grubu çocuklara aşılamak için düzen- ak düzenlediği “İş Dünyasına Yön Veren 50 CEO”
lediği eğitimlerde 6 ayda 300 öğrenciye uçak simu- araştırması anketi, ilk 50’ye giren CEO’ların, okur
latöründe pilotluk deneyimi yaşattı. THY, “Çocuklar geri bildirimleri ve 250’yi aşkın üst düzey yöneticinin
İçin Havacılık Eğitimi” adlı program ile havacılığı katılımıyla gerçekleştirildi. Pegasus Hava Yolları
sevdirip, geleceğin pilotları, teknisyenleri ve kabin Genel Müdürü Mehmet T. Nane birinci oldu.
görevlilerini yetiştirmeyi amaçlıyor. Dünyada 8-12 yaş
grubu çocuklara havacılık eğitim veren bu kapsamda THY ‘EN DEĞERLI MARKA’
başka bir program olmadığına dikkat çeken program
koordinatörü Ramazan Keyfi; çocuk esirgeme yurt- Marka değerleme ve strateji danışmanlığında dün-
larında kalan çocuklara havacılığı sevdirmek ve kısıtlı yanın önde gelen bağımsız kuruluşlarından olan
imkânları göz önüne alınarak öncelik verildiğini, bu Brand Finance, 2020 yılı değerlendirme sonuçlarını
çalışmanın benzerinin dünyada olmadığını belirtti. açıkladı. Bu yılki sonuçlara göre Türk Hava Yolları,
Türkiye’nin tüm sektörlerde “En Değerli Markası” ilân
YILIN CEO’SU MEHMET NANE edildi. Geçtiğimiz yıllarda da bu unvana lâyık görülen
bayrak taşıyıcı havayolu, 2020 yılı sonuçları ile Türki-
Pegasus Hava Yolları ye’nin en değerli markası unvanını bir kez daha tes-
Genel Müdürü Meh- cilledi.
met T. Nane, Perapost
tarafından her sene COVID-19 SALGINI ŞIRKETLERI VURDU
gerçekleştirilen anke-
tin bu seneki sonuçları- 2020 yılı başından itibaren tüm Dünya’da olduğu
na göre “Yılın CEO’su” gibi ülkemizde de havayoyuyla seyahat kısıtlamaları
seçildi. Pegasus’un di- adım adım arttı. Çin, G.Kore, İran, S.Arabistan gibi
jital dönüşümüne ettiği riskli ülkelerden başlamak üzere salgının yayıldığı
öncülük, misafiri merkeze Avrupa ülkeleri ve ABD uçuşlarında frekans azalma-
koyan hizmet yaklaşımı, ları oldu, Mart ayı sonunda tüm dışhat uçuşların dur-
verimlilik odaklı yönetim biçimi, sivil toplum kuru- durulmasıyla sonuçlandı. 28 Mart’ta Sabiha Gökçen
luşlarında bugüne kadar aldığı ve devam ettiği görev- Havaalanı kapatıldı. İç hatlarda uçuşlar sadece İstan-
ler ve toplumsal cinsiyet eşitliği konusundaki aktif bul Havalimanından, THY uçaklarıyla ve seyahat izin
çalışmaları sebebiyle bu unvana layık görülen Me- belgesi koşuluyla 14 büyük şehire yapılmaya başlandı.
hmet T. Nane, plâketini Perapost Kurucu Ortağı ve Bu şehirler şunlardı: İstanbul, Ankara, Samsun, Trab-
Reklam Grup Direktörü Elçin Gocay’ın elinden aldı. 1 zon, Erzurum, Van, Diyarbakır, Malatya, Gaziantep,
Haziran 2020 günü içhat uçuşlarının başlaması ned- Kayseri, Konya, Adana, Antalya, İzmir. Sonradan iç ve
dış hat uçuşlarında kısıtlamalar kalktı ise de, büyük
mali kayıplar yaşandı… THY Kamuyu Aydınlatma Plat-
formu’na (KAP) 2020 yılının 3. çeyreğine ilişkin fi-
nansal sonuçlarını bildirdi. Şirketin yılın ilk 9 ayındaki
toplam konsolide net zararı 5 milyar 203 milyon TL
oldu.

1322

HAVACILIKTA ÖZLÜ SÖZLER sonra bir tane değişmeyen, kesin gerçeklikle
karşılaştım: En iyi, en becerikli pilotlar her zam-
an en çok deneyimi olanlardı.“

Chuck Yeager

“Kimse doğuştan pilot değildir.“
Chuck Yeager

“Sakin denizde herkes dümeni tutabilir.”
Publilius Syrus

“Başkalarının hata ve talihsizliklerinden ders
çıkarmak öğreticidir.”

