UKŁAD GDAŃSKI

kraj  |  Nowe bronie w kossmosie  |

Powrót
gwiezdnych
wojen

Rosja i Chiny chcą wypowiedzieć
kosmiczną wojnę Stanom Zjednoczonym.
Jej długofalowym celem ma być
pozbawienie Amerykanów zdolności obronnych.
To nie science fiction.
Nowe rodzaje superbroni: pociski orbitalne,
działa laserowe, są już w fazie testów

15 lipca ze znajdującego się na or- nał kilka zagadkowych manewrów. Szybko
bicie wokółziemskiej rosyjskiego się okazało, że jego celem jest amerykański
satelity Kosmos-2543 wystrze- satelita zwiadowczy. Rosjanie utrzymywali
lono pocisk. Zdaniem Amerykanów, którzy kurs swojego pojazdu tak, aby przez cały czas
ujawnili tę informację, był to test broni anty- śledzić Amerykanów. Bywało, że rosyjski
satelitarnej, nad którą Rosjanie intensywnie satelita zbliżał się do amerykańskiego na
pracują już od wielu lat. Konrad Kołodziejski odległość zaledwie kilkunastu kilometrów,
Amerykanie od dawna przyglądali się skąd można prowadzić obserwację nawet
organizowanej przez Rosjan tajemniczej za pomocą prostych urządzeń optycznych
misji kosmicznej, która zaczęła się pod koniec listopada i podglądać szczegóły wyposażenia. Jak wyjaśniają eksperci,
ub.r. Wtedy z kosmodromu w Plesiecku wystartowała ra- nie jest to łatwy manewr, tym bardziej że Rosjanie z oczy-
kieta Sojuz 2.1, która wyniosła na orbitę satelitę o kryptonimie wistych względów nie uzgadniali swoich ruchów z Amery-
Kosmos-2542. Na początku stycznia Kosmos-2542 wyko- kanami i mogło dojść do kosmicznej kolizji obu urządzeń.

| 50 | 17–23.08.2020

[email protected]

Zachowanie Rosjan świadczyło o tym, że bardzo udoskonalili 24 sierpnia
swoje umiejętności manewrowania w kosmosie. I nie było
wątpliwości, że nie mają raczej dobrych zamiarów. w tygodniku

Wkrótce potem od Kosmosa-2542 oddzielił się mniejszy dodatek na III Forum
satelita nazwany Kosmos-2543. To właśnie ten pojazd na Wizja Rozwoju
oczach Amerykanów oddał salwę w przestrzeni kosmicz- w Gdyni
nej. Wystrzelony z niego pocisk nie posiadał prawdopodob-
nie głowicy bojowej, zresztą nie byłaby mu ona do niczego  Jakie wyzwania stoją przed
potrzebna. Aby zestrzelić lecącego obok amerykańskiego polską gospodarką?
satelitę szpiegowskiego, wystarczyłaby sama energia kine-
tyczna pocisku.  Dlaczego warto być na Forum
Wizja Rozwoju?
Strzał na orbicie
 Które tematy konferencji
Rosyjska zdolność do niszczenia satelitów na orbicie zmroziła okażą się kluczowe?
utworzone niedawno amerykańskie dowództwo sił kosmicz-
nych (United States Space Force). I nie chodzi tu tylko o sate- Partner Strategiczny dodatku
lity zwiadowcze, lecz również o mnóstwo innych urządzeń,
choćby o satelity telekomunikacyjne lub tworzące system Partnerzy dodatku:
pozycjonowania GPS wykorzystywany – o czym warto przy-
pomnieć – przez nowoczesne systemy precyzyjnego uzbro- 17–23.08.2020 | 51 |
jenia. Bez nich państwo amerykańskie stałoby się w obliczu
konfliktu ślepe i bezbronne.

To, że Rosjanie od dawna pracują nad bronią antysateli-
tarną, nie jest tajemnicą. Jeszcze w czasach sowieckich, po-
mimo traktatów o pokojowym wykorzystaniu przestrzeni
kosmicznej, prężono muskuły: w 1974 r. radziecka stacja
orbitalna Salut-3 przeznaczona do szpiegowania instalacji
wojskowych NATO była na wszelki wypadek wyposażona
w działko. Rozważano nawet użycie specjalnych satelitów
uzbrojonych w głowicę jądrową, które eksplodowałyby w po-
bliżu wrogich obiektów.

Dziś pomysły są bardziej subtelne. Jak się szacuje,
w ostatnich latach Rosjanie wydali na rozwój broni kos-
micznej ok. 5 mld dol. Ale dotąd testowali głównie rakiety
antysatelitarne odpalane z ziemi (rozwijany od 1986 r. kom-
pleks Nudol, który miał być odpowiedzią na reaganowski
program SDI) oraz z samolotów. Przeprowadzane przez
nich próby tych systemów wskazywały, że na razie nie są
w stanie poważnie zagrozić Amerykanom.

Bo choć satelity łatwo namierzyć, ponieważ poruszają się
zwykle stałym kursem, to już znacznie trudniej je zestrzelić.
Podstawową przeszkodą w walce z nimi jest ich mały roz-
miar, duża prędkość (ok. 25 tys. km/h) i wysokość, na której
operują. Początkowo technologia pozwalała na umieszczanie
satelitów na niskiej orbicie, wynoszącej 100–2000 km nad
Ziemią. Dotąd znajduje się na niej większość z ok. 2 tys. takich
czynnych obiektów, głównie urządzenia komunikacyjne oraz
meteorologiczne. Na wyższej, dochodzącej do 35 tys. km,
operują satelity systemu nawigacji GPS oraz niektóre woj-
skowe satelity zwiadowcze. Powyżej 35 tys. km nad Ziemią
znajduje się niewielka liczba – prawdopodobnie nie więcej niż
40 – najbardziej nowoczesnych wojskowych satelitów łącz-
ności i zwiadu strategicznego. Taka wysokość chroni je przed
rakietami odpalanymi z ziemi lub z samolotów, ale ich słabym
punktem jest eliptyczna orbita, po której się poruszają. Ozna-
cza to, że co jakiś czas zniżają swój lot ku perygeum, które

[email protected]
Autopromocja
Fot. Shuterstock

kraj  |  Nowe bronie w kosmosie  |

wynosi nie więcej niż 1 tys. km nad Ziemią. I właśnie w tym twierdzą specjaliści, może być również zastosowany do ośle-
momencie stają się łatwym łupem dla przeciwnika. piania znajdujących się na orbicie elementów amerykańskiej
Przetestowany w połowie lipca orbitalny system antysa- tarczy antyrakietowej.
telitarny daje Rosjanom znacznie szersze możliwości dzia- Warto tu zauważyć, że Rosjanie skoncentrowali się na broni
łania. Korzystając z rakiet odpalanych z ziemi lub z samo- kosmicznej w odpowiedzi na ogłoszony w 1983 r. przez Ro-
lotów, muszą oni bowiem czekać na dogodny moment, aż nalda Reagana program SDI (Inicjatywa Obrony Strategicz-
wrogi satelita zbliży się na pożądaną wysokość i znajdzie się nej). To wtedy zainicjowano prace nad rakietami antysatelitar-
blisko terytorium Rosji. Tymczasem pocisk wystrzeliwany nymi odpalanymi z ziemi i z powietrza. Jednak w ówczesnych
z satelity nie ma takich ograniczeń. I właśnie to tak zaniepo- warunkach zbudowanie takich broni okazało się dla Związku
koiło Amerykanów. Radzieckiego wysiłkiem ponad miarę. Sowieckie imperium
upadło pod ciężarem własnej niewydolności, a program Rea-
gana okazał się w dużym stopniu zręcznym blefem. Teraz puti-
Putin jak Reagan nowska Rosja powraca do dawnych

Eksperci zwracają jednak uwagę, koncepcji, wykorzystując zdobyte
że próby strzelania do satelitów są wówczas doświadczenia.
dość nieefektywne. Zestrzelenie Według doniesień mediów Nie brakuje ekspertów, którzy
spowoduje bowiem rozpadnięcie uważają nowe rosyjskie bronie
się wrogiego satelity na kilka ty- Pekin pracuje nad konstrukcją antysatelitarne za element zwykłej

sięcy drobnych kawałków, które działa elektromagnetycznego, wojny propagandowej. Podaje się
krążąc na orbicie, mogą doprowa- bowiem w wątpliwość możliwości
dzić do zniszczenia innych obiek- uzbrojenia mikrofalowego technologiczne i finansowe, któ-

tów, w tym również własnych. dużej mocy oraz laserów rymi dysponuje Moskwa, wska-
Tego rodzaju przypadek zdarzył zdolnych do niszczenia zując przy tym, że Rosja nie jest
dziś w stanie wdrożyć nowych
się zresztą kilkanaście lat temu. projektów do masowej produkcji.
Gdy w 2007 r. Chiny testowo Putin, jak się twierdzi, próbuje po
zniszczyły swojego satelitę, jego satelitów na najniższych prostu powtórzyć dawny manewr
odłamki poważnie uszkodziły sa- orbitach
telitę należącego do Rosji. Po lip-
Reagana i przekonać świat, że jest
cowym teście rosyjskiego pocisku bliski strategicznej przewagi nad
orbitalnego Brytyjczycy zarzucili rywalem.
Moskwie, że jej działania „zagra-
żają pokojowemu wykorzystaniu
przestrzeni kosmicznej i grożą powstaniem szczątków, które Kosmiczny klucz do władzy

mogą stanowić zagrożenie dla satelitów i systemów kosmicz- Być może to nie najlepsza strategia, bo prowokuje Ame-
nych, od których zależy świat”. rykanów do odpowiedzi. Gdy w 1957 r. Związek Radziecki
Można jednak podejść do tego problemu inaczej i dostrzec wystrzelił pierwszego sztucznego satelitę, a potem posłał
w nim militarny walor. Wyobraźmy sobie, że satelita celowo Jurija Gagarina w kosmos, reakcją Amerykanów było pod-
wyrzuci na orbicie mały przedmiot, który następnie uszkodzi jęcie rękawicy w kosmicznym wyścigu, który skończył się
wrogi obiekt lub przynajmniej zepchnie go z kursu. To może ostatecznie ich lądowaniem na Księżycu i prestiżową po-
się okazać równie skuteczne jak zestrzelenie, a przy okazji rażką Moskwy. Niewykluczone, że tym razem może być
trudne do wykrycia. Któż bowiem udowodni, że przedmiot podobnie.
został wyrzucony celowo? Pod koniec 2019 r. – po ponad 70 latach od ostatniej takiej re-
Testowanesąrównieżinnemetodyzwalczaniasatelitów.Na organizacji – utworzono kolejny, szósty już, rodzaj amerykań-
przykład zakłóca się za pomocą silnych nadajników przekazy- skich sił zbrojnych, którym stały się Siły Kosmiczne. Dowódca
wanyzorbitysygnałGPS.Jesienią2018r.Rosjamiałautrudniać połączonych operacji kosmicznych Departamentu Obrony
wtensposóbwielkiemanewryNATOwArktyce,czymspowo- gen.JohnRaymondwskazał,żekażdyprzeciętnyAmerykanin
dowała duże zagrożenie dla cywilnego ruchu lotniczego oraz powinien zrozumieć zależność pomiędzy trwałością jego stylu
wywołała protesty Norwegii i Finlandii. życia, bezpieczeństwem państwa a przestrzenią kosmiczną.
Rozwijane są także działka laserowe, z których da się uszko- „Bez swobodnego dostępu do przestrzeni kosmicznej klu-
dzić ważne elementy wyposażenia satelity i w ten sposób czowe połączenia telefoniczne, bankowość elektroniczna czy
sprawić, że stanie się bezużyteczny. Od czterech lat Moskwa też obsługa GPS byłyby zakłócone” – dodał.
testuje samolot-nosiciel działka laserowego A-60, na którym W odróżnieniu od Rosji Stany Zjednoczone nie przechwa-
zamontowano laser Pierieswiet służący – zdaniem Amery- lająsięnowymitechnologiamiitrzymająjewścisłejtajemnicy.
kanów – do niszczenia satelitów. To właśnie tym laserem Wiadomojednak,żejużw2008r.Amerykanieprzeprowadzili Reklama | 51/0720/F
przechwalał się w marcu 2018 r. Władimir Putin, gdy pod- udanąpróbęzestrzeleniasatelityzapomocąrakietySM-3wy-
czas orędzia przed Zgromadzeniem Federalnym opowiadał strzelonej z krążownika USS Lake Erie. Rakiety te przezna-
o nowych rosyjskich projektach obronnych. Laser ten, jak czone są przede wszystkim do obrony antybalistycznej i nisz-

| 52 | 17–23.08.2020

[email protected]

czenia wrogich rakiet krótkiego Według doniesień mediów Pekin
i średniego zasięgu, jednak – jak się pracuje nad konstrukcją działa elek-
okazuje – mogą również stanowić Nasze życie jest dziś tromagnetycznego, uzbrojenia mi-
skuteczną broń antysatelitarną. sprzęgnięte z przestrzenią krofalowegodużejmocyorazlaserów
W pierwszej połowie ub. de- zdolnych do niszczenia satelitów na
kady testowano także niewielki, kosmiczną. Bez swobodnego najniższychorbitach.W2005r.Chiń-
bezzałogowy samolot orbitalny dostępu do niej połączenia czykom udało się opracować działko
laserowe, z którego próbowano po-
Boeing X-37B. Oficjalnie służył telefoniczne, bankowość tem trafić w satelitę umieszczonego
on do prób nowoczesnych syste-
mów sterowania, jednak dokładny elektroniczna czy też działanie 600 km nad Ziemią. Celom militar-
program jego lotów kosmicznych nym – oślepianiu i niszczeniu obcych
został utajniony, co stało się źród- GPS byłyby mocno utrudnione obiektów kosmicznych – ma służyć

łem licznych spekulacji, że istnieje również krążący od dziewięciu lat
jeszcze inny, ściśle wojskowy cel na orbicie moduł Tiangong, który
misji, jakim jest projekt zwalczania w 2022 r. osiągnie parametry pełno-
satelitów na orbicie. wymiarowej stacji orbitalnej i będzie
Odgrzebywane są też, podobnie jak w Rosji, dawne kon- mógłprzyjmowaćstałezałogi.Wrezultacie–zdaniemniektórych
cepcje z czasów Reagana, takie jak działo neutronowe, którym ekspertów – Chiny już w 2023 r. mogą zagrozić bezpieczeństwu
można unieszkodliwiać obiekty znajdujące się w przestrzeni amerykańskiej sieci satelitów.
kosmicznej. W latach 80. był to projekt z kategorii science Dokładnie w tym samym roku Amerykanie zamierzają
fiction, jednak przy dzisiejszej technologii, jaką dysponują powrócić na Księżyc. Zapowiedzieli też budowę stałej bazy
Amerykanie, może w niedalekiej perspektywie nabrać re- księżycowej i eksploatację surowców kosmicznych. Chiń-
alnych kształtów. czycy snują podobne plany.
Do prac nad nowymi technologiami wojen gwiezdnych do- Nie ma wątpliwości, że ten, kto wygra w kosmosie, będzie
pingują Amerykanów nie tylko Rosjanie, lecz również Chiń- dominował nad rywalami na Ziemi. Być może tu tkwi klucz do
czycy, którzy ignorują zakaz militaryzacji kosmosu, uznając, zrozumienia tego, co się właśnie dzieje wysoko ponad naszymi
że tego rodzaju reguł i tak nikt nie przestrzega. głowami.

[email protected]

opinie  | Przyszłość Polski  |

Bernard Margueritte

P odzielam reakcję znakomitego Vox populi, vox Dei
pana prof. Andrzeja Nowaka:
zwycięstwo wyborcze prezy- Wyborczy triumf prezydenta Andrzeja Dudy jest dla
denta Andrzeja Dudy, które tak nas mnie – przepraszam za górnolotne słowa – prawie tak
uradowało, może tylko być dziełem
Opatrzności Bożej. ważny jak zwycięstwo Sobieskiego pod Wiedniem

Jak można było zwyciężyć w tej walce Europę! Koniec z marzeniami sił z za- zycję w Europie, w kraju i za granicą. Jak
wszystkich przeciwko jednemu? Prze- granicy i targowicy miejscowej, które nie podziękować temu wulgarnemu re-
cież wśród głosujących na prezydenta chciały, aby Polska i część środkowo- daktorowi, który wylansował hasło z oś-
Warszawy jest konglomerat i zlepek -wschodnia Europy zostały folwarkiem mioma gwiazdkami? On w rzeczy samej
wszelkich możliwych opinii: jak nacjo- możnych z Europy Zachodniej, wasa- podarował kilkaset tysięcy głosów pre-
naliści z Konfederacji mogli głosować lem i kolonią, gdzie sowicie opłacani zydentowi Dudzie! Jak nie chwalić tych
na obóz targowicy? Jak przyjaciele kolaboranci sąsiadują z masą źle płatnej w Brukseli czy jeszcze bardziej w Niem-
PSL, partii Witosa, ongiś przywiązanej siły roboczej, pracującej w zakładach czech – wśród polityków i dziennikarzy
do wartości patriotycznych i chrześci- z kapitałem zagranicznym. – którzy ostro atakowali obóz rządzący
jańskich, mogli wspierać przedstawicieli w Polsce. Nie zrozumieli, iż tym samym
kosmopolitycznej negacji polskości i toż- Według planu możnych z Brukseli go znakomicie wzmacniają w oczach
samości polskiej, którzy wstydzą się, iż to „wschodnie płuco” Europy – o któ- polskiej opinii publicznej. Bez ich głu-
są Polakami? Jak w ogóle człowiek wie- rym mówił św. Jan Paweł II – miało się poty może wynik byłby inny…
rzący mógł głosować na obóz bezbożni- przecież stać po prostu Europą B, na
ków? Jak osoba miłująca sprawiedliwość usługach i na kolanach. Zwycięstwo Co prawda, ciesząc się ogromnie
społeczną mogła wspierać siły neolibe- prezydenta Dudy oznacza koniec tych z wyniku wyborów, można również
ralne? W dodatku ten zlepek, bez pro- antypolskich marzeń. Musimy o tym się dziwić, iż tylu ludzi głosowało na
gramu, tak zróżnicowany, że absolutnie pamiętać. przedstawiciela sił skorumpowanych
niezdolny do rządzenia, miał dostęp i wyobcowanych. Przecież nawet zgro-
w swojej kampanii do nieograniczonych Na szczęście Opatrzność miała nieco madzenia powyborcze obu kandydatów
zasobów finansowych – z Polski i z zagra- ułatwione zadanie. PiS musi się cieszyć, pokazały wszystko. Nie można było nie
nicy – i poparcie trzech czwartych me- że ma przeciwko sobie najgłupszą opo-
diów, należących najczęściej do kapitału
niemieckiego. Istotnie, nierówne były
te wybory. I to wszystko na nic! Zaiste
należy Opatrzności podziękować.

