KORONAWIRUS KONTRATAKUJE

– przyp. red.]. Rewelacje gazety zdemen-
tował szpital, który określił je jako ab-
solutne nadużycie.

Prawdziwa twarz
ministra Czarnka
Medialna karykatura w  niczym nie

przypomina rzeczywistego portretu

niezaprzysiężonego jeszcze ministra

edukacji i nauki. Chodzi nie tylko o przy-

prawianie mu na każdym kroku etykiety

homofoba, lecz także o podważanie

jego kwalifikacji do objęcia resortu czy

powątpiewanie w jego poziom moralny.

Niedorzeczne wydają się zarzuty braku

kwalifikacji w odniesieniu do uczelnia-

nego profesora, nauczyciela akademic-

kiego z wieloletnim stażem, prawnika

praktyka prawa samorządowego i oświa-

towego, który kilka lat wdrażał reformę

edukacji. Następca Dariusza Piontkow-

skiego wyraźnie podkreśla w wypowie-
PUBLICYSTYKA
dziach, że do każdego człowieka odnosi
FOT. JACEK SZYDŁOWSKI/FORUM
się z szacunkiem. Jest konserwatystą.

Najbardziej ceni takie wartości jak ro-

dzina, małżeństwo, miłość do  Boga,

patriotyzm. Między bajki można włożyć

Warszawy i Lublina, którzy napisali list Co więcej, to środowiska LGBT i im legendy o polityku zamkniętym, o skraj-
otwarty. Zarzucili profesorowi, że wie- sprzyjające dzielą ludzi pod względem
lokrotnie w wypowiedziach publicznych płci, bo domagają się dla mniejszości nych poglądach, bo Przemysław Czarnek
okazywał brak szacunku wobec osób szczególnego traktowania.
należących do mniejszości seksualnych, jest otwarty na ludzi i merytoryczną
szczególnie osób LGBT. Tymczasem poseł Bywa, że atak na posła PiS przybiera
PiS w istocie krytykował nie osoby LGBT, groteskowy charakter. Jeden z tabloidów dyskusję. Szczególnie ważna jest dla
lecz ideologię, która jego zdaniem jest próbował opisać nowego ministra jako
zagrożeniem dla rodziny i małżeństwa. reprezentanta władzy opływającego w luk- niego rodzina, którą określa „absolutną
Jednocześnie uspokaja on sygnatariuszy susy, który zamieszkuje rezydencję o po-
listu i innych zaniepokojonych, że nie wierzchni 220 mkw. na działce liczącej bazą”. Mówi wprost, że jest domatorem.
ma zamiaru wywoływać żadnej wojny 15 arów. Sam zainteresowany uznał tekst
ideologicznej ze środowiskiem mniejszo- za zabawny, bo zwrócił uwagę, że dziś Dom jest dla niego i żony najważniej-
ści seksualnych. na wsi buduje się domy o podobnej po-
wierzchni i nie jest to uważane za żaden szym miejscem na świecie. Prawnik
Przeciw jego powołaniu odbywają się luksus. Działa wytoczyła też „GW”, su-
protesty pod MEN. Jedną z demonstracji gerując, że nowy minister nie tylko złamał z KUL lubi spędzać czas w swoim ogro-
skrzyknięto pod hasłem „Żądamy edu- zakazy, odwiedzając w szpitalu babcię
kacji. Nie indoktrynacji”. Protest zorga- (jest w ciężkim stanie) [w szczególnie dzie i jazdę na rowerze.
nizowała radna warszawskiego okręgu uzasadnionych przypadkach, po uzyska-
Partii Razem. Uczestnicy domagali się niu zgody szpitala i z zachowaniem pro- Pytany o  pomysł na  polską szkołę,
powołania innego ministra edukacji, bo cedur, można odwiedzać chorych – przyp.
ten, zdaniem uczestników, będzie selek- red.], lecz także przyczynił się do zara- nowy minister zaznacza, że nie zamierza
cjonował dzieci pod względem płciowym, żenia oddziału [dwa dni po odwiedzinach
co w rzeczywistości jest absolutną bzdurą. profesor poinformował, że ma korona- robić rewolucji, lecz ma świadomość
Profesor Czarnek wielokrotnie mówił, że wirusa; w dniu wizyty w szpitalu nie miał
te zarzuty są całkowicie bezpodstawne. żadnych objawów świadczących o chorobie wyzwań, które przed nim stoją, takich

jak wydźwignięcie autorytetu nauczy-

ciela, przywrócenie proporcji między

prawami a  obowiązkami ucznia czy

czuwanie nad niedopuszczeniem do ide-

ologizowania szkoły. Mimo nagonki

polityczno-medialnej następca Dariusza

Piontkowskiego nie pęka. Nie zraża się

chamskimi komentarzami na swój temat,

bo ma świadomość, że wynikają one

z bezradności przeciwników politycznych

i wystawiają świadectwo nie jemu, lecz

politykom opozycji. GP

14 PAŹDZIERNIKA 2020 49

OPINIE { POLSKA – KRAJ BEZ REALNEJ OPOZYCJI }

Witold

Gadowski

Mapa obozu dla
NIESAMODZIELNYCH

Nie mamy w III Rzeczpospolitej autonomicznej opozycji, która
byłaby skoncentrowana na programie wytykania obecnej
władzy popełnianych przez nią błędów oraz przedstawiania
alternatywnych planów rozwiązywania nękających nasz kraj
PUBLICYSTYKA Kproblemów. Dlaczego tak jest?
ondycję kraju zwykle mierzy się współdziałania z formalnymi i nieformal- PSL nie tylko jest najbardziej sprzedajnym
na kilka sposobów. Jednym nymi organami Unii Europejskiej”. Jest to środowiskiem w naszym kraju, to jeszcze
z nich jest wiwisekcja stanu jedynie ledwo skrywane spełnianie poleceń jego związki z interesami Moskwy są
aktualnej opozycji, która prze- niemieckich. Po opuszczeniu UE przez liczne i nigdy do końca niewyjaśnione.
Wystarczy wspomnieć zażyłość premiera
cież – jako lustrzane odbicie Wielką Brytanię dla nikogo przecież nie Waldemara Pawlaka z uznanym za szpiega
rosyjskiego i wydalonym z Polski Sier-
obozu rządzącego – powinna sposobić się stanowi większej zagadki pytanie: kto giejem Gawriłowem.

do przejęcia władzy przy okazji następnych naprawdę włada UE? O tradycyjnym – moskiewskim – uko-
rzenieniu postpezetpeerowców, grupujących
wyborów. Jeżeli takie właśnie narzędzie Interesy niemieckiej Europy w Polsce się w rozmaite imitacje lewicy, nie ma
co nawet wspominać. Tu mówią po prostu
pomiaru zastosujemy do dzisiejszej Polski, – jeszcze gorliwiej niż zużyte już poprzed- historyczne fakty i postawy. Dla niezo-
rientowanych otworem stoją archiwa
wnioski będą nader minorowe. niczki – chce spełniać środowisko Rafała Instytutu Pamięci Narodowej.

Po pierwsze Trzaskowskiego, który ciągle ma za zadanie Po drugie – jałowe
– niesamodzielność wybudowanie silnej opozycji wobec PiS rozrachunki z historią
w oparciu o zdominowane przez kompra-
PiS – pomimo sprawowania realnej władzy
Najważniejsze organizacje opozycyjne, które dorów samorządy największych polskich – nie może wyjść spod wpływu nurtu pił-
sudczykowskiego. Wiele postaw Jarosława
dziś mają największe wpływy, właściwie miast. Ruch Trzaskowskiego – o ile po- Kaczyńskiego i najważniejszych polityków
tej partii wyraźnie zdradza inspiracje osobą
powstawały jedynie jako ekspozytury inte- wstanie – może liczyć na solidne wsparcie i politycznymi pomysłami marszałka Józefa
Piłsudskiego.
resów stosunkowo wąskich środowisk. Ta ze strony niemieckiej agentury, której
Na przeciwnym biegunie tzw. polskiej
świadomość, przekonanie o braku większego wpływy są widoczne nie tylko na naszym prawicy (termin praktycznie pusty i nie-
wiele opisujący) usadowili się miłośnicy
zaplecza i naturalnego poparcia sprawia, że rynku medialnym, lecz pobrzmiewają także Romana Dmowskiego i jego politycznej

instynktowne staje się poszukiwanie moż- w naszej kulturze, kinematografii i w śro-

nego sponsora. W przypadku środowisk dowiskach uczelnianych. Nieprzypadkowo

Unii Wolności i jej następczyni Platformy kurs na agresywną wojnę kulturową,

Obywatelskiej był to kurs na zbliżenie ze związaną m.in. z postulatami środowisk

środowiskami postkomunistycznego biznesu LGBT, zbiega się z promocją niemieckiego

i uwzględnianie coraz bezczelniej artykuło- punktu widzenia nad Wisłą. Wszak Berlin

wanych zamówień płynących z Berlina. jest już dziś stolicą libertynizmu i tzw.

Dziś wyraźny klientelizm wobec nie- rewolucji seksualnej.

mieckiej polityki neoimperialnej masko- Podobnie mało samodzielne są inne

wany jest poprzez „aksjomat” „ścisłego środowiska opozycyjne. Mało wyrazisty

50 14 PAŹDZIERNIKA 2020 www.prenumerata.swsmedia.pl

Nigdy też Polska i Polacy nie stali wobec
tak zorganizowanej kampanii historycz-
nych zniesławień i agresywnych działań
wymierzonych w nasz kraj, których celem
jest jedynie zmuszenie nas do płacenia
haraczu za drugą wojnę światową. Tego
problemu na pewno nie rozwiąże mecha-
niczne odwoływanie się do politycznych
testamentów dwóch zwaśnionych ze sobą
polityków z przeszłości.

Niewiele miejsca poświęcam spuściźnie
Wincentego Witosa i Ignacego Daszyń-
skiego. Ten pierwszy posłużył jedynie –
jako listek figowy – potkomunistycznemu
Zjednoczonemu Stronnictwu Ludowemu,
które przemalowało się na PSL, a drugi
nigdy nie znalazł godnego, niepodległo-
ściowo-socjalistycznego kontynuatora.
Do myśli Daszyńskiego być może nawią-
zuje dziś jedynie Piotr Ikonowicz.

Jak więc widać, także ideologiczny bagaż
naszej historii nie stanowi dziś znaczącego
napędu dla poczynań ugrupowań opozy-
cyjnych wobec sprawującego władzę obozu
politycznego.
PUBLICYSTYKAspuścizny. Ten nurt jest obecny od dawna,Na nową odsłonę poważnej obecności
nigdy jednak nie nadawał decydujących dmowszczyków w polskiej polityce trzeba Po trzecie
FOT. KRZYSZTOF SITKOWSKI/GAZETA POLSKAakcentów polskiej polityce. Pierwszybyło czekać aż do epoki odbijania przez– niewypowiedziane interesy
mariaż postpiłsudczyków i postdmowsz- PiS władzy z rąk środowisk Michnika
czyków nie wyszedł tym formacjom i PO. Wtedy zaczęły się formować zręby Znacznie zgrabniej można opisać dzisiejszą
na zdrowie. Zdominowani przez rodzinę Konfederacji – środowiska politycznego opozycję od kulis, poprzez pryzmat domi-
Giertychów politycy Ligi Polskich Rodzin skleconego z kilku odłamów dmowszczy- nujących w jej środowiskach interesów. Tu
rychło popadli w konflikt ze środowiskiem ków i środowisk ultraliberalnych kojarzo- od razu można odnaleźć partię promowania
PiS i premiera Jarosława Kaczyńskiego. nych z Januszem Korwin-Mikke. Godzenie interesów wielkich, zagranicznych sieci
Zapowiedzią tego sporu były czystki ideowych przeciwieństw wymuszone handlowych, dużych biznesów energetycz-
dokonane przez totumfackiego Giertycha zostało wyborczą arytmetyką i w praktyce nych czy wielkich grup deweloperskich.
– Piotra Farfała w telewizji publicznej. zaowocowało wyraźnym przenikaniem się Wyraźnie widać także – przebiegającą w po-
Ludzie Farfała gorliwie wytępili w TVP ideowym obu środowisk. przek oficjalnych szyldów – partię obrony
fachowców i dziennikarzy, których po- interesów dawnej nomenklatury PZPR. Tu
dejrzewali o propisowskie sympatie. Sam Problem jednak w tym, że spory – wy- działania polityków mówią aż zbyt wiele.
Farfał – tępy aparatczyk – nie wpisał się wiedzione z czasów, gdy Piłsudski i Dmow-
w dzieje mediów publicznych niczym ski ostro się ścierali, lansując rozbieżne Po czwarte – niepodległa
innym jak tylko uległością wobec Romana koncepcje budowy polskiej niepodległości opozycja nie istnieje
Giertycha i jego świty. Narodowcy – – w żaden sposób nie opisują już dylema- Gdyby dziś ugrupowaniom opozycyjnym
wiedzeni przez dziwaczną giertychowsz- tów współczesnego nam świata. Dziś ani
czyznę – rychło zerwali kruchą koalicję pragmatyzm Piłsudskiego, ani mocne zabrać ich zagranicznych protektorów
i w efekcie doprowadzili do przedtermi- teoretycznie postulaty Dmowskiego nie
nowych wyborów. Patrząc dziś na to, mogą stanowić przepisu na budowanie i pozbawić je zanurzenia w realne interesy
co zostało z samego Giertycha, trudno suwerenności państwa zanurzonego w glo-
uwierzyć, że kiedyś był liderem najpo- balizującym się świecie i wystawionego gospodarcze, okazałoby się, że nie łączy
ważniejszej formacji odwołującej się na zupełnie inne naprężenia geopolityczne
do  politycznych konceptów Romana niż w pierwszej połowie XX stulecia. Po- ich zbyt wiele i stanowią jedynie przypad-
Dmowskiego. Dziś po Dmowskim zostało zostali jedynie ci sami – potężni – sąsiedzi,
Giertychowi jedynie imię. jednak nawet ich znaczenie jest już inne kowe grupy towarzyskie. Organizm pań-
niż w świecie Wersalu.
stwowy tak wyraźnie zwichnięty brakiem

poważnej, państwowotwórczej i niepod-

ległej opozycji nie rozwija się sprawnie

i prędzej czy później może się to skończyć

poważnym kryzysem. GP

14 PAŹDZIERNIKA 2020 51

OPINIE { COVID-19 I ZAPRZECZANIE FAKTOM }

Joanna nie tylko ludzi starszych, ale także młodych. Ale przede
Lichocka
wszystkim wirus jest groźny dla naszych seniorów. Praw-
SOLIDARNIE
DAMY RADĘ dopodobnie w niezbyt bystrym oglądzie sytuacji, prezen-

Gdy prawicowi publicyści kontestujący towanym przez ludzi kontestujących obostrzenia, nie po-
wprowadzanie obostrzeń związanych
z koronawirusem będą w przyszłości pisać jawia się myśl, że ich postawa to faktyczne lekceważenie
o „najwyższej wartości, jaką jest życie człowieka”,
można będzie wzruszyć ramionami. losu osób starszych (często słyszę straszne zdanie: „I tak
Bo COVID-19 ich demaskuje. Ta wartość kończy
się, gdy naraża się ich na niewygodę noszenia by wkrótce umarli” oraz „Przecież nie wiadomo, czy zmarli
maseczek czy brak możliwości chodzenia
na koncerty. na covid”), mimo że jest to zupełnie niechrześcijańskie,

G dy dwa tygodnie temu byłam na festiwalu filmo- pełne pogardy i bliskie akceptacji eutanazji starych i scho-
wym „Niezłomni, Niepokorni, Wyklęci” przed
jednym z pokazów pani z obsługi zwróciła się rowanych osób. Zdumiewające jest to, że gwałtowny wzrost
do kogoś na sali, by zgodnie z wymogami założył
maseczkę. Spotkała się z odmową. „Ja nie noszę zakażeń i przyrost śmiertelności nic takich ludzi – przy-
maseczek” – z nutą wyższości odrzekł redaktor wpolityce
i tygodnika „Sieci” Maciej Pawlicki. I ani on, ani towarzy- najmniej na razie – nie uczy.
szące mu osoby maseczek nie założyły. Na sali znajdowało
się kilka osób w podeszłym wieku. Zdumiało mnie, że ów, Nie mniej niedojrzale zachowuje się totalna opozycja.
jak się określa, prawicowy dziennikarz zupełnie nie bierze
pod uwagę ich zdrowia. Było w jego stwierdzeniu „nie Jak zwykle wykorzystuje wszystko do uderzenia w rząd,
noszę maseczki” bliska mentalnie nuta hasła „śmierć fra-
jerom”. Tak przynajmniej to odebrałam. Z wirusem wygrają ale i tam w wielu wypowiedziach nie ma cienia refleksji,
zdrowi, młodzi i silni, a co z faktem, że słabsi, starsi i chorzy
mogą być narażeni na poważne kłopoty z powodu takiej że opowieści o rzekomym chaosie i nieprzygotowaniu służby
postawy? „Odsetek śmiertelności nie jest wielki” – prze-
konuje Pawlicki i nie nosi maseczki. Nazywa to wolnością. zdrowia są przyczynianiem się do niepokoju ludzi i dzie-
Ja nazywam to pogardą wobec słabszych i ubolewam, że
w mediach uważających się za prawicowe i wolnościowe leniu społeczeństwa w obliczu sytuacji kryzysowej. Warto
taki głos jest wyraźnie słyszalny. Scena z sali kinowej fe-
PUBLICYSTYKA stiwalu działa się ponad dwa tygodnie temu, gdy odsetek więc przypomnieć i opozycji, i ich mediom, że rząd w spra-
zakażeń utrzymywał się na poziomie kilkudziesięciu. Pani
z obsługi kina nie otrzymała wsparcia od innych obecnych wie pandemii działa szybko i skutecznie. Wiosną udało się
na sali, nikt Pawlickiemu nie kazał wynosić się z kina (ja
też nie zebrałam się na odwagę). Teraz pewnie byłoby ina- utrzymać zarażenia na niskim poziomie. Lockdown, dzięki
czej, bo ludzie są przejęci skalą epidemii. Zakażeń jest
tysiące, wzrasta liczba zgonów i coraz częściej dotyczy to któremu ograniczony został

rozwój epidemii, przyniósł

straty gospodarcze, ale dzięki

W niezbyt bystrym działaniom rządu skutki kry-
oglądzie sytuacji, zysu zostały złagodzone. Dzięki
prezentowanym „tarczy antykryzysowej” udało
przez ludzi się uratować 3 mln miejsc
pracy, a do polskich przedsię-
kontestujących
biorstw przekazano ponad

obostrzenia, nie 142 mld zł. Dzięki temu wia-
pojawia się myśl, domo, że recesja w Polsce
że ich postawa będzie jedną z najmniejszych
to faktyczne w Europie. Teraz mamy drugą
lekceważenie losu falę pandemii i znów stoimy
przed poważnym wyzwaniem
osób starszych.
– ochronić zdrowie oraz życie

ludzi i ocalić gospodarkę.

Trzeba ograniczyć transmisję

wirusa i temu służą wprowa-

dzane obostrzenia: obowiązek

noszenia maseczek, godziny dla seniorów, by mogli bez-

piecznie, bez tłoku robić zakupy, ograniczenia w liczbie

osób biorących udział w weselach czy wydarzeniach pu-

blicznych. W każdym województwie powstaje szpital ko-

ordynacyjny, zwiększana jest liczba łóżek, jest rezerwa

respiratorów, będą dodatkowe dostawy leków. Rząd zapo-

wiedział politykę zero tolerancji dla nieprzestrzegania

obostrzeń i zasad współżycia społecznego. To truizm, ale

chyba nie dość powtarzać, że tylko dzięki dyscyplinie i so-

lidarności jesteśmy w stanie nie dopuścić do wielkiej skali

zarażeń i śmiertelności. Razem – tak jak dotąd – solidarnie

damy radę.   GP

52 14 PAŹDZIERNIKA 2020 www.prenumerata.swsmedia.pl

#BądźNaBieżąco OGŁOSZENIE REDAKCYJNE

Tylko z „GPC”
korzystaj
z wygodnego
dostępu do
rzetelnych,
codziennych
informacji.

GAZETA POLSKA
CODZIENNIE

+DODATKI: Express Wieczorny, Niecodzienna, Patriotyzm Gospodarczy, ...