Publilius Syrus

“Havacılıkta temel gereksinim, makinelerden “Havacılıkta hata yapmak kaçınılmazdır, özel-
çok yetenek ve beceridir.” likle de yeni bir şeyler öğrenirken. İşin sırrı
ölüme götürecek hatayı yapmamaktır.”
Wilbur Wright
Stephen Coonts
“Olaylar düzgün giderken işi herkes yapabilir.
Havacılıkta istikrar ve sürdürülebilirlik önemlid “Uçağın sadece havada giden bir araç olduğu
ir.“ fikrini aklınızdan çıkarın. Uçak havada giden
bir otomobil değildir. Onun gibi ses çıkarabilir,
Ernest K. Gann onun gibi kokabilir, hatta içi ona benzer biçimde
tasarlanabilir; ama arada bir fark vardır; uçak
kanatları üstünde uçar.”

Wolfgang Langewiesche

“Zaman zaman kasırgalardan, sisten, kardan “Bir pilotun mükemmel bir hafızası olmalıdır.
rahatsız olabilirsiniz. Böyle zamanlarda bun- Ancak bundan daha önemli olan iki becerisi; hı-
ların üstesinden gelenleri düşünerek kendinize, zlıca muhakeme yapıp karar verebilmek ve sak-
“Onlar yapabildiyse ben de yaparım” deyin.” in ve yıkılmaz bir cesarete sahip olmaktır.”

Antoine de Saint Exupéry Mark Twain

“Bir uçak her hangi bir pilotu hayal kırıklığına “Eğer bir uçuşta her şey mükemmel gidiyorsa,
uğratabilir, ama iyi bir pilotu asla şaşırtamaz.” bilin ki bir şey unutulmuştur.”

Len Morgan Robert Livingston

“Kendini ve uçağını çok iyi bilen pilotlar, “Hiçbir uçağın “A” modeli ile uçmayın.”
mükemmeliyet denen şeye yaklaşabilir.” Ed Thompson

Richard Bach Kaynak: http://www.b737.org.uk/pilotingquotes.htm
Çeviri: Psk. Selin Çulcuoğlu, Prof.Dr. Hasan Fehmi Töre
“Uçuşta hiçbir zaman korkmadığını söyleyen
bir pilot, yalan söylüyordur.“ Publilius Syrus, Milattan önce 1. yüzyılda yaşamıştır.
Suriye’den İtalya’ya köle olarak getirilmiş ünlü bir
Louise Thaden düşünürdür. Ahlâki ve insani özellikler üzerine meşhur
özdeyişleri vardır. Doğaçlamada çok ünlüydü. Sezar’ın
“Ölmekten hep korkmuşumdur. Bu korkum da bulunduğu bir yarışmada tüm rakiplerine yenerek
beni uçağımla ve acil durum ekipmanımla ilgili büyük ödül almıştı.
her türlü bilgiyi öğrenmeye itmiş, uçağımı her
zaman saygılı uçurmama neden olmuş ve beni Chuck Yeager (1923-2020): Amerikalı efsane ask-
kokpitte dikkatli olmamı sağlamıştır.” eri pilot. 2. Dünya Savaşında bir günde 5 Alman uçağı
düşürmüştü. 1954 yılında general rütbesiyle emekli
Chuck Jeager olduğunda toplamda 10 bin saat uçuşu vardı. Ses hızını
geçen ilk pilottur (1947).
“Her çeşit uçakla Dünya’nın her yerinde ve
her çeşit pilot ile uçtum. Her biriyle tanıştıktan

1323

BİR BULUT olarak dışa doğru yayılmasıyla gelişir. Aslında örs,
hava sıcaklığının yükseklikle değişmesinin durmasını
KÜMÜLONİMBÜS gösterir. Tropopoza ulaşan bir Kümülonimbüs daha
fazla yükselemez. Çevresi soğuyunca yavaş yavaş
Uygun koşullar altında şiddetli sağanak, dolu, dağılır. Başlangıcından dağılışına kadar (enleme
yıldırım, boran, hortum ve kasırga gibi tehlikeli hava bağlı olarak) varlığını saatlerce sürdürebilir. dağıl-
koşullarına yol açan bulut cinsidir. Tropikal kuşak- madan yakınında bir başkası doğarak gelişebilir. Bu
ta 600-18.000 metreye kadar yükselebilir. Böylesi yüzden meteorologlar fırtınaları Kümülonimbüs un-
bir kümülonimbüsün içindeki enerjinin Hiroşima’ya surlarının hücreleri olarak tanımlarlar. Bazen birkaç
atılan atom bombasının 10 katına eşit olduğu hesap- tanesi bir araya gelip dev yapı oluştururlar ki buna
lanmıştır. Kalvus ve Kapitallus isimli iki türü vardır. “Süper Hücre” denir. Bu oluşum bazı bölgelerde bir
Yağış türü olarak şiddetli sağanak ve dolu bırakır. Ol- günden fazla sürebilir. Uluslararası Bulut Atlasının
gun kümülonimbüsün klasik biçimi, genişliği birkaç ilk yayımlandığı halinde kümülonimbüsler 9. Sıradaki
kilometre ve yüksekliği 18 km (tropikal kuşakta) ul- cins bulut olarak yer almıştı. Ancak sonraki yıllarda
aşabilen, tepesinde demirci örsü gibi yayılan bölümle bu sıralama değişerek 10. Sıraya geçmesine rağmen
devasa dikey sütun görünümündedir. Bulut buz kris- kümülonimbüsler hala “Dokuzuncu Bulut” deyimiyle
tallerinden oluşur, ancak içinde hem su damlacıkları, anıldıkları olmaktadır.
hem de buz kristalleri bulunur. İstikrarsız hava koşul-
larında içindeki dikey hareketlilik, boyutlarındaki Boran, fırtına, şimşek, şiddetli yağış, zaman zaman
büyüme, sınırlarının genişlemesi çok hızlı olmaktadır. dolu ve hortuma neden olan bir bulut veya kümesidir.
Yatay hızı 15 km/h civarındadır. Bulutun çekirdeğinde Genellikle kararsız hava kütleleri içinde oluşur. Bo-
saatteki hızı 40-110 km ulaşan çok büyük dikey akım- ranın başlangıç evresinde kümülüsler vardır. Gelişen
lar vardır. bulut (lar) kümülonimbüse dönüşerek olgunluk
aşamasına geçer. Süper hücreli borana dönüşebilm-
Kümülonimbüsün büyüyerek devasa hale gelmesi esi için çok kararsız atmosfer, güçlü rüzgâr kayması
için atmosferde üç koşul gerekir: (hem şiddet hem de yön açısından) gerekir.