Europa uratowana

Co prawda Opatrzność musiała za-
działać. Triumf prezydenta Dudy jest
dla mnie – przepraszam za górnolotne
słowa – prawie tak ważny jak zwycię-
stwo Sobieskiego pod Wiedniem. Raz
jeszcze Europa została uratowana przed
nawałnicą zła, przed tymi, którzy prag-
nęli zniszczyć wartości chrześcijańskie!
Tak długo jak Polska jest Polską, jest
bowiem szansa na odrodzenie Europy.
I teraz przełom został dokonany. Jest
czas na dokończenie dzieła uratowa-
nia polskości i czas, by zacząć ratować

| 54 | 17–23.08.2020

[email protected]

Bogiem, ojczyzną i historią”, nie będzie stanie możliwe, trzeba jeszcze mozol-
pisowskim prezydentem. Już podczas nie uzdrowić Polskę. Jest jeszcze sporo
pierwszej kadencji wykazał w kilku sytu- pracy na tym polu.
acjach (nawet wetując ustawy większości
parlamentarnej) wolę uniezależnienia Ryzyko zbyt wczesnego wyboru
się od PiS. Skądinąd nie zawsze to były kursu personalistycznego jest tym
szczęśliwe decyzje. większe, że można się spodziewać, iż
wcześniej czy później Jarosław Ka-

Przed nami stoi wspaniała wizja: odnowionej Polski
w odnowionej Europie. Ale wszystko w swoim
czasie. Czeka nas nad Wisłą jeszcze sporo mozolnej
i nieprzyjemnej pracy

Fot. KPRP Sęk w tym, że zanim można będzie czyński wybierze się na zasłużoną
prowadzić swoją autentyczną politykę, emeryturę. Miejmy nadzieję, że to nie-
zauważyć, że prezydent Duda i jego należy koniecznie wcześniej oczyścić prędko nastąpi. Wówczas będziemy
oponent nie grają na tym samym pozio- stajnię Augiasza. A to dzieło bynaj- mieli wielką okazję oddania hołdu temu
mie: to było ewidentnie walka Messiego mniej nie jest skończone. Dotyczy to największemu mężowi stanu w Polsce
z graczem ligi okręgowej! Z jednej w szczególności grzęzawiska aparatu pokomunistycznej, który uratował
strony prezydent Duda przemawiał jak sędziowskiego, który dawno powinien Polskę od kolonizacji i obronił w niej
mąż stanu, który w duchu chrześcijań- być doprowadzony do porządku. Nie autentyczną polskość oraz wartości
skim chce być prezydentem wszystkich należało tego dokonać w białych ręka- chrześcijańskie i etyczne. Ale w rzeczy
Polaków, a z drugiej przedstawiciel KO wiczkach. Trzeba, po chrześcijańsku, samej w momencie jego odejścia jeszcze
pokrzykiwał ze złością kilka słów bez szanować każdą osobę ludzką, ale to nie bardziej trzeba będzie się bronić przed
sensu. Nie mówiąc już o „interwencji” znaczy zawsze tolerować jej czyny! Ze tendencją odprężenia i przedwczesnej
jego małżonki, gdy z drugiej strony słu- złem nie należy się patyczkować. łagodności!
chać było mądre słowa pierwszej damy
i bardzo ważne zdania pani Kingi, pełne Teraz prezydent Duda będzie chciał Dzięki zwycięstwu prezydenta Dudy
miłości chrześcijańskiej i wielce inspi- pokazywać, kim jest naprawdę – czyli Polska ma wszelkie szanse, aby jeszcze
rujące. Poza tym widzieliśmy morze człowiekiem inspirowanym personali- mocniej stać się przykładem i inspiracją
flag polskich u jednych i ich absolutny zmem chrześcijańskim. Tak się złożyło, dla Europy. Nie tylko Polska, lecz i cała
brak u drugich. Ale to już nawet dobrze że miałem kiedyś okazję i zaszczyt z nim Europa mogą być teraz uratowane.
i przynajmniej szczere: po co targo- o tym porozmawiać, bo ja też jestem Kryzys po pandemii pokazuje, że runął
wica miałaby raptem wyciągnąć flagę związany z kierunkiem wytyczonym neoliberalizm, dotychczas lansowany
narodową? przez Maritaina i Mouniera. Tak, na- przez Brukselę i panią Merkel (która
leży szanować każdą osobę ludzką, tak zresztą niebawem wybierze się na eme-
Popisowski Duda należy miłować wszystkich, tak należy ryturę). Już polska targowica zostaje bez
i pokaczyński PiS? dążyć do budowania wspólnoty. Ale iść „opiekunów”. Nawet prezydent Macron
w tym kierunku, kiedy stajnie Augiasza mówi teraz, że pragnie widzieć „niepod-
Radość radością, ale należy teraz patrzyć nie są jeszcze czyste, byłoby istnym sza- ległą Francję w niepodległej Europie”.
w przyszłość. Jakie będą owoce tego leństwem i po prostu oznaką słabości. On też skądinąd jest uczniem perso-
pięknego zwycięstwa? I tu muszę przy- Szkoda, że druga kadencja nie może nalizmu chrześcijańskiego, a więc tym
znać,żemojeogromnenadziejeidąw pa- od razu być kadencją porozumienia, bardziej utworzy się nowa perspektywa
rze z pewnymi pytaniami. Nie ulega dla ale nawet szanowny prezydent po- współpracy między nim a prezydentem
mnie wątpliwości, że prezydent Duda, winien sobie zadać pytanie, czy tak Dudą.
który już mówił, że podczas drugiej ka-
dencji będzie odpowiadał „tylko przed nie jest również dlatego, że podczas Przed nami stoi wspaniała wizja: od-
pierwszej kadencji był niekiedy zbyt nowionej Polski w odnowionej Europie.
powściągliwy. Tak, należy budować Ale wszystko w swoim czasie. Powta-
cywilizację miłości, o której tak pięk- rzam: czeka nas nad Wisłą jeszcze sporo
nie mówiła Kinga Duda, ale zanim to się mozolnej i nieprzyjemnej pracy.

17–23.08.2020 | 55 |

[email protected]

Historia  |  rok 1920  |

Walczyli
jak kowboje

Amerykańscy lotnicy podczas walk w 1920 r. zadziwiali odwagą,
ale też skutecznością. Jednym z nich był Merian Cooper (na zdj.)

– jedyny żołnierz Piłsudskiego nagrodzony… Oscarem

wojciech lada walczył u boku Pułaskiego. Jakkolwiek zaczęły się pojawiać wzmianki o polskich
było, Merian Polską interesował się od żołnierzach, a w kolejnych latach przebą-
W rodzinnym domu Coo- dziecka. Stawała się ona w jego dziecię- kiwano coś o powojennym odrodzeniu
pera od jakichś stu lat cej wyobraźni krainą tajemniczą, dziką państwa. Tym bardziej że prezydentowi
krążyła legenda. Według i heroiczną. Jak to określał: „Czymś nie- Wilsonowi zdecydowanie zależało na
niej podczas wojny o niepodległość uchwytnym, o czym się tylko w powieś- głosach całkiem licznej już wówczas Po-
Stanów Zjednoczonych w 1779 r. mło- ciach czyta”, a w dodatku zamieszkaną lonii. Cooper zresztą pewnie wiedział już
dziutka wówczas, przyszła jego babka przez urodzonych żołnierzy, bo o Pola- o Polsce znacznie więcej – stawiał wów-
opiekowała się śmiertelnie rannym kach słyszało się wyłącznie w kontek- czas pierwsze kroki w dziennikarstwie,
Kazimierzem Pułaskim. To raczej tylko ście wojen. Tajemniczości dodawało zaś choćby powierzchowne rozeznanie
legenda, choć faktycznie jeden z przod- tej dziwnej krainie to, że kiedy Cooper w polityce międzynarodowej było mu
ków Meriana, John Cooper, istotnie przychodził na świat w 1893 r., coś ta- więc potrzebne. Choć w tym akurat mo-
kiego jak Polska przecież nie istniało. mencie być może bardziej interesował go
Meksyk, na pograniczu z którym podjął
Kiedy Cooper dorastał, niewiele się służbę w Gwardii Narodowej i uczestni-
w tej kwestii zmieniało – Polski nadal czył nawet w pościgu za słynnym rewo-
nie było. Choć mniej więcej wtedy, kiedy lucjonistą Panchem Villą.
przekroczył dwudziestkę, coś zaczynało
się dziać. Po wybuchu wielkiej wojny Być może sprawiły to marzenia o Pol-
w Europie nawet w prasie amerykańskiej sce, ale wyraźnie ciągnęło go jednak

| 56 | 17–23.08.2020

[email protected]

Fot. East News/Bill Simpson/Amberley Publishi do Europy. Kiedy tylko mógł, prze- który zanim został prezydentem USA, nywalnie niższy niż amerykańskiego.
szedł więc kursy lotnicze i w szeregach działał w Amerykańskiej Administracji Wreszcie w październiku 1919 r. Cooper
Amerykańskiego Korpusu Ekspedy- Pomocy (American Relief Administra- wraz z ekipą znaleźli się we Lwowie. Na
cyjnego przybył w 1917 r. na Stary Kon- tion), która zajmowała się dostarczaniem pole ćwiczeń lotniczych wybrali się już
tynent. Nie walczył zbyt długo, bo już żywności do zniszczonej wojną Europy. następnego dnia i, rzecz jasna, natych-
pod koniec wojny jesienią 1918 r. został „Osobiście eskortował pierwszy pociąg miast doszło do prześcigania się bra-
zestrzelony gdzieś nad linią frontu. „Na z żywnością do Lwowa, obleganego wurą z polskimi kolegami. „Po przywi-
wysokości 18 tys. stóp został zraniony, wówczas przez Ukraińców. We Lwowie taniu z nami polscy oficerowie wzbili się
a jednocześnie zapalił się jego samolot. pozostał kilka miesięcy, a podczas swo- w powietrze i dali świetny popis swoich
Jego obserwator dostał strzał w piersi jego pobytu w mieście przejął się polskim zdolności lotniczych. Większość z nas
i w szyję. Pomimo to udało mu się wy- duchem wolnościowym” – pisał Faunt le nie była w powietrzu od roku, toteż po-
lądować w obrębie linii niemieckiej” Roy. Gen. Rozwadowski wysłuchał obu wątpiewaliśmy, czy potrafimy nowym
– opowiadał jego późniejszy dowódca lotników z zainteresowaniem, udzieliło kolegom dorównać” – niepokoił się
i przyjaciel, płk Cedric E. Faunt le Roy. się ono również amerykańskiemu atta- Cooper, ale niepotrzebnie.
ché w Polskiej Misji Wojskowej i wkrótce
Faunt le Roy rozumiał z Polski jeszcze sprawa ruszyła do przodu. Jak pisał dalej: „Faunt le Roy latał
mniej niż Cooper, ale w odróżnieniu od wspaniale. Gdy wylądował, porucznik
niego kwestia ta średnio go intereso- Faunt le Roy i Cooper na własną rękę Graves wzbił się w górę. Pamiętam jak
wała. „Przodkowie jego to pionierzy, rozpoczęli rekrutację i prawda jest taka, dziś jego wzlot. Rozpędził aeroplan na
zawadiacy, awanturnicy, może szorstcy że im więcej lotników udało im się zwer- ziemi do szalonej szybkości, a następnie
i twardzi, ale ludzie, którzy nie bojąc się bować, tym bardziej rozkoszne prowadzili zaczął robić koło, aż dolne skrzydła jego
niczego, szli naprzód, hen w puszcze” w Paryżu życie. „W ostatnich tygodniach aeroplanu prawie dotykały ziemi. Tak za-
– tłumaczył Cooper, dodając, że jego września pełną czarą piliśmy rozkosz toczywszy na ziemi koło – wzbił się w po-
przyjaciel dziedziczył wszystkie te cechy. życia” – przyznawał Cooper, dodając, że wietrzeizrobiłnajtrudniejszyi najlepszy
Obaj walczyli już razem na froncie fran- ową „rozkoszą” bywały najczęściej do- popis w sztuce latania, jaki kiedykolwiek
cuskim, znali się więc nieźle. Dla obu też brze schłodzone wina i rozgrzane pary- widziałem” – przyznawał zadowolony.
wojny wciąż było za mało. Dla Coopera, żanki. Ostatnią imprezę przed wyjazdem
bo zbyt wiele czasu spędził nie na froncie, zorganizował im już gen. Rozwadowski Przez pierwsze trzy miesiące pobytu
lecz w niemieckim obozie jenieckim, do w swoim pokoju hotelowym. Za kołnierz we Lwowie amerykańscy lotnicy nie
którego trafił po zestrzeleniu. Dla Faunt i tu nie wylewano, przede wszystkim jed- mieli jednak zbyt wiele do roboty. Cza-
le Roya – bo we Francji zajmował się nak rozmawiano o przyszłej walce. sem trafił się jakiś prosty lot patrolowy,
głównie oblatywaniem nowych samolo- częściej jednak po prostu grali w piłkę
tów, nie zaś bezpośrednią walką. „Po wy- U Piłsudskiego w Belwederze i biesiadowali – nikt na razie nie wysyłał
mianie zdań okazało się, że mamy obaj ten ich na front, co zresztą doprowadzało
sam cel – mianowicie pomóc Rzeczypo- Wkrótce ośmiu amerykańskich lotni- ich do wściekłości. Klęli w każdym razie,
spolitej Polskiej w utwierdzeniu i utrzy- ków dotarło do Warszawy, gdzie spot- jak przekonywał Cooper, we wszystkich
maniu niepodległości. Tam w Paryżu, kali się z Józefem Piłsudskim. „Na- znanych im językach. Wreszcie posta-
w pewnej kawiarence, powstała Eskadra czelnik Piłsudski zlustrował członków nowili uciec się do podstępu. Wysłali
Kościuszki” – wspominał Faunt le Roy. naszej eskadry w Belwederze, wkrótce mianowicie list do Belwederu, zaadreso-
po naszym przyjeździe. Tylko Faunt le wany bezpośrednio do Piłsudskiego, ale
Ochotnicza akcja Roy i ja widzieliśmy go przedtem, ale nie oficjalną linią wojskową, lecz zwykłą
sądzę, że każdy żołnierz z naszej Es- pocztą. „Odpowiedź przyszła piorunem,
Z powstania Eskadry Kościuszki mogło kadry doznał dodatniego wrażenia po wraz z rozkazem, byśmy się natychmiast
nic nie wyjść. W tym momencie więk- tym przeglądzie, albowiem Piłsudski to przenieśli na galicyjski front bojowy.
szość amerykańskich lotników została żołnierz w każdym calu, w całym tego Faunt le Roya wezwano do Warszawy,
już zdemobilizowana i wróciła do kraju, słowa znaczeniu. Powiedział nam słów a mnie polecono przenieść się z eskadrą
a w dodatku inicjatywa Faunt le Roya kilkanaście bez frazesów kwiecistych, w oznaczone miejsce” – pisał Cooper.
i Coopera była – jak określał to ten prostych, żołnierskich, jak żołnierz do Miejscem tym okazało się Połonne le-
ostatni – „czysto ochotnicza”, nie miała żołnierzy” – wspominał Cooper. żące nad rzeką Zbrucz. I tu zaczynała
oficjalnego wsparcia ani rządu amery- się przygoda.
kańskiego, ani polskiego. Ot, luźno rzu- W Warszawie członkowie eskadry
cony pomysł dwóch żołnierzy, dla któ- spędzili kilka tygodni – więcej niż za- Kowboje w samolotach
rych wojna skończyła się zbyt szybko. mierzali, bo – jak to określono – „Po-
Mieli jednak to szczęście, że Cooper lacy nie odznaczają się pośpiechem Kiedy przylecieli do Połonnego, zastali
całkiem nieźle znał już wówczas gen. i punktualnością”. Żyli tu nieco bar- tam już Faunt le Roya, w dodatku w do-
Tadeusza Rozwadowskiego. dziej powściągliwie niż w Paryżu. Raz, skonałym humorze. I nic dziwnego. To
że starali się jednak dbać o opinię, dwa, on jako pierwszy z Amerykanów strzelał
A poznał go we Lwowie. Znalazł się tam mieli teraz znacznie mniej pieniędzy – do bolszewików. Jak opowiadał Cooper:
mianowicie na prośbę Herberta Hoovera, żołd polskiego żołnierza był nieporów- „Okazało się z dalszej rozmowy, że nie

17–23.08.2020 | 57 |

[email protected]

Historia  |  rok 1920  |

tylko widzieli Moskali, ale i natłukli ich tegoryczny zakaz. Okazało się mianowi- pokładu, strzelając, a następnie gwałtow- Reklama | 15/0420/F
tyle, ile się dało. Jakieś dziesięć mil za cie, że stosunkowo nowa broń, jaką były nie podrywając maszynę. Pod ostrzałem
linią frontową najechali niespodzie- wówczas samoloty, wprawiała w przera- dosłownie setki karabinów, nie wspomi-
wanie na regiment wojska, kopiącego żenie nie tylko Rosjan, ale też Polaków, nając o artylerii przeciwlotniczej, mimo
transze. Rozpędzili Moskali na cztery którzy na widok jakiejkolwiek maszyny to uszedł bez szwanku, choć samolot był
wiatry ogniem z kulomiotów. Następ- rozbiegali się w popłochu. Aby nie trwać mocno podziurawiony.
nie zaatakowali pociąg osobowy, gdzie bezczynnie na kwaterach, Amerykanie
znów ogniem z kulomiotów wysłali postanowili więc samodzielnie patrolo- W okolicach Kijowa Eskadra Koś-
kilku na łono Abrahama”. wać okolicę, strzelać do czego popadnie, ciuszki miała również zbrojną przygodę
a przy okazji rozrzucać po ukraińskich z bolszewicką Flotyllą Dnieprzańską,
Cooper pisał to z mieszaniną zazdrości miasteczkach propagandową bibułę. ale dla samolotów nie był to groźny
i podziwu, ale wkrótce sam miał okazję Miało to swoje plusy i minusy, bo co przeciwnik. „Był to niezwykły atak. Wi-
sprawdzić się w walce. Czego jak czego, prawda udało im się dokonać kilku bra- działem, jak jeden z naszych lotników
ale bolszewików z pewnością wówczas wurowych akcji, demoralizując bolsze- zrzucił wielką bombę na pancernik i jak
nie brakowało. Już następnego dnia wików, ale też zużyli prawie całe zapasy tenże pancernik natychmiast wyleciał
polecono im atak na Czudnów, gdzie paliwa. Nikt wcześniej ich nie uprze- w powietrze i tylko szczątki po nim za
koncentrowało się wojsko bolszewickie. dził, że będą wkrótce bardzo potrzebne chwilę widać było na wodzie. Widzia-
Mieli też w miarę możliwości zniszczyć wobec rozpoczynającej się 25 kwietnia łem, jak drugi pancernik, uciekając
tory kolejowe i dworzec, co było o tyle ofensywy kijowskiej. przed naszymi kulami i bombami, tak
ryzykowne, że tam właśnie mieściły się pędził na oślep, że wjechał na mieliznę
stanowiska baterii przeciwlotniczej. brawurowe Naloty ku własnej zgubie. Inne pancerniki pę-
Bolszewicy nie zdążyli jednak ich użyć. dziły w dół rzeki całą parą, a my smolili-
Kiedy cudem udało im się uzupełnić za- śmy ich z góry bombami i kulomiotami
Tak opisywał swoją pierwszą walkę pasy paliwa, dosłownie całe dnie spędzali aż miło” – opowiadał Cooper.
w tej wojnie Cooper: „Spadliśmy na w powietrzu, „rozpraszając całe kolumny
stację jak jastrzębie. Ani jeden strzał i dziesiątkując je w straszliwy sposób” – Opętane oddziały
nie padł z armat rosyjskiej artylerii. jak określał to sam Cooper. Dla wszyst- awiatyczne
Najechaliśmy ich niespodziewanie. Na kich szokiem była brawura Amerykanów.
lewo od nas ciągnął się długi sznur wo- „Książę Potocki, aide-de camp generała „Zdawało mi się, że na całym świecie
zów ciężarowych z jakimś transportem. Listowskiego, opowiadał mi później, jak nie ma tyle kawalerii, ile tam jej było”
Stacja była zawalona wojskiem. Rorison rosyjski żołnierz wzięty do niewoli mó- – opowiadał Crowford, który pierw-
pierwszy dał jakby nura spod chmur na wił przerażony, iż nasze aeroplany przy- szy zetknął się podczas zwiadu z armią
stację, a za nim poszedł Faunt le Roy. Ja padały prawie do ziemi i dopiero wtedy konną Budionnego, przed którą już za
skierowałem się ku furmankom z trans- ogniem z kulomiotów prażyły strasznie, chwilę cała polska armia musiała się co-
portami, które naraz zaczęły się prędko zabijając dziesiątki, a raniąc setki żołnie- fać aż na przedpola Warszawy. Lotnicy
rozjeżdżać. Otworzyłem ogień z oby- rzy” – wspominał lotnik. Coopera wraz z nią, przy czym, tak jak
dwu moich kulomiotów i zacząłem pra- podczas ofensywy, oni pierwsi nawią-
żyć w te furmanki. Następnie wzbiłem Działania lotnicze bardzo przyspie- zywali kontakt z wrogiem, tak i podczas
się w górę, żeby zobaczyć, co robią moi szyły ofensywę. Wkrótce w rękach defensywy – znów byli na pierwszej
koledzy i czy czasem któryś z nich nie polskich były Berdyczów i Żytomierz, linii, osłaniając tyły Polaków. „Nasze
potrzebuje pomocy. Przejeżdżając po- nieopodal flotylla pińska staczała właś- ataki były tak pomyślne, że potrafiliśmy
nad stacją, widziałem czerwono-biały nie największą wodną bitwę polską zdziesiątkować przednią kolumnę i po-
nos aeroplanu, który raz po raz zawra- od 300  lat – zdobywając Czarnobyl. wstrzymać ją na pewien czas” – oceniał
cał na stację i prażył ogniem z obydwu Wreszcie 3 maja zajęto Kijów. Cooper, z naciskiem na słowa „na pe-
kulomiotów w zbite masy żołnierstwa. wien czas”. Bo kilkudziesięciotysięcznej
Był to aeroplan Faunt le Roya”. Jeśli wierzyć wspomnieniom Coopera, rzeszy Kozaków żadną miarą nie mogła
mimointensywnychwalkokresofensywy powstrzymać długa i bardzo cienka linia
Eskadra ostrzelała jeszcze nadciąga- kijowskiej był dla młodych Amerykanów polskiego frontu – na co zresztą Amery-
jącą lokomotywę i powróciła do bazy, bodaj najbardziej sielski w całej wojnie. kanin zwraca uwagę, wytykając to jako
by uzupełnić amunicję – w drodze po- Mieszkali w komfortowych warunkach poważny błąd taktyczny.
wrotnej ostrzeliwana już przez baterię w majątku w Białej Cerkwi, a podczas wy-
rosyjską. Ona też przywitała ich, kiedy padów na linie bolszewickie, dokonywali Eskadra również się cofała. Najpierw
powrócili nad stację, ale nie na długo. wyczynów iście karkołomnych. Jeden z Białej Cerkwi do Koziatyna. W tym
Jej obsługa uciekła i skryła się w jakichś z nich, niejaki Crowford, w pojedynkę momencie ich głównym zadaniem stały
zaroślach. Z braku innych celów dwa wysadził w powietrze ogromny transport się zwiady lotnicze, gdyż siłą Budionnego
samoloty puściły się w pogoń za oddzia- ewakuujących się z Kijowa bolszewików, było to, że jego oddziały przemieszczały
łem Kozaków, który cwałował w okolicy, ostrzeliwując kulami zapalającymi barkę się do 60 km dziennie wzdłuż linii polskich
a reszta „zdemolowała stację”. pełną zapasów i ludzi. Zrobił to w klasycz- i atakowały znienacka na wybrany punkt.
nym stylu – nurkując niemal na poziom Nie znaczy to jednak, że samoloty nie brały
Chcieli tam wrócić następnego dnia,
ale ku swojemu zdumieniu otrzymali ka-

| 58 | 17–23.08.2020

[email protected]