PROMOCJA E-PRENUMERATY

16 zł – Miesiąc 46 zł – Kwartał 180 zł – Rok

WIĘCEJ NA WWW.PRENUMERATA.SWSMEDIA.PL
LUB ZADZWOŃ: 501 678 819

ŚWIAT { ARMENIA, AZERBEJDŻAN, ROSJA, TURCJA }

DRUGA
WOJNA
KARABASKA

BAKU CHCE REWANŻU ZA KLĘSKĘ

54 14 PAŹDZIERNIKA 2020 www.prenumerata.swsmedia.pl

Pierwszy konflikt, na początku PAntoni Rybczyński bo tuż przed uderzeniem Azerbejdżanu siły
lat 90., zakończył się klęską o dwóch tygodniach wojny Azer- ormiańskie były nieporównanie mocniejsze
Azerbejdżanu. Teraz Baku chce bejdżan i Armenia uzgodniły w Mo- od tych, które zwyciężyły w pierwszej wojnie
wziąć rewanż. Militarnie ma skwie zawieszenie broni. Nie oznacza karabaskiej. Armenia zgromadziła mnóstwo
przewagę, zaskoczyło Armenię. to jednak zakończenia konfliktu. czołgów, ciężkich pojazdów, duże ilości
Czy Rosja zechce zapobiec amunicji, tego wszystkiego, czego brakowało
porażce swego sojusznika?
Walki mogą wybuchnąć znów blisko 30 lat temu. Wyszkolono setki ofice-

w każdej chwili. Azerbejdżan wciąż utrzy- rów, przygotowano system mobilizacji. Do

muje inicjatywę, to on jest nadal stroną tego ostatnio Rosja dostarczyła Armenii na

ofensywną, choć większymi zdobyczami kredyt pewną liczbę nowoczesnych myśliw-

terytorialnymi pochwalić się nie może. Obie ców Su-30SM, kilkadziesiąt czołgów T-90,

strony wydają komunikaty o wielkich stra- charakteryzujące się dużą precyzją pociski

tach przeciwnika i małych stratach własnych. balistyczne Iskander oraz ciężkie miotacze

Skala propagandy przyjęła na początku ognia TOS-1A Sołncepiek. Dziś Erywań

wojny taki rozmiar, że gdyby na serio trak- i Moskwa muszą się zmierzyć z brutalną

tować doniesienia obu stron, to na papierze rzeczywistością. Okazuje się, że przez 26 lat

mielibyśmy już pół tysiąca zniszczonych dużo się zmieniło.

czołgów. Nie wspominając o samolotach, Jeszcze tuż przed atakiem Azerbejdżanu

śmigłowcach i żołnierzach. Wydaje się, że Erywań wydawał się niezbyt przejmować

Baku jest tym razem zdeterminowane, pogarszaniem się sytuacji wokół Karabachu

by osiągnąć swój cel, a więc i eskalacją wojennej retoryki

odbić Karabach i przyległe re- Karabach z obu stron. Wystarczająco
jony. Tymczasem Armenia znaj- i Armenia nie mają silnym sygnałem, że nadciąga
duje się w niemal pełnej geo- wojna, powinna być wypo-

graficznej izolacji. Dziś jedyna doświadczenia wiedź Ilhama Alijewa z 20 wrze-
droga dostaw pomocy wojskowej śnia, gdy oskarżył on Armenię
to transport powietrzny z Rosji i nie potrafią o prowokowanie dużego
nad Morzem Kaspijskim, a na- zwalczać wroga konfliktu i zażądał, by „bez-
stępnie terytorium Iranu. Ale warunkowo ewakuowała się
walki w rejonie Dżebraił, a więc mającego z Karabachu”, bo armia azer-
ogromną

przy granicy Iranu, poważnie technologiczną bejdżańska ma możliwości

skomplikowały bezpieczeństwo przewagę. siłowego usunięcia stamtąd

lotów. Ormian. Baku jednocześnie

Fatalny błąd Ormian dogadało się z Tbilisi w spra-
wie zatrzymania dostaw

Armia azerbejdżańska – zmodernizowana uzbrojenia do Armenii „z Rosji i Serbii”.

i dozbrojona nowoczesnymi systemami Dostawy nadal trwały drogą powietrzną

uzbrojenia produkcji tureckiej, izraelskiej, z Rosji nad Morzem Kaspijskim i Iranem,

rosyjskiej i południowokoreańskiej, przy ale musiały mieć siłą rzeczy ograniczoną

tym wspierana politycznie, dyplomatycznie skalę. Wciąż jednak w Erywaniu lekceważono

i najwyraźniej militarnie przez Ankarę – to wszystko, sprowadzając groźby Alijewa

zdobyła przewagę w pierwszych 10 dniach do „frustrującej retoryki” przywódcy „ode-

FOT. CELESTINO ARCE LAVIN / ZUMA PRESS / FORUM wojny. Baku przez lata przygotowywało się rwanego od rzeczywistości”. Choć wojna

do wzięcia rewanżu za klęskę na początku była już właściwie przesądzona (o czym

lat 90. XX wieku, wydając miliardy petro- chociażby donosili swym przełożonym za-

dolarów na zakup zagranicznej broni, o której chodni dyplomaci w Baku), kierownictwo

dużo biedniejsi Ormianie mogą pomarzyć. armeńskie wyraziło przekonanie, że może

Teraz okazuje się, że błędne było – panujące „obronić suwerenne prawa ludu Arcachu

dotychczas w Erywaniu i Moskwie – silne i jego prawo do samostanowienia”. Pewność

przekonanie, iż Azerowie to słabi żołnierze siebie Erywania mogły utwierdzać ostatnie

i że, tak jak w pierwszej wojnie, górę weźmie wydarzenia w regionie. 26 września, zaledwie

lepsza organizacja militarna i duch walki kilkanaście godzin przed wybuchem nowej

Ormian. Erywań miał prawo tak uważać, wojny o Karabach, zakończyły się wielkie

14 PAŹDZIERNIKA 2020 55

ŚWIAT { ARMENIA, AZERBEJDŻAN, ROSJA, TURCJA }

strategiczne manewry Kaukaz-2020 w po- ROSJA I IRAN sprzętowo, jak i pod względem myśli woj- FOT. AHRAM BAGHDASARYAN/PHOTOLURE / REUTERS / FORUM
łudniowo-zachodniej Rosji. Co ciekawe, skowej. Przewaga Azerbejdżanu w powietrzu
zdaniem części analityków, scenariusz ćwi- Póki co, zachowują sprawia, że Ormianie nie są w stanie szybko
czeń był modelem dla dużej regionalnej wstrzemięźliwe, na i skutecznie skoncentrować sił do przepro-
wojny na Kaukazie, a ćwiczenia były prze- poły neutralne stanowi- wadzenia efektywnego kontruderzenia.
słaniem dla Turcji i Azerbejdżanu. Miały sko. Wzywają do Dzięki głównie dronom Azerowie znają
odstraszać te kraje od ataku na Armenię. wstrzymania walk, ale zamiary wroga i paraliżują je ostrzałem
W Baku oczywiście zauważono, że elemen- otwarcie nie przeciw- rakietowym i dronów.
tem manewrów Kaukaz-2020 było ćwiczenie stawiają się
desantu morskiego na Morzu Kaspijskim. Azerbejdżanowi. Jeśli Azerbejdżan oprze się naciskom Rosji
Także w elementach lądowych i powietrznych i Zachodu, a Turcja nie zmieni stanowiska
można się było dopatrzyć symulacji inwazji maksyma mówi, że „nie ma czegoś takiego i wojna przyjmie charakter długotrwałego
na Azerbejdżan. Żołnierze w Armenii brali jak źli żołnierze, są tylko źli dowódcy”. konfliktu na wyniszczenie, Armenia w końcu
udział w ćwiczeniach, zaś irańskie okręty Trafność tego powiedzenia potwierdza ją przegra. Jest mniejsza, biedniejsza, poli-
przyłączyły się do Flotylli Kaspijskiej. Azer- obecnie pole bitewne Karabachu. Liczy się tycznie i geograficznie izolowana. Chyba że
bejdżan odmówił udziału – choć był zapro- dowodzenie. Nie tylko azerbejdżańskich swoje nastawienie zmienią w końcu regio-
szony – i wysłał jedynie obserwatorów. generałów, ale też ich tureckich doradców. nalni sprzymierzeńcy Erywania: Rosja i Iran.
Wydaje się, że armia armeńska i siły zbrojne Póki co, zachowują wstrzemięźliwe, na poły
Czynnik turecki samozwańczej republiki w Karabachu, neutralne stanowisko. Wzywają do wstrzy-
zbrojone i szkolone według najlepszych mania walk, ale otwarcie nie przeciwstawiają
Obecna wojna azersko-ormiańska nie przy- sowieckich i rosyjskich tradycji, ewidentnie się Azerbejdżanowi. No i wciąż oficjalnie
pomina konfliktu z lat 90. XX wieku. Nie zakładały, że zdziesiątkują pierwsze ude- uznają Karabach za terytorium Azerbejdża-
przypomina też tzw. wojny kwietniowej rzenie elitarnych frontowych jednostek armii nu. Na armeńskie apele o pomoc Moskwa
z 2016 roku. Nie chodzi tylko o jej współ- azerbejdżańskiej i odrzucą przeciwnika odpowiada, że zobowiązania zapisane
czesne oblicze pod względem używanej daleko. Tak jak to się stało w  latach w traktacie OUBZ (przyjście z pomocą
broni i myśli wojennej. Ta wojna stała się 1993–1994. Tymczasem Azerowie, zbrojeni sojusznikowi) nie dotyczą Karabachu i oku-
jednym z konfliktów turecko-rosyjskich, i szkoleni przez Turków i Izraelczyków, powanych rejonów otaczających enklawę.
dotąd charakteryzujących Bliski Wschód zmusili Armenię do nowoczesnej wojny, Ormianie, ale też Moskwa, niemal od po-
i północną Afrykę. Drugą co najmniej, po zupełnie nie przypominającej tej z lat 90. czątku wojny oskarżały Turcję, że wysłała
libijskiej, proxy war, w której Moskwa i jej XX wieku. Wojny z masowym użyciem na front, na pomoc Azerom, najemników
sojusznicy biorą baty. Jak przypomina ro- dronów dostarczających informacje o prze- z Syrii. Tymczasem pojawiły się też pogłoski,
syjski analityk Paweł Felgenhauer, znana ciwniku i przeprowadzających precyzyjne że w rejonie konfliktu są także wagnerowcy.
uderzenia. Na to Ormianie przygotowani To by wskazywało, że Moskwa chce jednak
nie byli. Karabach i Armenia nie mają do- zachować równowagę między Baku i Ery-
świadczenia i nie potrafią zwalczać wroga waniem, ale bez swojej otwartej militarnej
mającego ogromną technologiczną przewagę. interwencji. Przy czym wcale nie chodzi
Nie mogą prowadzić działań partyzanckich, o ratowanie premiera Nikola Paszyniana
jak robią to talibowie w starciu z Ameryka- czy armeńskiej kontroli nad Karabachem.
nami czy Hezbollah w starciu z Izraelem. Dla Kremla najgorszym scenariuszem byłoby
Armia armeńska i armia karabaska to regu- wejście Turcji na Kaukaz i wypchnięcie
larne wojsko z dużą liczbą ciężkiego uzbro- stamtąd Rosji. Dlatego Władimir Putin może
jenia, wciąż mocno postsowieckie, zarówno zgodzić się na pewne terytorialne zdobycze
Azerbejdżanu w Karabachu, ale za cenę
wprowadzenia w ten rejon rosyjskich „sił
pokojowych” – to by była najlepsza zapora
dla ewentualnej ekspansji Turcji. Przy okazji
utrwalenie porażki w Karabachu oznacza-
łoby wyrok politycznej śmierci dla Paszy-
niana, do którego Moskwa nie ma zaufania
i wręcz uważa go za „agenta Zachodu”. Nie
jest przypadkowa intensywność kontaktów
rosyjskich urzędników z reprezentantami
tzw. klanu karabaskiego, który przed 2018
rokiem przez lata rządził w Erywaniu. GP

56 14 PAŹDZIERNIKA 2020 www.prenumerata.swsmedia.pl

Najważniejsze informacje i analizy z kraju i ze świata

STUEBSRKRAYBZU!J

7-dniowy bezpłatny okres próbny

10TYLKO zł
WEJDŹ NA STRONĘ I ZAMÓW: miesięcznie*

prenumerata.swsmedia.pl

* Miesięczny dostęp do aktualnych i archiwalnych wydań „GAZETY POLSKIEJ” i „NOWEGO PAŃSTWA”

ŚWIAT { BIAŁORUŚ, ROSJA, ŁUKASZENKA }

POD BIAŁO-CZERWONO-BIAŁĄ

WYRWAĆ SIĘ Z MENTALNEJ ROSYJSKIEJ NIEWOLI

Białoruś ma
opinię najbardziej
prorosyjskiego
państwa wśród byłych
republik ZSRS. Jednak
bezprecedensowe
protesty i wyraźne
opowiedzenie się
Kremla po stronie
Aleksandra Łukaszenki
stwarzają warunki
do załamania się
prorosyjskich sympatii
Białorusinów.

Andrzej ją pod koniec czerwca w dzień, kiedy entuzjazm. „Dziękujemy, że przyjecha-
w 1945 roku Józef Stalin przyjmował liście!” – krzyknął ktoś, kiedy szli oni
IPoczobut w tym miejscu defiladę zwycięskich jed- wzdłuż zgromadzonego przy murach
dąc moskiewskim placem Czerwo- nostek Armii Czerwonej. Zachodni przy- Kremla tłumu. „Przyjechaliśmy do stolicy
nym w towarzystwie prezydentów wódcy zignorowali moskiewskie uroczy- Ojczyzny!” – wykrzyknął w odpowiedzi
postradzieckich państw, Aleksandr stości, dlatego Władimirowi Putinowi Łukaszenka.
Łukaszenka był witany brawami. zależało, by liderzy zaprzyjaźnionych
24 czerwca Kreml zorganizował z Rosją krajów swoją obecnością nadali Filmik przedstawiający tę wymianę zdań
wielką defiladę wojskową z okazji 75. rocz- odpowiednią międzynarodową rangę szybko stał się hitem w rosyjskim internecie
nicy zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Oj- temu wydarzeniu. Przybyli tego dnia i wzbudził zachwyt Rosjan. Dla Białorusi-
czyźnianej. Była ona przenoszona z po- do Moskwy prezydenci Białorusi, Moł- nów podobna wypowiedź Łukaszenki nie
wodu pandemii COVID-19, jednak dawii, Kazachstanu, Uzbekistanu i Ta- jest niczym nowym. Nie była ona pierwszą,
ostatecznie, nie zważając na ciągły wzrost dżykistanu budzili wśród tłumów zgro- nie będzie też ostatnią. Jeszcze w trakcie
zachorowań, postanowiono zorganizować madzonych przy placu Czerwonym kampanii wyborczej 1994 roku Łukaszenka
w jednym z wywiadów uzasadniając po-

58 14 PAŹDZIERNIKA 2020 www.prenumerata.swsmedia.pl

FLAGĄ Aleksandr Łukaszenka przez 26  lat zaś lansowano tych, którzy mieli proro-

trzebę zjednoczenia Białorusi z Rosją swoich rządów nie tylko nie zmienił go, syjskie poglądy – mówi białoruski dzien-
i odrodzenia Związku Radzieckiego, oświad-
czył: „Jeżeli trzeba, jestem gotów na kola- lecz odwrotnie – robił wszystko, by taki nikarz śledczy Dzianis Iwaszyn.
nach pełznąć do Moskwy!”.
stan rzeczy utrwalić. Faktycznie nie W 2019 roku ujawnił on 137-osobową
Moskwa jest w głowach
budował on niepodległej Białorusi, tylko listę, w  skład której wchodzili, jego
„Droga siostro! U nas wszystko jest dobrze,
/ Tuż obok mamy Moskwę, / Moskwa jest tworzył inną, mniejszą, lepiej zdaniem, potencjalni agenci
w głowach / Jest w telewizorze i w gaze-
tach / I rosyjskie piosenki tu uczą dzieci” zorganizowaną, czystszą Masowe Kremla w białoruskich służ-
– śpiewał pod koniec lat 90. popularny i wysprzątaną „drugą Rosję”. i spontaniczne bach i wojsku. Lista powstała
białoruski zespół rockowy „Nowaje Nie- „Druga Rosja” miała twardą dzięki analizie miejsca, gdzie
ba”, opisując stan mentalnego uzależnienia władzę, odwoływała się do sięgnięcie otrzymali wykształcenie,
białoruskiego społeczeństwa od Rosji.
znanych każdemu miesz- właśnie powiązań – w tym rodzin-

kańcowi ZSRS symboli. po historyczną nych – z Rosją, a także za-
Służby specjalne czczą Fe- biało-czerwono- wartości profili w sieciach
liksa Dzierżyńskiego, wojsko społecznościowych, gdzie
–   Aleksandra Suworowa, -białą flagę – jak się okazało – część
a w każdym mieście na cen- i herb Pogoni z  białoruskich oficerów
tralnym placu ciągle stoi miała rosyjskie symbole
dowodzi

pomnik Włodzimierza Le- proniepodleg- narodowe bądź otwarcie
nina. W szkołach mali Bia- demonstrowała przywiązanie
łorusini dowiadują się, że łościowego do Rosji.  
Rosja zawsze przychodziła charakteru
na pomoc Białorusi, że naj- protestów – W Sztabie Generalnym,
w Komitecie Pogranicznym

lepsze czasy to były te, kiedy czy w MSW i KGB na kie-

ich kraj był w ścisłym sojuszu z Moskwą. rowniczych stanowiskach dominują osoby

W trakcie rządów Łukaszenki rosyjskie- w ten czy inny sposób związane z Rosją

mu został nadany status języka pań- bądź otwarcie prorosyjskie – twierdzi

stwowego i  poza Rosją stała się ona Iwaszyn.

jedynym państwem świata, gdzie jest Protesty pod biało-czerwono-
podobna sytuacja. Na Białorusi ciągle -białą flagą
funkcjonują rosyjskie telewizje, a rosyj-

skie programy informacyjne cieszą się Wybuch wielkich ogólnokrajowych

większym zainteresowaniem niż protestów po sfałszowaniu przez reżim

białoruskie. Aleksandra Łukaszenki wyborów pre-

„Jesteśmy Rosjanami, ale lepszej jakości” zydenckich, ich skala i  determinacja

– oświadczył kiedyś dumnie Łukaszenka, Białorusinów stały się wielką niespo-

tłumacząc swoje działania i prowadzoną dzianką i  dla władzy, i  dla opozycji,

przez siebie politykę. Podobna polityka i  dla zagranicznych obserwatorów.

prowadziła do tego, że w czasie meczów Kolejną niespodzianką było masowe

piłki nożnej bądź hokeja Białorusini ma- i powszechne używanie przez protestu-

FOT. VALERY SHARIFULIN/TASS/FORUM sowo kibicowali nie tylko swemu krajowi, jących biało-czerwono-białych flag,

ale także Rosji, drużynom, którym również które mają wyraźny białoruski niepod-

nadawano określenie „nasi”. ległościowy wydźwięk.

Jednym z najważniejszych warunków – Politycy w  trakcie  kampanii dążyli

kariery w białoruskim aparacie rządowym do używania neutralnych symboli, za-

była nie tylko osobista lojalność wobec chęcano też, by  używać państwowej

Łukaszenki, ale też prorosyjskość. Ludzie czerwono-zielonej flagi, jednak gdy

o prozachodnich poglądach albo musieli ruszyły protesty, naród natychmiast

je ukrywać, albo żegnali się ze stanowi- zaczął szyć biało-czerwono-białe flagi

skiem. Efekty najlepiej widać w służbach i  to one dominowały podczas akcji –

specjalnych i  w  wojsku. – Oficerów mówi publicysta i pisarz Wiktar Sazonau.

o poglądach białoruskich, którzy chcieli Jego zdaniem ten fakt, czyli masowe

budować wojsko niezależnego państwa, i spontaniczne sięgnięcie właśnie po hi-

usuwano ze stanowisk, konsekwentnie storyczną biało-czerwono-białą flagę

14 PAŹDZIERNIKA 2020 59

ŚWIAT { BIAŁORUŚ, ROSJA, ŁUKASZENKA }

DRUGA ROSJA

Przez lata rządów
Łukaszenka nie budował
niepodległej Białorusi, tylko
tworzył inną, mniejszą,
lepiej zorganizowaną,
czystszą i wysprzątaną
„drugą Rosję”.

i  herb Pogoni, dowodzą proniepodle- liderki protestującej Białorusi, Swietłany większości Białorusinów. To ona spotyka się FOT. VASILY FEDOSENKO/REUTERS/FORUM
głościowego charakteru protestów. Cichanouskiej. W 2017 roku jeździł na Krym
i wyrażał się z sympatią o działaniach Rosji z czołowymi zachodnimi politykami i de-
W rzeczywistości na ulice białoruskich i o osobie Władimira Putina. Jednak w 2019 ro-
miast wychodzą zarówno zwolennicy pro- ku, kiedy zaangażował się w działalność monstracyjnie jest ignorowana bądź wyśmie-
zachodniego kursu, jak i prorosyjsko nasta- polityczną, wyraźnie rozczarował się rosyjską
wieni obywatele. Wszystkich ich łączy niechęć polityką i nawet brał udział w protestach wana przez Kreml. Rozciągnięcie w czasie
do Łukaszenki i przekonanie, że nie jest on przeciwko integracji z Rosją. „Z Rosją u nas
w stanie rozwiązać problemów nękających powinny być przyjazne stosunki, ale projekt kryzysu politycznego na Białorusi i coraz
kraj. W najtrudniejszym momencie prote- Państwa Związkowego stracił swoją atrak-
stów Moskwa i personalnie Władimir Putin cyjność. Dopóki Białoruś zbyt głęboko się większe rosyjskie zaangażowanie, w tym
jednoznaczne poparli Łukaszenkę. Jednak nie integrowała, to można zmienić i umowę
pod wpływem przemian na Białorusi nawet można rozwiązać. Uważam, że Białoruś nie również zaangażowanie się personalne Wła-
wcześniej zdecydowanie prorosyjsko nasta- powinna być częścią Rosji” – powiedział
wieni politycy i działacze zaczęli widzieć Cichanouski w jednym z ostatnich wywiadów dimira Putina, rozczarowują Białorusinów.
dziury w linii narzucanej przez Kreml. przed wtrąceniem do więzienia, zaznaczając,
że gospodarcze uzależnienie Białorusi od Rosji Podobnego zdania są białoruscy socjo-
24-letni Iwan Uss do niedawna był jednym jest jednym z największych błędów popeł-
z liderów ruchu „Antymajdan Mińsk”, który nionych przez Aleksandra Łukaszenkę. logowie, którzy sądzą, że w świadomości
łączył w białoruskiej stolicy sympatyków
„russkiego mira”. W ciągu ostatniego miesiąca Proces tworzenia się narodu społecznej społeczeństwa białoruskiego
kilkakrotnie był zatrzymywany na akcjach
protestu w Mińsku. Teraz odsiaduje kolejny Łukaszenka przez dziesięciolecia był najbar- odbywają się tektoniczne zmiany. „Teraz
kilkunastodniowy wyrok w cieszącym się dziej prorosyjskim politykiem na Białoru-
złą sławą areszcie przy ulicy Akrescina si.  Alternatywą dla niego tradycyjnie była się tworzy doświadczenie, które integruje
w Mińsku. „Być może zmieni on swój sto- prozachodnia opozycja, ale to za Łukaszenką
sunek do Putina, bo to, co się odbywa teraz stała większość białoruskiego narodu. Kreml naród, powstaje nowa tożsamość narodo-
na Białorusi, to całe bezprawie, dzieje się za więc, wspierając Łukaszenkę i utrzymując
zgodą Putina” – powiedział w wywiadzie dla z nim kontakty, był pragmatyczny. Teraz wa, tworzy się białoruska idea narodowa”
portalu Nasza Niwa ojciec Iwana Dzmitry sytuacja się odwróciła. To przebywająca
Uss. Podobną przemianę, tylko trochę wcze- na wymuszonej emigracji na Zachodzie – napisał na Facebooku socjolog Hienadź
śniej, przeszedł Siarhiej Cichanouski, popu- Swietłana Cichanouska cieszy się poparciem
larny bloger, dziś więzień polityczny i małżonek Korszunau, który jeszcze kilka tygodni

temu był dyrektorem Instytutu Socjologii

Akademii Nauk Białorusi.