1) Bulutun çevresinde yeterince ılık ve nemli hava Kaynak: O.G. Baykal (Airkule: 15 Haz. 2020)
kütlesinin olması.
ORAJ NEDIR?
2) Bulut civarındaki troposfer rüzgârları onun
hareket yönü ve yüksekliğinden yeterince hızlı ol- Gelişmiş kümülüs ya da kümülonimbus’tür. Tür-
malıdır. Bulut bu şekilde öne doğru eğim kazanırken bülans, yağış, gök gürültüsü, dolu ve buzlanma gibi
uzun ömürlü (dağılma sürecinin gecikmesi) olabilir. hava olaylarını içinde barındıran, yaklaşık 2 saat süren
lokal fırtınalara oraj denir. Oraj esnasında değişik
3) Bulutun etrafındaki atmosfer kararsız olmalıdır. yönlerden rüzgâr esebilir, arada güneş çıkabilir ve
Eğer irtifa arttıkça çevre sıcaklığı hızla düşüyorsa, gök gürültülü fırtına durumları görülebilir. Oraj bu-
buluta giriş yapan ve yükseldikçe soğuyan ılık nem- lutu içerisine giren uçaklarda türbülans, yıldırım
li hava, çevresinden daha sıcak olduğu sürece yük- çarpmaları ve sarsıntılar yaşanabilir. Kümülüs bu-
selme yeteneğini koruyacaktır… lutları, tabandan tavana doğru dikey bir şekilde
gelişen, aşağıdan yukarıya doğru kuvvetli hava akım-
Kümülonimbüsün tepesindeki örs formunun Lat- ları oluşturabilir. Oraj bulutu ise daha fazla gelişmiş
incesi “İncus” olarak adlandırılmıştır. Atmosferin kümülüs bulutlarını ifade eder. Uçak rotaları belirle-
yüksek kesimlerindeki kuvvetli rüzgârlar nedeniyle nirken oraj riskine dikkat edilir. Oraj riskinin yüksek
çok geniş sahaya (100 km) dağılabilir. Örs, yukarı olduğu durumlarda rötarlar yaşanabilir. Oraj riskinin
(dikey) akımın yavaşlaması ve stratosferde çok kararlı bulunduğu durumlarda uçuş güvenliği açısından hava
bir havayla karşılaşması sonucu, bulut tepesinin yatay yolculuğu tercih edilmez. (M.Ç.)

1324

BİR UZAY DEVLETİ
FANTEZİSİ

ASGARDİA UZAY KRALLIĞI

bakanlı hükümetin başkanı Venezuela’lı avukat Ana
Mercedes Diaz ve yüksek mahkeme başkanı Hong
Kong’lu avukat Zhao Yun’dır. Partileri olmayan par-
lamentoda 8 Türk milletvekili olup, vatandaşların 40
binden fazlası Türk (18 bini İstanbul’da yaşamakta),
sonraki sıralarda ABD, Hindistan ve Çinliler bulun-
maktadır.