17–23.08.2020 | 59 |

[email protected]

Historia  |  rok 1920  |

bezpośredniego udziału w walce. „Kiedy- Fot. Ku Czci Poległych Lotników. Księga Pamiątkowa 7 Eskadra Myśliwska im. Tadeusza Kościuszki
kolwiek polecono nam odszukać nieprzy-
jaciela, donieść o pozycji jego oddziałów, bolszewików, on od miesiąca znajdował Słomczyński pisał też scenariusze i tę
zawsze staraliśmy się połączyć przyjemne się w sowieckim obozie jenieckim. W po- akurat pasję z pewnością odziedziczył
z pożytecznym i spuścić nieprzyjacielowi łowie lipca jego samolot został zestrze- po ojcu. Cooper powrócił do Stanów
na kark kilka bomb oraz deszcz kul z ku- lonyi byłzmuszonylądowaćzafrontem, jeszcze w 1921 r. i zajął się dziennikar-
lomiotów jako pamiątkę naszej wizyty” – po stronie rosyjskiej. W niewoli trafił aż stwem. Wiele podróżował, kręcił filmy
wspominał Cooper. pod Moskwę, gdzie wraz z innymi jeń- dokumentalne, z biegiem czasu coraz
cami pracował przy trakcji kolejowej. bardziej przyciągało go jednak Holly-
Ale bolszewicy nie pozostawali Uciekł po kilku miesiącach. Szczegółów wood. Przełomem był rok 1933, kiedy
dłużni. Mimo ogromnych rozmiarów nie znamy ( jakoś o tym w pamiętnikach na podstawie jego scenariusza powstał
ich armii czerwonoarmiści potrafili nie wspomina), prawdopodobnie przez jeden z najbardziej kasowych hitów
doskonale wykorzystywać właściwo- Łotwę dotarł do Warszawy. Jak pokonał filmowych tamtych czasów, do dziś po-
ści terenu, ukrywać się przed polskim kilkaset kilometrów na wrogim teryto- zostający dziełem klasycznym – „King
zwiadem i dopiero w ostatniej chwili rium, bez najmniejszej choćby znajomo- Kong”. Cooper nie ograniczył się tu do
razić go ogniem. ści języka, w dodatku w kraju, w którym scenariusza. Był także współreżyserem,
wciąż szalał rewolucyjno-wojenny ter- a nawet aktorem – zagrał pilota, atakują-
Wszystko to wymagało zmiany tak- ror, oto jest zagadka. cego wielkiego goryla.
tyki. Powietrzni kowboje musieli się
nagle zamienić w karnych żołnierzy, W Polsce uznano go za zaginionego, Sukces „King Konga” otworzył mu
co dzięki Faunt le Royowi i Cooperowi toteż kiedy w kwietniu 1921 r. zamel- drogę do zawrotnej kariery. W takiej
udało się zresztą doskonale. Nie było dował się nagle w Warszawie, wszyscy czy innej roli brał udział w powstaniu
już mowy o zniżaniu lotu niemal do po- byli w szoku. Dowództwo i koledzy na kilkudziesięciu filmów. To jemu świat
ziomu gruntu. Maszyny latały wysoko, pewno, ale nie tylko oni. Czekała tu już zawdzięcza skojarzenie niezwykłej pary
atakowały najpierw bombami, następ- na niego dziewczyna, Marjorie Crosby, filmowej, Fred Astaire – Ginger Rogers.
nie wzbijały się w górę, gasiły silnik a także narodzony z tego związku syn Za wszystko to otrzymał Oscara.
i opadały pionowo w dół – teraz już za- Maciej. Nawiasem mówiąc, wybór ta-
sypując wroga gradem kul. Nie przesta- kiego właśnie imienia był cokolwiek Nigdy nie zapomniał jednak, że jest
jąc strzelać, kilkadziesiąt metrów nad ekscentryczny, bo on był Amerykani- również oficerem lotnictwa. W cza-
ziemią prostowały lot, a po wyczerpaniu nem, ona zaś Angielką – świadczy chyba sie II wojny światowej nie latał już co
amunicji wracały szybko do bazy. Coo- jednak wyraźnie o silnej więzi, jaka łą- prawda osobiście – dobiegał już wów-
per nie kryje jednak podziwu dla armii czyła Coopera z Polską. Związek nie czas pięćdziesiątki. Został jednak za-
Budionnego. „Początkowo takie ataki był jednak udany. Ot, wojenny romans stępcą szefa sztabu lotnictwa amerykań-
udawały nam się wyśmienicie – później i młodzi wkrótce się rozstali. Maciej skiego na Pacyfiku pod dowództwem
jednak żołnierze Budionnego przyzwy- jednak związał się z Polską na dobre. Po gen. Douglasa MacArthura. Służbę za-
czaili się do nich i choć za każdym razem ojczymie nosił nazwisko Słomczyński kończył w 1950 r. w randze generała. Nie
padały setki zabitych i rannych, to wy- i pod nim dokonał licznych przekła- zapomniał także o Polsce. Był bardzo
trzymywali nasze ataki mężnie. Nieraz dów, m.in. Jamesa Joyce’a, Johna Mil- bogaty i nie szczędził środków na po-
całymi masami zsiadali z koni i bili to tona, Wiliama Faulknera czy Williama moc Polakom w USA, zarówno podczas
z kulomiotów, to z karabinów do pędzą- Szekspira. Natomiast pod pseudoni- wojny, jak i emigrantom politycznym
cego na nich aeroplanu” – przyznawał. mem Joe Alex stał jednym z najbardziej czasów komunistycznych. Umierając
poczytnych w Polsce autorów powieści w 1973 r., miał z pewnością świadomość,
Gen. Antoni Listowski, sporządzając sensacyjnych i kryminalnych. że dopisał imponujący wątek do rodzin-
raport dla Belwederu, mógł wówczas nej legendy o Polsce.
zanotować: „Amerykańscy lotnicy po-
mimo wycieńczenia walczą jak opętani.
Służbę wywiadowczą pełnią świetnie.
Ostatnio podczas ataku naszej dywizji
na nieprzyjaciela ich dowódca zaatako-
wał nieprzyjaciela od tyłu i ogniem z ku-
lomiotów prażył we łby bolszewików.
Bez pomocy amerykańskich lotników
dawno by nas diabli wzięli”.

Z sowieckiej niewoli
do Hollywood

Wiele wskazywało na to, że diabli wezmą
najpierw Meriana Coopera. W czasie
gdy polska armia pod Warszawą rozbijała

| 60 | 17–23.08.2020

[email protected]

FILM TEATR MUZYKA LITERATURA

Mistrzyni
powściągliwości

Fot. Cubankite/Shutterstock.com Bardzo brytyjska, kojarzona z rolami w „Czterech weselach i pogrzebie”
czy „Angielskim pacjencie” Kristin Scott Thomas przez wiele lat mieszkała
we Francji. Dziś doceniona przez widzów i krytyków początków kariery

zapewne nie chce pamiętać. Teraz możemy ją zobaczyć w nakręconym
w UK „Pojedynku na głosy”. Warto

17–23.08.2020 | 61 |

[email protected]

JOLANTA GAJDA–ZADWORNA Kierowanie wszystkimi wokół daje emocji, przy minimalnej ekspresji,
jej poczucie wpływu, także na własne wbiło też w fotele widzów „Angiel-
N a Wyspy Brytyjskie wróciła na życie. Kiedy traci kontrolę, a wraz z nią skiego pacjenta” (1996). Za rolę w tym
dłużej w sumie niedawno. Nie – o czym jest przekonana – ostatnią ra- filmie Scott Thomas dostała jedyną no-
tylko pandemia zatrzymała ją cję bytu, przeżywa katharsis. Teraz, już minację do Oscara. Potem wielokrotnie
w Rutland, najmniejszym hrabstwie w pełni, może wyjść do ludzi. dawała się zauważyć na dużym ekranie,
Anglii, gdzie teraz ma dom. Tu przy- ale tylko raz miała szansę powalczyć po-
gotowuje się do kolejnych ról, wierząc Cebula i wino nownie o Złoty Glob (za postać w „Ko-
w powrót na plan i do teatralnych pre- cham cię od tak dawna”, 2008).
mier. Również tej odwołanej, na naro- – Wiele moich postaci jest na początku
dowej scenie, w której w grudniu miała kłujących i niesympatycznych – mówi Role życia
zagrać Fedrę. aktorka. – A potem „próbujesz obrać ce-
bulę” i dowiedzieć się, dlaczego tak jest. Zarówno na ekranie, jak i prywatnie
Dziewczyna z Redruth 60-letnia dziś Kristin Scott Thomas
Motywacje filmowych i teatralnych od lat pozostaje postacią nie do końca
Wyjechała z Anglii jako 18-latka (do bohaterek Scott Thomas poznaje od po- odgadnioną. Chroni swoją prywatność.
Francji, by studiować aktorstwo). Uro- nad 30 lat. Za działalność artystyczną, Jej małżeństwo z cenionym francuskim
dzona w 1960 r., w kornwalijskim mia- poza nominacjami do Oscara i Złotego lekarzem trwało od 1987 do 2005 r. Para
steczku Redruth, wychowywała się Globu, otrzymała… Order Imperium doczekała się dwóch synów i córki,
– jak wspomina – w wiejskiej scenerii, Brytyjskiego oraz francuski Order Le- a z czasem także wnuków. Prowadząc
potem na chwilę przyciągnął ją Londyn gii Honorowej. Doceniają ją widzowie dom w Paryżu, Scott Thomas pracowała
i – na dłużej – Paryż. i krytycy, choć nie zawsze tak było. równolegle na planach filmów fran-
cusko- i anglojęzycznych. Potem, jak
Miała pięć lat, kiedy w 1965 r. podczas Karierę na dużym ekranie zaczęła wspomina, przez dekadę nie zdarzyło
lotu ćwiczeniowego zginął jej ojciec, pi- od dwóch Złotych Malin – dla najgor- się jej przebywać w jednym miejscu
lot wojskowy. Kolejna lotnicza katastrofa, szej nowej gwiazdy i najgorszej aktorki dłużej niż dwa tygodnie. – Moje życie
sześć lat później, zabrała jej ojczyma. drugoplanowej w filmie „Zakazana wymknęło się spod kontroli, ale wróciło
miłość” z 1986 r., w którym wystąpiła na dobre tory – zapewnia aktorka.
Dużą część swojego dzieciństwa u boku Prince’a. Po ponad 20 latach od
spędziła w brytyjskich bazach wojsko- tamtej premiery muzyk zadedykował jej
wych. Na planie filmu „Pojedynek na piosenkę „Better With Time”, w której
głosy”, który wchodzi właśnie na polskie pojawia się fraza, że Scott Thomas jest
ekrany, do takiej bazy wróciła. jak dobre wino – z biegiem lat staje się
coraz lepsza.
Zagrała żonę pułkownika, która czuje
się w obowiązku zorganizowania zajęć Kocham cię od dawna
integracyjne dla kobiet, których mężo-
wie są na misji w Afganistanie. Trudno nie przyznać Prince’owi
racji. Od filmu „Cztery wesela i po-
Twórcy filmu (za którymi stoi sukces grzeb” kariera Kristin Scott Thomas
m.in. „Goło i wesoło”, rozgrywającego jest na fali wznoszącej, choć – z cha-
się wśród pozbawionych pracy górni- rakterystycznym do siebie dystansem
ków) – odwołując się do autentycznego – aktorka podkreśla, że najczęściej do-
Chóru Żon Wojskowych – stworzyli ko- staje propozycje zagrania albo brzyd-
lejną opowieść o grupie zdeterminowa- szej siostry, albo złej macochy. Jednak
nej sytuacją i miejscem. to właśnie te role, dodaje, interesują ją
bardziej od poczciwego jednowymia-
Grana przez Scott Thomas bohaterka rowego Kopciuszka.
– protekcjonalna i dominująca – nie po- Jest mistrzynią powściągliwości.
trafi zjednać sobie kobiet, dla których Uniesieniem brwi potrafi przekazać
postanawia stworzyć chór. Oschłość całą gamę uczuć. Jak w poruszają-
Kate ma jednak podstawę. Zachowując cej scenie z „Czterech wesel…”
Fot. Materiały prasowe/Aimee Spinks dystans, próbuje ukryć swój ból po stra- (1994), w której oparta o drzwi
cie jedynego syna, też żołnierza, który Fiona, zapalając papierosa,
zginął w akcji. mówi Charlesowi (Hugh
Grant), że go kocha, ale
on jest już pod urokiem
Carrie granej przez Andie
MacDowell. Maksimum Na planie filmu „Pojedynek na głosy”

| 62 | 17–23.08.2020

[email protected]

zaremba przed telewizorem

Meksykańskie demony z Kalifornii

M acie tak czasem, że wymowa filmu zaczyna w was szy Nathan Lane). A potem kryć drugiego brata, sprawcę
wywoływać bunt? Bo postaci, które twórcy pod- morderstwa.
suwali wam jako te, którym warto kibicować, robią
nagle coś strasznego. Samo życie, chcielibyście powiedzieć, Wszystko rozumiem, a jednak nie umiem się pogodzić z de-
a jednak macie ochotę na inny obrót akcji. Tak się poczułem cyzjami bohaterów, którzy są „nasi”. I będę uważnie śledził
po szóstym odcinku serialu HBO „Dom grozy. Miasto anio- dalsze odcinki pod kątem pytania, na ile nas zmuszą, byśmy
łów”. Pierwszy sezon, świeży jak bułeczki, ma ich 10. wybaczyli. Rozumiem wręcz diabelski splot okoliczności, ale
boję się zbyt łatwego usprawiedliwiania.
Byłem fanem serialu „Dom grozy” (w oryginale „Penny
Dreadful”, więc nie całkiem to samo). Dział się w wiktoriań- Jako film historyczny ogląda się to dobrze. Nie ma tu nagi-
skiej Anglii i oszałamiał bogactwem wyobraźni. W jednej nania realiów społecznych, za to jest mnóstwo smaczków, pop-
londyńskiej opowieści spotykali się Dr Frankenstein, Dorian kulturowych obserwacji, przeważnie prawdziwych. Tamto
Gray, Dracula i amerykański Wilkołak, a Eva Green, jako społeczeństwo było wciąż koszmarnie rasistowskie. Krzywdy
odkupiona poniekąd wiedźma, wzniosła się na wyżyny ak- Meksykanów zostały przesłonięte przez kwestię murzyńską.
torstwa. Teraz wielbiciele tamtego serialu kręcą nosem. Bo Ale one są prawdziwe, choć najbardziej eksplodowały kilka
„Miasto Aniołów” nie ma z tamtą historią nic wspólnego, po- lat potem, podczas wojny, co zostało uchwycone w „Czarnej
kazuje Los Angeles z roku 1938 i bardziej przypomina czarny Dalii” dziejącej się w tych samych miejscach. Skądinąd mamy
kryminał w stylu „Chinatown” albo „Czarnej Dalii” niż horror. tu specyficzną ambiwalencję. Meksykanie są ofiarami, ale ich
Ale twórcą jest ten sam John Logan. Tym razem na czele dziwne bóstwa podżegają do mordu i zniszczenia.
sześciu reżyserów i pięciu scenarzystów.
Wątek niemieckiej V kolumny poprowadzony jest z przesadą.
Wątki sił nadprzyrodzonych są dawko- Nazistowska siatka była w USA słaba. Rozbił ją z łatwością Edgar
wane oszczędnie, choć pojawia się przed
nami świat meksykańskich demonów Hoover, szef FBI w przededniu wojny. Tu jest
wpływających na akcję. Ale duże partie fa- ona demoniczna i w dużej mierze bezkarna. Po
buły czynią ten film prawie historycznym. szóstym odcinku nadal nie do końca wiemy, o co
Splatają się dwie historie. Opresji, jakim jej chodzi. Ale z łatwością usprawiedliwiam takie
poddana jest społeczność kalifor- przerysowanie. Historię można sztukować i uzu-
nijskich Meksykanów. I knowań pełniać fantazją, gdy nie ma się aspiracji kronikarza.
hitlerowskiego wywiadu. Po początkowym sceptycyzmie, czy historia
mnie wciągnie, jestem ciekaw, co dalej. Zasta-
A co jest dylematem z szó- nawiam się tylko, czy skądinąd sugestywne
stego odcinka? Moglibyście wprowadzanie do takich seriali diabelskich alternatyw,
się pogodzić z tym, że dwaj wyborów bez wyboru, nie znieczula nas trochę na moralne
gliniarze, jedyni sprawiedliwi zło. No ale to dotyczy tylu filmów…
w policji, pokazanej jako bagno,
wrabiają w pięć morderstw Piotr Zaremba
niewinnego człowieka? Dla 17–23.08.2020 | 63 |
mnie niewiele zmienia
fakt, że jeden z nich,
Santiago Vega (do-
bry Daniel Zovatto),
przeżywa koszmar.
Jest pierwszym de-
tektywem meksykań-
skiego pochodzenia
szykanowanym przez
kolegów. Człowiekiem
miotającym się między
dwiema lojalnościami:
wobec rodaków i policji.
Który najpierw musi strze-
lać do brata, gdy ten atakuje
mu partnera ( jeszcze lep-

[email protected]