Prorosyjskość łukaszenkowskiej elity,

zwłaszcza znienawidzonych przez Biało-

rusinów resortów siłowych, a także wsparcie

Łukaszenki przez Władimira Putina nadaje

temu procesowi wyraźny antyrosyjski

charakter i stwarza warunki do radykalnej

zmiany stosunku Białorusinów wobec

wschodniego sąsiada. GP

Andrzej Poczobut – polsko-białoruski
dziennikarz, publicysta, działacz mniejszości
polskiej na Białorusi

60 14 PAŹDZIERNIKA 2020 www.prenumerata.swsmedia.pl

nwRaOesSoJłoA Wiadomości z kraju wiecznej szczęśliwości, czyli Feliks
cotygodniowy przegląd ciekawostek z Federacji
Rosyjskiej. Od Kaliningradu pod chińską granicę. Kazański
Od Moskwy do wiosek na Przywołżu.

Rosja: Horror from real Mordor

Spokojnie, to tylko awaria Załoga Między- Misja – Arktyka  Rosyjski rząd zamierza DOBRO NARODOWE
narodowej Stacji Kosmicznej nie zdołała rozpatrzyć projekt przewidujący wyda-
przy pomocy taśmy klejącej wyeliminować wanie obywatelom kraju działek w Ark- Rada Federacji proponuje, aby
wycieku powietrza z rosyjskiego modułu tyce. Mogliby oni dostawać bezpłatnie pozbawiać licencji i zamykać
„Zwiezda” – poinformowała agencja RIA po hektarze ziemi, którą mogliby uprawiać zakłady spirytusowe, które nie
Nowosti. Obkleić skoczem gumowe uszczelki lub prowadzić na niej inną działalność wyrabiają normy i produkują za
kazali kosmonautom inżynierowie z Cen- gospodarczą. Zaraz, zaraz... A co stało mało spirytusu. A dyrektorów
trum Kontroli Lotów. Czyli to jednak jakaś się z identycznym programem darmowego rozstrzelać? Słusznie. Czego jak
dziurka w poszyciu? Ale i na to jest sposób hektara na Syberii? Czy rosyjskiego czego, ale spirtu w Rosji
– niedawno jedno z przedsiębiorstw Ro- osadnictwa za Uralem zabronili już zabraknąć nie może.
skosmosu opatentowało ich łatanie za Chińczycy?
pomocą kleju i papierowych serwetek. Bezlitosna karma Pewien mieszkaniec Już-
 
  Przyłączyć wszystko! Swój plan ure- nosachalińska ukradł po pijaku przypadkowo
Antyrosyjskie chmury Od czasu gdy Krym gulowania konfliktu o Górski Karabach
wrócił na łono Ojczyzny, a kijowska junta przedstawił Władimir Żyrinowski. Trzeba napotkany samochód z kluczykami zosta-
złośliwie przestała dostarczać tam ukra- po prostu przyłączyć do Rosji i Armenię,
ińską wodę, na półwyspie zaczęły się i Azerbejdżan. A przy okazji – Ukrainę wionymi w stacyjce. Jeszcze tego samego
prawdziwe problemy. W końcu tęgie głowy (żeby zdążyć przed Rumunami i Niem-
w Moskwie wymyśliły, że pomoże jedynie cami) i  Białoruś (zanim jej rozbioru dnia, na dobre nie wytrzeźwiawszy, sprzedał
sztuczny deszcz, wywołany za pomocą dokonają Litwini i Polacy). A nie prościej
specjalistycznego samolotu. Wtedy okazało przyłączyć od razu do Rosji Polskę i Li- go i kupił sobie drugi. Fart trwał jednak nie-
się jednak, że jest tam za mało… „odpo- twę? A jeśli się nie da całej Rumunii, to
wiednich chmur”. Skandal! Żeby nad chociaż Mołdawię... Gdyby się zaś nie długo, bo kiedy obudził się rano, okazało się,
rosyjskim Krymem latały sobie bezkarnie udało z Niemcami, to chociaż odegrać
wrogie, antyrosyjskie chmury?! Ani chybi się za Mannerheima i przywrócić na łono że świeżo kupione auto ktoś mu... ukradł.
to jakaś tajna specoperacja SBU. Rosji Finlandię.
Policja wyjaśniająca sprawę wszystkich tych

FOT. ARCH. kradzieży ustaliła, że zrobili to ostatni wła-

ściciele, którzy specjalnie w tym celu zostawili

sobie komplet kluczyków. GP

Idzie zima

W Kałaczu nad Donem zadano kłam bzdurnym zachodnim teoriom na temat
tzw. globalnego ocieplenia. 30 września, w centrum miasta, ustawiono tam
nowiutką choinkę noworoczną. Świadczy to wyraźnie o tym, że chociaż Kałacz
leży na południu kraju – prawie pomiędzy Morzem Czarnym a Kaspijskim
– to zima jest już tuż, tuż oraz będzie długa i surowa. W końcu nieprzypadkowo
poprzednia choinka stała tam aż do marca...

Czytajcie więcej na www.facebook.com/RosjaHFRM

14 PAŹDZIERNIKA 2020 61

ŚWIAT { WŁOCHY – SĄDY JAKO BOJÓWKI SYSTEMU }

Tomasz
Łysiak

JAK ZLIKWIDOWAĆ SĄDOWO NIEWYGODNEGO POLITYKA We Włoszech zaczął się bezprecedensowy proces,
wytoczony byłemu ministrowi spraw wewnętrznych
IL CASO i wicepremierowi pierwszego rządu Conte, szefowi
MATTEO
SALVINI prawicowej partii Lega, Matteo Salviniemu
– za przetrzymanie na morzu przez kilka dni statku

„Gregoretti”. Tymczasem obecnie, pod rządami
lewicowymi, dochodzi do przypadków gorszych,
okupionych nawet śmiercią imigrantów. Nikt jednak

nie wytacza z tego powodu spraw sądowych.
Najwyraźniej widać, że w tym wszystkim idzie tylko

o jedno – zlikwidowanie Salviniego jako polityka.

62 14 PAŹDZIERNIKA 2020 www.prenumerata.swsmedia.pl

FOT. FORUM O CO TU CHODZI? przepisy dotyczące możliwości przyjmo- systemu quasi totalitarnego, wymuszającego
wania imigrantów oraz nakładających siłą spolegliwość. „Albo zachowujesz się
Dla wszystkich logicznie na statki organizacji pozarządowych wy- i gadasz, jak należy, albo zniszczymy cię
myślących obserwatorów sokie kary za łamanie tego prawa, zarządził, finansowo, obłożymy grzywnami, a nawet
włoskiej sceny politycznej by nie zezwolono imigrantom zejść na ląd. wsadzimy do więzienia” – tak można zo-
stało się jasne, że w proce- Przez kilka dni byli więc na pokładzie brazować, ubierając w słowa brzmiące jak
sie, który wytoczono „Gregoretti” , a Salvini żądał od Unii Eu- wyjęte z powieści o przestępcach i mafii,
Salviniemu, chodzi o znisz- ropejskiej reakcji, pytając: niby dlaczego wyznanie politycznej wiary przyświecające
czenie tego polityka. to Włochy mają być krajem, który poniesie „niezależnym sądom” w republice włoskiej.
ciężar przyjęcia imigrantów, a inne kraje Przy czym użycie epitetu „mafijny” jest tu
P roces Salviniego w „sprawie nie? W szczególności Niemcy czy Holandia jak najbardziej na miejscu – przykładem
Gregoretti” zaczął się 3 paździer- (notabene statki przewożące niechcianych może być głośny na Półwyspie Apenińskim
nika na Sycylii, w Catanii. A wła- przybyszów do Włoch należą często do nie- przypadek sędziego Palamary, który za-
ściwie zaczął i nie zaczął. Najpierw mieckich czy holenderskich NGO). Potem chowywał się przez lata jak „boss”, „capo
jednak przypomnę – chodzi o casus jednak, po reakcji Kościoła, imigrantów dei capi”, rozdzielając sędziowskie urzędy
polityczno-sądowy, wokół którego toczy wpuszczono na włoską ziemię. i nominacje tym, z którymi z różnych po-
się w Italii debata od co najmniej od roku, wodów było mu po drodze.
zaś sama sprawa immunitetu Salviniego „Wytoczcie proces
we włoskim senacie była przyczynkiem również mnie” Dekrety bezpieczeństwa
do politycznej wojny. „Gregoretti” to statek
włoskiej straży przybrzeżnej. W lipcu Proces w Catanii oczywiście przyciągnął A dlaczego proces „zaczął się i nie zaczął”,
2019 roku zabrał on na pokład ponad stu uwagę włoskich mediów i opinii publicznej. jak pisałem wyżej? Otóż adwokat Salvi-
nielegalnych imigrantów. Salvini, jako Po pierwsze, środowiska prawicowe dały niego, mecenas Giulia Bongiorno, zażądała,
ówczesny wicepremier i minister spraw Salviniemu olbrzymie poparcie – od Fratelli by przesłuchaniu wstępnemu był poddany
wewnętrznych oraz główny autor tzw. d’Italia z Giorgią Meloni po Forza Italia nie tylko szef Legi, ale także obecna mi-
dekretów bezpieczeństwa, zaostrzających z Antonio Tajanim na czele, przez zwykłych nister spraw wewnętrznych Luciana La-
ludzi, manifestacje na ulicach, aż po wyrazy morgese i najważniejsi członkowie rządu
wsparcia udzielane w mediach społeczno- z roku 2019. Gdyż jeśli hipotetycznie ma
ściowych. Popularność zdobyło hasło być winien „porwania” sam Salvini, to
„Processate anche me” – oznaczające dlaczego podobnej odpowiedzialności nie
„Wytoczcie proces również mnie”, które mają ponieść ówczesny premier Giuseppe
w internecie było używane jako hashtag, Conte oraz drugi wicepremier w koalicyj-
zaś w realu „furorę” zrobiło na gadżetach, nym rządzie – Luigi Di Maio? Albo razem
transparentach i koszulkach. Salviniego są niewinni, albo razem są winni – taką
w Catanii przywitał tłum zwolenników, linię przyjęła obrona Salviniego. W związku
a w całych Włoszech odbyły się manifestacje z tym sądową sesję przesłuchań przesu-
wspierające polityka. Dla wszystkich bo- nięto na 20 listopada. Będą wtedy prze-
wiem logicznie myślących obserwatorów słuchani poza Salvinim – Conte i Danilo
włoskiej sceny politycznej stało się jasne Toninelli (minister infrastruktury w pierw-
jak słońce, że przecież w procesie nie chodzi szym rządzie Contego). Natomiast 4 grudnia
o żadne „porwanie ludzi”. Już sam zarzut wyjaśnienia złożą Elisabetta Trenta, Lu-
stawiany przez prokuratora jest absurdalny, ciana Lamorgese i włoski ambasador
a dotyczy poważnego przestępstwa, zagro- (przedstawiciel) w Unii Europejskiej
żonego karą od roku do 15 lat więzienia. Maurizo Massari. Zatem prawdziwe „emo-
Chodzi po prostu o zlikwidowanie Salvi- cje sądowe” dopiero przed włoską i świa-
niego, wymazanie go, zniszczenie, wyrzu- tową opinią publiczną.
cenie na zawsze z włoskiej polityki. Ma
temu służyć użycie wygodnego „narzędzia Tymczasem rząd Contego dokonał kolej-
politycznego”, jakim w rękach lewicy, nego ruchu. Unieważnił oba „dekrety bez-
w rękach całego liberalnego systemu spra- pieczeństwa” sygnowane nazwiskiem Sa-
wowania władzy w Europie, stały się sądy. lviniego (według zwyczaju niektóre, bardziej
Sądy, które zamiast być apolitycznym, znaczące prawa we włoskim systemie le-
zgodnym ze swą ideą, ucieleśnieniem spra- galnym są nazywane od ich głównych
wiedliwości, stają się bojówką systemu, kreatorów czy promotorów politycznych)
i wprowadził nowy. Mocno obniżono m.in.

14 PAŹDZIERNIKA 2020 63

ŚWIAT { WŁOCHY – SĄDY JAKO BOJÓWKI SYSTEMU }

wysokie kary, które można było nakładać
na statki NGO przywożące nielegalnych
imigrantów, oraz kryteria przyznawania
obywatelstwa – de facto z punktu widzenia
prawa otwarto granice Włoch dla nielegalnej
imigracji. Podkreślić tu trzeba słowo „nie-
legalny”. Ma ono olbrzymie znaczenie –
odróżnia tych, którzy są prawdziwymi
uchodźcami, ludźmi potrzebującymi pomocy,
od tych, którzy łamią prawo.

Przekleństwo Europy Hasło „Processate anche me” oznaczające „Wytoczcie proces również mnie”, zdobyło we Włoszech ogromną
popularność. W internecie było używane jako hashtag.
Najlepiej zresztą wytłumaczył to sam Sa-
lvini, będąc gościem prestiżowego programu tak – mówił szef Legi [przytaczam wypo- sprostował. Drobiazg? Tak. Ale znaczący FOT. TWITTER
telewizyjnego „Porta a Porta”, prowadzo- wiedź z pamięci] – że każdy na świecie – pokazuje, jak usiłuje się manipulować
nego na antenie RAI przez słynnego dzien- może sobie dowolnie wybierać kraj, w któ- danymi, byle tylko uderzyć w Salviniego.
nikarza Bruno Vespę. Salvini został spytany rym zamieszka, do którego pojedzie, by tam Ten zresztą wszędzie, od studia telewizyj-
przez prowadzącego o sens tych zmian żyć. Nie można ot tak sobie pojechać nego po salę sądową w Catanii, powtarza
prawnych oraz o to, jak się na to zapatruje do USA, Meksyku albo gdziekolwiek in- to samo: „Gdybym miał drugi raz podej-
on jako przeciwnik imigracji. „Il Capitano” dziej i bez jakiejkolwiek oficjalnej zgody mować decyzję, zrobiłbym to samo. Obrona
(tak Włosi nazywają Salviniego) dał zna- takiego państwa po prostu się tam osiedlić. granic i bezpieczeństwo Włoch były moim
komitą wykładnię swojego stanowiska, Na tym polega jedna z podstawowych konstytucyjnym obowiązkiem jako ministra
definiując pojęcia, a także tłumacząc decyzje zasad związanych z istnieniem granic. i wicepremiera”. Znów próbowano go
podejmowane w sprawie „Gregoretti” (oraz Tymczasem w tym wypadku uznaje się, że „zagiąć” pytając, czemu w takim razie
wcześniejszego, podobnego przypadku ze te granice nie istnieją. Ze szkodą dla tych, w ciągu tego roku przybyło tylu imigran-
statkiem Straży Przybrzeżnej Italii, „Di- którzy faktycznie potrzebują pomocy”. tów, gdy dekrety Salviniego ciągle jeszcze
ciotti”), gdy był ministrem. Po pierwsze obowiązywały? Il Capitano odparł: – Po pro-
wskazał, że należy odróżnić imigrację legalną Dalej rozmowa zeszła na kwestie samego stu tego prawa nie przestrzegano, było
od nielegalnej. Ta ostatnia jest przekleń- prawa, owych „dekretów bezpieczeństwa”. jedynie na papierze.
stwem Europy i Włoch. W jej wyniku do Italii Salvini stwierdził, że w ciągu tego roku
masowo przypływają w dużej mierze ludzie do Włoch przybyło już 24 tys. imigrantów, Jednak najcelniej, najprościej cały ten
nastawieni na łatwiejsze życie, na zysk, zaś w zeszłym roku było to jedynie 8 tys. proces i kwestię zmian w prawie dotyczą-
a także kryminaliści czy handlarze narko- Prowadzący usiłował zbić go z tropu, po- cym „dekretów Salviniego” skomentował
tykami. To napływ nielegalnych imigrantów kazując tablice z infografiką z danymi redaktor naczelny dziennika „Il giornale”
wpłynął na spadek bezpieczeństwa, wzrost dotyczącymi ubiegłych lat. Oto w 2019 roku Alessandro Sallusti, który powiedział
przestępczości i narkomanii. Jednocześnie miało się przedostać na brzegi włoskie wprost: – Najważniejsze było w tym to, iż
powoduje to, że prawdziwej pomocy nie 11 471 imigrantów, a w 2020 roku – 24 332. to było prawo Salviniego, tam widniało
dostają ci, którzy naprawdę jej potrzebują Prowadzący już spojrzał tryumfalnie, jakby jego nazwisko. A przecież zdecydowano,
– faktyczni uchodźcy z krajów, w których chciał powiedzieć „złapałem cię”, ale Sa- by Salviniego usunąć, wyrzucić poza na-
trwa wojna. Bo niejako „ich miejsce” zaj- lvini natychmiast sprowadził go na ziemię: wias polityki.
mują ludzie, których stać na to, by zapłacić – Pokazuje pan pełne dane za cały rok
za przerzut do Europy i którzy potem ko- 2019 i porównuje z tymi zebranymi w tym Dla nas, Polaków, to wszystko jest tym
rzystają z wielu udogodnień, opieki i finan- roku w ciągu 9 miesięcy. A w tym samym ciekawsze, że – po pierwsze – dotyczy
sowania na ziemi włoskiej. czasie w zeszłym roku dostało się do Italii obrony granic Europy, a po drugie – sami
około 8 tys. nielegalnych imigrantów” – widzimy, jak często także nasze sądy stają
Zrobiłbym to samo się narzędziem w walce politycznej. GP

„Jako minister spraw wewnętrznych dba-
łem o bezpieczne granice mojego państwa”
– podkreślił Salvini. I wyjaśnił, iż stano-
wisko liberalnych europejskich elit w spra-
wie otwierania drzwi imigrantom w istocie
rzeczy zaprzecza idei granic. Te natomiast
są nam po prostu potrzebne. – To nie jest