Tarihin ilk uzay ülkesi olan Asgardia 2016 yılın- Igor Ashurbeyli, vatandaşların şimdilik fizik-
da hayali olarak kuruldu. Deneysel bir proje olup sel olarak Dünya’da bulunacaklarını, 2023 yılında
NASA tarafından yönetiliyor. 2017 yılının sonlarında gerçekleşecek uluslaşma süreci sonunda, sınır-
Dünya’dan (sembolik olarak bir uydu ile) ayrılmış ve ları olmayan bağımsız ve özgür bir ülkede (kısmen
uzaya yerleşmiştir. Amacı, yeryüzünü uzaydaki birçok Ay’da) yaşayacaklarını söylemekte. 2043’te kalıcı bir
tehdide (meteorlar, uzay çöpleri, başka yıldızlardan Ay yerleşkesi plânlanıyor... Şimdiye kadar yapılan
gelecek saldırılar, vs) karşı korumak olarak belir- vatandaşlık başvurularının %80’inin erkeklerden
lenmiştir. İskandinav mitolojisindeki Tanrı Odin’in oluşmasının sıkıntı yarattığını, kadın sayısının art-
yönettiği Asgard’dan esinlenilen Asgardia uzay ülkesi masının yaşamsal önemde olduğunu, uzayda doğan
(gökyüzü kenti), Dünya yörüngesinde bir lokasyonda ilk bebeği görmeyi umduklarını da eklemekte.
kurulacak; 100 bin insan burada kendi kurallarıyla
yaşayacak. Devletin ambleminde Antik Mısır Tan- Asgardia vatandaşlığı için en bilgili, yetenekli ve zeki
rıçalarından Horus’a (Ra) atfedilen Ra’nın gözü, 6 insanların seçilmesi (IQ testi yapılması) düşünülmekle
köşeli bir yıldızı veya bir papatyayı andıran görseller birlikte şimdiye kadar 100 € ödeyen herkes ‘Asgardi-
bulunmaktadır. an’ yapılmıştır; sonraki kayıt ücreti 1.000 $ olacaktır.
Asgardia’nın ilk toprak parçası olarak kabul edilen
Asgardia’nın 2,4 kg ağırlığındaki uydu 2017 yılında uzaya gönder-
vatandaşları, par- ilmiştir. Uydunun içerisinde Asgardia vatandaşlarının
lamentosu, ulusal fotoğraflarının yer aldığı bir hard disk bulunuyor. Dün-
marşı ve devlet ya yörüngesinde sürekli olarak yer değiştiren uydu
başkanı (kralı) var; Asgardia’nın resmi web sitesinden izlenebiliyor.
özgün yasaları
ve kendi paraları Hazırlayan: M.Çetingüç
da olacak. Başvuruların 100 bini geçmesi halinde Kaynaklar:
Birleşmiş Milletler’e uzay devleti olarak başvurulacağı h t t p s : / / w w w. n e w s t a t e s m a n . c o m / s c i e n c e - t e c h /
duyurulmuştu. Ancak halen 200’den fazla ülkeden space/2019/10/lembit-pik-russian-billionaires-and-sex-
281.652 vatandaşı bulunan ülkenin (Space Kingdom space-inside-congress-world-s
of Asgardia) henüz BM’ye kabulü bulunmamak- h t t p s : / / t r. s p u t n i k n e w s . c o m / y a s -
tadır. Seçilmiş ilk devlet başkanı (kralı), Azerbaycan am/201811141036139929-asgardia-vatandaslik-ucreti-bel-
doğumlu Rus bilim ve iş adamı Igor Ashurbeyli’dir. li-oldu/
Parlemendo Başkanı İngiliz siyasetçi Lembit Opik, 12 https://en.wikipedia.org/wiki/Asgardia

1325

BİR UÇAN DAİRE FANTEZİSİ BİR UZAY ARACI

FEYDAMİD SPACEX – CREW DRAGON

Antakya’lı Fevzi Yertut Elon Musk’ın, SpaceX şirketinin Crew Dragon uzay
kapsülü, 2 astronotu (Douglas Hurley, Robert Behnk-
ve arkadaşları 1960’lı yıl- en) ISS’e götürdü. 30 Mayıs 2020 günü fırlatılan
kapsül, 19 saatlik yörünge uçuşundan sonra ISS’e
lardan itibaren başlattıkları kenetlendi ve astronotlar ISS’e geçti. Burada 2 ay kal-
an astronotlar 2 Ağustos 2020 günü başlayan dönüş
çalışmaları 1978 yılında yolculuğunu da başarıyla yaparak, 18 saatlik uçuş
sonunda 3 Ağustos sabaha karşı saat 04.55’de Meksi-
açıklarken, uzay yarışında ka Körfezinin Florida/Pensacıla açıklarında paraşütle

dünya devletlerinden çok denize yumuşak iniş
yaptı. Bu, 45 yıl
ileriye geçmiş olduklarını önceki Apollo görev-
lerinden bu yana ilk
iddia ettiler. Midan adlı denize inişti. Crew
Dragon, 15 Kasım
uçan daire biçimindeki uzay aracında elektron enerjili günü ISS’a ikinci
seferini de yaptı
‘Balem’ motoru ile hafta sonu uzaya gidileceği, aracın 4 koltuklu olan kapsülün genişliği 3,7 m, yüksek-
liği 4,5 m, iç hacmi 9,3 m3. 6 ton yük taşıyor, max.
evin önüne park edilebileceği gibi ayrıntılar TV’lerde 7 kişi alabiliyor. Dragon’u fırlatan Falcon 9 roketi,
tekrar tekrar kullanılmak üzere belirli bir irtifada
açıklanmış, ama hayata geçememişti. ayrılarak geri gelmek ve kalktığı pozisyonda inmek
üzere tasarlanmıştı. Nitekim bu fırlatılış sonrası bunu
Kendilerine ”Fey-