3 miłości

bruLion 2.0

R eaktywowaliśmy właśnie z O. Odrobinę to rozwinę. Mój debiutancki Robert Tekieli
Fundację bruLionu. Trzeci tomik składający się z wierszy publi-
z założycieli tego podziem- kowanych w paryskich „Zeszytach Li- zostanie przyznana w kategoriach
nego kwartalnika Boguś Serafin rów- terackich” i krakowskim „bruLionie” związanych z kulturą w październiku
nież przychylił się do tezy, że musimy nosił tytuł „nibyt”. Nibyt, czyli trzeci 2021 r. I potem co pięć lat, już w szer-
dokończyć robotę rozpoczętą w 1986 r. stan ontologiczny. Ani byt, ani niebyt. szej formule – będąc czymś w rodzaju
Trzeba odbić kulturę. Każdy czytelnik Wynalazek demona entropii. Entropii, polskiego Nobla: trzeba hierarchizować
sąsiadującej z tymi felietonami kolumny która sprawia, że wszechświat prze- nie tylko kulturę, lecz także dokonania
„Wojna cywilizacji” zgodzi się z tym. Na- stanie się kiedyś kręcić. Nastąpi kres nauki, działania gospodarcze, cywili-
sze dzieci poddane są miażdżącej ideo- czasu, Paruzja. Bo planety zwalniają, zacyjne itp.
logicznej presji politycznej poprawno- a istnienie precesji mówi jasno, że Zie-
ści, tęczowej przemocy w popkulturze, mia jest jak dziecięcy bączek. Zaczyna A kultura? Katedra jeszcze stoi. Ary-
antykatolickiego rewizjonizmu histo- zwalniać, kręcąc się, przechyla na boki stoteles, Sofokles, Dante, Cervantes.
rycznego. Oświecenie i postmoder- pijana. Wkrótce upadnie jak zabawka Ale też Michał Anioł, Gaudi, Gauguin,
nizm, kierowane fobią wobec wiary, i zastygnie w jakiejś dziwnej pozie… Nie Bonard. Kochanowski, Baka, Mickie-
tak zniekształciły obraz rozwoju naszej idźmy dalej, bo wyobraźnia i rozum za- wicz. Rymkiewicz, Wencel, Świder.
cywilizacji, że nie jesteśmy w stanie się czynają szwankować. Pewnych spraw Trzeba dostrzec bowiem, że w czasach
z nią identyfikować. Człowiek Zachodu mózg z definicji nie może pojąć. Czło- nowożytnych cały czas płynie nurt hu-
utracił tożsamość, bo przecież to Koś- wiek nie potrafi objąć umysłem zbyt manizmu chrześcijańskiego, o którym
ciół niańczył Europę. wielkich rzeczy. Jest on za mały. Tak dobitnie przypominał Jan Paweł  II.
Bóg to stworzył i dzięki temu jesteśmy Nawet w eonie ideologii zastępują-
Cele fundacji od 1990 r. są nie- bezpieczni. Żaden szaleniec z miliar- cych wiarę i naukę mamy do czego się
zmienne. Po pierwsze, „niwelowanie dami nie jest w stanie zachwiać funda- odwołać.
przepaści pomiędzy słowem publicz- mentami świata.
nym i prywatnym”. Niezbędne są w kul- Rynek i uniwersytet zajęli dziś barba-
turze autentyzm i szczerość (poza wy- Czwartym naszym celem jest „po- rzyńcy. Kuglarze w muzeach i teatrach
powiadaniem prawdy, która rani). Bo pieranie i promocja różnych dziedzin wystawiają rzeczy niewarte, słudzy
jeśli pisarz co innego pisze, a co innego twórczości”. Piątym: „promocja mło- pieniądza i władzy tworzą grant-gra-
robi, jego twórczość jest na przemiał. dego pokolenia twórców w kraju i za fomanię. Jesteśmy jednym z ostatnich
Choćby była formalnie katedrą. Dziś granicą”. Doszedł dziś punkt szósty: krajów, w których społeczeństwo nie
trzeba świadków, nie fałszywych na- „wspieranie osób chorych, bezradnych, jest jeszcze zniszczone przez odrzu-
uczycieli – twórców ideologii, czyli wykluczonych”. cającą język Objawienia nowożytną
kłamstw systemowych. Nie potrzeba kulturę, współczesną „sztukę”, mody
też artystów na usługach Systemu. Jak odbić kulturę? To starcie we i popkulturę.
współczesnym świecie wygra dystry-
Po drugie, celem naszego nieistnie- butor prestiżu i twórca mód. Dziś spo- Musimy tworzyć instytucje. Uniwer-
jącego dziś środowiska było „uczestni- łeczeństwa są nie tyle zniewolone ideo- sytety, instytuty, szkoły, teatry, telewi-
ctwo w próbie powołania do życia no- logicznie, ile sterowane są za pomocą zje, fabryki memów, portale, web ziny,
wego modelu kultury intelektualnej, wyrastających z ideologii stylów życia. serwisy, fora wolne od cenzury, nieideo-
modelu opartego na zasadach wolno- Niezbędne są więc pozytywne mody. logiczne media społecznościowe. Przed
ści skojarzeń, wolności artykulacji i na nami dużo roboty. To cieszy.
swobodzie w wyznaczaniu sobie celów”. W ciągu ostatnich 30 lat trzykrotnie
Największym zaskoczeniem było dla przyznawana była nagroda bruLionu.
mnie po nawróceniu, że chrześcijań- Pierwszą w 1989 r. otrzymał Marcin
stwo to wolność. Całkowita i absolutna, Świetlicki. W jury konkursu mieliśmy
szanująca jedynie granice wyznaczane m.in. Wisławę Szymborską i Jarosława
przez miłość. Marka Rymkiewicza. W 2016 r. nagrody
otrzymali śp. Robert Brylewski, poma-
Po trzecie, naszym celem jest „prze- rańczowy Waldemar Fydrych „Major”
ciwdziałanie procesowi zatracania oraz Zbigniew Sajnóg, twórca gdań-
statusu ontycznego przez wszelkie skiego Totartu, najważniejszej grupy
elementy struktury rzeczywistości”. artystycznej po wojnie. Kolejna nagroda

| 64 | 17–23.08.2020

[email protected]

Wojna CYWILIZACJI

KULTURA Notre Dame, dwa palce złożone do przysięgi Do kin weszła niedawno sympatyczna pełno- POPKULTURA
– co zrobiłaś ze swoim chrztem, Pierwsza metrażowa i animowana bajka o przygodach
Córo Kościoła? Wojciech Wencel w biografii pt. „Wierzyński. doskonale znanego dzieciom oraz niektórym dorosłym po- POPKULTURA
Sens ponad klęską” jak zwykle w wysokiej formie. Nieskoń- ciesznego i wiecznie głodnego psa Scooby-Doo i jego przyja-
czenie celne jednozdaniowe recenzje życiowych dokonań na- ciół: Kudłatego, Velmy, Daphne i Freda. Spoiler: Tajemnicza POPKULTURA
szych najgłośniejszych poetów. Kilka rozdziałów zapisanych Spółka dalej zawodowo łapie wszelkiego rodzaju potwory
w zachwyceniu, kiedy dusza unosi pióro na level niedostępny i duchy. W fabule nie ma wątków homo, a film głosi stereotypy
umysłowi przy normalnym przebiegu fal mózgowych. Kto wyklęte! Kobiety są bardziej delikatne od mężczyzn – mamy
świadomie doznał stanu alfa, wie, o czym mówię. na ekranie damy w opałach!, a faceci są odważni i je ratują.
Chrześcijańska wiara w sens ponad klęską, czyli Wie- Wytłumaczcie tylko państwo swoim dzieciom, że Halloween
rzyński a sprawa polska. I rola emigracji. Dziś wiemy, że to jest siermiężnym obciachem niegodnym szanujących się lu-
niezłomni mieli rację, a nie Giedroyc. Jak naiwnie brzmią dzi. I nie bierzcie z sobą małych dzieci. Z większymi – do kin!
dziś słowa „mistrza analizy politycznej” Mieroszewskiego. Reż. Tony Cervone, animacja/komedia/przygodowy, USA,
Wielbiona i przez Aleksandra Kwaśniewskiego paryska „Kul-
tura” sprowadzona jest w „Wierzyńskim” do właściwych roz- premiera w Polsce 24 lipca 2020
miarów. To Lechoń, Grydzewski i Wierzyński przyjęli właś- HBO GO jakiś czas temu zaprezentował
ciwą postawę wobec okupacji Polski, na którą wyraził zgodę serial „Love Life”, świetnie nakręcony
w Jałcie i Teheranie „wolny świat”. Niezłomni przemawiali i zagrany komediodramat romantyczny, z wnikliwą jak na
za zakneblowany naród. Ruski zabór był z każdą dekadą PRL produkcję telewizyjną analizą psychiki bohaterów. Możemy
coraz bardziej maskowany, ale czołgi okupanta wyjechały z odcinka na odcinek śledzić wszystkie miłości przeciętnej
z Polski dopiero w 1993 r. dziewczyny, którą gra gwiazdka Anna Kendrick („Zmierzch”).
Wierzyński to niejedynie bon vivant, prymusik, ska- Seria nachalnie lansuje bzdurę promowaną od przynajmniej
mandrycki celebryta. Wenclowi udało się przełamać ten pięciu dekad jako odkrycie współczesnej psychologii i seksu-
stereotyp, któremu ja, wielbiciel „Wiosny i wina”, sam ule- ologii, że aby zostać z kimś na zawsze, trzeba „wypróbować”
głem. Autor „Ody do śliwowicy” najognistsze frazy napisał w łóżku kilka, kilkanaście, kilkadziesiąt osób, aż znajdzie się
o „Krzyżach i mieczach”, świetnym tomie Wierzyńskiego, tę jedną jedyną. Oprócz banału, że ludzie, których spotykamy
w którym mierzył się on z geopolityką. Kazimierz Wierzyń- na swojej drodze, wpływają na to, jacy jesteśmy, serial pro-
ski: najtrzeźwiejszy sędzia obłąkanych czasów. muje rozwiązłość seksualną i homoseksualizm.
Choć tak naprawdę to nie jest książka o Wierzyńskim. To Twórca: Sam Boyd, komedia romantyczna, USA, premiera
jest książka o polskości. Proszę przeczytać wstrząsający roz-
dział o Tuwimie. 27 maja 2020
Oczywiście piszę dziś tylko o jednym z nurtów tej książki. Mamy też kolejny hit Netflixa, tym razem
Jest ona czymś o wiele większym niż biografia jednego z naj- antychrześcijański film akcji. „The Old
ważniejszych polskich poetów XX w. Wkrótce większy tekst, Guard” obejrzano już bodaj w 72 mln gospodarstw domowych.
mam nadzieję, że ta notka zachęci już dziś do lektury. Widzom nie przeszkadza niespójna fabuła, mają za to zapierające
Puentując: bez chrześcijaństwa martwi jesteśmy. Nie dech sceny walki i świetne zdjęcia. Nieśmiertelni, odwieczni
ma polskości poza katolicyzmem. Również o tym jest ta obrońcy ludzkości szukają sensu życia, zabijają i uciekają przed
książka. I o wczepieniu się w katyńskim dole zastygającymi tymi, którzy chcą wykorzystać ich moce. „Dobrzy” są heretycy
pazurami w skraj szaty Chrystusa. Dlatego jesteśmy nie- i nieśmiertelni, „źli” – prześladujący ich chrześcijanie. Wiara
pokonani. Dlatego jesteśmy skazani na wielkość. Dlatego i modlitwa są wyśmiewane przez pozytywnych bohaterów.
wygramy. Szkoda widzów i zjawiskowej jak zawsze Charlize Theron.
„Wierzyński. Sens ponad klęską”, Wojciech Wencel, Reż. Gina Prince-Bythewood, fantasy/akcja,

Instytut Literatury, Kraków 2020 USA, premiera 10 lipca 2020
Więcej o książce na następnych stronach Robert Tekieli, Polskie Radio

[email protected] 17–23.08.2020 | 65 |

O Wierzyńskim
poprzez Wencla,

czyli o Polsce

Zastanawiam się, kto jeszcze spośród „czynnych” polskich poetów użyczyłby
tyle zainteresowania, sumienności, powiedzmy więcej – miłości i podziwu

– dla innego poety?

P ochylam się właśnie nad świeżo (wszak poeta to ktoś „spalający się gwałtow-
opublikowaną (przez Instytut Lite- niej, bardziej intensywnie”) potrafił się zdobyć
ratury, Kraków 2020) książką Woj- na taką skrupulatność, sumienność, posłu-
ciecha Wencla „Wierzyński. Sens ponad gując się warsztatem krytyka literackiego
klęską”. Z respektem, sycąc się pożytkiem najsolidniejszej próby.
i przyjemnością z tej lektury, pochylam Od śmierci Wierzyńskiego minęło
się z podziwem dla kompetencji, ambicji wszakże już pół wieku, a ma się wciąż wra-
i talentu autora, który się podjął tej roboty. Leszek Długosz żenie, że jego życie i twórczość jakby dopiero

I tak się oto z tego zadania wywiązał. Muszę co były uprzystępniane. Tu zastrzeżenie
raczej czuwać, by nie przechwalić autora i dzieła, świadomy, – nie chcę sugerować, że ten wreszcie aktualny, źródłowy
że w chwilach entuzjazmu ( jak i odwrotnych) moje skłonno- charakter opracowania jest jakimś dominującym walorem
ści do „wzmożonej ekspresji”, nadmiarem (w tym przypadku pracy, sposobu ujęcia tematu przez Wencla… Wierzyński był,
pochwał) obiektowi mogą więcej zaszkodzić, niż walory jego jest i długo pozostanie obszernym tematem, stwarzającym
uwiarygodnić. dla badaczy wystarczające bogactwo możliwości eksplora-
Tedy–jedenznajwybitniejszychobecniepolskichpoetów, cji. Poetą był jednym z najwybitniejszych (nie brakuje opinii
człowiekjeszczemłodyi „charakterny”,obiecującywięcnadal sytuujących go na czele tego rankingu XX-wiecznej naszej
wiele–opublikowałrzeczo innympoecie,o KazimierzuWie- listy poetyckiej), ale oprócz bogactwa dorobku pisarskiego,
rzyńskim. Zastanawiam się, kto jeszcze spośród „czynnych” rozmaitości tematów, stylistyk, form (proza, publicystyka)
polskichpoetówdysponowałbytakąkompetencjąi nadtouży- był jednostką wyjątkowo angażującą się i znaczącą w polskim
czyłbytylezainteresowania,sumienności,powiedzmywięcej życiu publicznym. Na dzisiejszą modłę był kimś w rodzaju
– miłości i podziwu – dla innego poety? Dla jego dzieła, dra- uwielbianego idola. Stało się tak z jego zgodą czy bez, ale
matujegolosuiczasów,wktórychztymwszystkimsięzmagał? jego głos poety, publicysty, zaangażowania doraźne (praca
Tak jak o tym czytamy właśnie w tej Wenclowej monografii w Wolnej Europie) – wszystko to uczyniło z niego istotny
Wierzyńskiego. Nie pierwszej, przypominam sobie w swoim autorytet i „punkt orientacyjny”. Nie tylko w kulturowym, ale
czasie świetną pozycję Waldemara Smaszcza, ale to z czasów, tak określę ten obszar – w moralno-politycznym. W gorzkim
gdymożliwościźródłowe(ichdostępnośćiszansaopublikowa- poczuciu przegranej, zdrady i opuszczenia dla wielu opinie
nia)byłynieporównywalnieszczuplejsze.KsiążkaWenclajest Wierzyńskiego postrzegane były nie tylko jako pomocne, ale
pierwszą, kiedy otwartość dokumentów i „krajowego słowa” jako rozstrzygające w sytuacjach konieczności podejmowa-
pozwalają wreszcie pisać swobodnie. Wydobywać fakty, nia wyborów. W owych więc latach wojny i powojennych, i do
oświetlać sprawy i ludzi, nazywając rzeczy bez skrępowania końca jego życia, w latach dobrze już zainstalowanego w kraju
czykamuflażu.IbodajtoWencelpierwszyspośródpiszących systemu przywiezionego z Moskwy, historia przydzieliła mu
o Wierzyńskim miał szansę sięgnąć do zastrzeżonych dotąd nieprostą i odpowiedzialną rolę przewodnika. Tak wyszło?
szuflad.Kwerendęwykonałimponującą.Toprawietrudnedo Nie mogło inaczej. Wierzyński nie mógł się uchylić od takiego
uwierzenia,żepoetadysponującytakimi„poetyckimisposoby” obowiązku.

| 66 | 17–23.08.2020

[email protected]

Niezwykle cennym i klarownie przedstawionym wątkiem końca, wybierając wszelką niepewność losu, gorycz przegra-
tej książki (udokumentowanym) jest historia wyborów poli- nej, ale doprawdy to on spośród tej reprezentacyjnej Grupy
tyczno-etycznych najbardziej znaczącej grupy poetyckiej pozostał jako ów Książę Niezłomny. Czystość zasad i wyborów
XX w., czyli Skamandra. Z wyjątkiem Iwaszkiewicza, który pozwalają porównać jego postawę ze słynnym „Non possu-
(za cenę „kompromisów”) nie zdecydował się na opuszcze- mus” wypowiedzianym w owych latach druzgocących zdrad
nie kraju, pozostali członkowie podzielili w latach okupacji, i czerwonego terroru przez kardynała Wyszyńskiego.
a część i do końca swego życia, emigracyjny los tułacza. Jakże
dramatycznie i odmiennie potoczyły się te losy. Samobójstwo Gorzki to spadek, jaki historia i nam zostawiła do rozstrzyg-
Lechonia, rodzaj współpracy (czy jednak użyć tu terminu nięcia: jakość człowieka i wartość stworzonego dzieła. Akurat
kolaboracja) z władzą w Warszawie Antoniego Słonimskiego. Wencel z Tuwimem, kolokwialnie mówiąc, nie od wczoraj ma
Albo i świadomy niebyt, izolacja, wyobcowanie, osamotnie- na pieńku, ale nie jest to dramat jednego admiratora „Loko-
nie i bieda takiego Balińskiego. Nieobecnego dla „swoich” motywy” i „Kwiatów polskich”, których autor nie szczędził
tam w Anglii i „zamurowanego” kompletnym milczeniem też peanów na cześć Stalina.
w kraju. Ewidentne zaprzaństwo i nie ma innego terminu
jak zdrada wobec wcześniejszych swoich przekonań (a może Postać płk. Ignacego Matuszewskiego, polityka, publi-
tylko ujawnienie tych prawdziwych?) Tuwima. Ot, „problem cysty, pisarza, dziś prawie całkowicie zapoznanego, wydo-
Tuwima” to od dawna szczególnie bolesna sprawa. Nie tylko bywa Wencel w sposób, za który należy mu się wdzięczność.
Wencla. Niezwykłość dokonań uwielbianego poety w czasach Światłość, patriotyzm, żarliwość, wreszcie wspaniałe walory
dwudziestolecia międzywojennego i wydobyte na światło pióra Matuszewskiego, odsłonięte w pracy Wencla, każą szu-
dzienne dokumenty – świadectwa cynicznej i obrzydliwej kać szczególnego uhonorowania dla tej wybitnej jednostki.
jego postawy po wojnie. Jego interesowne łaszenie się do Dla tego myślenia i poświęcenia w najmądrzej i szlachetnie
protektoratu moskiewskiego. Poety, dla którego Stalin, jak pojmowanym „polskim interesie”. Zmarły nagle w Nowym
napisał w swoim wierszu, „stał się prawodawcą sumień”. Jorku w 1946 r., w wieku 55 lat, jawi się jako postać niemal
rejtanowska, nieugięta. „Pierwszy z Polaków bił na trwogę,
Na tle tej grupy przyjaciół (?) Wierzyński, z laurem olim- wołał o niebezpieczeństwie”. W mowie nad trumną tak go
pijczyka w młodości, ideałom tej młodości pozostał wierny do żegnał Wierzyński: „Wiecznie trwał, ostrolicy, niezłomny,
Civis Romanus, głaz na granicy”.
[email protected]
Doprawdy wiele jeszcze „zdobyczy” może wynieść czytel-
nik – i ten ledwo zorientowany, jak i dobrze wprowadzony
– w ów czas wojenno-powojenny z tej pracy o Wierzyńskim.
Zdanie więc choćby tu jeszcze poświęcę samemu autorowi
za klarowność tej pięknie uformowanej lektury. Wiele okazji
do smakowania stylistycznych jej walorów. Prozy subtelnie
troskliwej o frazę, o metrum (warsztat wyniesiony z wier-
sza), inkrustowanej efektowymi pointami, zawieszeniami
(do domyślności czytelnika), nierzadko błyskiem wykwintnej
metafory wczepionej w szare sukno prozy. Mówiąc o przy-
jemnościach, nie sposób nie wspomnieć o wzruszeniach
z obficie cytowanych wierszy samego Wierzyńskiego. A są
to przyjemności najwyższej kategorii w polskiej poezji. Pa-
radoksalnie jednak, na koniec moich uwag o Wierzyńskim
poprzez Wencla, czyli o Polsce, pozwolę sobie na przytocze-
nie fragmentu z jego mowy – manifestu polskiego pisarza
na emigracji – wygłoszonej w Londynie z okazji jubileuszu
35-lecia pracy twórczej. „W okupowanej ojczyźnie jesteśmy
na czarnej liście, napiętnowani jako agenci Ameryki i wro-
gowie pokoju, a przecież jesteśmy agentami wolności. Nie
wiemy, kiedy nasze słowo tam dojdzie, ale nie przestajemy
mu służyć, jakby miało dojść już jutro. Niesłyszalni dla tych,
do których mówimy, zwracamy się do nich, jakby nas co-
dziennie wysłuchiwali. Zamiast całej Polski sędzią naszym
jest tylko nasze sumienie. Ono rozstrzyga w nas wątpliwości,
nagradza nas i potępia. W samotności naszej pocieszamy się
myślą, że wszystko, co tworzymy, jest własnością wszystkich,
i tych nieobecnych także. I żyjemy wiarą w wolność, za którą
umarło tylu naszych najbliższych. I tak wytrwamy do końca,
i to jest dla nas ludzkim i boskim przykazaniem”.