64 14 PAŹDZIERNIKA 2020 www.prenumerata.swsmedia.pl

Wieści Tomasz

z UE Najnowsze newsy i nie tylko Mysłek
z obszaru Unii Europejskiej

Europa w skrócie

FOT. WIKIPEDIA W stronę „maseczkowego” centrali- (stosowana w niektórych państwach UE) `
zmu i totalizmu 7 października lewicowy nieograniczona i masowa inwigilacja
rząd Włoch ogłosił, że przedłuża do elektronicznych danych obywateli jest WĘGIERSKIE OBAWY
31 stycznia stan wyjątkowy – wprowadzo- niezgodna z prawem i może być stosowa-
ny w końcu stycznia br. z powodu groźby na „tylko w razie wystąpienia poważnego Z sondażu Ipsos wynika,
epidemii. Wydał też nakaz noszenia zagrożenia bezpieczeństwa kraju”. A nawet że 46 proc. ankietowanych
maseczek na ulicach i w innych miejscach w takiej sytuacji pełny dostęp do e-danych Węgrów nie chce zaszczepić
publicznych w całym kraju w każdym obywateli powinien być ograniczony do się przeciw COVID-19, nawet
przypadku, gdy jest się w pobliżu osób, okresu, który „jest absolutnie niezbędny (...) gdyby szczepionka była
z którymi razem się nie mieszka. A władze i takiej ingerencji w prawa podstawowe darmowa – głównie z powodu
poszczególnych regionów Italii utraciły muszą towarzyszyć skuteczne zabezpie- obaw przed skutkami
prawo łagodzenia ogólnokrajowych czenia i kontrole sądu”. Ale sądy nie ubocznymi.
rozporządzeń i nakazów rządu. powinny brać pod uwagę informacji
zebranych przez władze, które nie  
  przestrzegają zasad określonych w tym Włosi chcą obniżenia podatków VAT
Orbán postraszył komisarzy UE orzeczeniu – orzekł Trybunał. na artykuły dla zwierząt Kilkadziesiąt
Premier Węgier Viktor Orbán postraszył włoskich stowarzyszeń i organizacji
komisarzy i polityków UE, że jeśli nie   producentów żywności i innych artykułów
zrezygnują z prób uzależniania wypłat Wezwali rząd do pozostawienia krzyża dla zwierząt złożyło wniosek do parlamentu
unijnych funduszy od tzw. przestrzegania w Dolinie Poległych Biskupi Hiszpanii i rządu o obniżenie podatków VAT na
praworządności, to jego rząd zablokuje wezwali rząd socjalistów do rezygnacji artykuły dla zwierząt i usługi weterynaryjne.
w Radzie UE wszelkie wypłaty środków z planu usunięcia krzyża z Doliny Poległych Obecnie te podatki wynoszą bowiem
z planowanego w Brukseli funduszu koło Madrytu (gdzie znajduje się mauzo- 22 procent – tyle samo co na inne dobra
naprawczego w wysokości 750 mld euro. leum wojny domowej), bo takie działanie luksusowe. Wnioskodawcy apelują
Premier stwierdził, że gdyby do tego „byłoby sprzeczne z ideą narodowego o obniżenie tych podatków do 10 procent.
doszło, to wówczas chciałby negocjować pojednania, którego symbolem jest krzyż”. Podkreślają, że prawie połowa włoskich
nowe umowy z niektórymi państwami A rządowy projekt przepisów o wprowadze- rodzin ma w domu psa lub kota i to nie są
europejskimi z całkowitym pominięciem niu tzw. pamięci demokratycznej nazwali „dobra luksusowe”. Podają przykład
brukselskich struktur UE, jeśli będą one próbą napisania „urzędowej historii” kraju. Niemiec, gdzie podatek VAT na żywność
nadal wywierać presje na władze Węgier Według planowanych przez rząd przepi- dla psów i kotów wynosi tylko 7 proc. GP
w sprawach węgierskich mediów, sądów sów, mauzoleum i Dolina miałyby zostać
czy uczelni. zdesakralizowane, a wszystkie religijne
symbole usunięte, w tym
  górujący nad Doliną
O inwigilacji e-danych obywateli ogromny krzyż.
Trybunał Sprawiedliwości UE orzekł, iż

Wielkie straty EasyJet

Brytyjskie tanie linie lotnicze podały, że ich pierwsza w historii strata za rok obrachunkowy może sięgnąć w tym roku 845 mln
funtów, bo z powodu wprowadzonych przez rządy ograniczeń wykonują obecnie zaledwie 25 proc. zaplanowanych lotów. Według
brytyjskich mediów, EasyJet zasygnalizowały rządowi potrzebę uzyskania pomocy.

7 PAŹDZIERNIKA 2020 65

ŚWIAT { WYBORY W USA, TRUMP, PENCE, BIDEN, HARRIS }

Maciej
Kożuszek

SZEF DZIAŁU ŚWIAT

TRUMP
WSZ DURKZAWLIUAKCIH
KAMPANIA NA OSTATNIEJ PROSTEJ
ogólnokrajowych i tych stanowych Trump podstawą strategii w ostatnich tygodniach
C zy podobnie jak w 2016 roku wypada gorzej w starciu z Bidenem niż kampanii.
istnieje niewidoczna w sonda- w konfrontacji z Hillary Clinton w 2016
żach grupa zwolenników Donalda roku. W sondażu CNN przeprowadzonym Koronawirus w Białym Domu
Trumpa, która może przechylić już po tym, jak ogłoszono, że Trump
szalę na jego korzyść w kluczo- choruje na COVID-19, Biden osiągnął Choroba Donalda Trumpa i jego pobyt
wych stanach? Bardzo prawdopodobne, astronomiczną przewagę 57 do 41 proc. w szpitalu w związku z COVID-19 są jak
szczególnie jeśli weźmie się pod uwagę Ale nawet w żadnym z ostatnich sondaży, każde kluczowe wydarzenie następujące
atmosferę histerii i moralnego szantażu przeprowadzonych przez zwykle życz- na finiszu kampanii. Ich prawdziwy efekt
w kwestiach rasowych powszechną w ame- liwsze Trumpowi ośrodki, przewaga Bi- jest widoczny dopiero wtedy, gdy pozna-
rykańskich mediach i debacie publicznej. dena nie była mniejsza niż 10 pkt proc. jemy pełne i ostateczne wyniki wyborów.
Jednocześnie owi niewidoczni wyborcy Jasne jest, że kampania Trumpa potrzebuje Podstawowa kwestia to to, jak Trump
to czynnik do końca nieweryfikowalny, impulsu, a takim może się okazać dosko- poradził sobie z chorobą i jak poważne
a ludzie w kampanii Trumpa mieliby nały występ w debacie wiceprezydenta były jej objawy. Wszystko wskazuje na to,
lepsze humory, gdyby nadzieje na zwy- Mike’a Pence’a. Nawet jeśli sama debata że – pomimo faktu, iż prezydent znajdujący
cięstwo mogli oprzeć na czymś konkret- nie przechyli szali, to podejście, które się ze względu na swój wiek i nadwagę
nym i policzalnym. A o to niestety jest zaprezentował Pence, powinno stać się w grupie podwyższonego ryzyka – prze-
dużo trudniej. W większości sondaży szedł chorobę stosunkowo bezboleśnie,

66 14 PAŹDZIERNIKA 2020 www.prenumerata.swsmedia.pl

Choroba prezydenta takich problemów już nie było. Na wąt-
Donalda Trumpa i doskonały pliwościach co do zdrowia prezydenta
chce jednak grać opozycja i pod koniec
występ wiceprezydenta ubiegłego tygodnia liderka Demokratów
Mike’a Pence’a w debacie w Izbie Reprezentantów Nancy Pelosi
to główne tematy kampanii zaproponowała wprowadzenie nowych
przepisów będących interpretacją 25 po-
prezydenckiej w USA prawki do Konstytucji USA, która mówi
w ostatnim tygodniu. o przekazaniu władzy w momencie, gdy
Kampania Trumpa potrzebuje prezydent nie może wykonywać swoich
pozytywnego impulsu, ale obowiązków. W obecnej interpretacji
w ostatnich tygodniach może o przekazaniu władzy decyduje prezydencki
gabinet, w rozwiązaniu Pelosi kluczowy
być o niego trudno. głos należałby do Kongresu.

FOT. JOSHUA ROBERTS/REUTERS/FORUM a już w piątek 9 października był „wolny razie delikatnie podkopać szanse Trumpa. Choroba Trumpa może też mieć decydu-
od objawów przez ostatnie 24 godziny” A to ze względu na fakt, że część wybor- jący wpływ na dalszy przebieg kampanii.
– jak ogłosił lekarz Białego Domu. Państwo ców uważa, iż Trump zaraził się m.in. Bardzo prawdopodobne jest, że pierwsza,
czytając ten artykuł, będziecie też bogatsi dlatego, że on i jego otoczenie nie zawsze chaotyczna debata będzie też ostatnią.
w wiedzę, jak potoczyły się zaplanowane w pełni poważnie traktowali koronawiru- Komisja odpowiedzialna za organizację
aktywności kampanijne Trumpa, m.in. sowe obostrzenia. debat prezydenckich najpierw zapropo-
wiec, który odbył się w poniedziałek na nowała, by debatę zaplanowaną na 15 paź-
Florydzie. Jeśli wszystko pójdzie zgodnie Opozycja i liberalne media próbowały dziernika przeprowadzić wirtualnie, na
z planami prezydenta i jego otoczenia, to z kolei budować narrację, w której zdrowie co nie chciał zgodzić się Donald Trump,
Trump będzie miał kolejny argument, że prezydenta jest w dużo gorszym stanie, a wkrótce potem ją odwołała.
choć od Joe Bidena jest tylko kilka lat niż wynika to z komunikatów Białego
młodszy, to bije go na głowę pod względem Domu. W sieci analizowano nagranie Pence kontratakuje
ogólnej witalności i energii. Jednak analiza z pierwszego publicznego wystąpienia
portalu FiveThirtyEight, agregującego Trumpa po opuszczeniu szpitala Walter Według szacunków i obliczeń, którym po
wyniki wielu badań opinii, pokazała, że Reed. Na krótkim, wyciętym z wystąpienia debacie oddawały się zupełnie poważne
choroba Trumpa może w ogóle nie wpłynąć fragmencie rzeczywiście było widać, że amerykańskie media, mucha, która usiadła
na decyzję wyborców, a w najgorszym prezydent mocno się wysila, biorąc wdech. na głowie wiceprezydenta Mike’a Pence’a,
Jednak na innych, późniejszych nagraniach, spędziła tam dokładnie 2 minuty i 7 se-
kund. Zwolennicy Bidena i media mu
sprzyjające próbowały z tego faktu zrobić
główny temat i dowód na to, że Pence
w debacie radził sobie fatalnie. Ale ta
narracja nie trzyma się kupy. Fakt, że
Pence nie zauważył lub nie zareagował na
muchę siedzącą na jego siwej czuprynie,
może równie dobrze być symbolem tego,
jak radził sobie podczas debaty. Był spo-
kojny i stanowczy, ani razu nie został
wytrącony z równowagi i nie zboczył
z obranego kursu. Sam fakt, że to mucha
miała wyrządzić największe szkody Pen-
ce’owi, dowodzi tego, że kompletnie nie
udało się to Kamali Harris. To kandydatka
Demokratów próbowała się ukryć za ner-
wowym chichotem, często kręcąc głową
i posyłając uśmieszki do kamery podczas
wypowiedzi obecnego wiceprezydenta.
Badania w grupach fokusowych pokazały,
że większość widzów odebrała zachowanie
Harris jako wyniosłe i niegrzeczne.

14 PAŹDZIERNIKA 2020 67

ŚWIAT { WYBORY W USA, TRUMP, PENCE, BIDEN, HARRIS }

TRUMP I COVID-19

Analiza portalu FiveThirty-
Eight, agregującego wyniki
wielu badań opinii, pokaza-
ła, że choroba Trumpa
może w ogóle nie wpłynąć
na decyzję wyborców,
a w najgorszym razie
delikatnie podkopać
szanse Trumpa.

Choć badania opinii publicznej po de- wadzonych przez Donalda Trumpa, które tylko każdego Amerykanina, lecz także
batach cechuje zwykle wyjątkowa stron- oznaczały oszczędności od 2 tys. do 4 tys.
niczość, to widać wyraźnie, że Pence dolarów dla przeciętnej amerykańskiej obserwatorów w Polsce. To obraz, w któ-
osiągnął w nich dużo lepsze wyniki niż rodziny. Harris utrzymywała jednak, że
Donald Trump po starciu z Bidenem. nikt, kto zarabia mniej niż 400 tys. do- rym i Biden, i Harris są gotowi powiedzieć
Pence’a chwaliła też spora liczba komen- larów rocznie, nie będzie płacił wyższych
tatorów, która wcześniej uważała, że podatków. Podobnie jak w innych przy- wszystko, udawać, że nie zgadzają się
w pierwszej debacie Trumpowi nie udało padkach, to, jak logicznie możliwe jest
się osiągnąć zwycięstwa albo nawet że pogodzenie dwóch sprzecznych stanowisk, z własnymi poglądami (nawet tymi za-
delikatnie lepiej wypadł Joe Biden. Ten pozostało tajemnicą.
sukces wiceprezydent zawdzięcza przede mieszczonymi na stronie ich kampanii),
wszystkim temu, że skupił się na poka- Doskonały występ Pence’a z pewnością
zaniu, iż program duetu Biden/Harris pomoże kampanii Donalda Trumpa, ale byle tylko wygrać wybory. To obraz kan-
jest dziurawy jak ser szwajcarski. Cho- pytanie, czy nie jest to impuls, który
ciażby w sprawie zakazu wydobycia gazu przyszedł za późno i nie obrazuje pewnej dydata, który nie odpowiada na kluczowe
z łupków, kluczowej dla amerykańskiej straconej szansy. Trump, nie ma co do
gospodarki kwestii. Podczas debaty tego wątpliwości, jest zwierzęciem tele- pytania, choćby w sprawie dokooptowy-
z Trumpem Joe Biden twierdził, że nie wizyjnym, które doskonale radzi sobie
popiera Green New Deal, projektu legi- w bezpośrednich starciach, ale wtedy, wania dodatkowych sędziów do Sądu
slacyjnego, który taki całościowy zakaz gdy można obnażyć charakterologiczne
zawiera. Harris próbowała utrzymywać, wady przeciwnika. To podejście okazało Najwyższego, co może wywrócić amery-
że zakazu nie będzie, dotyczyć on będzie się zwycięskie w  starciu z  nielubianą
tylko nowych projektów na gruntach Hillary i liczono, że zadziała też prze- kański system polityczny do góry nogami.
federalnych, ale, jak zwrócił uwagę Pence, ciwko Bidenowi, który, jak się wydawało,
to właśnie Kamala Harris była pierwszym znajduje się tylko o  krok od kolejnej W efekcie amerykański wyborca na kilka
sponsorem wprowadzającym Green New katastrofalnej wpadki. Okazało się jed-
Deal do Senatu. Podobną niekonsekwen- nak, że to podejście Pence’a, który skupił tygodni przed wyborami nie może jasno
cją raziło podejście Harris do ulg podat- się na programie duetu Biden/Harris,
kowych. Mike Pence przypomniał, że było o wiele skuteczniejsze. Bowiem odpowiedzieć sobie na pytanie, czy pre-
Biden zadeklarował zniesienie ulg wpro- obraz, który wyłonił się po wiceprezy-
denckiej debacie, powinien przerazić nie zydentura Bidena oznaczać będzie re-

wolucję, kontynuację czy łagodną restau-

rację polityki z czasów Obamy. Biden

i Harris liczą, że dostaną się do Białego

Domu tylko dzięki podsycaniu niechęci

do Donalda Trumpa, a gdy już tam będą,

to nikt nie ograniczy im pola manewru. FOT. JOSHUA ROBERTS/REUTERS/FORUM

Kampania Trumpa od początku powinna

pokazywać, że ta wielka niewiadoma

może oznaczać rewolucyjne zmiany cho-

ciażby dla amerykańskiej klasy średniej,

która będzie oddawała głosy w kluczo-

wych stanach. Pytanie, czy na przebicie

się z tą narracją do amerykańskich wy-

borców nie jest już za późno. GP

68 14 PAŹDZIERNIKA 2020 www.prenumerata.swsmedia.pl

FELIETON { WIDZIANE Z BRUKSELI }

BARLEY Z JEDNEJ, Ryszard
COVID Z DRUGIEJ,
Czarnecki

CZYLI GRA CHOLERY I DŻUMY W DWA OGNIE
W Brukseli atakuje z jednej strony Barley,
a z drugiej strony COVID. Ta pierwsza to { Była minister sprawiedliwości w rządzie RYS. MIROSŁAW ANDRZEJEWSKI
niemiecka socjalistka, córka brytyjskiego Angeli Merkel powiedziała głośno to, co
dziennikarza i niemieckiej lekarki. Owa po cichu myśli niemiecka klasa polityczna.
od ponad ćwierć wieku działaczka SPD
być może naoglądała się filmów dokumentalnych o II woj- arogancka – to oczywiste. Gorzej, że swoją wypowiedzią
nie światowej rozpoczętej agresją jej ojczyzny na Polskę, w oczywisty, niemal automatyczny sposób musiała przy-
bo w państwowym niemieckim radiu przedstawiła plan pomnieć setkom tysięcy ludzi, co robili Niemcy na okupo-
„brania głodem” Węgier i Polski. Odbiło się to szerokim wanych przez nich ziemiach, także w Polsce, i w dużej
echem. Przyniosła ona towarzyszce Katarinie sławę, bo mierze w Polsce przed 80 laty. Ta gra w skojarzenia była
o wywiad poprosił „Der Spiegel”, a niektórym starszym prosta. Prawdę mówiąc, Frau Barley wywołała tyle emocji
Niemcom, niekonieczne zwolennikom SPD, przypomniały i historycznych, uzasadnionych resentymentów, że najbar-
się stare (dobre?) czasy, kiedy też tak mówiono... Ba, nie dziej jak tylko mogła przyczyniła się do utrwalenia u Polaków
tylko mówiono, ale i robiono. opinii, że Niemcy są ex definitione przeciwnikami Polski.
Marszałek Joachim Brudziński, dziś europoseł, mógł zaś
„Korona” zbiera w Parlamencie Europejskim coraz mediom w Brukseli mówić o „teutońskiej bucie”.
większe żniwo: coraz więcej osób choruje, coraz więcej
jest na kwarantannie, coraz więcej ucieka z PE do te- Cóż, ta była minister sprawiedliwości w rządzie Angeli
leworkingu, czyli pracy zdalnej. Coraz więcej moich Merkel tak naprawdę powiedziała głośno to, co po cichu
przyjaciół i dobrych znajomych w Polsce też choruje. myśli niemiecka klasa polityczna, a także pewnie niemała
Dosłownie w ciągu paru dni dowiedziałem się, że kil- część obywateli RFN. Za szczerość – dziękujemy. W ten
kunastu z nich ma już wyniki testów pozytywne – czyli sposób bielmo z oczu niektórych Polaków – bądź niezna-
dla nich negatywne. Współczuję i życzę zdrowia. Mówiąc jących historii, bądź naiwnych – spadło z hukiem. GP
słowami angielskiego poety Johna Donne: „(...) nie
pytaj, komu bije dzwon: bije on tobie” (stały się one
potem mottem książki Ernesta Hemingwaya i po części
tytułem jego książki). Coraz częściej słyszę o zachoro-
waniach a to w środowisku siatkarskim, a to politycz-
nym, a to w gronie towarzyskim – i o coraz większej
liczbie bardzo konkretnych osób – ofiar pandemii, które
dobrze znam.

Pierwsze tygodnie koronawirusa były zupełnie inne.
Statystyki zachorowań i śmierci robiły duże wrażenie,
bo współczucie należy się każdemu, ale mało kto z nas
mógł powiedzieć, że choruje jego znajomy Janek, Franek
czy Zosia. Teraz od nieco abstrakcyjnego ogółu przeszli-
śmy do bolesnych, bardziej osobistych szczegółów.