damid Uzay Uçuş

Projesi Genel

Merkezi”adını ver-

en kuruluş yaptığı

basın açıklamasın-

da; “Balem adını

verdiğimiz motor, ne nükleer enerjiyle, ne de benzinle

çalışmaktadır. Atmosferde saatte 40 bin, uzayda 200

bin km hıza erişilebilir. Bu motorda sadece hareket-

li elektron enerjisinden faydalanılmaktadır. Genel

merkezimizin geliştirdiği “Feydamid” sisteminde,

grubumuzdan başkaları tarafından bilinmeyen bir

fizik kanunundan faydalanılmaktadır. Bulduğumuz

bu yeni kanuna “Dörden olayı” adını veriyoruz. Yeni

geliştirdiğimiz Midan aracı bağımsız hareket eder,

yerden kumandayı gerktirmez ve bu aracı bir veya

birkaç kişi kullanabilir. Ayrıca hava limanı istemez,

evin önüne park edilebilir. Aracın bu modeli yapılmış,

deneyde başarılı olunmuştur. Makina Mühendisi M.

Fevzi Yertut çalışmaları ve yaptığı çeşitli deneyler

neticesinde icat ettiği basit bir aletle statik enerjid-

en yıllık yaklaşık (manyetik alandan) kinetik enerji

çıkarabildiğini ifade etti. “Dünyayı Döndüren Motor”

ile ilgili olarak, “Elimizde çok büyük bir güç kaynağı

bulunmakta. ‘Manyetik Alan’ enerji doludur. Ömrü

yaklaşık 150 yıldır. Takviye edildiğinde de milyonlarca

yıl enerjisi kaybolmaz” diyor...

1931 doğumlu olan M. Fevzi Yertut 1956 yılında Yıldız

Teknik Üniversitesi Makina Mühendisliği’nden mezun

oldu. Köy Hizmetleri Hatay İl Müdürlüğü, Diyarbakır

Bölge Müdürlüğü görevlerinde bulundu…

FEYDAMİD adı; FEvzi Yertut DAnser MİDan’dan

oluşturulmuştur.

Hazırlayan: M.Çetingüç

1326

BİR KİTAP

AVIATION PSYCHOLOGY

başardı. Astronotlardan birinin çocuğuna ait dinozor 2020 yılı Mart ayında Cambridge
oyuncağı da kapsülde idi, yerçekimsizlikte uçan oyun- Scholars Publishing tarafından yayınla-
cak ABD’de 25 $ fiyatla satışa çıktığı anda tükendi… nan kitabın editörlüğünü Dr. Öğr. Üyesi
Soyuz’a göre çok daha modern olan aracın içinde Ömer Akgül yaptı. Kitabın önsözündeki
astronotların ağır ve hantal astronot giysileri yerine, cümlelerden bazıları şöyle: “Eskiden
hafif giysiler kullanıldı. psikolojinin havası vardı, şimdi havanın
psikolojisi de var… Germanwings kazasından sonra ha-
2011 yılında Shuttle uçuşları iptal edildikten sonra, vacılıkta psikolojinin yeri ve önemi motivasyona, perfor-
9 yıldır Rusların Soyuz kapsülü ile ISS’e lojistik destek mansa, görev başarısına, insan kıymetlerine, müşteri
yapılmakta ve astronot değişimi sağlanmakta idi. deneyimine, ekonomiye, kalkınmaya, kazalara, vb olgu
ve süreçlere olumlu ve olumsuz etkileri olması hase-
ABD, Rusya’ya Soyuz ile ISS gidiş-dönüş için 82 mily- biyle daha da yükseldi. Havacılık sektörü barındırdığı
on $ ödemekte idi. Artık bu iş Dragon ile yapılacak. İlk riskler sebebiyle bu konuda en önemli çalışmaları ve
kez özel sektörün ürettiği bir araç uzaya insanlı uçuş araştırmaları yapan bir akademiye dönüştü ve sek-
yapmış oldu. “İnsanlık için küçük, uzay ticareti için törün lokomotifi olmayı başardı. Havacılık Psikoloji-
büyük bir adım” şakası yapıldı. si literatürüne katkı sağlamasını hedeflediğimiz ve
ülkemizde alanında ilk kolektif çalışma olan bu eserin
Florida’daki Kennedy Uzay Merkezi’nde bu proje yazılma fikri yüreklerimizi havaya uçurmaya yetti... Bi-
için 5 yıldır çalışılmakta idi. NASA sponsorluğunda-
ki projede SpaceX’e 3,1 milyar $, Boeing’e 4,5 milyar zler de bir yerden başka bir
$ verildi. SpaceX’in 2025 yılında Mars’a gönderilmesi yere seyahat etmek fikrin-
plânlanmakta… in uyanmasıyla başlayan bu
serüveni daha iyi tanımak an-
Hazırlayan: M.Çetingüç lamak ve havacılığa psikolo-
jik bakış açısını yükseltmek
için davranış bilimleri içer-
isinde yer alan farklı ekol
ve disiplinlerden, havacılık
sektörü hizmetine sunulan
çeşitli konuları sizlerle pay-
laşmak istedik. Bundan sonra yapılacak diğer çalışma-
lara ışık tutması ümidiyle keyifli okumalar dileriz.
Kitapta yer alan konuların başlıkları:
- Pilot Anonslarının Yolcuların Güven Algısına Etkisi:
Gamze Yeşilli Puzella, Ömer Akgül.
- Transaksiyonel Analiz ve Duygusal Zekâ Teorisinin
CRM’e Katkısı: Ayça Mumkule Erşipal.
- Kriz Dosyası; Atatürk Havalimanında Terör: Özlem
Çapan Özeren.
- Havacılıkta Yorgunluk: Ebru Beden, Gökçe Beden.
- Uçuş Korkusunu Yenme Programlarına Katılan Yol-
cuların Uçuş Deneyimlerinin İncelenmesi: Mehmet Ali
Erkuş, Şeyma Çetin, Ömer Akgül.
- Terör Sonrası Travmatik Stresi Belirleyen Önemli
Faktörler; 2016 Atatürk Havalimanı Saldırısı: Mert Ak-
canbaş, Enise Akgül, Ömer Akgül.
- Hava Yolu Örneğinde Yakıt Tasarrufu Davranışlarının
Modellenmesi: Ömer Akgül.
- Yeni Destinasyon: Duygu Turizmi: Ömer Akgül.
- Durumsal Farkındalık Geliştirmede Mindfuless
Çalışmaları: Alev Elmas.
- Atatürk Havalimanı Saldırısından 6 Ay Sonra Per-
sonelde Travmatik Stres Göstergeleri ve Travma Son-
rası Gelişme: Merve Elif Şahne, Gökben Hızlı Sayar.
- Pilotların İş Yaşam Dengesi Üzerine Nitel Bir Çalış-
ma: Neşe Çakı, Siyret Ayas.
Ayrıntılı bilgi: https://www.cambridgescholars.com/avia-
tion-psychology