17–23.08.2020 | 67 |

Czytanie jako sp

Trzcina do
zmierzenia Polski

Wojciech Stanisławski Niektóre zwroty i interpretacje Karłowicza, jak to bywa z celnymi
diagnozami, weszły do języka, którym mówimy o III RP; tak jest
z „kseromodernizacją”, tak jest z określeniem czasu po odejściu

Jana Pawła II mianem „bezkrólewia”

M yśl konserwatywna ma się rzeczywistości pod rządami rozumnej transformacji sprzed ćwierćwiecza, już
w Polsce ostatnich 30 lat nie- arché (w obu tego słowa znaczeniach, to rac rozświetlających finał WOŚP. Kar-
źle: niekoniecznie przekłada a więc zasady i władzy), czyli plan stwo- łowicz jest jednak jedynym, który potrafi
się to na triumfy tej refleksji w praktyce rzony i zrealizowany przez nowego króla przykładać tak ponadczasowe narzędzia
politycznej, ale na poziomie bibliografii Teb. Po drugiej zaś reprezentowaną i refleksję tak wysokiej miary do zjawisk
na pewno mamy powody do zadowole- przez Hajmona (syna i ofiarę Kreona) tak doraźnych i przemijających.
nia. Wiele oficyn, z Ośrodkiem Myśli koncepcję polityki rozumianej jako
Politycznej na czele, wydało dziesiątki umiejętność zarządzania niespójną, Efekt bywa porażający. „I co chwila
młodszych i starszych klasyków: chcesz skonfliktowaną, nierzadko tragiczną jakiś kapelusz szwedzki zapadał przed
de Bonalda, dam ci de Bonalda, chcesz całością – umiejętnością pozwalającą nim w ciżbę, jakoby nurka dawał pod
Oakeshotta, dam ci Oakeshotta, a i Voe- trwać, redukować konflikty i napięcia, ziemię; czasami rapier, wytrącony z rąk
gelin (a, to akurat inny wydawca) się ale nigdy, bo to po prostu niemożliwe, rajtara, wylatywał, furkocząc, nad szereg,
znajdzie. Są też autorzy, którzy, jak Bar- urzeczywistnić zadekretowany przez a jednocześnie odzywał się krzyk ludzki
tosz Jastrzębski („Ostatnie królestwo”, Kreona porządek”. przeraźliwyi znówkapeluszzapadał;(…)
2016), świadomie dokonują repetycji Jak niewiasta rwąca konopie zanurzy się
najważniejszych założeń doktryny. Tym właśnie (także tym) jest eseistyka w nie tak, iż ją zupełnie zasłonią, ale po
Dariusza Karłowicza: odczytaniem bar- zapadaniu kiści poznasz łatwo jej drogę,
Jednak, znając kilka z wyżej wspo- dzo głębokich, na co dzień dostępnych tak i on niknął chwilowo z oczu w tłumie
mnianych tytułów, czytając „Teby–Smo- garstce filologów, sensów politycznych rosłych mężów, lecz tam, gdzie padali
leńsk–Warszawę”, kilka razy doznałem i religijnych „Antygony” – i zarazem kre- jako kłos pod sierpem żniwiarza podci-
tego, cozdarza się w szczęśliwych latach śleniem, za pomocą fraz Sofoklesa, wzo- nającego źdźbła od dołu, tam właśnie on
nauki: osiągnięcia wyższego niż do- rów uprawiania polityki. Polityki rozum- był”. To oczywiście pan Wołodyjowski,
tąd stopnia zrozumienia otaczającego nej – dzięki zrozumieniu ograniczoności kosztujący Szwedów pod Klewanami;
świata. Nie muszą to być wtajemnicze- rozumu. Bo też najgłębszy sens refleksji ale Karłowicz operuje podobną manierą
nia mistyczne ani masońskie, podobne konserwatywnej nie wyraża się prze- i niejeden z potentatów polskiej debaty,
uczucie dane jest człowiekowi, który cież, jak chciałoby grono jej rumianych którzy znaleźli się na jego drodze w tym
uporał się z pierwszą w swoim życiu entuzjastów, w zadekretowaniu, że „teraz tomie, nie zauważył jeszcze, biedaczek,
całką, złożył poprawny akapit w języku będzie byczo, bo po staremu”, lecz w tra- zasłuchany w szelest konopnego listo-
do niedawna całkiem obcym, zrozumiał gicznej świadomości, że żadne wzorce wia, że już ścięty.
stronę lub dwie Kanta. Radość z przekrę- ani konstrukcje nie uporządkują na za-
cającego się w zamku klucza jest jednak wsze rzeczywistości, zawsze za to będą Dotegostyl;namnożyłosięw publicy-
w każdym z tych przypadków podob- w niej obecne szumy, zlepy, nieciągłości, styce prawicowej wąsatego tupetu, z któ-
nego kowu i poczułem ją (wiele lat po które należy korygować z niekończącą się rym ostatnio rywalizuje wystylizowana
lekturze wypisów z „Res Publiki”, której cierpliwością konserwatora tamy raczej brutalnośćmademoiselleSuchanowi jej
naczelny częściej wówczas demonstro- niż budowniczego pomników. amazonek. Ale u Karłowicza nic z tych
wał był swe obycie z Chateaubriandem rzeczy: czasem zimna pasja rozświetli
pisanym wielką literą niż z polędwicą Jest w Polsce kilku myślicieli, którzy na błękitno czubek szpady („Klęczący na
wołową i chablis), czytając zdanie takie oparli się pokusie pohukiwania i zacho- grobach krasnoarmiejców Wajda miał
jak to: „W rozmowie Kreona z Hajmo- wali świadomość tego, że projekt konser- tej hańbie nadać rys moralnego patosu.
nem spotykają się dwie skontrastowane watywny musi ze swej istoty pozostawać Nie udało się”), lecz głównie kadencja za
koncepcje świata i polityki. Po jednej „niedomknięty” i niepełny. Jest też legion kadencją zdań chłodnych, celnych, cza-
stronie mamy projekt uporządkowania tych, którzy rwą się do skomentowania
z „prawicowych” pozycji już to uchybień sem tylko z niepochwytną nutką ironii.
„W bitwie rapierami okrutnie bodli

| 68 | 17–23.08.2020

[email protected]

ort ekstremalny

i powiadali o nich, że co który człeka z celnymi diagnozami, weszły do języka, doboru zaimków dla osób niebinar-
przebódł, to mu mówił: Pardonnez moi! którym mówimy o III RP; tak jest z „kse- nych, fake newsy i marzenie o pomni-
– tak politykę nawet z hultajstwem ob- romodernizacją”, tak jest z „resetem czy kopadzie – domaga się nowej trzciny,
serwowali” – nie wiem dalibóg, czemu rewolucją”, czy z określeniem czasu po która zmierzy nowe bachantki. Czekam
mój dajmonion podsuwa mi z sakwy odejściu Jana Pawła II mianem „bezkró- na kolejny tom szkiców, który – czy to
kolejne cytaty z „Potopu” dla scharakte- lewia”. Inne, nawet jeśli czytane po raz Sokrates, czy Eurypides – mówić bę-
ryzowania eseistyki autora „Teb…”, lecz drugi, znów uderzą nas trafnością. dzie o Polsce.
widać nie jest to przypadek.
A zarazem, chociaż w „Tebach…” Dariusz Karłowicz,
Te szkice, które w większości miały mowa o sprawach najboleśniejszych „Teby–Smoleńsk–
swój pierwodruk na łamach rocznika – katastrofie smoleńskiej, śmierci pa-
„Teologii Politycznej”, wydane dziś, pieża, roztrwonieniu mitu i siły Soli- Warszawa.
stanowią podsumowanie pierwszego darności, chociaż ostatni szkic pocho- O złudzeniu
30-lecia III RP. „Czy Platon, czy So- dzi sprzed półtora roku – czyta się je nietragiczności
fokles – zawsze o Polsce” – i rzeczywi- nieledwie z nostalgią: gdzie ten czas, polityki”, Teologia
ście, są one trzciną, którą, jak w Piśmie, gdy głównymi stronami sporu byli syci Polityczna, 2020
mierzyć można jej dokonania i upadki, oligarchowie i głodni demokraci, gdzie
hańby i jasności, hybris strategów trans- najgorsze szyderstwa padały z ust Do-
formacji i happenerów z Krakowskiego minika Tarasa! Epoka bardzo przyspie-
Przedmieścia w roku 2010. Niektóre szyła i to, co staje przed naszymi oczami
zwroty i interpretacje, jak to bywa – premiery w „Powszechnym” i nakaz

Centuria migawkowych portretów Mycielskiego, z domu Esterházy, która
po wojnie osiedliła się w Mielcu, gdzie
T o niejestpierwszawspomnieniowa Warszawa ich triumfów i młodości. sekretarzem POP był syn jej przedwo-
książka zmarłej przed rokiem star- Choć są to bez wyjątku portrety osób już jennego fornala… „Mówił do niej »pani
szej córki Jarosława, Marii Iwaszkiewicz: zmarłych, mniej w nich elegijności, wię- hrabino« i bardzo jej pomagał”. Są też jed-
w 2005 ukazał się zbiór „Z pamięci”, cejanegdoty,a czasemplotkii,imbliższe nak obrazy o sile kadru z „Eroiki” Munka,
a i wcześniej – w felietonach, gawę- współczesności są opisywane postaci, jak widok dwóch mijających się kolejek
dach, wywiadach – wiele było wątków tym wyraźniej słychać w portretach dyk- EKD kilka dni przed powstaniem, obu
traktujących o gościach i mieszkańcach cję Agnieszki Osieckiej z jej kolejnych wypełnionych rodzinami, które wobec
Stawiska. „Portrety” śmielej sięgają do- zbiorków wspomnieniowych. Sędziwa grzmotów nadchodzącego frontu szu-
rosłego życia autorki, czynnej zawodowo autorka zachowała emocje i perspektywę kają bezpieczniejszego miejsca: jedni
w Wytwórni Filmów Dokumentalnych, młodej kobiety, żywo ciekawej cudzych w Grodzisku, drudzy w Warszawie.
wCzytelniku,znajdującejsięw centrum romansów i rozwodów, komentującej Biografowie Konwickiego, Sandauera,
życia literackiego i artystycznego War- bliźnich wedle podobnego wzorca: poe- Ireny Szymańskiej czy Wilhelma Macha
szawy lat Bieruta, Gomułki i Gierka. tom i scenarzystom częściej wytykany (o którym Iwaszkiewiczowa niesłusznie
Nie były też pisane, lecz nagrywane, jest niski wzrost niż niewysokie loty, pisze jako o „całkiem zapomnianym”)
a powierniczka i słuchaczka, Agnieszka wódka, czule zwana „wódeczką”, perli będą mieli czego szukać. Ale najpięk-
Papieska, od lat pracująca nad spuści- się raz po raz, kilkukrotnie kadr bywa niejsze, najpełniejsze są pierwsze strony,
zną Iwaszkiewicza, postarała się o zapis rozjaśniony obfitym dekoltem, a PRL, na które pada blask domu w Podkowie
wierny, nie usuwając powtórzeń ani jak w wielu wspomnieniach artystów Leśnej – dworu, który zmieścił tak wiele
anegdot, w których rozmywa się czasem tamtego czasu, jawi się jako kraina tro- muzyk, obrazów, ludzi i pamięci: Sycylii,
puenta. Nie odebrało to jednak uroku tej chę uboga, trochę dziwna, skoro trzeba i Sandomierza, i Ukrainy.
centurii migawek. w niej podejmować gry z cenzurą i za-
biegać o paszport, lecz w gruncie rzeczy Maria
Nie sposób czytać tej książki w ode- dość wesoła. To wspomnienia uczciwe Iwaszkiewicz,
rwaniu od „Alfabetu wspomnień” Sło- w założeniu, nieprzemilczające ube-
nimskiego i „Alei Przyjaciół” samego ckiego więzienia, powrotu z łagru ani „Portrety”,
Iwaszkiewicza. To porównanie jednak arogancji Putramenta, lecz usuwające Wydawnictwo
może zaważyć na odbiorze „Portre- te cienie trochę na margines, bo pewnie Akademickie
tów”. Nie jest to dzieło tak doskonale tam było ich miejsce w życiu Marii.
„domknięte”, jak tamte dwa o pokole- Sedno, 2020
nie wcześniejsze zbiory wspomnień, Mnóstwo jest w tych wspomnieniach
w których dwaj starzy poeci opisywali smaczków na jeden kęs, jak w historii
Atlantydę, którą stała się w latach 70. o bratowej kompozytora Zygmunta

17–23.08.2020 | 69 |

[email protected]

sport  | Kolarstwo |

Horronrafiniszu

Koszmarny wypadek podczas Tour de Pologne poruszył nie tylko sportowy świat. 5 sierpnia tuż
przed metą pierwszego etapu w Katowicach holenderski kolarz Fabio Jakobsen, spychany przez
swojego rodaka Dylana Groenewegena na prawą stronę jezdni, uderzył z ogromnym impetem
w barierki, wyłamał je i zderzył się z sędzią obsługującym fotokomórkę. Sportowiec ledwo przeżył.
Doznał poważnych urazów czaszki – okolic oczodołu, szczęki, żuchwy. Sprawca nieszczęścia
został natychmiast wykluczony z wyścigu i odpowie przed Międzynarodową Komisją Kolarską

cezary kowalski nieco opadł, na chłodno, niektórzy dowania ciężkiego uszczerbku na zdro- Fot Arkadiusz Gola/POLSKA PRESS
eksperci próbowali go usprawiedli- wiu. Prawnicy wypowiadają się jednak
B iorąc pod uwagę spektakular- wiać, tłumacząc, że praca łokciami jest dość jednoznacznie: jest bardzo mała
ność całego zdarzenia i telewi- nieodłącznym elementem rywalizacji szansa, że Holender poniesie jakąś od-
zyjne powtórki, dzięki którym kolarzy w peletonie i w jakimś sensie powiedzialność karną. Argument na
widać jak na dłoni, co się wydarzyło, naturalnym odruchem. Czujesz, że ry- jego obronę mówiący o ryzyku wynika-
rodzą się pytania na temat tego, gdzie wal się zbliża, usiłujesz nie dać mu się jącym z rywalizacji sportowej jest bardzo
zaszedł sport w zawodowym wydaniu przepchnąć, ale… Czy zawodowy kolarz mocny. Granice nietykalności cielesnej
i czy to nie jest już przekroczenie gra- nie zdaje sobie sprawy, jakie mogą być w rywalizacji sportowej są po prostu wy-
nicy, w której rywalizuje się o zwycię- konsekwencje takiego zachowania pod- znaczone w zupełnie innym miejscu niż
stwo nawet kosztem życia przeciwnika. czas finiszu przy szybkości 80 km/h? w życiu codziennym. Ponadto zawsze
To, co zrobił Groenewegen, przez wielu A skoro zdaje sobie sprawę, to czy przy- należy brać pod uwagę specyfikę dy-
komentatorów nazwane było wprost padkiem nie powinien ponosić również scypliny. A kolarstwo uchodzi za jedną
usiłowaniem zabójstwa. Gdy kurz odpowiedzialności karnej? z najbardziej niebezpiecznych. Wystar-
czy rzucić okiem, jakie kwoty proponują
Niebezpieczna dyscyplina firmy ubezpieczeniowe grupom kolar-
skim czy też samym zawodnikom, którzy
Okoliczności wypadku bada policja pod wykupują polisy. Koszty są kilkukrotnie
nadzorem prokuratury. Postępowanie wyższe niż w wielu innych dyscyplinach.
prowadzone jest pod kątem naruszenia
art. 156 Kodeksu karnego, czyli spowo- Nie może być jednak tak, że faulu-
jący zawodnik jest całkowicie ponad

| 70 | 17–23.08.2020

[email protected]

prawem karnym, a jedyną dolegliwoś- mogą zmniejszyć ryzyko. Jakie po- na hejt, który go spotyka. – Najlepszą od-
cią, jaka go spotyka po bandyckim wy- winno się wprowadzić zmiany, aby powiedzią na te wszystkie zarzuty wobec
stępku, jest żółta kartka. Jednak czym uniknąć scen jak z horroru na spor- nas były tysiące uśmiechniętych Pola-
innym jest tragiczne zdarzenie pod- towej arenie? Takich zakończeń jak ków z biało-czerwonymi flagami na tra-
czas rywalizacji sportowej wynikające w Katowicach sport wcale nie potrze- sie. Ta energia przykryła tzw. znawców.
z przypadku, a czym innym zamierzony buje. Marzenie o dobrym spektaklu
atak. Szef grupy, w której ścigał się Ja- sprawia, że zdrowie i życie schodzą na W dyskusji po kraksie w Katowicach
kobsen, jeszcze wtedy, gdy 23-letni dalszy plan. Nie dość, że finisz założe- głos zabrał także Gianni Bugno ze Sto-
kolarz leżał w sosnowieckim szpitalu, nia jest sprintem, to jeszcze tutaj było warzyszenia Kolarzy Zawodowych. Po-
grzmiał na Twitterze: „Ten typ, który z górki. Po co? – pyta. stuluje on, aby barierki obok toru jazdy
mu to zrobił, powinien trafić za kratki!”. zawsze były takie same i spełniały wy-
Niemiecki kolarz Simon Geschke mogi bezpieczeństwa (obecnie każdy
Aż tak pewnie ta historia się nie za- z grupy CCC mocno skrytykował or- organizator sam je dobiera).
kończy, ale w sporcie zdarzały się już ganizatorów w mediach społecznoś-
przypadki aresztowania graczy nawet ciowych: – Co roku ten sam głupi finisz Lang nie ma nic przeciwko temu: – Je-
bezpośrednio po zdarzeniu na arenie w Katowicach. Co roku zadaję sobie to śli znajdzie się ktoś mądry i wymyśli je-
sportowej. W piłce nożnej najszerszym samo pytanie: czemu organizatorzy den standard płotków, to my się dostosu-
echem odbiła się sprawa Érica Cantony. myślą, że to dobry pomysł? Masowe jemy. Dzięki Bogu w Katowicach płotki
Francuski gwiazdor Manchesteru Uni- sprinty same w sobie są niebezpieczne, zamortyzowały kraksę Jakobsena. To
ted w trakcie meczu z Crystal Palace nie trzeba do tego finiszu z góry, i to przy nie one były tu winne, ale kolarz, który
celowo kopnął kibica. Dostał za to dwa prędkości 80 km/h. zepchnął swojego rodaka na nie.
tygodnie aresztu zamienionego później
na sto dni robót publicznych. Jörg Werner, menedżer gwiazd ko- Lang wygłosił też apel: – Do wszyst-
larstwa takich jak Maximilian Schach- kich ekspertów kieruję propozycję. Roz-
Jak ograniczyć ryzyko mann, Tony Martin i Kittel, na łamach piszmy konkurs na nową trasę. Niech
najnowszego „Sport Bild” mówił, że się ludzie wypowiedzą. Zbierzemy
Kolarz grupy Katusha Alpecin Marcel etap w Katowicach od początku wyglą- wszystkie opinie i zastanowimy się nad
Kittel tłumaczy, że sprint w kolarstwie dał na bardzo niebezpieczny. – Kolarze nimi. Niech się zgłaszają miasta chętne
jest z założenia bardzo niebezpieczny czuli zagrożenie, wiedzieli, że coś złego do organizacji etapów. Zdajmy się na
i w jego trakcie po prostu wyłącza się mogło się zdarzyć. Z drugiej strony sę- konkurs. Wyścig trwa siedem dni, etap
myślenie. – Takie ciężkie wypadki dziowie powinni znacznie surowiej ka- może liczyć 180 km, transfer dzienny
będą się zdarzać, ale organizatorzy rać za faule, sprawić, że przestaną się na start etapu i do hotelu nie może być
one opłacać. Wśród kolarzy jest niby dłuższy niż dwie godziny. No itrasa musi
niepisana zasada, że ręce i łokcie po- zawierać etapy sprinterskie, góry i ogól-
winny być przy sobie. Ale w momencie, nie, żeby była ciekawa. Może będą fajne
kiedy widać już końcową linię, emocje pomysły. Ogłosimy to na Facebooku.
zaczynają brać górę, robi się tłum, za-
czyna się naturalna przepychanka, nie- To oczywiście paradoks wynika-
bezpieczeństwo wzrasta. jący z tragicznego zdarzenia, ale nigdy
wcześniej TdP, który aspiruje do bycia
Kittel dodaje: – Powinna być jednak jednym z najlepszych w Europie wyści-
większa solidarność wśród nas w pele- gów, nie był tak mocno obecny w zagra-
tonie. Nie można przedkładać zwycię- nicznych mediach jak tym razem. Naj-
stwa nad zdrowie konkurenta. Jesteśmy większe magazyny na świecie otwierały
zawodowcami, to nasza praca, szanujmy swoje pozapiłkarskie strony właśnie od
ją. To nie jest tak, że nie ma odpowie- Katowic.
dzialnych i współodpowiedzialnych za
to, co się dzieje. Team Groenewegena Jumbo Visma
wystosował oświadczenie, w którym
Lang się broni napisano, że zawodnik rozumie swoje
przewinienie, jest zdruzgotany, ale nie
Z tymi ostatnimi słowami Kittela zgadza można się godzić na stosowane wobec
się Czesław Lang, jeden z najlepszych niego takich określeń, jakie rzucają nie-
polskich kolarzy w historii, który od lat które media.
jest organizatorem Tour de Pologne, na-
szej flagowej cyklicznej imprezy sporto- Niemiecki „Sport Bild” wymienił całą
wej: – Dlaczego doszło do wypadku? Bo listę największych złoczyńców w naj-
jeden Holender zepchnął drugiego Ho- nowszej historii kolarstwa. Dołączył
lendra na barierki. Cóż do tego mieli or- do niej Groenewegena. Poszkodowany
ganizatorzy? – pytał wyraźnie rozżalony Jakobsen czuje się już znacznie lepiej.
Powoli wraca do zdrowia, choć zapewne
czeka go bardzo długa rehabilitacja. Czy
wróci do ścigania?