Wracając do niemieckiej wiceprzewodniczącej PE, nie
wiem dlaczego jakoś przypomniały mi się słowa Woody
Allena: „Mózg to drugi na liście mych ulubionych organów”.
Nie wiem, na którym miejscu w tabeli owych organów Frau
B. jest mózg niemieckiej socjalistki i czy jest to koniec
pierwszej dziesiątki, czy początek drugiej. Ale zdaje się, że
ma pewien problem z jego używaniem. To, że była skrajnie

14 PAŹDZIERNIKA 2020 69

OBRONNOŚĆ { CYBERPRZESTĘPCY, GEOPOLITYKA, ZAGROŻENIE }

CZAS Konrad
Wysocki

HAKERÓW

PANDEMIA, WYBORY W USA, KONFLIKTY
N ietrudno się domyślić, że im
większa aktywność w sieci, resu, jaki hakerzy chcą ubić. Często bo- przestępców. Kilka dni temu głośna była
tym większe ryzyko stania się wiem nie chodzi wyłącznie o zdobycie sprawa kobiety, która nie mogła zostać
ofiarą hakerów. Dla nich pan- pieniędzy i danych. Czasami o wiele przyjęta przez klinikę w Düsseldorfie,
cenniejsze jest sianie zamętu i dezinfor- gdyż hakerzy poblokowali tam wszystkie
systemy. Pacjentka w krytycznym stanie
demia koronawirusa i fakt, że macji, dyskredytowanie działań czy po- musiała zostać przetransportowana do
innego szpitala, jednak w trakcie prze-
na wiele miesięcy społeczeństwo przeniosło dawanie w wątpliwość decyzji podejmo- jazdu zmarła. Ataków na szpitale było
w Niemczech więcej, jednak to właśnie
swoje codzienne obowiązki do internetu, wanych przez poszczególne kraje czy ten przykład, z pierwszą ofiarą śmiertelną
hakerów w tym kraju, wzbudził najwięcej
to idealna sytuacja. W pierwszych tygo- instytucje. W tym ostatnim przypadku emocji. Jak podaje BKA, działania hake-
rów w ub.r. doprowadziły do strat w wy-
dniach pandemii, gdy w debacie publicznej możemy mówić o interesie politycznym, sokości ponad 100 mld euro. Eksperci
alarmują, że w 2020 roku, który niemal
istniał tylko jeden temat – koronawirus czym w głównej mierze zajmują się cy- w całości dotknięty jest pandemią, ak-
tywność cyberprzestępców będzie kosz-
i jego skutki – hakerzy przeprowadzili berprzestępcy opłacani przez światowe tować państwo jeszcze więcej.

kilkaset tysięcy razy więcej działań prze- mocarstwa, m.in. Rosję i Chiny. Wybory głównym celem

stępczych niż w analogicznym okresie Kampania przed wyborami prezydenc-
kimi w USA w 2016 roku była jednym
sprzed roku. Wachlarz przestępstw jest Pobite wszelkie rekordy z największych wydarzeń w historii pod
tutaj szeroki – od rozsyłania tzw. spamu, O ile typowi użytkownicy sieci przeszli

czyli niechcianych wiadomości, po narzę- bezwiednie z doraźnego na stały tryb

dzia wyłudzające poufne dane, które potem działań w sieci, o tyle hakerzy jeszcze

wykorzystano do wyczyszczenia konta, bardziej usprawnili swoje narzędzia do

czy wreszcie zmasowane ataki na insty- przestępczej działalności. Widać to na

tucje rządowe. Cyberprzestępcy nie oszczę- przykładzie Niemiec. Federalny Urząd FOT. ADOBESTOCK

dzali nawet szpitali i placówek medycznych, Kryminalny (BKA) w najnowszym ra-

tak ważnych w obecnej sytuacji.  Kaliber porcie ostrzegł, że koronakryzys został

działań jest różny i zależy od skali inte- w maksimum wykorzystany przez cyber-

70 14 PAŹDZIERNIKA 2020 www.prenumerata.swsmedia.pl

Im gorzej, tym lepiej – to jedno
z głównych założeń, którymi kierują
się cyberprzestępcy. Napiętą sytuację
na świecie hakerzy wykorzystują do
przeprowadzania zmasowanych ataków

– od pojedynczych użytkowników
po rządowe agencje i strategiczne
systemy, a także do rozpowszechniania
dezinformacji wśród społeczeństwa.
Widać to szczególnie teraz, gdy na świecie
eskalują konflikty zbrojne. Celem są także
wydarzenia polityczne, m.in. zbliżające się

wybory prezydenckie w USA.

względem działalności hakerów. Obec- ślić, że ofiarami ataków są także ośrodki Karabachu” i śmierci każdego Ormianina,
nemu prezydentowi Donaldowi Trumpowi analityczne bezpośrednio niezwiązane
zarzucono nawet, że ingerencja cyber- z  amerykańską sceną polityczną lub który nie opuści tych ziem. Azerscy ha-
przestępców z Rosji pomogła mu wygrać Stanami Zjednoczonymi jako państwem,
z Hillary Clinton. Prowadzone śledztwo ale wyznające podobne idee co władze kerzy posunęli się jeszcze dalej i wykradli
ostatecznie odrzuciło te oskarżenia, w Waszyngtonie. Tylko w Europie doszło
niemniej jednak hakerzy powiązani do kilkuset ataków na tego typu dane z resortu dyplomacji Armenii, a na-
z Kremlem, a także z Chinami, mocno instytucje.
zaangażowali się we wszystkie aspekty stępnie opublikowali je w sieci. Azerowie,
przedwyborczego wyścigu. Teraz, gdy Podgrzewanie konfliktów
do kolejnych wyborów w USA pozostało by nie dopuścić do analogicznej sytuacji,
niecałe trzy tygodnie, eksperci ostrzegają Eskalacja azersko-ormiańskiej wojny
przed falą ataków z  Rosji, Chin oraz o Górski Karabach to dziś jeden z głów- wyłączyli na pewien czas dostęp użytkow-
Iranu, jednego z głównych wrogów Wa- nych tematów, obok wydarzeń na Białorusi
szyngtonu. Ofiarami padają ludzie i in- i wspomnianych wyżej pandemii oraz nikom do popularnych serwisów i platform
stytucje zaangażowani w  kampanię, wyborów w USA. W tego typu sytuacjach
zarówno po stronie Demokratów, jak hakerzy nie ingerują w sferę militarną, społecznościowych.
i  Republikanów. Wszystko po to, aby lecz dezinformacyjną. W ciągu kilku dni
zakłócić jej przebieg i zdyskredytować azerscy cyberprzestępcy zaatakowali blisko O hakerach głośno zrobiło się też w kon-
kandydatów w oczach opinii publicznej. 100 ormiańskich serwisów informacyjnych,
Stąd masa spreparowanych informacji, by zamieścić tam swoją wersję przebiegu tekście wydarzeń na Białorusi. W połowie
m.in. na temat życia prywatnego Donalda wydarzeń i retorykę lansowaną przez
Trumpa czy Joe Bidena. Warto podkre- władze w Baku. Na portalach w Armenii września włamali się oni na portal pań-
pojawiły się m.in. wzmianki o „azerskim
stwowej telewizji i w trakcie wywiadu

z jednym z ministrów puścili nagranie

z  brutalnego tłumienia protestów na

ulicach. Wykradli również dane funkcjo-

nariuszy OMON-u i zamieścili je w sieci.

W tym przypadku hakerzy poinformowali,

że chcą wesprzeć działania białoruskiej

opozycji i  tylko w  taki sposób mogą

jeszcze bardziej zwrócić uwagę zachod-

niej opinii publicznej na brutalność władz

w Mińsku. GP

14 PAŹDZIERNIKA 2020 71

GOSPODARKA { PERSPEKTYWY DLA SEKTORA FINANSOWEGO }

Maciej
Pawlak

SZEF DZIAŁU GOSPODARKA

WCIĄŻ STABILNE
I WIARYGODNE

KNF PODJĄŁ DZIAŁANIA WZMACNIAJĄCE ODPORNOŚĆ BANKÓW

Mimo osiąganych w ostatnich miesiącach mniejszych zysków i niższych marż sytuacja sektora bankowego w Polsce
nie wyróżnia się szczególnie negatywnie na tle całej gospodarki, jego sytuacja kapitałowa pozostaje zaś stabilna.

72 14 PAŹDZIERNIKA 2020 www.prenumerata.swsmedia.pl

M imo zapewnień ze strony mujące się kolejny miesiąc niemal zerowe sce. Jako nowe i istotne jego źródło wskazano
NBP i Komisji Nadzoru Fi- stopy procentowe NBP sprawiają, że banki straty kredytowe, jakie mogą powstać w wy-
nansowego (KNF) same banki muszą na dłużej pogodzić się z otrzymywa- niku pogorszenia się kondycji finansowej
obawiają się zmniejszenia niem niewielkich marż. Tym bardziej że kredytobiorców w związku ze skutkami
w najbliższej przyszłości re- z tego samego powodu (tj. niskich stóp) pandemii. Ponadto możliwe jest nadmierne
alnych możliwości udzielania kredytów: wielu klientów banków wycofało z nich ograniczenie przez banki dostępności kredytu.
zarówno konsumenckich, jak i dla przed- zakładane wcześniej masowo lokaty. Więk- Istotnym słabym punktem w systemie ban-
siębiorstw. Wszystko to z powodu skutków szość ekspertów z zakresu bankowości kowym pozostaje portfel walutowych kredytów
pandemii COVID-19. Z jednej strony rzą- uważa zresztą, że obecne niskie stopy (tzw. mieszkaniowych zabezpieczonych hipoteką,
dowe tarcze antykryzysowe spowodowały referencyjna wynosi zaledwie 0,1 proc.) nie w kontekście rozstrzygnięć krajowych sądów
zachowanie niemal wszystkich miejsc pracy zostaną zwiększone przez najbliższe dwa- w tych sprawach. Źródłem ryzyka pozostaje
oraz funkcjonowanie większości firm, a co -trzy lata. Według Piotra Bujaka, głównego również trudna sytuacja finansowa niektórych
za tym idzie – możliwość spłacania zacią- ekonomisty PKO Banku Polskiego, tak niskie instytucji kredytowych oraz możliwość wy-
gniętych kredytów tak przez indywidualnych stopy przy około 2-, 3-procentowej inflacji stąpienia efektu zarażania”.
konsumentów, jak i firmy. Z drugiej, utrzy- pozostaną w rzeczywistości ujemne.
Zysk niższy, sytuacja
Większe zagrożenia dla kapitałowa stabilna
krajowej bankowości
O obecnej sytuacji sektora bankowego
To nie wszystko. Wrześniowy raport Związku w Polsce świadczą także ostatnie dane
Banków Polskich „Polska i Europa – nowe KNF według stanu na koniec sierpnia
rozdanie gospodarcze” wskazuje m.in., że bieżącego roku. Otóż wynik finansowy
zagrożenia krajowej bankowości dotykają netto banków działających w naszym kraju
ten sektor obecnie „ze zdwojoną siłą. Niska wyniósł wówczas łącznie od początku
rentowność polskich banków, wzrost poziomu bieżącego roku 5,6 mld zł i był niższy
kredytów nieregularnych i możliwe problemy o 5,0 mld zł (-46,8 proc. r/r) od wyniku
na rynku kredytowym, poziom nakładanych osiągniętego na koniec sierpnia 2019 roku
obciążeń fiskalnych i wprowadzanych ogra- (w samym sierpniu wyniósł 1,3 mld zł i był
niczeń regulacyjnych – to tylko wybrane wyższy od wyniku z lipca bieżącego roku
negatywne zjawiska, z którymi mamy do o 0,2 mld zł). Ponadto (na koniec sierpnia
czynienia dziś i będziemy mieli do czynienia bieżącego roku) 20 banków (10 komer-
w przyszłości”. Co więcej, „wiele przemawia cyjnych i 10 spółdzielczych) wykazało
za tym, że w perspektywie najbliższych lat łączną stratę w wysokości 1,1 mld zł. Banki
sektor bankowy w Polsce będzie zmniejszał te miały ok. 10,1-proc. udział w aktywach
swój potencjał, a inwestycje w banki mogą sektora. Pozostałe banki w sektorze wy-
zostać ograniczone”.  kazały łącznie zysk w  wysokości
6,6 mld złotych.
– Dzisiejsze obciążenia sektora bankowego,
wzrost ryzyka kredytowego spowodowany Co przy tym ciekawe, mimo ogólnego
pandemią i środowisko niskich stóp procen- pogorszenia się sytuacji gospodarczej
towych to kumulacja niekorzystnych czyn- w związku z pandemią koronawirusa nie
ników, które stawiają dalszy szybki rozwój odbiło się to negatywnie na segmencie
w sferze nowych technologii pod znakiem złotowych mieszkaniowych kredytów
zapytania. W takich warunkach konieczna hipotecznych. Według KNF łączna wartość
jest rewizja poziomu bieżących obciążeń takich kredytów zwiększyła się w sierpniu
nałożonych na banki – uważa Włodzimierz o 2,0 mld zł (+0,6 proc. w stosunku do
Kiciński, wiceprezes ZBP. lipca i 10,7 proc. w stosunku do sierpnia
ubiegłego roku). Ich udział w kredytach
Zagrożenia dla sektora dostrzega też Komitet mieszkaniowych spłacanych przez gospo-
Stabilności Finansowej (w jego skład wchodzą darstwa domowe na koniec sierpnia bie-
przedstawiciele resortu finansów, NBP, KNF żącego roku wynosił 73,7 proc. Jak także
i Bankowego Funduszu Gwarancyjnego), podała KNF, według stanu na koniec
który we wrześniowym komunikacie zwrócił czerwca 2020 roku jeden bank komercyjny
m.in. uwagę na fakt, że „na skutek pandemii nie spełniał minimalnych wymogów regu-
COVID-19 zmienił się charakter i hierarchia lacyjnych. W ostatnim półroczu nastąpił
źródeł ryzyka dla systemu bankowego w Pol-

14 PAŹDZIERNIKA 2020 73

GOSPODARKA { PERSPEKTYWY DLA SEKTORA FINANSOWEGO }

też „wzrost wartości ekspozycji na ryzyko ków centralnych, zgodnie z rekomenda- FOT. WIKIPEDIA, MAT PRAS FLASHGOSPODARCZY
kredytowe i ryzyko operacyjne”. Mimo to, cjami MFW przygotował serię specjalnych
zdaniem KNF, „sytuacja kapitałowa sek- stanowisk mających na celu ułatwienie KONCERN Z UMOWĄ Z EBOIR
tora pozostaje stabilna”. działalności bankom w kontekście utrzy- WS. OBLIGACJI
mania akcji kredytowej i finansowania
Niskie stopy wspierają polską gospodarki. Przy czym, jak zapewnił Jacek Tauron rozpoczął przygotowania do emisji
gospodarkę Barszczewski, na wypadek ewentualnego obligacji o wartości ok. 1 mld zł. Koncern
pogorszenia sytuacji finansowej banki, zawarł umowę z Europejskim Bankiem
Optymizm co do przyszłości sektora zgodnie z wdrożoną do prawa polskiego Odnowy i Rozwoju w zakresie możliwego
zachowuje także prezes NBP Adam Gla- dyrektywą, posiadają plany naprawy. nabycia przez EBOiR obligacji. Środki te
piński, który w wywiadzie dla „Dziennika. Określają one działania, jakie banki po- mają stać się motorem napędowym
Gazety Prawnej” zauważył m.in., że „(…) winny podjąć w celu uzdrowienia swojej Zielonego Zwrotu Taurona. – Aktywnie
choć niższe stopy procentowe krótkookre- sytuacji finansowej po jej znaczącym poszukujemy źródeł finansowania Zielonego
sowo obniżają wyniki banków realizowane pogorszeniu. Zwrotu. Zawarliśmy umowę kredytu z Intesa
na marży odsetkowej oraz wymuszają na Sanpaolo, a następnie podpisaliśmy dwie
sektorze dostosowania, to nie prowadzą – Należy podkreślić, że właściwe wyko- umowy kredytowe – z bankiem SMBC
do ograniczenia podaży kredytu ani do rzystanie przez banki tego instrumentu i z Intesa Sanpaolo oraz China Construction
wystąpienia zagrożeń dla stabilności sys- powinno pozwolić na samodzielne zaże- Bank – wyjaśnia Marek Wadowski,
temu finansowego. Jednocześnie niskie gnanie sytuacji problemowej, a tym samym wiceprezes Tauron Polska Energia.
stopy procentowe – wraz z innymi dzia- uniknąć konieczności istotnej ingerencji
łaniami podjętymi przez NBP – wspierają nadzorczej w funkcjonowanie banku – APEL DO MINISTRÓW
polską gospodarkę”. stwierdził dyrektor Barszczewski. TURYSTYKI KRAJÓW G20

W odpowiedzi na nasze pytania dotyczące W rozmowie z filarybiznesu.pl Zbigniew Światowa Organizacja Turystyki i OECD
kondycji sektora bankowego dyrektor Kuźmiuk, poseł do Parlamentu Europej- wezwały ministrów turystyki krajów G20 do
Jacek Barszczewski z Komisji Nadzoru skiego (PiS), przypomniał, że NBP robi szybkiego i zdecydowanego działania na
Finansowego podkreślił, „że polski sektor wszystko, by udzielanie kredytów przed- rzecz odbudowy sektora. W związku
bankowy cechuje się dużą stabilnością siębiorcom opłacało się bankom. Zachęca z wirtualnymi obradami ministrów turystyki
i wiarygodnością”. – Banki działające przedsiębiorców, ale i indywidualnych krajów G20 dla UNWTO i OECD była to
w Polsce przez lata zbudowały silną bazę konsumentów, do zaciągania kredytów, okazja, by zaapelować o wsparcie dla
kapitałową i dzięki temu nabyły cenną dzięki utrzymywaniu niskich stóp procen- branży. Szefowie obu organizacji domagają
odporność, która jest szczególnie ważna towych. Według europosła bieżący rok, ze się wzmocnienia współpracy w zakresie
w przypadku materializacji różnych ryzyk względu na zawirowania w gospodarce, ustanawiania regulacji dla turystyki na
w gospodarce, co jest też naturalnym ele- może okazać się dla banków gorszy. – Ale poziomie regionalnym i międzynarodowym.
mentem działalności bankowej – podkreślił doświadczamy tego wszyscy: cała gospo- Mowa o poprawie bezpieczeństwa
dyrektor Barszczewski. darka będzie na minusie, wiele przedsię- podróżnych i pracowników oraz podniesie-
biorstw odnotuje straty. Zatem jeśli w części niu odporności na kryzysy w destynacjach.
Poinformował on również, iż Urząd KNF polskich banków pogorszyła się zyskow-
w związku z pandemią i dla zapewnienia ność, to muszą one przecież brać pod www.prenumerata.swsmedia.pl
bezpieczeństwa sektora bankowego w na- uwagę fakt, że podlegają takim samym
szym kraju uruchomił „Pakiet Impulsów regułom jak pozostała część gospodarki
Nadzorczych na rzecz Bezpieczeństwa – dodaje.
i Rozwoju”. Chodzi o zestaw działań
wzmacniających odporność sektora ban- Tym bardziej że ich sytuacja (przynaj-
kowego i możliwości finansowania gospo- mniej największych z nich) na tle banków
darki, których podstawowym zadaniem w innych krajach unijnych nie przedstawia
jest utrzymanie równowagi między za- się najgorzej. Potwierdza to ostatni raport
pewnieniem właściwych wskaźników Europejskiego Urzędu Nadzoru Banko-
stabilności sektora bankowego a utrzyma- wego (EBA), który dostrzega na koniec
niem i wsparciem aktywności gospodarczej, 1. półrocza bieżącego roku spadek ren-
w szczególności utrzymaniem dostępności towności średnio do 0,5 proc. największych
kredytu dla przedsiębiorstw. banków europejskich (z 5,7 proc. na koniec
ubiegłego roku) – tj. do poziomu nieno-
Banki mają plany naprawy towanego od lat. Jednak wskaźnik ten
(tzw. ROE) dla PKO Banku Polskiego
Ponadto KNF, analogicznie jak organy i Pekao SA wyniósł wówczas 5 proc. GP
nadzorcze innych krajów na świecie, ban-

74 14 PAŹDZIERNIKA 2020

V edycja

DEBATY: DEBATA GŁÓWNA:
15.10 (CZWARTEK)
12.10 (PONIEDZIAŁEK)
13.10 (WTOREK) 12:00
14.10 (ŚRODA)
NA ŻYWO
22:25
SPONSORZY:
SPONSOR
STRATEGICZNY:

FINANSOWANIE { CHARAKTERYSTYKA PRODUKTÓW I ZAGROŻENIA }

Kredyt czy pożyczka?

Michał zobowiązania i jak wypadają na tle innych i społecznych skutków rozprzestrzeniania
krajów. Wyjaśnimy, co to jest pułapka za- się pandemii silnie obniżyła popyt na kredyt
WDzierżak dłużenia, a także czym jest istniejąca w pol- ze strony sektora niefinansowego, w tym
 opublikowanym w grudniu skim prawie od ponad 10 lat upadłość szczególnie na kredyty dla małych i średnich
2019 roku raporcie „Info- konsumencka i kto może ją ogłosić. przedsiębiorstw i kredyty konsumpcyjne”
KREDYT” Związku Banków – czytamy w raporcie NBP.
Polskich (ZBP) możemy Choć ZBP informował tuż pod koniec
przeczytać, że Polacy zacią- 2019 roku o wzroście zaciąganych przez Jak wynika z danych przedstawionych
gają coraz więcej zobowiązań kredytowych. Polaków zobowiązań kredytowych, to rok przez Biuro Informacji Kredytowej (BIK),
Zdecydowaną większość z nich stanowiły 2020 i pandemia COVID-19 oraz związane w lipcu 2020 roku, w porównaniu z lipcem
zobowiązania z tytułu zaciągniętych kre- z nią zamrożenie gospodarek doprowadziły 2019 roku, istotnie spadła liczba przyzna-
dytów mieszkaniowych, na drugim miejscu do widocznych zmian na rynku kredytowym nych kart kredytowych – o niespełna 40 proc.
znalazły się kredyty konsumpcyjne, a w dal- w Polsce. Jak czytamy w opublikowanej mniej (-41 proc. w ujęciu wartościowym),
szej kolejności pozostałe zobowiązania, np. w lipcu przez Narodowy Bank Polski (NBP) liczba przyznanych kredytów gotówkowych
na kartach kredytowych. W naszym artykule „Sytuacji na rynku kredytowym”, w popycie – o 32 proc. mniej (-33,6 proc.) oraz kre-
wskażemy różnice pomiędzy kredytem na kredyty pogłębiły się tendencje dytów mieszkaniowych – o niemal 23 proc.
a pożyczką i przyjrzymy się temu, co w umo- spadkowe. mniej (-22,6 proc.).
wach często napisane jest „drobnym dru-
kiem” i na co szczególnie powinniśmy przy „Zdecydowana większość banków za- Raport NBP wskazuje, że w III kwartale
ich podpisywaniu zwracać uwagę. Pokażemy, ostrzyła – często w znacznej skali – kryteria 2020 roku odnotowana powinna być pewna
na co Polacy najczęściej zaciągają kredytowe polityki kredytowej oraz gros warunków poprawa. Banki przewidują odwrócenie
udzielania kredytów. W opinii respondentów tendencji i „niewielki wzrost popytu we
niepewność co do dalszych gospodarczych wszystkich kategoriach kredytów”.