1327

MİZAH KÖŞESİ

PILOTLARIN BÜYÜMÜŞ BIRER ÇOCUK
OLDUKLARI

Çocuk: Anne ben büyüyünce pilot olmak istiyorum!
Anne: Ama ikisi birden olamaz ki; hem büyümek
hem de pilot olmak

1328

DUYURULAR YILMAZ EVLENDI

PROF. DR. TUNCAY ÖZGÜNEN Üyemiz Dr. Gözde Yılmaz
22 Ağustos 2020 günü İbra-
Havacılık Tıbbı Derneği’nin ilk üye- him Makinecioğlu ile ev-
lerinden 1942 Antakya doğumlu olan lendi. Genç çifte ömür boyu
ağabeyimiz, 1967 Ankara Ü. Tıp Fakül- mutluluk diliyoruz.
tesi mezunu idi. Ankara-Mürted 4.
Ana Jet Üs’de ilkeli bir uçuş hekimi PSK. NIHAN K. ÖRÜKLÜ ATILIM
olarak görev yaptıktan sonra GATA’da ÜNIVERSITESINDE
Fizyoloji uzmanlık eğitimi aldı. Albay rütbesiyle eme-
kli olmasını takiben Çukurova Ü. Tıp Fak. Fizyoloji AD. Üyemiz N. Örüklü, Türk Hava Kurumundaki görevin-
Başkanlığı görevini sürdürdü. ‘Vander-İnsan Fizyoloji- den istifa etti; Atılım Üniversitesinde ve Vizyon Havacılık
si’ kitabını hazırladı. 2016 yılında Derneğimizin ‘Onur- Uçuş Akademisi’nde göreve başladı.
sal Üyesi’ seçilmişti. AsMA üyeliği de vardı. 19 Mart
2020 günü Adana’da vefat etti. Sıradışı bir insandı. GÖKBEN HIZLI SAYAR PROFESÖR OLDU
Eşine ve çocuklarına kendi soyadıyla birlikte ‘Tuncay’
adını da vermişti. Müthiş bir zekâsı, dil öğrenme bec- Üsküdar Üniversitesi öğretim
erisi ve bitmeyen öğrenme azmi vardı; ilkeli ve müte- üyesi psikiyatri uzmanı Gökben H.
vazı kişiliğiyle iz bıraktı. Sayar, profesör olmuştur. Üyemizi
tebrik ediyoruz.
PROF. DR. HIZIR ALP
ICAM TOPLANTISI ERTELENDI