17–23.08.2020 | 71 |

[email protected]

kuchnia  |  moje smaki  |

Gwyneth Paltrow aktorka

Utalentowana
pani Paltrow

Z a sprawą takich filmów jak się z pieczoną papryką). Pozostały z po- słodkich ziemniaków z sałatką z rukoli.
„Zakochany Szekspir” (który przedniego dnia krab świetnie pasował Na podwieczorek (między 15 a 16)
w 1999 r. przyniósł jej, w kom- z sosem koktajlowym jako przystawką”.
plecie Oscara i Złoty Glob), „Siedem”, sięga po „coś słonego i chrupiącego”,
„Emma”, „Wielkie nadzieje”, „Utalen- W rozmowie z amerykańską edycją np. orzechy nerkowca lub precelki. Po
towany pan Ripley” czy produkcji magazynu „Harper’s Bazaar” podzieliła południu pije zieloną herbatę.
Marvela (serii „Iron Man” i „Aven- się jakiś czas temu informacjami na te-
gers”) jest wciąż jedną z najbardziej mat swojej diety. Dzień zaczyna od łyżki O 18 przychodzi pora na obiadokola-
rozpoznawalnych amerykańskich organicznego oleju kokosowego. To, jak cję z rodziną. Na stole często pojawiają
aktorek. Od 2008 r. Gwyneth Paltrow tłumaczy, „ajurwedyjski sposób na usu- się ryby i makaron typu noodle oraz
to także zarabiająca krocie biznes- nięcie bakterii z ust”. Potem przychodzi potrawy jednogarnkowe, np. kurczak
woman. Potrafi wykorzystać swoją czas na wodę – jedną lub dwie szklanki. duszony z warzywami i ziemniakami.
popularność i zasięg społecznościo-
wych mediów, by za duże pieniądze Poranną kawę wypija, spędzając Aktorka nie lubi koperku, jagnię-
oferować produkty związane z urodą czas z dziećmi i mężem. Ponieważ „nie ciny, cielęciny, a także ośmiorniczek.
oraz zdrowym stylem życia. jest fanką śniadań”, sięga po… i tu przy- Od czasu do czasu pozwala sobie na
chodzi czas na reklamę najnowszego frytki czy makaron w stylu włoskim.
Założony przez nią lifestyle’owy produktu z jej oferty, przeznaczonego
serwis nawet w czasie pandemii przy- do rozpuszczania w wodzie i ponoć Jolanta Gajda-Zadworna
nosi zyski. Jako biznesowy fenomen świetnego po treningu.
przedstawia go dokumentalny serial
„Gwyneth Paltrow i życie w stylu goop” W drodze do biura Paltrow popija
(dostępny na Netflixie). koktajl proteinowy z błonnikiem lub
przegryza baton proteinowy z masłem
Wciąż świetnie wyglądająca 47-let- orzechowym.
nia gwiazda jest najlepszą reklamą
stylu życia, jaki proponuje. Na In- Około południa je lunch. Czym się
stagramie ma ponad 7 mln obser- raczy? Można, na bieżąco, śledzić na
wujących. To do nich kieruje m.in. jej stronie, wraz z przepisami m.in.
regularne wpisy o pasji do zdrowego na: sałatkę z kurczakiem, makaronem
i pożywnego gotowania. z wodorostów i masłem migdałowym
z czerwonym curry; pieczone bataty
Opowiada np.: „Dzisiejszy kotlet na dwa sposoby; danie z sardynkami,
był z grilla. Wymieszałam wszystkie awokado, chrupiącymi warzywami
i kaszą jaglaną; sałatkę z soczewicą,
składniki w sosie z oliwą extra virgin, ciecierzycą, zieleniną i pitą; ryż sma-
solą i pieprzem, a potem grillowałam żony z wodorostami; wegańską sałatkę
na małej patelni: pierś kurczaka, cuki- z karczochem czy pikantny placek ze
nię, szparagi. Następnie posiekałam je
Fot. Tinseltown/Shutterstock.com na dość duże kawałki. W międzyczasie Sałatka na lunch
podpiekłam dwie papryki, bezpośrednio
na palniku, do zwęglenia, zostawiłam je (przepis z Instagrama aktorki)
w papierowej torbie, a następnie obra-
łam i posiekałam. Wszystko połączyłam Naprawdę łatwo jest ją przygotować ze wszystkiego, co masz w lo-
z cebulką (którą też chciałam grillować, dówce. Ja grillowałam pierś kurczaka; dorzuciłam smażony boczek
ale zapomniałam) i bazylią na cukinii. i jajka na twardo, a potem posiekane: awokado, ser pleśniowy i szczy-
W swojej wariacji możesz użyć dowol- piorek. Podałam z moim popisowym winegretem: 2 łyżeczki musztardy Dijon, 2 łyżeczki
nych warzyw, które lubisz. Naprawdę. prawdziwego syropu klonowego, 1/4 octu z czerwonego wina, 2 łyżki oleju roślinnego,
Możesz też dorzucić fasolę w puszce. Do 1/2 szklanki oliwy extra virgin, sól gruboziarnista, pieprz. Wymieszaj musztardę, syrop
przepisu nada się każdy winegret, ale ja klonowy i ocet. Powoli dodawaj oleje i dopraw do smaku solą i pieprzem.
użyłam sardeli (świetnie komponuje

| 72 | 17–23.08.2020

[email protected]

Słodko-słony WILCZYM OKIEM

Domowoj

Na Cysterskim
Szlaku

anna monicka PRZEMYSŁAW BARSZCZ

K ilka lat temu przypadkiem znalazłam się w Bierz- D omowoj lub domownik, przypominający wy-
wniku. W tamtejszym klasztorze organizowana glądem malutkiego owłosionego ludka, według
akurat była trzydniowa impreza Na Cysterskim dawnych wierzeń słowiańskich był istotą opie-
Szlaku oraz targi wyrobów klasztornych. Cystersi słynęli kującą się domem i wykonującą drobne prace w zamian za
z dobrego jedzenia od średniowiecza, a ich opactwa były odrobinę pożywienia i życzliwość. W niektórych rejonach
nie tylko ośrodkami kultu religijnego. Braciszkowie zaj- stworzenia takie zwano ubożętami, zresztą miały one wiele
mowali się zielarstwem, medycyną, uczyli ludzi rzemiosła nazw czy też regionalnych „podgatunków”.
i rolnictwa. Sprowadzeni do Polski w XII w. zakładali stawy
rybne, młyny, browary. Klasztor pocysterski w Bierzwniku Mityczne istoty miały swoje rzeczywiste odpowiedniki
jest jednym ze śladów dawnej świetności zakonu. w przedstawicielach dzikiej fauny, istotnie przemieszku-
jących w ludzkich siedzibach w roli cenionych domow-
Na kiermasz zjechało mnóstwo lokalnych wytwórców. ników. Jednym z takich zwierząt był zaskroniec Natrix
Kupiłam tam doskonałe miody i genialne różane konfi- natrix, mile widziany w obejściu np. na Litwie i we wsiach
tury, tak pyszne, że gdy w pobliskim sklepie zobaczyłam bieszczadzkich. Jeszcze w podręcznikach z 20-lecia mię-
sadzonkę róży zwanej konfiturką, postanowiłam ją kupić dzywojennego można znaleźć informację, jakoby wąż ten
i podarować ciotce. potrafił tak się zadomowić, że jadał z mieszkańcami chaty
z jednej miski. Cóż, niewykluczone, że u podstaw takiego
Roślinka była malutka i wyraźnie zmęczona staniem twierdzenia leży jakaś rzeczywista obserwacja – węże ba-
w sklepie. Gdybym jej nie wypatrzyła, pewnie długo by dają otoczenie za pomocą receptorów znajdujących się na
już nie pożyła. Ale dobrze trafiła, ciotka ma rękę do róż, języku, który regularnie wysuwają – być może istotnie przy
a rosa rugosa, czyli róża pomarszczona, nie jest specjalnie tej okazji zdarzyło się, że zaskroniec wsunął język do miski
wymagająca. Ale przez pierwsze dwa lata chorowała, słabo ze strawą. Wątpliwe jednak, żeby zrobił to w zamiarze posi-
kwitła i dawała do zrozumienia, że nic jej nie pasuje. Ani lenia się, zaskrońce polują bowiem na żywą zdobycz: żaby,
miejsce, ani ziemia, ani wietrzny klimat. Wreszcie ciotka ryby i gryzonie.
wpadła na pomysł, że wykopie dla niej dołek pod ścianą
starej stodoły. Będzie miała dużo słońca, a polne kamienie Zapotrzebowanie pokarmowe zaskrońca – zmienno-
i cegły, nagrzane w ciągu dnia, nocą ochronią krzaczek cieplnego, wolno trawiącego gada – nie jest zbyt duże.
przed chłodem. Rola węża w zwalczaniu myszy i szczurów była więc raczej
pomocnicza, choć trzeba przyznać, że z przyrodniczego
To był strzał w dziesiątkę. Konfiturka dosłownie obsypała punktu widzenia kwestia zaskrońca jako domownika pre-
się kwiatami i pięknie urosła. Pierwsze pąki ma w maju, zentuje się bardzo ciekawie.
a ostatnie w październiku. Pachnie zachwycająco, jak olejek
różany, który dawno temu przywiozłam sobie z Bułgarii. Zwierzęciem, które przez długie wieki starożytności
i średniowiecza wykonywało gros pracy w zakresie tępie-
Zbieramy jej płatki od maja do października i suszymy do nia myszy, mogła natomiast być łasica łaska Mustela niva-
jesiennych i zimowych herbat. Za mało ich, żeby ukręcić kon- lis. Niewielka, wydłużona, dorastająca ok. 20 cm długości
fituręróżaną(doktórejwystarczą:cukierpuder,sokz cytryny i 100 g masy. Mimo małych rozmiarów nie boi się żadnego
i cierpliwość, żeby płatki dobrze rozetrzeć w makutrze), ale przeciwnika, jej ulubioną zdobyczą są gryzonie. W polo-
bladoróżowy susz można także rozkruszyć i zmieszać z cu- waniu na nie jest niespożyta, po części z żyłki łowieckiej,
krem, a potem posypywać rogaliki albo ciasta. Zapach działa a po części dla pokrycia dużych wydatków energetycznych.
kojąco nie tylko dlatego, że przypomina piękne słoneczne
dni. Olejek eteryczny rozluźnia przykurczone przez stres I to prawdopodobnie łasice, zanim zostały zastąpione
mięśnie, także te na twarzy, działa odprężająco na nerwy. przez udomowione żbiki Felis silvestris, czyli koty domowe,
Płatki róży zawsze warto mieć w domowej spiżarce. pełniły funkcję dobrych duchów domowego obejścia, strze-
gąc zapasów pożywienia.
[email protected]
17–23.08.2020 | 73 |
Fot. Shuterstock
Fot. archiwum autorki

na koniec  |

HANNA KARP Konfrontacja
dwóch światów

L atem, gdy tylko ulice stolicy nika. Co dalej? Profanować, atakować, celu, powinien on być zawsze gotowy,
opustoszały, wyległa na war- walczyć, lżyć. Krzyczeć, gdy tylko ktoś by zginąć samemu i zniszczyć włas-
szawski bruk homoseksualna powie „nie!”. Jak tamci z 1944 r. zmieniać nymi rękoma wszystko, co przeszka-
rewolucja. I objawiła światu, że ma Warszawę i kraj w chaos, w gruzy. dza w jego osiągnięciu”.
własne troski, zadania, żądania i plany.
Patrzcie na nas. Nie chcecie? Musicie. Przylepiona na cokole pomnika Czy podnoszący dłoń na figurę
Bo jesteśmy! Tańczymy w rytm naszego kartka zabazgrana została bojowymi Chrystusa z wypisanym na cokole ha-
bla, bla. Jeszcze nas popamiętacie. Jesz- wrzaskami: „To szturm! To atak! To słem „Sursum Corda”, ustawioną pod
cze nas pokochacie. Ma być jak w Bruk- tęcza!”. Wezwano do „otwartej wojny kościołem św. Krzyża 2 listopada 1898 r.
seli, Berlinie, Nowym Jorku. Nic nie bę- przeciw dyskryminacji”. Wulgarne z inicjatywy hrabiego Andrzeja Zamoj-
dzie biało-czerwone, wszystko będzie zawołanie umieszczono na koniec: skiego, wiedzieli choćby, że dzieło cu-
tęczowe. Bo tak chcemy. My. „J***cie się ignoranci”. Pod tekstem dem przetrwało rzeź wojenną, jaką
podpisano się „Gang Samozamęt”. Jego Warszawie zgotowali hitlerowcy?
Czas akcji: przeddzień rocznicy wy- treść kolportowano na Facebooku i na-
buchu Powstania Warszawskiego. Miej- zwano manifestem. Przyrzeczono i za- To pytanie retoryczne. Nie, nowa
sce akcji: Warszawa. klinano się, że jak długo ich czyny będą tęczowa barbaria nie zna historii War-
gorszyć, tak długo będą prowokować. szawy. Bo ta historia jej nie interesuje.
Cel akcji: wojna. „To nasze wezwanie do walki. Jak długo Nie zna kraju, w którym tańczy swój
będziemy zasypiać z myślą, że i tak nic taniec, bo ten kraj jest jej obcy. Tak jak
TĘCZOWA REWOLUCJA się nie zmieni, tak długo będzie trzeba obcy są jego mieszkańcy, obce są im
ich uczucia. Z religijnymi włącznie.
„Przyrzekamy prowokować” – zawołali przypominać o tym, że istniejemy”. Kim są? Skąd przywędrowali? Skąd
i ruszyli do boju. Z granatami i brud- Oto nadchodzi nowa rewolucja. nowa rewolucja przybywa? Z Nowego
nymi bombami. Atak był symboliczny, Jorku, Berlina, Paryża? Znad Wołgi,
nieoczekiwany. Tak, żeby dech zaparło. Nowe wyzwolenie. Biada każdemu, Tamizy czy Renu? Co jeszcze będzie
O to chodzi w napaści zza węgła. Spara- kto jej nie rozumie. Pobrzmiewa tu deptać? A my oniemiali, onieśmieleni,
liżować i obezwładnić siłą bezczelno- zażenowani, uprzejmie się odsuniemy,
ści. Wymierzyć w najdroższe symbole. katechizm rewolucjonisty Siergieja wierząc, że to nie może być prawda. Że
Uderzyć w sam środek. W serce. Ró- Nieczajewa. Pisał on, że prawdziwy to nie dzieje się naprawdę.
żowa szmata na twarzy posągu Chry- rewolucjonista „zna tylko jedną na-
stusa ciążyła. Smagała jak uderzenie ukę, jest nią nauka zniszczenia”. A cel ZDARZENIE DRUGIE
batogiem w policzek. Tęczowa flaga ma jeden – jak „najszybsze i najpeł-
w dłoni przywołała ewangeliczne sceny niejsze zniszczenie podłego świata”. Tego samego lata, w tym samym kraju,
szyderstw tuż przed ukrzyżowaniem. A istnieje dla rewolucjonisty „tylko nieco ponad 200 km od Warszawy,
jedna rozkosz, jedna pociecha, wy- odbyło się coś zgoła odmiennego. Nie
Wbito jeszcze emblemat gejowskiej miało nic wspólnego z tęczowore-
rewolucji w inne warszawskie pomniki. nagrodzenie i satysfakcja – sukces wolucyjnym wrzeniem. Przeciwnie.
Małej Syrenki, Józefa Piłsudskiego, rewolucji. Dzień i noc powinien być Odtąd każdego dnia będzie odsłaniać
Wincentego Witosa, Mikołaja Koper- ogarnięty jedną myślą, jednym celem
– bezlitosnym zniszczeniem. Niestru-
dzenie, z zimną krwią dążąc do tego

| 74 | 17–23.08.2020

[email protected]

prawdę o Polsce i Polakach. Wróćmy o prawdzie i ofiarach II wojny świato- pisała przed egzekucją w grypsie: »Jest
do początku. wej; nieustannego i konsekwentnego mi smutno, że muszę umierać. Powiedz-
zamykania się przez opiniotwórcze za- cie mojej babci, że zachowałam się jak
Miejsce akcji: Toruń, Park Pamięci chodnie ośrodki na głos prawdy w tej trzeba«” – mówił o. dr Tadeusz Rydzyk
Narodowej (PPN). Czas akcji: 8 sierp- sprawie. podczas uroczystości otwarcia parku
nia. Cel spotkania: „Niesienie prawdy pamięci. Premier Mateusz Morawiecki,
kolejnym pokoleniom o niezwykłym – Wciąż trwa i nie ustaje w wielu dziękując ojcom redemptorystom za
triumfie dobra i człowieczeństwa krajach Europy Zachodniej, w Ame- udział w tworzeniu dzieła, życzył, żeby
w mrocznych czasach rozpanoszonego ryce Północnej, także w Izraelu zajadłe Park Pamięci Narodowej był miejscem
zła” – z listu prezydenta RP Andrzeja biczowanie naszej ojczyzny oskarże- spotkania pokoleń.
Dudy. Uczestnicy zdarzenia: gospo- niami o niewłaściwy stosunek do Ży-
darz miejsca: Zgromadzenie Ojców dów w czasie wojny – mówił podczas – Pokolenia tych, którzy zachowali
Redemptorystów, duchowni Kościoła uroczystości otwarcia parku abp Sławoj się jak trzeba w tamtym barbarzyńskim
katolickiego, abp Sławoj Leszek Głódź, Leszek Głódź. czasie, z pokoleniem naszym i tymi,
premier RP Mateusz Morawiecki,
prezes Prawa i Sprawiedliwości Krewni i bliscy ocalonych którzy przyjdą po nas. Premier ży-
Jarosław Kaczyński, członkowie z Zagłady będą mieli w Toruniu czył, by park był wieczną pamiątką
rządu, zaproszeni goście i uczest- wyjątkowe na skalę świata prawdy o tamtych latach, ale także
nicy otwarcia, pielgrzymi z całej centrum, aby się spotkać o wielkim bohaterstwie i męstwie
Polski. Dzięki transmisji radiowo- i opowiedzieć swoją historię. Polaków.
-telewizyjnej słuchacze i widzowie Dotąd mogli to czynić tylko
na całym świecie. w instytucie Yad Vashem, DWA MIEJSCA, DWA ŚWIATY
od teraz także na polskiej ziemi
Na mapie Polski od niedawna Dwa miejsca, dwa światy. Inka
mamy kolejne bardzo ważne Teraz krewni i bliscy ocalonych Siedzikówna, Żołnierz Wyklęty,
miejsce. Park, ale bardzo niety- będą mieli w Toruniu, miejscu poło- w starciu z hitlerowską i komuni-
powy. Jedyny w kraju i drugi taki żonym tuż nad Wisłą, wyjątkowe na styczną barbarią oddała życie. To
na świecie. Jego alejki układają się skalę świata centrum, aby się spotkać także jej życie i śmierć oraz życie
w kształt granic Polski. Zamiast i opowiedzieć swoją historię. Dotąd i śmierć wszystkich upamiętnio-
drzew „rośnie” tam ku niebu 117 mogli to czynić tylko w instytucie Yad nych w PPN uosabia krzyż sto-
granitowych postumentów, a na Vashem, obecnie będzie to możliwe na jący przed Bazyliką św. Krzyża
każdym wyrytych jest 160 imion polskiej ziemi. W przyszłości upamięt- na Krakowskim Przedmieściu.
i nazwisk. Obecnie 18,5 tys. – doce- nione zostaną także imiona i nazwiska Krzyż sprofanowany w akcie agre-
lowo w PPN, bo taka jest jego pełna Ukraińców, którzy w czasie tragicznej sji, skrytej za przyłbicą wolności
nazwa, uwiecznionych zostanie rzezi wołyńskiej w 1943 r. oddali ży- słowa i tolerancji – jak mówił pod-
ich 40 tys. Są to Polacy, którzy w czasie cie, ratując Polaków. W pobliżu parku czas uroczystości otwarcia parku ks. abp
II wojny światowej ratowali Żydów ska- stanie jeszcze jedno ważne narodowe Sławoj Leszek Głódź. W rzeczywistości
zanych przez hitlerowską maszynerię miejsce pamięć – Muzeum „Pamięć będącej narzędziem manipulowania,
śmierci na Zagładę. i Tożsamość”. prowokacji, kłamstwa. Wykorzysty-
wanej do propagowania ateistycznej
MIEJSCE DUCHOWEJ ZACHOWALI SIĘ JAK TRZEBA antychrześcijańskiej ideologii.
ODWAGI POLAKÓW Park Pamięci Narodowej i tysiące na-
Znamiennym hasłem Parku Pamięci zwisk, które upamiętnia, przypominają
Dzień otwarcia parku jest bardzo sym- Narodowej są słowa „Zachowali się jak światu prawdę postawioną w zdecydo-
boliczny. 8 sierpnia 1968 r. to data śmierci trzeba”, wypowiedziane przez Żołnie- wanej kontrze do narracji prezentowa-
matki Matyldy Getter ze Zgromadzenia rza Wyklętego, idącą na śmierć w wieku nej przez historyków oskarżających Pol-
Sióstr Franciszkanek Rodziny Maryi. 18 lat sanitariuszkę Danutę Siedzikównę skę, Polaków o udział w Holokauście. Te
Była ona zaangażowana w bezpośredni „Inkę”: „Obyśmy byli jak Inka, która na- oskarżenia i rewolucja homoseksualna
ratunek setek żydowskich dzieci. uderzają jednocześnie. Dlatego PPN
W PPN uwiecznione zostało także jej jest nie do przecenienia i jawi się jako
imię i nazwisko. Jak podkreślał ks. abp rodzaj cezury w zmaganiach o prawdę
Sławoj Leszek Głódź podczas mszy św. o II wojnie światowej, ale i w starciu
inaugurującej uroczystość poświęcenia ludzi młodych z tęczową nawałą. Gdy
i otwarcia parku, miejsce to wskazuje na w kraju dokonuje się przejście na po-
dowody duchowej odwagi Polaków, go- ziom walki o zachowanie naszej tożsa-
towych poświęcić wiele, czasem nawet mości, liczy się wyjątkowo solidarność
wszystko, dla ocalenia bliźniego – Żyda. i jedność całego społeczeństwa.
Jest to szczególnie ważne wobec eska-
lacji w świecie historii alternatywnej Autorka jest medioznawcą,
religiologiem, prof. WSKSiM w Toruniu