76 14 PAŹDZIERNIKA 2020 prenumerata.GazetaPolska.pl

Bezpieczeństwo
finansowe

Kredyt a pożyczka Szczególną formą zobowiązania jest umowa wyrównania określonego limitu. Spłaty
W potocznym języku często utożsamiamy
kredyt z pożyczką i używamy tych wyrazów użyczenia, w której użyczający zezwala bio- „wybranych” z linii środków powinny od-
zamiennie. Różnice między kredytem a po-
życzką dostrzec można już patrząc na de- rącemu na bezpłatne używanie użyczonej bywać się systematycznie, przed upływem
finicje użyte w „Słowniku języka polskiego”
PWN. Kredyt określony jest jako „forma w danym celu rzeczy. Rzecz użyczona może ustalonego w umowie okresu rozliczenio-
pożyczania pieniędzy na określony czas
i pod warunkiem ich zwrotu wraz z odset- być na czas określony lub nieokreślony, jed- wego (często 1 miesiąc).
kami”. Pożyczka zaś to „danie komuś albo
wzięcie od kogoś pieniędzy lub jakichś nak biorący nie może bez zgody użyczającego Chwilówki – udzielane na stosunkowo
rzeczy na pewien czas, z zastrzeżeniem
zwrotu w określonym terminie”. oddać jej do użycia osobie trzeciej. Biorący niewielką kwotę (najczęściej do 5 tys. zł),

Patrząc na obie te definicje, można odnieść odpowiada za przypadkową utratę lub uszko- obarczone krótkim okresem spłaty (śred-
wrażenie, że pożyczka jest czymś mniej for-
malnym, ale posiadającym szerszy zakres dzenie rzeczy, ponosi także koszty jej utrzy- nio 30–60 dni). Często chwilówki cechuje
przedmiotowy – pożyczyć bowiem możemy
nie tylko pieniądze, ale i rzeczy. Ponadto mania. Biorący zobowiązany jest do zwrócenia bardzo wygórowane oprocentowanie,
w definicji kredytu pojawia się warunek zwrotu
z odsetkami, o których nie znajdziemy słowa rzeczy w stanie niepogorszonym. a ich cechą charakterystyczną jest wymóg
w opisie pożyczki. Definicje językoznawców
oddają różnice między tymi dwoma produk- Cel udzielonej pożyczki nie musi być okre- spłaty całości zobowiązania jednorazowo,
tami dość ogólnie, teraz czas na konkrety.
ślony w umowie, a pożyczkodawca nie może w wyznaczonym terminie. Chwilówki
Pierwszą istotną różnicą jest ta wynikająca
z przepisów regulujących umowę pożyczki kontrolować tego, w jaki sposób pożyczko- odznaczają się również uproszczonymi
oraz umowę kredytu. Umowa pożyczki
regulowana jest przez zapisy Kodeksu cy- biorca wydatkuje pożyczone pieniądze. Cho- formalnościami.
wilnego, a dokładniej Tytuł XIX (art. 720–
724). Umowę kredytu reguluje zaś ustawa ciaż pożyczki bardzo często są odpłatne (np.
Prawo bankowe (art. 69–79a). Zarówno poprzez odsetki), to warto wiedzieć, że w tej Kredyt
umowa pożyczki, jak i umowa kredytu może
zostać uznana – pod określonymi w prawie kwestii panuje dowolność i odpłatność zależna W umowie kredytu, jak wynika z zapisów
warunkami – za umowę o kredyt konsu-
mencki, który regulowany jest ustawą jest od woli zawierających umowę stron. Prawa bankowego, bank zobowiązuje się
o kredycie konsumenckim.
Pożyczkodawca może odstąpić od umowy do oddania do dyspozycji kredytobiorcy na
Pożyczka
W umowie pożyczki pożyczkodawca zo- pożyczki i odmówić jej udzie- czas oznaczony określonej
bowiązuje się do przeniesienia na własność
pożyczkobiorcy określonej ilości pieniędzy lenia, jeśli zły stan majątkowy w umowie kwoty środków
albo rzeczy (oznaczonych tylko co do ga-
tunku). Pożyczkobiorca zobowiązuje się pożyczkobiorcy podaje Umowa pożyczki pieniężnych na ustalony
natomiast do zwrotu tej samej ilości pie- regulowana jest
niędzy lub rzeczy. Umowa pożyczkowa w wątpliwość zwrot zobo- cel. Kredytobiorca jest
może mieć formę ustną lub pisemną jednak, wiązania. Pożyczka może zobowiązany do wykorzy-
jak zastrzegł ustawodawca, umowa, której wymagać zabezpieczenia, stania kredytu na okre-
wartość przekracza 1000 zł, wymaga „za-
chowania formy dokumentowej”. Jeśli przez zapisyktóre może być osobowe ślonych warunkach oraz
umowa pożyczkowa jest jednocześnie zwrotu wraz z odsetkami
kredytem konsumenckim (w rozumieniu (jak np. weksel lub porę-
ustawy o kredycie konsumenckim), wów- Kodeksu cywilnego,czenie) lub rzeczowe (np. „w oznaczonych terminach
czas również powinna mieć formę spłaty” oraz zapłaty okre-
pisemną. hipoteka lub zastaw reje-
umowę kredytu
strowy rzeczy ruchomej). reguluje zaś ustawa ślonej prowizji.
Pożyczkodawcą może być Umowa kredytowa musi

zarówno bank, spółdzielcza mieć formę pisemną i po-

Prawo bankowe.kasa oszczędnościowo-kre- winna określać m.in. strony
umowy, kwotę kredytu, cel,
dytowa, firma pożyczkowa,
kasa pożyczkowa w niektórych zasady i terminy spłaty,

firmach lub instytucjach czy wysokość oprocentowania,

osoba prywatna, która nie sposób zabezpieczenia spłaty,

prowadzi działalności gospodarczej. Pożyczki, wysokość przewidywanej prowizji oraz zakres

wyłączając te udzielane przez banki, możemy uprawnień banku dotyczących kontroli wy-

podzielić na pozabankowe (udzielane przez korzystywania kredytu i jego spłaty.

np. firmy pożyczkowe) oraz prywatne (udzie- Przyznanie kredytu uzależnione jest

lane przez osoby fizyczne). Do najpopular- m.in. od zdolności kredytowej kredytobiorcy,

niejszych pożyczek pozabankowych zaliczyć czyli zdolności do spłaty zaciągniętego

można: zobowiązania z odsetkami w danym ter-

Pożyczki ratalne – są to zobowiązania minie, określanej na podstawie przedłożo-

zaciągane na wyższą kwotę (czasem znacz- nych przez kredytobiorcę dokumentów

nie wyższą) niż chwilówki, których spłaty i informacji.

FOT. ADOBE STOCK można dokonywać ratalnie. Zabezpieczenia kredytu, podobnie jak

Linia pożyczkowa – określona w umowie w przypadku pożyczki, mogą być osobiste

pula pieniędzy, z których może korzystać lub rzeczowe. Do najczęściej stosowanych

pożyczkobiorca pod warunkiem szybkiej zalicza się hipotekę, zastaw (na zasadach

regulacji podjętego zobowiązania w celu ogólnych lub rejestrowy), blokadę rachun-

14 PAŹDZIERNIKA 2020 77

FINANSOWANIE { CHARAKTERYSTYKA PRODUKTÓW I ZAGROŻENIA }

ków bankowych, weksel in blanco, porę-

czenie oraz poręczenie wekslowe.

Kredytodawcą może być jedynie bank lub

spółdzielcza kasa oszczędno-

ściowo-kredytowa.

Najpopularniejszy podział kredytów do-

konywany jest ze względu na cel, jakiemu

mają służyć kredytowane środki. Tak wy-

różniamy m.in.:

Kredyt mieszkaniowy (kredyt hipoteczny)

– udzielany na zakup mieszkania/domu lub

budowę domu jednorodzinnego. Cechuje go

długi okres spłaty i złożony proces weryfikacji

zdolności kredytowej kredytobiorcy. Bardzo

często jego zabezpieczeniem jest hipoteka

(stąd także często używane naprzemiennie

określenie kredyt hipoteczny; kredytodawca papierów dłużnych. Warunkiem jego uzy- – w określonych, comiesięcznych ratach.
skania jest pozytywna weryfikacja kredyto- Jest formą kredytu konsumpcyjnego.
będzie mógł dzięki niej dochodzić zwrotu wanego przedsięwzięcia pod względem
ekonomiczno-finansowym. Najczęściej cechuje Kredyt gotówkowy – jak wskazują eksperci,
wierzytelności z nieruchomości). się długim terminem spłaty na zróżnicowa- to jedna z najczęściej wybieranych przez
nych zasadach, a wypłacany może być w tran- Polaków forma zobowiązania. Choć udzielany
Kredyt konsumpcyjny – udzielany w celu szach lub w formie linii kredytowej. jest przez banki i podlega w dużej mierze
warunkom zawartym w Prawie bankowym,
opłacenia potrzeb konsumpcyjnych kredy- Do popularnych form to – co łączy go z pożyczką – przyznawany
kredytowania można jest na dowolny cel w formie określonej kwoty
tobiorcy. Wiązać może się np. z zakupem zaliczyć również: gotówki, a bank nie skontroluje sposobu
Kredyt odnawialny – którego popularnym wykorzystania przyznanych środków.
samochodu lub dużego sprzętu domowego, przykładem jest karta kredytowa. Taka
forma zaciągnięcia zobowiązania pozwala Kredyt konsumencki
ale może także zostać zaciągnięty na bieżące na ponowne skorzystanie z kredytu, jeśli Za umowę kredytu konsumenckiego, opi-
spłacimy w trakcie trwania umowy jego saną w Ustawie o kredycie konsumenckim
potrzeby gospodarstwa domowego. Jego część lub całość. Spłata w trakcie trwania z dn. 12 maja 2011 roku, może zostać
umowy sprawia, że wolny limit kredytu uznana zarówno umowa pożyczki, jak
zabezpieczeniem najczęściej są dochody odnawia się o wartość spłaty. Przyznanie i umowa kredytu w rozumieniu przepisów
karty kredytowej wiąże się z ustaleniem Prawa bankowego.
kredytobiorcy. Może być udzielany na różny limitu kredytowego dla kredytobiorcy. Warto
pamiętać, że kredyt „na karcie” cechuje się Umowa o kredyt konsumencki to „umowa
czas (od kilku miesięcy do kilku lub więcej relatywnie wysokim oprocentowaniem, o kredyt w wysokości nie większej niż
choć spłacenie transakcji bezgotówkowej 255 500 złotych albo równowartość tej
lat) i mieć różną wartość. dokonanej kartą kredytową w odpowiednio kwoty w walucie innej niż polska, który
krótkim czasie (najczęściej 1 miesiąca) kredytodawca w zakresie swojej działalności
Kredyt inwestycyjny – to kredyt, który pozwala spłacającemu na uniknięcie udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia
odsetek. konsumentowi”.
przeznaczony jest na zakup określonych
Kredyt ratalny (kredyt wiązany) – to forma Taki kredyt mogą zaciągnąć tylko osoby
inwestycji, np. akcji spółek giełdowych czy kredytu udzielanego na zakup konkretnego fizyczne na cele niezwiązane z jego dzia-
towaru (np. artykułów gospodarstwa do- łalnością zawodową lub gospodarczą. Kredyt
Czym jest RRSO? mowego, RTV, samochodu itp.), powiązanego konsumencki może być udzielony m.in.
z umową kupna-sprzedaży; udzielany naj- przez banki, spółdzielcze kasy oszczędno-
RRSO, rzeczywista roczna stopa częściej na podstawie zaświadczenia o do- ściowo-kredytowe (SKOK-i) czy instytucje FOT. ADOBE STOCK
oprocentowania – to wyrażony jako chodach i dokumentu tożsamości na okres pożyczkowe.
wartość procentowa w stosunku (zazwyczaj) nieprzekraczający 3–4 lat.
rocznym całkowity koszt kredytu, jaki Spłacany jest – jak wskazuje jego nazwa Ustawa o kredycie konsumenckim zobo-
ponosi konsument, a więc nie tylko wiązuje kredytodawcę kredytu konsumenc-
odsetek, ale również kosztów kiego do szczegółowego informowania
pozaodsetkowych (prowizji, składek o opłatach oraz kosztach kredytu. W umowie
na ubezpieczenie itp.). Kredytodaw-
ca lub pośrednik kredytowy – na
mocy ustawy o kredycie konsu-
menckim – jest zobowiązany
do poinformowania konsumentów
o RRSO oferowanych przez siebie
kredytów. Wskaźnik ten stanowi
czytelną podstawę do porównania
różnych produktów kredytowych.

78 14 PAŹDZIERNIKA 2020 prenumerata.GazetaPolska.pl

Bezpieczeństwo
finansowe

kredytu konsumenckiego (pisemnej) zna- lub pożyczek, a także badania zabezpiecze- zaprzestania spełniania wymaganych
leźć powinny się m.in. zasady i termin
spłaty kredytu, wysokość udzielonego nia i terminowości spłat. warunków.
kredytu, wysokość rocznej rzeczywistej
stopy oprocentowania (RRSO), wysokość Nadzorowi Komisji nie podlegają jednak Komisja Nadzoru Finansowego prowadzi
opłat, prowizji i innych kosztów pozaod-
setkowych, informacje o całkowitym koszcie instytucje pożyczkowe (opisane w ustawie również rejestr pośredników kredytowych.
kredytu oraz informacje o terminach, spo-
sobach i  skutkach odstąpienia od o kredycie konsumenckim), czyli przed- Pośrednikiem może być osoba fizyczna, która
umowy.
siębiorstwa-kredytodawcy inne niż banki nie była karana za wyżej wymienione prze-
Instytucje nadzorujące rynek
Generalny nadzór nad rynkiem finanso- lub SKOK-i, o minimalnym stępstwa, osoba prawna,
wym w Polsce sprawuje Komisja Nadzoru
Finansowego (KNF). Komisja pełni nadzór Kredytodawcąkapitale zakładowym 200 tys. której członkowie zarządu
jednak tylko nad częścią instytucji mogą- spełniają warunek niekaral-
cych udzielać pożyczek lub kredytów – zł, pokrytym wkładem
mowa tutaj o bankach, oddziałach i przed- może byćpieniężnym. ności lub spełniająca ten
stawicielstwach banków zagranicznych Warto jednak zauważyć, warunek spółka nieposia-
oraz oddziałach i przedstawicielstwach
instytucji kredytowych (podmiotów ma- jedynie bank lubże aby instytucja pożycz- dająca osobowości prawnej.
jących siedzibę poza granicami Polski, na Podobnie jak w przypadku
terenie jednego z krajów UE, prowadzących kowa podjęła działalność,
działalność na własny rachunek i we wła- spółdzielcza kasa
snym imieniu). KNF nadzoruje również powinna uprzednio uzyskać oszczędnościowo- instytucji pożyczkowych,
działalność spółdzielczych kas oszczęd- wpis do rejestru instytucji w związku z niespełnianiem
nościowo-kredytowych (SKOK). pożyczkowych prowadzo- określonych wymogów KNF

KNF jest uprawomocniona do badania kredytowa.nego przez KNF. Aby zna- może odmówić wpisu do re-
zgodności udzielanych przez nie kredytów jestru lub dokonać
leźć się w rejestrze, firma
musi złożyć do Komisji skreślenia.

wniosek, w którym zawie- Wpis do rejestru nie ozna-

rać powinny się m.in. adres siedziby spółki, cza jednak uprawnień KNF do żądania od

numer w Krajowym Rejestrze Sądowym instytucji pożyczkowych lub pośredników

(KRS), NIP oraz dane członków zarządu kredytów informacji lub wyjaśnień oraz

i zaświadczenia o ich niekaralności, jak do kontrolowania ich działalności przewi-

również niekaralności członków rady nad- dzianych przepisami prawa.

zorczej i komisji rewizyjnej lub prokurenta. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumen-

W przypadku niespełnienia warunków KNF tów sprawuje nadzór nad zgodnością za-

może odmówić wpisu do rejestru lub wy- wieranych umów z przepisami prawa. Urząd

kreślić podmiot z rejestru w przypadku może badać wzorce umów kredytów lub

Cechy kredytu i pożyczki

Kredyt Pożyczka

Podstawa prawna Prawo bankowe (Dz.U. 1997 nr 140 poz. 939), Kodeks cywilny (Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93),
umowy art. 69-79a; ustawa o kredycie konsumenckim art. 720-724; ustawa o kredycie konsumenckim
(Dz.U. 2011 nr 126 poz. 715) (Dz.U. 2011 nr 126 poz. 715)

Podmiot udzielający Bank lub spółdzielcza kasa oszczędnościowa- Bank, SKOK, firma pożyczkowa (instytucja

-kredytowa (SKOK); a także instytucja pożyczko- pożyczkowa), kasa pożyczkowa, spółdzielnia,

wa (w przypadku kredytu konsumenckiego). osoba fizyczna itp.

Forma umowy Pisemna Ustna lub pisemna (gdy wartość przekracza
1000 zł istnieje konieczność zachowania formy
dokumentowej)

Przedmiot Suma pieniędzy w określonej walucie Określona ilość pieniędzy lub rzeczy
oznaczonych tylko co do gatunku

Cel Konkretny, określony w umowie Dowolny
Zabezpieczenie
Odpłatność Wymagane Dobrowolne

Obowiązkowa (koszty odsetkowe oraz pozaod- Dowolna, choć bardzo często istniejąca
setkowe tj. prowizje, ubezpieczenie itp.) w postaci odsetek

14 PAŹDZIERNIKA 2020 79

FINANSOWANIE { CHARAKTERYSTYKA PRODUKTÓW I ZAGROŻENIA }

pożyczek i sposobu ich realizacji niezależnie kredytodawcy, warto sprawdzić m.in. listę warunki odstąpienia od umowy, szczegóły FOT. ADOBE STOCK
od sprawowania nad nimi nadzoru przez ostrzeżeń publicznych KNF, rejestr instytucji dotyczące spłaty kredytu przed terminem.
KNF. Dla przykładu, UOKiK skutecznie pożyczkowych, komunikaty dostępne na Przed podpisaniem umowy kredytobiorca
interweniował w przypadku egzekwowania stronach internetowych Urzędu Ochrony powinien otrzymać również bezpłatny pro-
przez banki zapisu art. 49 ustawy o kredycie Konkurencji i Konsumentów oraz Rzecznika jekt umowy do wglądu.
konsumenckim. W efekcie 14 banków za- Finansowego, jak i prześledzić doniesienia
deklarowało gotowość do wypłaty części medialne. Warunki odstąpienia od umowy. Należy
opłat, które zostały pobrane mimo wcze- pamiętać, że każdy kredytobiorca ma prawo
śniejszej spłaty kredytu konsumenckiego Uwaga na opłaty „przygotowawcze” odstąpić od umowy kredytu konsumenckiego
i zmianę praktyk w tym zakresie. i „przedwstępne umowy”. Jak informuje w ciągu 14 dni od jej zawarcia i nie może
UOKiK, opłaty przygotowawcze mogą wiązać się to z żadnymi kosztami takimi jak
Zapisy umów i praktyki stosowane przez wchodzić w skład całkowitych kosztów np. kary umowne czy zatrzymanie opłaty
instytucje udzielające kredytów są także kredytu, jednak gdy umowa kredytowa nie przygotowawczej. Odstępując od umowy we
obiektem obserwacji i uwag ze strony zostanie zawarta, zgodnie z prawem (ustawą wskazanym terminie, kredytobiorca zobo-
Rzecznika Finansowego (RF). W raporcie o kredycie konsumenckim) opłaty powinny wiązany jest do zwrotu kwoty kredytu wraz
RF z grudnia 2018 roku czytamy, że „[Rzecz- zostać niezwłocznie zwrócone. Urząd zaleca z odsetkami (narosłymi od wypłaty kredytu).
nik Finansowy] nie mógł pominąć sygnałów jednocześnie ostrożność, kiedy kredytodawcy Ma na to 30 dni od momentu złożenia
od klientów dotyczących sytuacji, w których wymagają „uiszczenia jakichkolwiek opłat oświadczenia o odstąpieniu od umowy.
rolę pożyczkodawcy odgrywają osoby lub przed zawarciem umowy oraz proponują
firmy niebędące podmiotami rynku finan- zawieranie skomplikowanych i niezrozu- Wysokość odsetek. Należy wiedzieć, że
sowego. Wobec takich podmiotów Rzecznik miałych umów przedwstępnych, z których maksymalne odsetki – zgodnie z zapisami
Finansowy nie ma możliwości podjęcia nie wynikają żadne konkretne zobowiązania Kodeksu cywilnego – nie mogą być wyższe
skutecznych działań. Będąc jednak pod- dotyczące ewentualnego kredytu”. niż dwukrotność odsetek ustawowych.
miotem powołanym do działań na rzecz Obecnie maksymalne odsetki wynieść mogą
ochrony szeroko pojętych klientów usług Właściwy pakiet informacji dla kredyto- nie więcej niż 7,2 proc.
finansowych, jest on zobowiązany – obok biorcy. Ustawa o kredycie konsumenckim
przekazywania informacji odpowiednim określiła wzór formularza informacyjnego Odsetki maksymalne = 2 x (stopa refe-
organom – do publicznej prezentacji takich dotyczącego kredytu konsumenckiego, rencyjna NBP + 3,5 proc.)
przypadków w ramach edukacji i ostrzeżenia w którym kredytodawca musi opisać rodzaj
przed podpisywaniem takich umów”. kredytu, całkowitą jego kwotę, termin Prawo reguluje również maksymalną wy-
i sposób jego wypłaty, czas obowiązywania sokość odsetek za opóźnienie w spłacie
Na co zwracać uwagę umowy kredytowej, zasady i terminy spłaty, kredytu. Nie mogą one przekroczyć dwu-
w umowach kredytów całkowitą kwotę do zapłaty, wymagane krotności odsetek ustawowych za opóźnienie.
i pożyczek? zabezpieczenie kredytu, stopę oprocento- Obecnie nie mogą być wyższe niż 11,2 proc.
Zanim zdecydujemy się na kredyt lub po- wania kredytu i warunki jej zmiany, rzeczy-
życzkę, warto wiedzieć, na co powinniśmy wistą roczną stopę oprocentowania, obo- Odsetki maksymalne za opóźnienie = 2 x
zwrócić szczególną uwagę przy zawieraniu wiązek zawarcia ewentualnej umowy (stopa referencyjna NBP + 5,5 proc.)
umowy. Wiele obowiązków, szczególnie dodatkowej, koszty, jakie konsument poniesie
informacyjnych, nałożyła na kredytodawców w związku z umową, skutki braku płatności, Całkowity koszt kredytu. Składają się na
wprowadzona w 2011 roku ustawa o kre- niego zarówno odsetki, jak i koszty poza-
dycie konsumenckim. Trzeba jednak mieć odsetkowe, w skład których wchodzą m.
na uwadze, że nie każda pożyczka lub kredyt in. opłaty, prowizje, podatki, marże oraz
podlegają zapisom tej ustawy (choć część koszty usług dodatkowych, takich jak np.
z nich jest zbliżona do zasad udzielania
kredytów hipotecznych).