1933 yılında Van’da doğmuş, 1959’da 24-26 Eylül 2020 tarihler-
Ankara Ü. Tıp Fak’den mezun olmuş- inde Paris’te yapılacak olan
tu. Hava K mensubu olduğu için aynı 1. Uluslararası Havacılık
yıl uçuş hekimliği kursu almış, Diyar- Tıbbı Konferansı (First In-
bakır 8. Ana Jet Üs’de görev yapmıştı. ternational Conference of
Daha sonra GATA’da genel cerrahi ve Aerospace Medicine-ICAM
nöroşirürji ihtisasını tamamlayıp Es- 2020), Covid-19 pandemisinin yol açtığı ulaşım, finans
kişehir Hava Hastanesine atanmıştı. 1977 yılında al- ve hastalık bulaşma sorunları nedeniyle 23-25 Eylül
bay rütbesiyle emekli olup Gazi Ü. Tıp Fak. Nöroşirürji 2021 tarihlerinde yapılmak üzere 1 yıl ertelendi.
kliniğini kurmuş, 1999 yılına kadar aktif çalışmıştı. 24
Temmuz 2020 günü 87 yaşında vefat etti. Uçuş dok- ASMA MEETING ERTELENDI
torlarının duayenlerindendi.
Her yıl ABD’nin farklı bir
DR. ERTAÇ ALTUNER kentinde yapılmakta olan
Hava Uzay Tıbbı Bilimsel
1944 Eceabat doğumlu, 1969 Kongresi (Annual Aero-
İstanbul Tıp Fakültesi mezunu, sospace Medical Associ-
KBB uzmanı idi. THY’nin en eski ation Scientific Meeting)
hekimlerinden olup, 1996 yılın- Covid-19 pandemisi yüzünden 2020 yılında yapılamadı.
da ‘uçuş hekimi’ unvanı almıştı. 23-27 Mayıs 2021 tarihlerinde Reno’da yapılmak üzere
AeMC’lerde pilotaj muayeneler- ertelendi.
ini yapan arkadaşlarımızın du-
ayeni idi. Mesleğinde deneyimli, 6. HAVACILIK
karakter sahibi, ilkeleri olan bir VE UZAY
ağabeyimizdi. Havacılık Tıb- TIBBI
bı Derneğinin en eski üyelerindendi. 27 Kasım günü KONGRESI
Derneğin “2020 Yılı Başarı Ödülüne” lâyık görülmüş
ve plaketi eşine takdim edilmişti. 12 Aralık 2020 günü 21-27 Aralık
2020 tarihlerinde
Covid-19 nedeniyle Sağlık Bilimleri
vefat etti. Çalışmakta Üniversitesi Hava
olduğu Ataköy Has- ve Uzay Hekimliği
tanesinin AeMC’sine ABD düzenleme-
adı verildi… siyle web ortamın-
da yapılacaktır.
DR. GÖZDE

1329

YENİ ÜYELERİMİZ

Psk. Merve Tuğçe Doğru

Psk. Seda Ayar Üsküdar Üniv. İTBF. Psikoloji Bl.
mezunu (2017). 5. Dönem Havacılık

İstanbul Ü. Edebiyat Fak. Psikoloji Bl. Pikoloji2si0s1e9rtifAikraalsıkahibSi.a y ı : 3 5
mezunu (2011). Üsküdar Üniv. 5. Dö-

nem Havacılık Psik. sertifikası sahibi. Dr. Ali Kılıç

İstanbul, Anadolu Denetimli Ser- Gaziantep Üniv. Tıp Fak. 2012 yılı
mezunu. 2016 yılında Uçuş Hekimliği
B-2 SPIRITbestlik Müdürlüğünde görevli. İstanbul Ü. Havacılık
kursunu tamamlayarak AME statüsü
Psi•kolMoüjirseittyeübkast:e2kpleisrsaonnselprogramı öğrencisi. bir B-2 Spirit uçuş kkoanztraonl dsiıs.teÖmzeinliMbeesdleicyaenna24İsbtasnınbçulsen-

• Kanat açıklığı: 52,4 m sBöraühnçdelnie3v'lüenrüHnaıssltaannmeassiınsdoenuçcaulınşdma aykatnalı.ş ölçüm yaptı-

• Uzunluk: 21P.0skm. Selin Çulcuoğlu ğı için pilotlara müdahale izni vermeyerek kendiliğinden

• Yükseklik: 5İ,s1t8amnbul Bilgi Üniv. Psikoloji Bl. me- mkyaaezlkvıltcıımuvt esoalaydneüsşBitnü-d2. eBsaköYDyueyrıylsd.erıuiAct2ğeer0upaAyezvemaAÜriemln.rimTiyıkşeaiıgşpvntiibFr.HiaBhaka-v.2ra2euk0Kçe1uat4vğevımdeyeteürl.ezkArulie'snnnluıedn.ne-
• YBüoşklaüğaırğlııkrl:ık7z:1u1,n75u020,(22k00g019kg). Üsküdar Üniv. 5. Dönem da bu uçağı aldatmAakdaiçnina,kÇuullaknuırlıor.vaBuÜi.sTeıupçFaakkte. kBneoyloinji-
• sinin ne kadar gelişCtieğirnriaghöi sAteDri.r.AAsiysrtıcaanıT. üHrkavyaacpıılmıkı olan
• Kalkış sırasınHdaavkai cmılaıkksiPmsuikmolaoğjıirslıiks: e1r7t0if,i6k0a0sıkgsahibi.