17–23.08.2020 | 75 |

[email protected]

na koniec  | felietony |

Dwa wirusy,
dwie histerie

P ytam znajomych 20-latków, dlaczego tak wielu z nich pandemia?”. Zebrałem sporo gratulacji i podziękowań, także
barwi na tęczowo swoje fejsbukowe portrety. Po to – od polityków Zjednoczonej Prawicy, którzy głośno nie wy-
odpowiadają – by okazać solidarność z ludźmi prze- powiadają krytyki wobec poczynań ministra zdrowia. Nie-
śladowanymi i bitymi, poprzeć ich działania. Ale na warszaw- którzy z nich wypowiadają ją w wewnętrznych dyskusjach
skiej ulicy – mówię – napadł i bił właśnie tęczowy Michał Sz., rządzących partii i zapewne dzięki temu oraz pod wpływem
przecież jest w internecie film, widać to dokładnie. Te „dzia- twardych faktów fanatyczne zapędy zamknięcia wszyst-
łania” chcecie poprzeć? Niektórzy filmu nie widzieli, inni nie kiego i przymusowego zaszczepienia wszystkich nie są już
chcą oglądać, jeszcze inni widzieli, ale i tak za prześladowane rozważane.
ofiary uznają Michała Sz. i pozostałych napastników. A agre-
sorem jest ich zdaniem ten, który został napadnięty i pobity. O ile wiem, szczególne wrażenie zrobiło zaczerpnięte
z Worldometers sześć wykresów pokazujących liczbę zgo-
Wyprane mózgi tych trzecich są do odratowania tylko nów w sześciu europejskich krajach, jednoznacznie poka-
w długiej perspektywie. Niewiedzę tych pierwszych można zujących, że „drugiej fali” nie ma. Oczywiście na pewno bę-
pokonać, trzeba jednak dokonać strategicznej zmiany w ko- dzie wzrost zachorowań na jesieni, jak jest co roku, ale to nie
munikacji i stworzyć platformę wymiany danych, myśli i ar- oznacza potrzeby histerii i ponownego paraliżowania życia
gumentów, która przezwycięży getta i bańki oraz coraz wyż- narodów i państw.
sze mury między ludźmi różniącymi się w oglądzie spraw.
Najcięższy przypadek to ci drudzy, którzy wiedzą, że filmik Zagadnięty o naszą publikację minister Szumowski po-
istnieje, można więc poznać prawdę, ale nie chcą go oglądać. wiedział publicznie: „Mam wrażenie, że ktoś tu pisze książkę
Z takiego właśnie strachu rodzi się totalitaryzm. z gatunku fantastyki. Jest to trochę obrażające pamięć
choćby tych ponad 1,8 tys. osób, które zmarły. Jak ktoś widzi
Zaczyna się od zmiany sensu słów. Odwrócenia ich takie spiski, to należy się zastanowić nad swoim zdrowiem
o 180 stopni. Potem jest przymus przyjęcia jednej ideolo- psychicznym”.
gii, a wreszcie usprawiedliwianie przemocy. Oczywiście
dla dobra jedynie słusznej ideologii. Michał Sz., napadający W nowym rozporządzeniu, które miałem nadzieję, że ni-
wraz z innymi bandziorami na człowieka, uważał zapewne, gdy nie powstanie, twórczy minister z noszenia na twarzy
że działa słusznie, bo w „słusznej” sprawie. I to właśnie jest maski zwalnia jedynie chorych psychicznie. Rozumiem, że
faszyzm i komunizm razem. Część młodych ludzi nie chce w powyższej wypowiedzi orzekł moją psychiczną chorobę
wiedzieć, co Michał Sz. wyprawiał. Ważne, że w tęczowej i z noszenia maski jestem zwolniony. Ale żarty na bok, sprawa
sprawie, więc z wszystkiego jest rozgrzeszony. Wolno mu. jest śmiertelnie poważna. Minister zdrowia, który zarzuca
Wszystko. Jak sowieckiemu ambasadorowi w Warszawie za zadającym ważne pytania dziennikarzom, że powariowali, nie
komuny. buduje autorytetu rządu i państwa. W okresie tzw. pandemii
zmarło w Polsce nie 1,8 tys. osób, ale ponad 250 tys. Ile z nich
Ten wirus poddaństwa wobec obowiązującej ideologii i ko- z powodu zamkniętych szpitali, odwołanych operacji, prze-
niunkturalnej ślepoty na przemoc w jej imieniu czynioną jest rwanych kuracji, stresu, utraty środków do życia, samotno-
naprawdę groźny. Młodzi ludzie, którzy nie chcą wiedzieć,
kto, gdzie, kogo, ile razy i jak bardzo bije pod sztandarem, ści, strachu, stymulowanej histerii? Dlaczego Ministerstwo
który oni zawieszają na swoim internetowym portrecie – są Zdrowia ich nie rachuje i nie ogłasza codziennie tej liczby?
na najlepszej drodze do totalitaryzmu. Choć wcale sami tego
pierwsi nie zakrzykną, powoli stają się tłumem wrzeszczą- Najnowszy pomysł – jak się domyślam – przepisotwórczego
cym: „Zabij!”. ministerstwa to projekt ustawowego zapisu, by nie było prze-
stępstwem złamanie prawa, jeśli tylko przeciwdziała się pan-
Drugi wirus nazywa się SARS-CoV-2 i atakuje nas jakby demii COVID. To niedobry pomysł. Niejasny i otwierający
z boku, nieideologicznie. Ale i on staje się narzędziem re- drzwi do usprawiedliwiania rzeczy złych. Jak nie chcę, byśmy
wolucji społecznej. Sporo szumu uczynił mój tekst sprzed usprawiedliwiali przemoc w imię ideologii tęczowej, tak nie
tygodnia pt. „Druga fala histerii”, zapowiedziany przez wy- chcę,byśmyodwoływaliistnienieprawaw imięmodnejwnie-
razistą okładkę z napisem „Szokująca teza: czy to fałszywa których kręgach teorii spiskowej o istnieniu pandemii.

| 76 | 17–23.08.2020 Maciej Pawlicki

[email protected]

Rzeczy pospolite

Duma po zwycięstwie!

N iebyłobyzwycięstwaw BitwieWarszawskiej,gdyby Zadwórze to polskie Termopile. Nie bez
nie wiele walk i zwycięstw na mniejszą i większą skalę przyczyny tak nazywane: trochę ponad
podczas tamtej wojny. Gdyby się mocniej zastano- 300 naszych żołnierzy broniło się przed
wić, trudno nawet nazwać tę bitwę „warszawską”, gdyż na tak wielokrotnie przewyższającymi ich li-
dużym obszarze była toczona i tyle jednoczesnych sukcesów czebnie bolszewikami do ostatniej kro-
trzeba było, by razem złożyły się na ten wspólny, największy. pli krwi. W sensie dosłownym. Oddziały Tomasz
topniały, ale nie ustawały w walce. Gdy Łysiak
Nie sam genialny plan Józefa Piłsudskiego (którego szcze-
gółyopracował szefsztabu gen.Rozwadowski) miałtuznacze- brakowało amunicji, zabierano ją zabi-
nie. Odbicie Radzymina, bohaterska akcja Pogonowskiego, tym. Ranni oficerowie dowodzili z noszy, nadal strzelając do
walki o Ossów i całe „przedmoście warszawskie” były równie wroga. W końcu, gdy już znikąd nie było nadziei – popełniali sa-
ważne, co samo uderzenie znad Wieprza. Bój o stolicę zatem, mobójstwo. Wiedzieli, że czekałaby ich straszna śmierć. Wściekli
ale nie tylko – także walki na północ od Warszawy, działa- bolszewicy mścili się na trupach, siekąc bez litości martwe ciała.
nia oddziałów gen. Sikorskiego czy obrona Płocka – to był I takich Termopili – zbiorowych, większych, mniejszych było
olbrzymi wkład w zwycięstwo. Czyn Orląt Płockich (uczniów, w Cudzie nad Wisłą wiele. By się wydarzyły, potrzebne były
młodzieży i harcerzy) nie może być zapomniany. Tak jak i po- więc cud Ducha, cud Odwagi, cud wielkiej Mobilizacji. I cho-
stawa całej społeczności Płocka, gdzie poza miejscową „mili- ciaż pamiętać trzeba o pomocy Opatrzności Bożej, o opiece
cją” i regularnym wojskiem do walki stanęły nawet kobiety. Najświętszej Panienki, to tym cudem była także nasza gotowość
do poświęceń, gotowość państwa wstającego z niebytu. Udało
Ale tak samo ważne było powstrzymanie armii konnej Budion- nam się wydobyć odpowiednie siły, wykonać mądry plan, za-
nego na południu. Walki pod Lwowem to był hamulec dla tysięcy skoczyć przeciwnika, być konsekwentnym i silnym. Dzisiaj
kozaków, którzy – gdyby nie zostali powstrzymani – wsparliby mamy z czego być dumni!
Tuchaczewskiego idącego na Warszawę i dalej w stronę Europy.

Pars pro toto

„J estem człowiek, de domo homo. Jaki ja właściwie zaprzysiężeniu Andrzeja Dudy poja-
jestem, nie wiadomo. Naprzód mały, potem duży, wiły się w tęczowych maseczkach, ale
potem siwy albo łysy, bo przyroda także swoje ma już o polskich protestach dowiedzia-
kaprysy…” – śpiewał Kofta. „Toto” w swym utworze Jonasz nie łem się z mediów społecznościowych.
ujął. Może istnienie „toto” nie mieściło się w jego poetyckiej Podobnie jak o sztokholmskiej demon-
głowie, ale „toto” istnieje, i to bardzo. Co to takiego? Seman- stracji w sprawie solidarności z osobami
tycznie to określanie kogoś lub czegoś inaczej, w pełnym LGBT, którą zresztą zorganizowała Piotr
brzmieniu: pars pro toto. Detalicznie chodzi o „toto” imienia Polka” – odpowiada nieprzytomnie za- Cywiński
„Margot” – „ale jaja, ale jaja, ale jaja…!” – które znalazło się
w pudle za fizyczne napaści i nie tylko, i się zaczęło… pytany. „Na manifestacji była głównie
Polonia?” – drąży pytająca. „Trudno powiedzieć, bo organiza-
„Szwedzi stanęli w obronie Polaków LGBT. »Kiedy ktoś torka zwracała się do nas po angielsku, transparenty też były
ściąga tęczową flagę, cała Szwecja protestuje«” – huknęły w tym języku”… Wystarczy? Nie? To może jeszcze cytat z nie-
z dwururki polskojęzyczne media de domo Ringier Axel mieckiej dwururki o szwedzkim wzorcu dla Polaków ciemnia-
Springer, czyli der „Fakt” und/i der „Onet”: że „ogólnopol- ków: „W Szwecji oburzenie wywołuje ściąganie tęczowej, nie
skie protesty przeciwko aresztowaniu Margot i brutalność jej wieszanie. Legalne są jednopłciowe małżeństwa i adopcja
policji, która zatrzymała […], nie przeszły w Europie bez przez nie dzieci, a „szwedzki Kościół udziela ślubów homo-
echa” i, że „między innymi w Malmö i Sztokholmie odbyły się seksualistom. Bywa, że kościoły przystrajane są na tęczowo”.
manifestacje, których uczestnicy solidaryzowali się z polską I co, można? A u Kofty dalej było tak: „Jestem człowiek,
społecznością LGBT”. I tu długaśna rozmowa z uczestnikiem de domo homo, co najbardziej sobie cenię, nie wiadomo.
tych „manifestacji”, ekspertem dwururki, szwedoznawcą, bo Urodzenie, powodzenie czy też czyjeś zawodzenie, czy naj-
mieszka w Szwecji już „od trzech lat”, znaczy, zna się… bardziej sobie cenię przyrodzenie… Może ranię czyjąś duszę,
po co jasny obraz mazać, jestem przecież i jako taki przecież
„Czy w Szwecji dużo mówi się o podejściu polskich władz muszę się rozmnażać”… No, fakt-onetem, mnoży nam się
do LGBT?” – zagaja autorka z dwururki. „Główne szwedzkie „toto” na potęgę!
media podały informację o geście posłanek Lewicy, które na
17–23.08.2020 | 77 |
[email protected]

na koniec  | felietony |

Powracające pytania

T eraz kiedy już opadły gorące emocje wy- niego?). O. Maksymilian odpowiedział: »On ma
borcze, często w gronie znajomych pada żonę i dzieci«. Po chwili esesman powiedział:
pytanie: „Co się stało z polskim społeczeń- »Gut« (Dobrze)”.
stwem?”. Przecież u nas blisko 90 proc. uważa się O. Maksymilian Kolbe skazany na śmierć gło-
za katolików, a znaczna część bez wahania przy- dową w zamkniętym bunkrze umierał ponad
znaje się do pokolenia JP2. Skąd więc to głosowa- dwa tygodnie (od 29 lipca do 14 sierpnia 1941 r.).
nie na zdeklarowanego lewaka, człowieka LGBT Oprawcy niemieccy nie mogli pojąć, dlaczego
(Lesbian, Gay, Bisexual, Transgender). Przecież tak długo wytrzymuje, aż w końcu dobili go za-
nie jest tajemnicą, kim jest Rafał Trzaskowski, tak strzykiem z fenolu. Miał 46 lat, niezwykle zdolny
samo jak wszystko, co działo się za rządów Donalda w wielu dziedzinach, dziennikarz, twórca nowo-
Tuska, Bronisława Komorowskiego, Radosława Alina czesnej techniki medialnej, założyciel zakonów
Sikorskiego, Ewy Kopacz i im podobnych, ludzi Czerniakowska na wzór Niepokalanowa w wielu krajach świata,

tak odległych od idei Polski opartej na korzeniach zasłużony i głównie znany w Japonii. Ówczesny
chrześcijańskich, patriotyzmie, honorze… Kto głosuje na chargé d’affaires ambasady polskiej w Tokio Jacek Tra-
człowieka, który nie ma żadnego programu, nie potrafi wiński tak go scharakteryzował: „Człowiek skupiony, ci-
zarządzać niczym ani nikim, widać to gołym okiem, a jego chy, skromny, a równocześnie pełen godności, autorytetu
wypowiedzi to zbiór inwektyw, matactw i frazesów. Potrafi i skupionej energii. Gdy poczynał mówić o swych spra-
tylko kłamać, chociażby taki przykład – deklaruje się jako wach, o swej placówce w Nagasaki – twarz ożywiała mu
zwolennik poezji Zbigniewa Herberta, a potem cofa nazwę się, a w miarę słów rozjaśniała się, uświęcała”. Po powrocie
jego ulicy i przywraca Leona Kruczkowskiego, podobnie z Japonii do Niepokalanowa, korzystając z dobrodziejstw
z ulicą prezydenta Lecha Kaczyńskiego, też powrócił do techniki, wybudował tam elektrownię, wprowadził daleko-
Armii Ludowej. Można tak mnożyć przykłady krętactwa, pis, a od 1938 r. zaczął organizować budowę telewizji, studia
pustych słów, cynizmu. Nasuwają się pytania: kim są ludzie filmowego i lotniska. Już w 1937 r. jego Radio Niepokalanów
z PO i ich zwolennicy, z jakich są rodzin, jaka jest obecna można było odbierać na terenie całego kraju.
kondycja narodu polskiego? Również 14 sierpnia zginął ks. Ignacy Skorupka, warto od-
Te i tym podobne myśli powracają szczególnie teraz wiedzićjegogróbnawarszawskichPowązkach.Napisy,zdjęcia
w czasie sierpniowych rocznic. Zawsze 14 sierpnia myślę na starym zmurszałym piaskowcu, a obok krzyża biało-czer-
o niezwykłym duchownym, jedynym takim w historii, wonaflaga.Naczołowejibocznejpłycietekstpodpisanyprzez
Maksymilianie Kolbem, który w piekle na ziemi, jakim był rodzicówbohaterskiegoksiędza.„KawalerKrzyżaVirtutiMi-
niemiecki obóz śmierci w Oświęcimiu, dobrowolnie oddał litari, obrońca Warszawy, prefekt szkół, opiekun sierot, mło-
życie za nieznajomego skazańca. Świadkiem był współwię- dzieżyiwygnańców,harcerz,kapelan236p.p.Prowadzącpułk
zień Michał Micherdziński: „O. Maksymilian szedł w wię- dobojuwobroniestolicy,zabitynapolubitwyprzezbolszewi-
ziennym pasiaku, z miską u boku, w drewniakach. Szedł jak kówwdniu14sierpnia1920rokuwOssowiepodRadzyminem,
człowiek świadomy wielkiej misji. Stanął spokojnie przed przeżywszy lat 27. Pokój Jego czystej duszy. Najdroższemu
oficerami niemieckimi. Cała świta, która dokonywała selek- Ignasiowirodzice”.Anabocznejpłycieinformacjaospoczywa-
cji, wszyscy patrzyli po sobie, nie wiedzieli, co robić. Wresz- jącym również w tym grobie rodzinnym, bracie ks. Ignacego:
cie kierownik obozu wściekły zapytał swojego zastępcę: „Kazimierz Skorupka, urodzony w Warszawie, harcmistrz,
»Was will dieses polnische schwein?« (Czego chce ta polska żołnierzochotnik236p.p.w1920r.PorucznikArmiiKrajowej,
świnia?). Zaczęli szukać tłumacza, ale okazało się, że tłu- instruktorharcerzyikomendantSzarychSzeregówWarszawa
macz jest zbędny. O. Maksymilian odpowiedział spokojnie Praga. W wieku 42 lat zamordowany w obozie koncentracyj-
po niemiecku: »Ich will sterben für ihn« (Chcę umrzeć za nym na Majdanku 24 XII 1943 r.”. Jest też tablica poświęcona
niego) i wskazał lewą ręką na stojącego obok Gajowniczka. ich ojcu – pracowali dla Polski, a kiedy ojczyzna w potrzebie,
»Jestem polskim księdzem katolickim«”. O. Maksymilian, szli walczyć. Przyzwyczaiła nas historia, literatura, do takich
mimo że wiedział, jak Niemcy traktują polskich księży, nie życiorysów rodzinnych, tak niegdyś w Polsce bywało: „Jak
bał się przyznać do swojego kapłaństwa. Zapanowała wtedy ci z Samosierry szaleńcy/ Jak ci spod Racławic z przed lat/
nieznośna cisza. Wreszcie stało się coś, czego do dzisiaj nie […] / I poszli jak zawsze uparci/ Jak zawsze za honor się bić”…
mogą zrozumieć ani Niemcy, ani więźniowie. Kapitan SS, Pewne zasadnicze imponderabilia przechodziły jak pacierz,
który zawsze zwracał się do więźniów bardzo wulgarnie, z pokolenia na pokolenie.
zwrócił się do o. Maksymiliana per »pan«: »Warum wol- Autorka jest reżyserem filmowym, scenarzystką
len Sie für ihn sterben?« (Dlaczego pan chce umrzeć za i dziennikarką

| 78 | 17–23.08.2020

[email protected]