W poniższym zestawieniu przedstawiliśmy
kilka najważniejszych aspektów, na które
należy zwrócić uwagę przy zawieraniu
umowy kredytowej.

Sprawdzenie wiarygodności kredytodawcy.
W poprzednim rozdziale poruszyliśmy
kwestie nadzoru nad instytucjami oferują-
cymi kredyty oraz pożyczki i ich praktykami.
Zanim podejmiemy decyzję o wyborze

80 14 PAŹDZIERNIKA 2020 prenumerata.GazetaPolska.pl

Bezpieczeństwo
finansowe

ubezpieczenie kredytu. Według ustawy większą część portfela kredytowego polskich zł, co stanowiło 23 proc. wartości kredyto-
o kredycie konsumenckim maksymalna gospodarstw domowych, bo aż 62 proc. wego portfela gospodarstw domowych.
kwota pozaodsetkowych kosztów kredytu (w ujęciu wartościowym), stanowiły kredyty
(MPKK) nie może przekroczyć 100 proc. mieszkaniowe, których wartość wyceniono Jak wynika z przytoczonego w raporcie
kapitału udzielonego kredytu. na 468,5 mld zł. ZBP InfoKREDYT badania z kwietnia
2019 roku, niemal 45 proc. ankietowanych
Można wyrazić to wzorem: W II kwartale 2020 roku liczba udzielo- stwierdziło, że kredyt konsumpcyjny zaciąga
MPKK ≤ (K*25%) + [K*(n/R)*30%], nych kredytów mieszkaniowych przekroczyła w celu zakupu większych dóbr konsump-
gdzie K oznacza całkowitą kwotę kredytu, poziom 45 tys. sztuk, była więc niższa od cyjnych (samochodu, sprzętu RTV lub AGD),
n – okres spłaty wyrażony w dniach, a R rezultatu poprzedniego kwartału „tylko” a niemal co trzeci środki z kredytu zamierzał
– liczbę dni w roku. o niecałe 20 proc., a spadek łącznej wartości poświęcić na remont mieszkania.
Wysokość rzeczywistej rocznej stopy udzielonych kredytów wyniósł prawie
oprocentowania (RRSO). Informacje o RRSO 19 proc. – stwierdził cytowany w raporcie Wynika tak również z opublikowanego
poszczególnych kredytów pozwalają kre- AMRON SARFiN dotyczącego II kwartału w lutym 2020 raportu „Preferencje pożycz-
dytobiorcom na rzetelne i bezpośrednie 2020 roku dr Jacek Furga, przewodniczący kowe Polaków”, przygotowanego przez
porównanie ofert. Im niższe RRSO, tym Komitetu ds. Finansowania Nieruchomości Federację Konsumentów (FK) oraz Fundację
kredyt jest „tańszy”. [Patrz:ramka] Związku Banków Polskich. Dodał, że Rozwoju Rynku Finansowego (FRRF),
wstępne dane z lipca wskazywały na rosnący w którym remont mieszkania jako powód
Na co Polacy zaciągają kredyty trend akcji kredytowej. zaciągnięcia pożyczki lub kredytu deklaruje
i pożyczki? nieco ponad 34 proc. Polaków. Często środki
Jak wynika z danych Komisji Nadzoru Fi- Według danych KNF w czerwcu 2020 roku te przeznaczamy również na leczenie, wy-
nansowego za czerwiec 2020 roku, naj- zobowiązania Polaków z tytułu kredytów posażenie mieszkania, zakup auta lub
konsumpcyjnych wynosiły blisko 180 mld motocykla oraz zakup sprzętu AGD i RTV.

Krótka historia pożyczania pieniędzy – od lichwiarzy do pożyczek
społecznościowych

Pierwsze pożyczki mogą być tak stare, jak historia ludzkości. Po Florencji, centrum pieniądza stała się Holandia,
Początkowo przedmiotem mogły być zwierzęta lub narzę- a w szczególności – Amsterdam, którego potęga wzrosła
dzia, a o odsetkach raczej trudno było mówić. Jednak już ok. w obliczu dalekomorskich wypraw. Kredyty napędzały
1800 roku przed Chrystusem oprocentowanie pożyczek handel międzynarodowy, a wśród klientów holenderskich
wydawało się oczywiste – potwierdza to chociażby odkryte banków – obok kupców – znaleźć można było rządy
przez archeologów archiwum finansisty Dumuzi-gamila z Ur państw. W dobie rewolucji przemysłowej stolicą bankowo-
w Mezopotamii. Udzielał on wysokooprocentowanych ści został Londyn, a tamtejsi finansiści udzielali pożyczek
pożyczek rzemieślnikom, a także kredytów na wyprawy rozwijającym się kopalniom oraz manufakturom. Pod
morskie. Potem kredytowaniem wypraw zajęli się Grecy, koniec XIX w. podaż kredytów w Europie była bardzo
a centrum finansowym stało się Delos na Morzu Egejskim. wysoka, nie brakowało lichwiarskich pożyczek dla robotni-
Kredyty były oprocentowane lichwiarsko, a za niespłacanie ków oraz przedsiębiorstw działających „na kredyt”,
zobowiązań groziła niewola lub banicja. których upadek komplikował sytuację
banków-kredytodawców.
Kościół katolicki w średniowieczu potępiał i zabraniał lichwy.
Pożyczki na procent krytykowali m.in. doktorzy Kościoła XX wiek, a szczególnie pierwsza jego połowa – upłynęła
– św. Augustyn oraz św. Tomasz z Akwinu. Trudno się pod znakiem wojen i wielkich kryzysów. Konieczne były
dziwić, skoro oprocentowanie „kredytów konsumpcyjnych” regulacje działalności banków, powstały również wielkie
w wiekach średnich potrafiło wynosić nawet 60 proc. Rynek instytucje finansowe o międzynarodowym zasięgu. Kolejną
pożyczkowy w Europie nakręcały również wyprawy krzyżowe rewolucję przyniósł internet, który umożliwił podjęcie
– rycerstwo zapożyczało się nierzadko, by wyruszyć na pożyczki bez wychodzenia z domu, a także pozwolił na
krucjatę. Kolejne wieki to szybki rozwój banków, szczególnie tworzenie sieci social lendingowych, które pozwalają
w północnych Włoszech, a dziedzictwo Ur i Delos kontynu- „kojarzyć” potencjalnych pożyczkobiorców z pożyczko-
owała Florencja, a klientami tamtejszych banków stali się dawcami. [Opracowane za: M. Szaleniec, „Historia życia
monarchowie, a nawet papieże. na kredyt”]

14 PAŹDZIERNIKA 2020 81

FINANSOWANIE { CHARAKTERYSTYKA PRODUKTÓW I ZAGROŻENIA }

Kredyty hipoteczne i konsumpcyjne w portfelach Polaków
Kredyty dla gospodarstw domowych (wartość bilansowa brutto w mld złotych)
[za: KNF, Raporty o sytuacji banków (publikacje z lat 2015-2020)]

Kredyty mieszkaniowe XII 2014 XII 2015 XII 2016 XII 2017 XII 2018 XII 2019
Kredyty konsumpcyjne 355,9 381,3 400,3 394,3 421,4 448,9
131,6 140,2 150,2 163,2 171,5 179,5

Do wydatkowania pieniędzy z kredytu na najwyższy odsetek długu posiada Estonia wyższy odsetek w grupie wiekowej 18–34: FOT. ADOBE STOCK
bieżące potrzeby przyznaje się 14 proc. (79 proc.), najniższy sąsiednia Łotwa kolejno 13 i 11 proc.). Z tego samego
badanych, a co 10. z ankietowanych zaciąga (42 proc.). raportu wynika również, że do problemów
kredyt na pokrycie innych zobowiązań ze spłatą pożyczki lub kredytu (obecnie
finansowych. Pułapka zadłużenia. Czy lub w przeszłości) przyznaje się łącznie
Polacy spłacają swoje długi? niemal co czwarty ankietowany.
Według raportu FK i FRRF posiadanie Zaciągamy kredyt lub pożyczkę na zakup,
w ciągu ostatnich 12 miesięcy zobowiązania który planowaliśmy od pewnego czasu. Jakie wyjście z problemów ze spłatą
wynikającego z posiadanej pożyczki lub Nie najgorzej oceniamy swoją sytuację najlepiej oceniają ankietowani w badaniu
kredytu deklarowało 45 proc. badanych finansową, a nasze oczekiwania potwierdza „Preferencje pożyczkowe Polaków”?
Polaków. 19 proc. nie wykluczyło, że zacią- również bank, który przyznał nam zdolność Niemal 60 proc. twierdzi, że jest to po-
gnie pożyczkę w  ciągu kolejnych kredytową. Wyobraźmy sobie, że począt- informowanie o problemie pożyczkodawcy
12 miesięcy. kowo spłacamy regularnie raty zaciągniętego i próba stworzenia nowego planu spłaty
zobowiązania, jednak nasza sytuacja za- zobowiązania lub jej tymczasowego za-
Raport wskazuje również, że Polacy znacz- wodowa niespodziewanie zaczęła ulegać wieszenia. 38 proc. Polaków twierdzi, że
nie chętniej pożyczają pieniądze od osób pogorszeniu, a co za tym idzie, pogarsza dobrze jest pożyczyć pieniądze od kogoś
bliskich i banków aniżeli od firm pożycz- się nasza sytuacja materialna. Pieniądze bliskiego, 9 proc, że rozwiązaniem jest
kowych. 63 proc. badanych stwierdziło, że przeznaczamy na bieżące wydatki, a raty kolejna pożyczka lub kredyt na spłatę
nigdy nie zaciągnęło zobowiązania wobec kredytu odsuwamy na dalszy plan – tym- zaciągnięta w tej samej firmie, a 7 proc.
firmy pożyczkowej. Analogicznie, w przy- czasem dług rośnie, kumulowany dodat- – że należy pożyczyć pieniądze w innej
padku banków odsetek ten wynosił 21 proc. kowo m.in. przez odsetki za opóźnienie. firmie.
Żeby uwolnić się od niego, pozostaje nam
„Polacy są ostrożni w zaciąganiu zobo- zaciągnięcie kolejnego zobowiązania, które Wskazywaną przez ekspertów szansą na
wiązań finansowych. Po kredyty oraz po- także trzeba będzie spłacić, a z tym jest wyjście ze spirali zadłużenia jest na samym
życzki sięgają głównie w sytuacji, gdy w ich coraz trudniej. Pogarsza się nasza historia początku ocena bieżącej sytuacji – analiza,
życiu pojawia się nagły wydatek lub potrzeba, kredytowa, a utrata zdolności kredytowej wobec kogo mamy największe zobowiązania
z którą nie można czekać” – piszą autorzy nie pozwala nam na zaciągnięcie kolejnych i w jakim tempie rosną odsetki – co pozwala
raportu „Preferencje pożyczkowe zobowiązań w bankach. Ratujemy się się- dostrzec, które zobowiązanie należy pokryć
Polaków”. gając po drogie pożyczki od instytucji w pierwszej kolejności. Konieczne jest
pożyczkowej lub innych, niekoniecznie także rozważenie cięć w domowym budżecie
Jak wygląda zadłużenie Polaków na tle sprawdzonych i wiarygodnych źródeł. oraz przeanalizowanie możliwych źródeł
obywateli innych krajów? Jak wynika z ra- A dług rośnie... dodatkowego dochodu (nieobarczonego
portu Organizacji Współpracy Gospodarczej koniecznością spłaty – np. dodatkowa praca,
i Rozwoju (OECD – ang. Organisation for Jest to tak zwana pułapka zadłużenia, sprzedaż posiadanej nieruchomości lub
Economic Co-operation and Development), zwana również spiralą zadłużenia. Można rzeczy ruchomej). Spłata zobowiązań po-
dotyczącego zadłużenia gospodarstw do- zdefiniować ją krótko jako sytuację, winna stać się priorytetem.
mowych liczonego jako odsetek dochodu, w której posiadamy więcej długów (zo-
według danych za rok 2018 w Polsce odsetek bowiązań) niż jesteśmy w stanie spłacić. Kolejną radą jest próba porozumienia się
ten wyniósł 63 proc. Dla porównania na Aby je pokryć, zaciągamy kolejne z pożyczkodawcami oraz firmami windy-
Węgrzech miał on wartość 42 proc., w Cze- zobowiązanie. kacyjnymi. Możliwe będzie np. stworzenie
chach 68 proc., w Niemczech zaś 95 proc. nowego planu spłaty zadłużenia lub zmniej-
Wysoki odsetek zadłużenia względem do- Sytuacja nie jest rzadka. Jak wynika szenie wysokości rat. Eksperci są zgodni,
chodu widoczny jest w krajach skandynaw- z omawianego już raportu „Preferencje że najgorsze w przypadku spirali zadłużenia
skich. W Norwegii wskaźnik ten wynosi pożyczkowe Polaków”, 11 proc. ankieto- jest ukrywanie się i zerwanie kontaktów
238 proc, a w Danii aż 282 proc. Wysoki wanych jako powód zaciągnięcia kredytu z pożyczkobiorcami. Skutkować może to
odsetek długu względem dochodu gospo- lub pożyczki wskazuje spłatę innych zo- w finale licytacją naszego majątku przez
darstw domowych można zaobserwować bowiązań finansowych, a 9 proc. konkretnie komornika.
również w Holandii oraz w Szwajcarii. spłatę innego kredytu lub pożyczki (naj-
Wśród krajów byłego bloku wschodniego, Ważnym rozwiązaniem ułatwiającym
uwzględnionych w statystykach OECD, wyjście ze spirali zadłużenia jest kredyt

82 14 PAŹDZIERNIKA 2020 prenumerata.GazetaPolska.pl

Bezpieczeństwo
finansowe

również syndykowi), informację o osią-

gniętych w ostatnich 6 miesiącach do-

chodach oraz spis wierzytelności do spłaty

i wierzycieli.

Właściwy dla miejsca gospodarczy wydział

upadłościowy sądu rejonowego rozpoznaje

wniosek i orzeka o możliwym ogłoszeniu

upadłości. Następnie określa tryb dalszego

postępowania upadłościowego.

Według ostatniej nowelizacji prawa sąd

w rozpoznaniu wniosku o ogłoszenie upa-

dłości nie będzie badał przyczyn niewypła-

calności. Będzie miało to znaczenie w dalszej

części postępowania, już po ogłoszeniu

konsolidacyjny. To, mówiąc ogólnie, po- czas zobowiązania. Według danych za maj upadłości. Nowelizacja uwzględnia również
łączenie kilku kredytów w jeden. To nowe 2020 roku indeks, obliczany jako liczba
zobowiązanie kredytowe, poprzez które osób z niepłaconym zadłużeniem na 1000 do- możliwość porozumienia dłużnika z wie-
spłacamy – za pośrednictwem banku rosłych mieszkańców Polski, miał wartość
udzielającego konsolidacji – pozostałe 91,0. Niespełna 3 lata wcześniej, w czerwcu rzycielem – wówczas, jeśli sąd uzna, że taka
zobowiązania. Rata kredytu konsolidacyj- 2017 roku, wynosił on niespełna 77.
nego jest często niższa niż suma rat po- szansa istnieje, może wstrzymać rozpoznanie
przednich kredytów czy pożyczek. Wiąże Czym jest upadłość
się to jednak z tym, że okres kredytowania konsumencka? wniosku o upadłość.
zostanie wydłużony, a ostateczny koszt Upadłość konsumencka w polskim prawie
kredytu – wyższy. pojawiła się w 2009 roku i od tamtego czasu Gdy syndyk zlicytuje możliwy do zbycia
kilkukrotnie przepisy doczekały się nowe-
Jak wynika z opublikowanego w lipcu lizacji liberalizującej przesłanki, od istnienia majątek dłużnika, następuje ustalenie planu
2020 roku raportu InfoDług, uwzględnia- których uzależnia się ogłoszenie upadłości.
jącego informacje z baz BIK, łączna kwota Upadłość konsumencka stwarza szansę spłaty zaległych zobowiązań, czym zajmuje
zaległych zobowiązań kredytowych wynosi umorzenia lub zredukowania zobowiązań,
ponad 38 mld zł, a liczba osób, które nie z których spłatą kredytobiorca nie może się wraz z wierzycielami sąd, uwzględniając
regulują terminowo zobowiązań, przekra- sobie poradzić.
cza 1,25 mln. Oznacza to, że średnia za- sytuację dłużnika. Standardowo – plan
ległość kredytowa każdego z dłużników Kto może wnioskować o ogłoszenie
wynosi ponad 30 tys. zł. Najwyższa średnia upadłości konsumenckiej? Przede wszyst- rozpisany zostaje na 3 lata (w przypadku
zaległość dotyczy osób w wieku 45–54 lata kim musi to być osoba fizyczna, która nie
(46 438 zł per capita). prowadzi działalności gospodarczej (w chwili nierzetelnych dłużników może zostać wy-
składania wniosku do sądu). To jedna
Jak można odczytać z przedstawionego z przesłanek – drugą jest niewypłacalność dłużony nawet do 7 lat).
w raporcie InfoDług Indeksu Zaległych dłużnika. We wniosku dłużnik musi m.
Płatności Polaków (uwzględniającego in. przedstawić „aktualny i zupełny” Jeśli sąd stwierdzi, że w tym czasie dłużnik
zobowiązania kredytowe i pozakredytowe), wykaz swojego majątku z szacunkową
sukcesywnie rośnie liczba Polaków mają- wyceną (zostanie on potem przedstawiony – przy zachowaniu środków koniecznych
cych na swoim koncie niezapłacone na
do codziennego życia – nie jest w stanie

całkowicie wyjść z długów, umarza niemoż-

liwą do spłaty część zobowiązań – informuje

Ministerstwo Sprawiedliwości.

Z roku na rok rośnie liczba składanych

do sądów wniosków o upadłość konsu-

mencką, a według przewidywań resortu

sprawiedliwości ostatnia nowelizacja prze-

pisów sprawi, że wnioskodawców znacząco

przybędzie. n



Więcej informacji na stronie

www.niezalezna.pl/nbp

FOT. ADOBE STOCK *** kredytodawcę. Prześledziliśmy również, wskaźnik. Przedstawiliśmy zagrożenia,
jakie instytucje odpowiadają za nadzór jakie wiążą się z niespłacaniem na czas
Chociaż w codziennym, potocznym nad kredytodawcami i na co należy kredytów i sposoby wyjścia ze spirali
języku pożyczka i kredyt wypowiadane zwracać szczególną uwagę przy zadłużenia. Mamy nadzieję, że nasze
są zamiennie, to staraliśmy się pokazać podpisywaniu umów kredytu lub pożycz- porady pozwolą wybrać właściwe
najważniejsze różnice między tymi ki. Wskazaliśmy także, jaką maksymalną produkty kredytowe lub pożyczkowe
dwoma produktami. Przedstawiliśmy, wysokość mogą mieć odsetki, koszty i będą stanowiły przestrogę przed
czym jest umowa kredytu konsumenckie- pozaodsetkowe oraz jak wylicza się różnymi, nie zawsze uczciwymi praktyka-
go i jakie obowiązki nakłada na RRSO i do czego przydatny jest ten mi niektórych kredytodawców.