• En yüksek hız: 1020 km/h

••KulİMltaişontıgomürcalaüsr::u44nxxuYPl7Gams7şekaank.trNeaPrrÜaıinhlniaEi:vlrNe. cGPitsrösaicknikçF1oe19lk1o98j7i-GBEl.-1m0e0ztuurnbuofans 1948 yılında üretilePnsTikHoKlo-1ji3siusçeağrtınifaikdaasçaohkibie(n3z.eDmöenketem- ).
Menzil: 11.100(2km019). Üsküdar Üniv. 5. Dönem
Üretim sayısı: 2H1avacılık Psikolojisi sertifikası sahibi. dir fakat THK-13 seri üretime geçemedi, üretim alanı devlet

Northrop Grumman B-2 Spirit, nükleer ve konvansiyonel (tAariarlfiınnedaHnakbaepr)atıldıP2. 0s1k7. Kübra Sezikli İngilizce
silahlar taşıma kapasiteli, çok rollü, radara yakalanmayan yılı Çağ Üniversitesi

(hayalet/stealthP) bsokm. SbearldinımGaençueçrağı. Şu ana dek üretilen En güçlü bombardıPmsainkouloçajiğbı öollüarmakügmösetezruilneun.rBadilagria ya-
kalanmayan B-2 boÜmnbivaerdrısmitaensiunçdaeğıTnrınavpmiloatlAafreı tözÇealloışlam- a-
rak eğitim alıyor. WlahritıeamlannıHndavaayKüukvsveektlelirsiaünsssüynadpemvearki-ta.

en pahalı uçaktÇıra, tnakhamyianiÜfinyiavt.ı F1e.1n57Edm.ilFyaakr .ilPe s2i.k2omloijliyar len eğitimler ile pilotların uyku zamanlamalarını yönetme
AsAınmnıcfeaırkibkbiarnuufdçiyoaalkatıBDrngı löeab.mnrümaeiyssmeüıinkz4duHk.a5nıadsuımvmra.(ıi2clKry0ıaılay1ıdkra9asr)dPla.aosÜmlyiakasarokakalgüolmeadjrinaeasmlkriioasrÜsmleemnr,aitavNitk.-eti5kam.ndioıtrz-.
lojisini geliştirmfiekkaisçıinsahharibcai.nmıştır. Radara yakalanmama şekilleri bile ders olPasrakk. vGeorinlicyaorK. üçüktetik
mRbiçaaienrdkda,gırmekaloaiyşnntavirkuaialnçdlasaiiğ.nyımo, ndaeyüPlslaaşasvmnrhieıkaiy(İbohKnailaı’on(ndy3gaüay..lkeoDgHlteğö/öaseurtnvrneeaeasvchimllltiıaah.l)hvı).kaıPaPhğseeıasgrdvikaeusotsfnreluamotusejailjsaHsiıkişnatsııbvremaodrymeatoilkf--li-ka
teknolojisi sayesinde daha önceki uçakların başaramadığı

gböarşüanrambeildmeenktdePdüişsrm.ka.PnRroühjemedebeayflşselaraidnGıiğeıbnzodemarbtaolpalmama görevlerini 52,4 m kanat açıklığı, 21 m uzunluğu ve 2 kişilik müretta-
135 uçak
üretilmesi planlFaantırihkeSnublutarnakMameh1m98e0t'lVeariknıfsoÜnnuinvd. a 75'e, batı ile tam yüklü hDaoliçn.dDer1. 5H2a,k20k0ı Akkgtaağşırlığa sahip olan
B-2, General ElectriUcçyaakpıYmüık4. Madüeht Fe1n1d8is-Gi.EE-1m0.0Htuarvbaofanı
1992'de ise baEşkdaenbGiyeaotrgFeakH..WPs.ikBoulsohjitaBral.fımndeaznuynaupılan ile 1020 km hıza çıSkaubbialiyy.oİrs.tAanncbaukl “ÜHnaiyvaelrestiUteçsaikH”adveancilı-lık
anhçoaıllkeoljagismeitniareyilleraanğ2tme0v(se'2atyn0cue1ıç2l8iaı0nkğ)0d.ı8PiÜirliieyslkeıkoblcıüulneodğdsjiaiaasyrbibıeÜsi2rlei1nrertioğitvliilm.ftmii5mikuş.atşiDutrsu.çöaruOn.hşYeupiübmeskir.ıasrHeİsaHyksaoıKnt-nedkea-l mesinin sebebi ise hPisçibkior lroajdisairdAaragşö.rEünntsü.leYnöenm.Keryli.şüi.yesi ve
Havacılık A.Ş’de çalışmakta.
İşletme Fak. Örgütsel Davranış ABD

öğretim üyesi. Emekli Hava Subay.

Orhangazi Mah. Küme Sok. Hisarpark. Park-2/C ESKİŞEHİR Tel: 0222 3240098

13132028

1331

1332