Obrona Z życia
konieczna Kościoła

W aleczność zawsze była naszą wizy- relacjonuje
tówką. To dzięki niej przetrwaliśmy
wojenne zawieruchy. Polak nigdy nie 1. Jak przetrwać czas ataku środowisk lewicowych i aktywistów
nadstawiał drugiego policzka (pierwszego zresztą LGBT na tradycyjne wartości i Kościół? Musimy studiować naszą
również). W obronie rodziny, honoru, wiary czy wiarę, musimy się uczyć odpowiadać na zarzuty drugiej strony
ojczyzny zawsze potrafił się i odpierać merytorycznie ich oszczerstwa. Nie możemy pozwolić
odwinąć. Zupełnie odru- odebrać sobie wiary ani zawłaszczyć naszych symboli.
chowo. To budziło należny
„szacun” i opamiętanie agre- Coraz wyraźniej widać, że tęczowa flaga na figurze Chrystusa
sorów. Ale to już było! przed kościołem św. Krzyża to był dopiero początek. W ten
„Tęczowa zaraza” testuje sam sposób sprofanowano pomnik św. Jana Pawła II usytuo-
dziś sarmacką odporność wany przed wejściem do kościoła pw. Wszystkich Świętych
w Warszawie. Kolejne ataki bolą, niepokoją i wymagają reakcji.
na zniewagi: profanuje się Gdzie jest zdecydowany sprzeciw Kościoła? Gdzie głos rzecznika
(taśmowo) nasze symbole Episkopatu? Na razie najmocniej wybrzmiały słowa abp. Marka
religijne i historyczne. I co? Jędraszewskiego, który w 76. rocznicę wybuchu Powstania War-
I nic. Ośmielone bezkarnoś- szawskiego apelował: „Uszanujcie nasze świętości, uszanujcie
cią lewactwo idzie krok dalej: Lech nasze świętości i religijne, i narodowe”.
wszczyna burdy z udziałem Makowiecki
2. Nie zniechęciła ich konieczność stosowania dodatkowych za-
Antify i brutalne ataki gen- sad bezpieczeństwa ani upały. Na Jasną Górę dotarły pielgrzymki
derowych harcowników na działaczy pro-life. piesze, rowerowe, biegowe, i to nawet te z najodleglejszych
Wściekła agresja tęczowych furiatów na policję regionów Polski. Zmęczeni i szczęśliwi pielgrzymi dotarli do
(w tym policjantki!) przypomina amok. I znów zero domu Matki. Wśród niesionych intencji dominowały te za Kościół
reakcji! Żadnych egzorcyzmów. Odgórnie naka- w Polsce i o nowe powołania. Wierzący dobrze czują, co teraz jest
zana bierność funkcjonariuszy (chwalona przez najważniejsze dla naszej wiary.
jednych, wkurzająca drugich) rozzuchwala ulicz-
nych zadymiarzy. I zwykłych bandytów. A prze- 3. W Toruniu otwarto Park Pamięci Narodowej upamiętnia-
cież stróże prawa powinni budzić respekt, to nie są jący Polaków ratujących Żydów w okresie II wojny światowej.
chłopcy do bicia/obrażania/opluwania przez byle O. Tadeusz Rydzyk powiedział: „Ma on przypominać, że budować
łachudrę! Bezsilność i upokorzenie prowadzą do tożsamość Polski możemy tylko na prawdzie historycznej”. Dodał,
frustracji, za chwilę zacznie się gremialne odcho- że miejsce to ma uhonorować ludzi, którzy życiem zapłacili za cy-
dzenie policjantów z zawodu. Droga do bezprawia wilizację chrześcijańską i uczciwą Polskę. Takich miejsc i wzorów
stanie otworem. dziś nam bardzo potrzeba.
Rząd – sparaliżowany groźbą zablokowania
środków unijnych – czyni pozorowane ruchy. 4. Aż dziwne, że mówi się o nim tak mało. 27-latek z 15-kilogra-
mowym krzyżem od końca czerwca idzie przez Polskę. Jego szlak
A zastraszeni i nieumiejący się zupełnie bić po- stworzy znak krzyża. Michał Ulewiński pokutuje za grzechy roda-
tomkowie Zawiszy Czarnego protestują co najwy- ków i wyprasza Boże Miłosierdzie dla ojczyzny: „Idę po błogosła-
żej werbalnie. Do czego to wszystko doprowadzi? wieństwo dla naszego narodu”. 27-latek przypomina, że bycie
Do Europy, kochani! Jesteśmy na kursie i ścieżce chrześcijaninem zobowiązuje i stawia przed nami wyzwania.
szybkiego doganiania Zachodu. Tam uległe i bez-
bronne społeczeństwa dawno już skapitulowały 17–23.08.2020 | 79 |
przed barbarzyńcami. W biały dzień w centrum
miasta dzieją się dantejskie sceny: rabunki, pobi-
cia, gwałty, dewastacje, bitwy z policją. Płoną koś-
cioły, giną ludzie, a państwo nie może (nie chce? nie
umie?) zapewnić bezpieczeństwa swym obywate-
lom. Wkrótce ta „miejska dżungla” dotrze i do nas.
To jak? Wywieszamy białą flagę? Czy zaczynamy
się wreszcie bronić?! Wolni i odważni ludzie nie
potrzebują ochrony najemników.

[email protected]

na koniec  | felietony |

Zdziecinnienie

Pytam, czy przemoc wobec działaczy
pro-life oraz atak na symbole i wartości
naszej kultury realizowane są w imię

wolności i budowania wspólnoty?

Jan Pospieszalski geniusz Boga Stwórcy albo – jak twier- zniewoleniu, atakom na wolność, sta-
dzą inni – Natura w cudowny sposób jemy po ich stronie”. To ogromny te-
W apeluzwyrazamiwsparcia odróżnia kobietę od mężczyzny, wypo- mat, więc odniosę się krótko do kwestii
dla działaczy LGBT, pod- sażając w specyficzne i właściwe sobie „indoktrynacji, zniewolenia i ataków
pisanym przez autorów przymioty. Pozwala to dzieciom wzra- na wolność”.
tzw. nieformalnej grupy zrzeszającej stać w zgodzie z własną naturą: dziew-
twórców dla dzieci, czytamy: „Jako czynki lub chłopca. Polityczna agenda Przykład pierwszy z brzegu – Piotr
twórcy dla dzieci jesteśmy niejako za- LGBT+ zakłada zniszczenie tego Jedliński, prezes Radia Nowy Świat,
wodowymi dostarczycielami ufności świata, co widać w krajach, które wcie- stracił pracę tylko za nazwanie męż-
i nadziei, że świat może być przyja- liły program „gender mainstreaming”. czyzną Michała Sz., bojówkarza LGBT
znym miejscem. Bez tej nadziei trudno Ponieważ najłatwiej zniszczyć go tam, podającego się za kobietę. Pikanterii
dorastać. Bez tej nadziei nie sposób za- gdzie jest delikatny i bezbronny, re- sprawie dodaje fakt, że przecież to radio
ufać i stać się częścią wspólnoty. Dzie- wolucjoniści przypuścili szturm na zostało stworzone w proteście wobec
lenie nas, obywateli, dla politycznego edukację i kulturę adresowaną do cenzury panującej rzekomo w radio-
profitu, nieuchronnie pociąga za sobą najmłodszych. Tylko pobieżne zapo- wej Trójce. Inny przykład, który po-
krzywdę i przemoc”. Przywołuję ten znanie się z treścią książeczek, filmów winien poruszyć twórców literatury
cytat, bo jest klasycznym odwracaniem i materiałów edukacyjnych dla dzieci, dla dzieci, to sprawa J.K. Rowling.
kota ogonem. Mamy tu pozytywne które funkcjonują w przedszkolach na Autorka „Harry’ego Pottera” naraziła
pojęcia – nadzieję, ufność i wspól- Zachodzie jako lektura obowiązkowa, się działającej w mediach społecznoś-
notę (nośnikami tychże są oczywiście wystarczy, by pojąć prawdziwe cele ko- ciowych ideologicznej żandarmerii za
sami sygnatariusze), a z drugiej strony lektywów, które – jak czytamy w treści krytyczny wpis wobec mężczyzn, któ-
są: dzielenie obywateli dla politycz- apelu – „sprzeciwiają się indoktrynacji rzy jako transseksualiści zawłaszczają
nego profitu, krzywda i przemoc. Te i zniewoleniu”. prawa wywalczone przez kobiety. Skala
okropne cechy oczywiście reprezen- potępienia i nienawiści, nawoływanie
tuje władza, która użyła siły wobec Wypada też zapoznać się z badaniami do bojkotu jej książek, nie zagroziły eg-
manifestantów. amerykańskiego profesora socjologii zystencji bardzo majętnej, niezależnej
Marka Regnerusa i jego obszerną pracą autorki, natomiast wśród osób, które ją
Otóż chciałbym przypomnieć au- „Studium nowych struktur rodzin- wsparły, kilku śmiałków straciło pracę.
torom, że ich wysiłki w dostarczaniu nych”, gdzie naukowiec pokazał zgubny Ponure jest to, szanowni twórcy, że
ufności i nadziei na nic się zdadzą, gdy wpływ na psychikę i rozwój dziecka wy- w świecie, gdzie skutecznie zwalczono
tej nadziei i ufności dzieci nie znajdą chowanego przez pary jednopłciowe. „indoktrynację i zniewolenie”, takie
w rodzinie. To właśnie mama i tata Inna sprawa to statystyki przestępstw przypadki niepokoją już niewielu.
wprowadzają dziecko w świat, gdzie seksualnych wobec nieletnich w tych
związkach. A właśnie prawo do adop- Ponieważ wśród sygnatariuszy apelu
cji dzieci przez pary homoseksualne to są osoby, które cenię i znam, m.in. Zo-
jedno z głównych żądań politycznego fia Stanecka i Cezary Harasimowicz,
ruchu samookreślającego się akroni- chciałem zapytać, czy o taką wolność
mem LGBT+. Brak takiego prawa jest wam chodzi? Czy przemoc wobec
przez nich uznany za dyskryminację, działaczy pro-life oraz atak na sym-
stygmatyzację i wykluczenie. bole i wartości naszej kultury przy-
puszczony przez Michała Sz. i jemu
I jeszcze jeden cytat z listu twórców podobnych nie jest realizowany w imię
dziecięcych: „Kiedy młodzi ludzie, politycznych profitów? Czy takie akcje
którzy niedawno byli naszymi czytel- realizowane są w imię wolności i budo-
nikami, sprzeciwiają się indoktrynacji, wania wspólnoty?

| 80 | 17–23.08.2020

[email protected]

Michał Korsun prezentuje: Nowy Świat cenzury Kazimierz Wierzyński
1894–1969

Nocna ojczyzna

T en wiersz dziś w powiązaniu z tekstem w tym nu-
merze – „O Wierzyńskim poprzez Wencla, czyli
o Polsce”
Jest jeszcze miłość,
Wycinki z przeszłości Raniona miłość Leszek Długosz
Samotna, gorzka,
R ysunek obok pochodzi z pisma „Wiarus” z 1937 r., Której nic nie odstraszy: Tam przemijały
z rubryki satyrycznej. Opisano go takim dialogiem: Dla „śmiesznej nędzy polskiej”, Złe, nadliczbowe
„– Nie przypuszcza pan chyba, aby ona wycho- Dla sensu nad klęską godziny rozpaczy,
dziła za mąż z miłości? Wszystkiemu na przekór Zmory pamięci,
Budować co można, I stamtąd płyną
– Owszem. On ma gruby majątek, a ona zakochana jest Co zbudowane Rozchybotane
w dolarach”. To nasze. Ale je widać
Maszty nadziei
Kolejny żart też należy do grupy o relacjach damsko-męskich: Miłość karalna, Na każdym okręcie.
„– Wyobraź sobie, Fredziu, że Zosia odmówiła mi swojej Młodość raniona,
ręki. Dla mnie to wyrok śmierci! Trud by dorównać To jest ta miłość,
– Ale nie rozpaczaj, wyrok śmierci zawsze lepszy niż do- Niepodzielności sumienia: Miłość raniona
żywotnie więzienie”. Wszystkiemu na przekór Co przeliczyła
Idzie milczący całe bogactwo
„Słynny lekarz wiedeński, chi- Ale go słychać, Odbudowane
rurg, profesor Billroth ubierał się Świadomy siebie rana po ranie:
od lat u jednego krawca. Pewnego Krok pokolenia. Wierność sumienia,
dnia ten zjawił się u niego. Profesor Sens ponad klęską,
zbadał go dokładnie i orzekł, że jest Z lądu na morze Tego nie wezmą,
zdrowy jak ryba. Pyta, po co właś- Białe okręty To było nasze
ciwie przyszedł? Spychają w życie Jest i zostanie
Nieznani,
– Pan profesor od tylu lat ubiera Zamknięci w sobie
się u mnie, więc i ja chciałem dać Ludzie bezsłowni:
panu profesorowi zarobić – odparł W mieście uśpionym
krawiec”. Świeci im w pustce
Nocna ojczyzna,
I tak toczyło się życie w roku Lampa w pracowni.
1937.
CENNIK OKRES PRENUMERATY
(mk) PRENUMERAT*
3 miesiące 6 miesięcy 12 miesięcy
[email protected]
SIECI 75 zł 139 zł 245 zł

wSIECI HISTORII – 29 zł (3 wydania) 54 zł (6 wydań)

p akiet SIECI – 158 zł (w tym 3 wydania 280 zł (w tym 6 wydań
i wSIECI HISTORII wSIECI HISTORII) wSIECI HISTORII)

*dane do przelewu w stopce redakcyjnej

17–23.08.2020 | 81 |

na koniec  | felieton |

Od A do Zybertowiczów

Dobroduszni, adrenaliści i cynicy

U proszczone postawienie sprawy Dobroduszni wierzą w niektóre przy- Autopromocja | Reklama 43/0720/F
jest politycznie sensowne: tu je- najmniej wartości zakorzenione w tra-
steśmy my i nasze wartości, tam dycji chrześcijańskiej (częściowo zara-
są oni i ich antywartości. Ale taka dychoto- zem zgodne z tym, co można by określić
mia to tylko jedna warstwa sporu i nie jest mianem etyki uniwersalnej) i często kie-
dobrze na niej się zatrzymywać. Dlatego że rują się głęboko ludzkim odruchem soli-
oni (częściowo znani z twarzy i nazwisk, darnościowym. Przekonanie, że należy
częściowo nieco mityczni, częściowo re- bronić słabszych, dyskryminowanych,
alni mocodawcy stojący za tymi znanymi
z twarzy) mogą dokładnie tak samo – krzywdzonych, nie jest obce sporej czę-
w tej przedziwnej symetrii wrogo- ści młodego pokolenia, która tworzy
ści – myśleć o nas. Tu jesteśmy my dobrodusznych.
i nasze wartości, tam są oni i ich Adrenaliści – wybaczcie, czy-
antywartości. telnicy, ten neologizm – także
istnieją od wieków. Z potrzeby
Co się dzieje? stymulacji, przeżycia silniej-
szych emocji, z potrzeby
Tak naprawdę to niedużo z tego przygody, rozróby, psoty
wszystkiego rozumiem, oni też poj- (dzisiaj psotę określa się mia-
mują niewiele. W XXI w. architektura nem trollowania) aktywizują się tam,
ludzkich motywacji i architektura procesów społecznych
mimo dociekań już milionów naukowców nadal kryje w sobie gdzie jest szansa na coś wykraczającego
wiele tajemnic. poza rutynę codzienności. Dla nich wartości, ideologie nie
są najważniejsze, a czasem w ogóle nieistotne. Ważne jest
Nie do końca rozumiemy, jak lewica socjalna, zabiegająca przeżywanie ekscytacji, niczym na festiwalu lub na meczu,
o poprawę bytu robotników, przepoczwarzyła się w lewicę zwłaszcza gdy jest to powiązane z poczuciem przekracza-
obyczajową, zabiegającą o poprawę bytu mniejszości często nia jakichś granic, tabu, norm, form. Tu też nie brakuje
żyjących w dostatku, ale uznających się za dyskryminowane. młodych.
W przypadku obu lewic w tle jest wizja głębokiego rewolucyj-
nego przewrotu, który ma odmienić świat na lepsze. Dobroduszni i adrenaliści zazwyczaj słabo rozumieją po-
litykę i geopolitykę, szersze trendy kulturowe, reguły ma-
Nie do końca rozumiemy, jak klasyczny, czyli ekono- nipulacji i mobilizacji politycznej. Umyka ich uwadze rola
miczny, marksizm – kładący nacisk na znaczenie własności grup interesu i działań zakulisowych w polityce czy bizne-
środków produkcji – przekształcił się w marksizm kulturowy, sie. Nie skupiają się na zasadach finansowania i skrytego
skupiony na znaczeniu schematów ludzkiego myślenia o tym, wykorzystywania przez wielki biznes organizacji zwanych
co normalne, dobre, pożądane. Dość słabo potrafimy w obu obywatelskimi.
tych powiązanych z sobą procesach odróżniać siły i procesy
spontaniczne od zaplanowanych i sterowanych. Za to cynicy znają się na tym aż za dobrze. Ludzie, którzy
zostali kiedyś dotknięci przez zło. Gotowi do działań, które
Motywacje, pieniądze, zadymy będą służyły czyimś interesom bez względu na to, czy za-
chwieje to podstawami moralności, a może nawet człowie-
W przypadku ideologii i ruchu LGBT+ często mamy kłopot czeństwa całych zbiorowości.
z właściwym odczytaniem motywacji osób i, oczywiście, ca-
łych środowisk zaangażowanych w ten konflikt. Piszemy te Rozróżniać
słowa jako obywatele, jako Polacy, jako obserwatorzy życia
społecznego posiadający rozbudowaną socjologiczną wyob- Nie ma jednego świata LGBT. Nie ma jakiegoś jednego prze-
raźnię i wrażliwość. ciwnika chrześcijaństwa, rodziny jako fundamentu ładu spo-
łecznego ani państwa narodowego jako kapsuły organiza-
Upraszczając – a bez uproszczeń świata opisywać nie spo- cyjnej chroniącej Polaków przed zamętem współczesności.
sób – widzimy potrzebę rozróżnienia trzech typów postaw Są różni ludzie i różne motywacje. Nawet gdy zdarzy się, że
w zachowaniach środowisk LGBT, rodzajów postaw osób, łamiący prawo dobroduszni oraz cynicy znajdą się w tym
które umownie określimy jako dobrodusznych, adrenalistów policyjnym areszcie, nie zapominajmy o różnicach między
oraz cyników. nimi.

| 82 | 17–23.08.2020 Katarzyna i Andrzej Zybertowiczowie

[email protected]

TYLKO DLA PRENUMERATORÓW

100

książek

w prezencie

Fot. Shutterstock

ZAMÓW JUŻ DZIŚ!

tel. 22 616 36 00 | [email protected]
www.wsieciprawdy.pl/prenumerata

ZAMÓW ROCZNĄ PRENUMERATĘ PAKIETU:

tygodnika i magazynu za 280 zł,

a książkę Ostatnie lata polskiego Lwowa otrzymasz GRATIS!

Wpłat za prenumeratę prosimy dokonywać na konto: 91 1240 5354 1111 0010 7713 6290, Fratria sp. z o.o., ul. Legionów 126-128,
81-472 Gdynia, w tytule wpłaty wpisując: PRENUMERATA PAKIET i pełne dane adresowe do wysyłki.

[email protected]

[email protected]