14 PAŹDZIERNIKA 2020 83

Ryszard
Kapuściński

PREZES KLUBÓW „GP”

Sukces VII Zjazdu Klubów „GP” VII Zjazd Klubów „GP” z USA i Kanady to już drugi zjazd, który odbywał się wirtualnie. FOT. ARCH.
z USA i Kanady – online 2020
sko-Katyńskim. – Chcę szczególne podziękowania skierować do
Podczas VII Zjazdu Klubów „Gazety Polskiej” z USA całej Polonii, do klubów „Gazety Polskiej”, ale naprawdę przede
wszystkim do Komitetu Smoleńsko-Katyńskiego, którym kieruje
i Kanady – online 2020 na specjalnym portalu pan Tadeusz Antoniak. Nie mam wątpliwości, że bez klubów
„Gazety Polskiej” i bez waszego komitetu smoleńskiego kwestie
zarejestrowało się kilkaset osób, które mogły związane z badaniem dramatu smoleńskiego zapewne nie mogłyby
być tak długo obecne wśród Polaków. Zapewniam, że doprowa-
obserwować zjazd i brać w nim czynny udział. dzimy do końca badanie tej tragedii, ale też do procesu, który
ostatecznie winnych wskaże i wyciągnie wszystkie konsekwencje
P ilnujmy Polski” – to główny temat zjazdu i głównie wobec tych, którzy ten zamach przygotowali, zrealizowali, jak
o sprawach polskich rozmawiano na zjeździe, ale i tych, którzy go tolerowali i współpracowali – powiedział Antoni
dużo uwagi poświęcono również zbliżającym się Macierewicz. Odnosząc się do aktualnej sytuacji politycznej w Pol-
wyborom prezydenckim w Stanach Zjednoczonych. sce, stwierdził: – Wcześniej nie zdarzyło się jeszcze tak, czego my
Zastanawiano się, jak Polonia może się włączyć jesteśmy obecnie świadkami, że patriotyczna partia polityczna
w kampanię wyborczą prezydenta Donalda Trumpa. Dużo systematycznie wygrywa wybory z jednoznaczną większością.
uwagi poświęcono lewicowej ofensywie ideologicznej, która Skupiliśmy się przede wszystkim na sprawach socjalnych, spo-
powoli dociera do Polski. To już drugi zjazd, który ze względu łecznych. Nie jest to przypadek. Wynika to z wcześniejszego spy-
na epidemię koronawirusa zorganizowany został wirtualnie. chania na margines większości społeczeństwa, traktowania go
Pierwszym był tegoroczny XV Zjazd Klubów „Gazety Polskiej” jako siły roboczej – wskazał wiceprezes PiS. Mówił też o zagro-
– online, który ze względu na liczbę uczestników zapewne żeniach związanych ze współczesną sytuacją w Polsce i na świecie.
przejdzie do historii. To nowość w Polsce, a może i w Europie. Wskazywał m.in. na dążenie niektórych europejskich polityków
To nowy sposób spotkań, budowania społeczeństwa obywa- do zatarcia granic i stworzenia „państwa Europa”. Ale dużo więk-
telskiego, otwierający nowe możliwości rozmowy i wymiany szym zagrożeniem, według Marszałka Seniora, jest ofensywa
pomysłów. Podczas zjazdu można było zadawać pytania go- ideologiczna, jaką niesie ze sobą rozprzestrzenianie się ideologii
ściom zjazdu, rozmawiać na czacie widocznym cały czas LGBT. – Tolerowanie ideologii LGBT i jej ingerencji w wychowanie
równolegle z toczącym się na żywo panelem. W zjeździe udział młodzieży prowadzić będzie właśnie do upowszechniania ideologii
wzięły kluby „Gazety Polskiej” m.in. z: Filadelfii, Chicago, przestępczej wśród młodzieży polskiej i może doprowadzić do
Nowego Jorku, New Jersey, New Port Richey (Floryda), Bo- rozpadu narodu. Widzimy to w wielu krajach na świecie, widzimy,
stonu, Toronto GTA, Hamilton (Kanada), Michigan, Winnipeg do jakich konsekwencji to prowadzi. Na to chcę zwrócić uwagę,
(Kanada), Los Angeles, Ottawy (Kanada), Waszyngtonu, ponieważ LGBT jest jedynie otoczką i narzędziem, które chce
a także z Londynu, Paryża i Polski. doprowadzić do zniszczenia Polski jako niepodległego narodu
– zakończył swoje wystąpienie marszałek Antoni Macierewicz.
Po części oficjalnej, w której głos zabrali: Tomasz Sakiewicz,
Marcin Rusiński, Tadeusz Antoniak i Ryszard Kapuściński, Gościem specjalnym na zjeździe był też konsul generalny RP
z klubowiczami pomodlił się ks. Jarosław Wąsowicz. Jako pierw- w Nowym Jorku Adrian Kubicki, który mówił o trudnej sytuacji
szy głos zabrał gość honorowy zjazdu Marszałek Senior Antoni w Stanach Zjednoczonych w związku z epidemią koronawirusa
Macierewicz. Później z klubowiczami rozmawiali: Paweł Pie- i zbliżającymi się wyborami prezydenckimi. – Przed nami ostatnia
karczyk, Marian Kowalski, Piotr Walentynowicz, konsul gene-
ralny RP w Nowym Jorku Adrian Kubicki, Piotr Dziadul, Andrzej
Pawłowicz, Małgorzata Schulz (Los Angeles), Jurek Lizak
(Toronto GTA), Marek Iwanek (Hamilton Kanada), Małgorzata
Bojko (Filadelfia), Aneta Antkowiak (Filadelfia), Halina Za-
wadzka (Chicago), Mirosława Dulczewska (Chicago), Grzegorz
Strzemecki.

Marszałek Antoni Macierewicz podziękował wszystkim patriotom
działającym w klubach „Gazety Polskiej” i w Komitecie Smoleń-

84 14 PAŹDZIERNIKA 2020 www.prenumerata.swsmedia.pl

którzy mają kontakty z Rosją poprzez Russia Today czy Sputnika,

czy wymianę kontaktów, jak to oni nazywają, społecznych – po-

wiedział redaktor naczelny „Gazety Polskiej”.

O sytuacji w Polsce mówił też Marian Kowalski. – Jesteśmy

świadkami czegoś, co niektórzy nazywają wojną kulturową, a ja

nazywam raczej rewolucją kulturalną. Podobne wydarzenia

miały miejsce w Chinach w latach 60., gdy rozbestwione chłystki

atakowały świątynie, miejsca kultury, w końcu ludzi. W Polsce

ta rewolucja ma się jak najlepiej z powodu swojej, według mnie,

bezkarności i o to mam pretensje do państwa. Ta bezkarność

tylko rozzuchwala aktywistów tęczowej flagi – podsumował

Marian Kowalski.

– Mamy przed sobą drugie bardzo ważne wybory, wybory

w USA. Można powiedzieć, że nie zdarzało się to często w hi-

storii, aby wynik wyborów w USA mógł mieć taki wpływ na

światową geopolitykę. Tu oczywiście ogromna rola Polonii i or-

ganizacji społecznych, bo chodzi tu o polską rację stanu, ale

prosta przed wyborami prezydenckimi, w pewnym sensie ostatnia i wzmocnienie znaczenia Polonii – mówił z kolei koordynator
szansa, żeby wpływać na to, jak Polacy będą głosować. Będziemy
zachęcać naszych rodaków, żeby wzięli udział w wyborach prezy- klubów „Gazety Polskiej” w USA i Kanadzie Maciej Rusiński.
denckich. Jednocześnie gorąca prośba, abyście państwo zrobili co
w waszej mocy, żeby sprawić, że nasi rodacy zagłosują w taki Małgorzata Schulz, przewodnicząca klubu „GP” w Los Ange-
sposób, który będzie dla Polski jak najbardziej korzystny. Potrzebna
jest duża mobilizacja. Bardzo potrzebne są działania, które pokażą, les, potwierdziła, że aktywność Polaków w amerykańskiej kam-
jak aktywna jest Polonia – apelował konsul Adrian Kubicki.
panii wyborczej będzie bardzo ważna. – Obecnie istotne wydaje
Redaktor naczelny „Gazety Polskiej” Tomasz Sakiewicz, nawią-
zując do wyborów w Stanach Zjednoczonych, zwrócił uwagę na się wyjście poza nasze grono i zwrócenie się do Amerykanów,
mobilizację środowisk polonijnych, w tym również klubów „Gazety
Polskiej”. – Sprawy geopolityczne, bezpieczeństwa, będą odgry- tak aby mogli zobaczyć, kim jesteśmy, jacy są Polacy i czym jest
wały w najbliższym czasie kluczową rolę. Na świecie robi się
gorąco i jest dla nas ważne, kto będzie rządził w Stanach Zjed- Polska. Podjęcie inicjatywy „Pilnujmy Polski” staje się teraz
noczonych. To nie tylko kwestia ideologii czy tego, jak będzie
wyglądał rynek polityczny, jakie będą relacje z polskim rządem, bardziej konieczne – stwierdziła.
ale jaka będzie współpraca w kwestii obrony. Dla nas te wybory
też mają bardzo duże znaczenie – podkreślał Tomasz Sakiewicz. Za wielodniową ciężką pracę, za zorganizowanie zjazdu online,
– Polonia będzie języczkiem u wagi w tych wyborach pewnie
w jeszcze większym stopniu niż w poprzednich. Dlatego warto za innowacyjność podziękowania składam: Ewie Wójcik, Ani
być aktywnym, bo żaden sondaż nie będzie w stanie uczciwie
wykazać, kto wygrał wybory i jakimi głosami – zauważył. Mówił Wójcik i Przemkowi Szałańskiemu. Dziękuję Anecie i Tadeuszowi
również o Polsce. – Sytuacja się stabilizuje. Obóz, który wygrał
w 2015 roku, wykazał się ogromną siłą. To, że przetrwał taką Antoniakom z Filadelfii, którzy wzięli na siebie ciężar organizacji
liczbę ataków, nie dał się rozbić, wygrał 8 razy z rzędu wybory,
oznacza, że dysponuje wewnętrznie dużą dynamiką, siłą. Jednym zjazdu w Stanach Zjednoczonych. Aneta i Tadeusz dziękują
z największych zagrożeń jest budowana formacja prorosyjska po
prawej stronie. Nie o to chodzi, że cała Konfederacja taka jest. Jurkowi Polakowi i całej jego rodzinie, klubowi „GP” ze Stamford
Bardzo wielu z tych ludzi się obraża, kiedy mówi się, że to for-
macja prorosyjska. Chodzi o to, że wewnątrz tego obozu zaistnieli i New Britain CT za gościnność i wspaniałą atmosferę. GP
politycy, a także szczególnie media, a to obserwujemy bardzo
wyraźnie, których działania są nazywane jako ściśle mafijne. klubZAoPRwOSeZENIA
Mamy ostatnio aresztowanie jednego z dziennikarzy tych mediów,
Pawła M., w związku z szantażem jednego z biznesmenów. In- Jasienica Rosielna – 74. rocznica zamordowania mjr. Anto-
formacji o takich działaniach jest wiele i mam nadzieję, że tego niego i szer. Janiny Żubrydów, msza św. oraz uroczystości
typu aresztowań będzie więcej. Ale też jest bardzo wielu ludzi, 18 października, g. 12, kościół parafialny pw. Niepokalanego
Poczęcia NWP. Zaprasza klub „GP” Brzozów.

Dąbrowa Górnicza – spotkanie z Jarosławem Jakimowiczem,
aktorem i społecznikiem współpracującym z TVP i TVP INFO,
21 października, g. 17.30, Villa Moda, ul. Kościuszki 4b.

Kontakt dla osób, które chcą założyć klub „GP”

Tomasz Sakiewicz Ewa Wójcik

REDAKTOR NACZELNY „GP” BIURO KLUBÓW „GP”
e-mail: [email protected]
ul. Bracka 15, I piętro
Ryszard Kapuściński 31-005 Kraków
e-mail: [email protected]
PREZES KLUBÓW „GP” tel. (12) 422 03 08, 505 038 217
e-mail: ryszard.kapuściń[email protected]

Więcej informacji na www.klubygp.pl

HISTORIA { CZASY GŁODU } Tomasz
Łysiak
GŁÓD
SZEF DZIAŁU HISTORIA
narzędzie
zagłady

BROŃ II WOJNY ŚWIATOWEJ

Człowiek ponosi lub powinien ponosić odpowiedzialność za słowo.

Tak jak za czyn. Słowo ma olbrzymią moc – należy używać go uważnie.

Tymczasem niemiecka wiceprzewodnicząca Parlamentu Europejskiego

Katarina Barley za skandaliczne słowa o zmuszaniu do uległości takich

krajów jak Węgry czy Polska przez „zagłodzenie” ani przepraszać nie

zamierza, ani też nie widzi w nich nic niestosownego. Niemiecka polityk

nie powinna nigdy takich słów użyć wobec żadnego kraju – ze względu

na pamięć zbrodni ludobójstwa popełnionego przez jej państwo

na innych narodach w czasie II wojny światowej.

N iemcy w trakcie wojny i oku- na chorobę głodową. Bardzo wielu z nich Głód leżał u podstaw niemieckiego ludobójstwa, był
pacji polskich ziem wykorzy- właśnie z powodu głodu zginęło. Do tego
stywali morzenie głodem jako dochodziło oczywiście zimno, choroby, „zjadać samego siebie” – bo gdy wszystkie
narzędzie eksterminacji. Znamy bicie. Ale głód leżał u podstaw ludobój- rezerwy energetyczne zostały wyczerpane,
wiele relacji obozowych – od stwa, był jednym z głównych jego narzędzi. sięga po białko i niszczy tkanki własnych
tych, które pozostawili więźniowie nie- Gdy organizm człowieka ma stan niedo- narządów. Proces ten zaczyna się zazwy-
mieckich obozów koncentracyjnych, po boru pokarmowego, zaczyna zużywać czaj od wątroby. Obniża się temperatura,
raporty rotmistrza Witolda Pileckiego, własne zapasy tłuszczu. Dochodzi do pojawiają się obrzęki nóg i rąk, człowiek
które pokazują, jakie piekło na ziemi potwornego wychudzenia, zaniku mięśni, porusza się powoli, nie jest w stanie po-
stworzyli przedstawiciele narodu niemiec- ludzie wyglądają jak żywe szkielety – dejmować jakiegokolwiek wysiłku. W końcu
kiego w Auschwitz i innych obozach. widać to doskonale na zdjęciach obozo- umiera w męczarniach. „Na muzułma-
wych. Dla wygłodzonych więźniów zdo- nina” – mówiono w obozach – gdyż po
Nie powinien żyć dłużej bycie jedzenia staje się głównym, obsesyjnym upadku taki zagłodzony więzień wyciągał
niż trzy miesiące celem funkcjonowania. Po jakimś czasie bezwiednie ręce przed siebie jak muzuł-
dochodzi do faktycznej choroby głodowej manin, który się modli.
Praktycznie 90 proc. więźniów niemiec- – organizm, mówiąc okrutnie, zaczyna
kich obozów koncentracyjnych chorowało Esesmani mówili w Auschwitz: „Przy-
zwoity więzień nie powinien żyć dłużej niż
trzy miesiące. Jeśli żyje dłużej, jest złodzie-

86 14 PAŹDZIERNIKA 2020 www.prenumerata.swsmedia.pl

jednym z głównych jego narzędzi.

FOT. AKG-IMAGES jem”. I dodawali: „Tutaj Żyd żyje dwa ty- tych przeważnie nie słodzono. Posiłek natychmiast. Należy zaznaczyć, że wartość
godnie, klecha żyje trzy tygodnie, a normalny południowy składał się z około 1 litra zupy, odżywcza tych posiłków była niska”.
więzień żyje trzy miesiące”. Czemu akurat której podstawowymi składnikami były
trzy? Ano dlatego między innymi, iż właśnie ziemniaki, brukiew oraz niewielkie ilości Sytuacja poprawiła się nieznacznie od
po trzech miesiącach rozwijała się w pełni kaszy jaglanej, mąki żytniej, ekstraktu drugiej połowy 1942 roku, gdy zezwolono
choroba głodowa, która prowadziła bezpo- spożywczego »Avo«. Zupy gotowane dla na wysyłanie do obozów maksymalnie
średnio do śmierci. więźniów były niesmaczne i często zda- dwukilogramowych paczek z jedzeniem.
rzało się, że nowo przybyli nie chcieli ich Ale nadal to głód był głównym, okrutnym
300 g chleba jeść lub spożywali je z obrzydzeniem. Na narzędziem zagłady.
kolację wydawano około 300 gramów
Na stronach muzeum w Auschwitz znaleźć czarnego chleba, do którego dodawano „Plujka”
można opis tego, co Niemcy dawali w obo- około 25 gramów kiełbasy albo margaryny
zie do jedzenia: „Więźniowie otrzymywali lub łyżkę stołową marmolady czy sera. Podobnie było w niemieckim obozie kon-
trzy posiłki w ciągu dnia. Rano wydawano Otrzymany wieczorem chleb miał być centracyjnym na Majdanku. Tam, według
im tylko pół litra »kawy«, a raczej goto- spożywany także rano, lecz wygłodzeni zaleceń komendanta Karla Otto Kocha, od
wanej wody z namiastką kawy zbożowej, więźniowie zjadali najczęściej całą porcję 1942 roku wydawano na wyżywienie jednego
lub »herbaty«, czyli wywaru z ziół. Płynów więźnia dziennie… 30 fenigów. Czyli prak-
tycznie nic. Rano była na śniadanie kawa

14 PAŹDZIERNIKA 2020 87

HISTORIA { CZASY GŁODU }

zbożowa lub mieszanka ziół. Czasem dodano została ukryta, zasłonięta, przechowywana z niecierpliwością wiosennego sadzenia
ze dwa kartofle. Innym razem zamiast kawy jedynie w rozlicznych wspomnieniach, które kartofli i kopania ogrodów, licząc na możli-
była woda zaprawiona mąką. Obiad? Zupa co i rusz powinniśmy przywoływać. wość jakiegoś »pożywienia się« przy tych
najczęściej z zepsutych warzyw, brukwi, pracach. Ludzie miejscowi również głodo-
jarmużu czy kapusty. Bardzo rzadko doda- Jakiś czas temu przyszła do mnie na adres wali”. Albo: „Chcąc zabić uczucie głodu,
wano mikroskopijne ilości tłuszczu. „Z po- redakcji „Gazety Polskiej” książka pani mieszkańcy Korniejewki wyrabiali »gumę
siłków otrzymywanych w Majdanku najmniej Grażyny Jonkajtys-Lubej (czyli Marii Ja- do żucia«, tak zwaną żwakę. Gotowało się
lubiłem zupę, której nie dało się zjeść bez nuszkiewicz) ze wspomnieniami z Kazach- pocięte na drobne paseczki kalosze z dodat-
plucia i dlatego nazywaliśmy ją »plujką«. stanu z lat 1940–1946, zatytułowana „… kiem soli i smoły z drzew wiśniowych lub
Była to mętna i mdła mieszanina płynu was na to zdies’ priwzieli, sztab wy podo- ze śliw, którą ktoś przywiózł zza Uralu”.
z ostrymi plewami, chyba owsa. Drugim chli”. Wraz z nią wzruszający list o historii Albo: „Uczucie głodu towarzyszyło nam
rodzajem zupy była ciemnobrunatna, rzadka Polaków deportowanych, wywożonych na stale. Przeszło w rodzaj obsesji i zabijało
ciecz z jakąś zawiesiną o gorzkim smaku. Wschód. A w książce znaleźć można wstrzą- wszystkie inne doznania. Nie było miejsca
Zupa ta miała jednak tę zaletę, że podczas sający zapis historii rodziny, z którą pani ani godziny, żebyśmy nie myśleli o zdobyciu
jej spożywania nie pluło się, więc zawsze Grażyna – wówczas kilkunastoletnia dziew- czegoś do jedzenia”. Albo: „Jednego dnia
coś niecoś w żołądku zostawało” – wspo- czyna – została wywieziona do Kazachstanu. byliśmy świadkami znamiennego wydarzenia.
minał więzień Józef Jeleń. W tej książce, w tych wspomnieniach

Chleb był podawany na kolację, ale także { 90 procent więźniów niemieckich obozów
w bardzo małych ilościach. Inny więzień koncentracyjnych zapadało na chorobę głodową.
Majdanka, Jan Zakrzewski (numer 1619),
tak opisał rozdzielanie chleba między uwię- przewija się negatywny bohater, „czarny Na krańcu ulicy ukazał się idący z trudem
zionymi: „W ciągu przedpołudnia przywożono charakter”… głód, ciągle obecny, dojmujący,
do brotkamery chleb na stan całego trzeciego będący narzędziem zagłady. człowiek. Szedł wolno, potykając się, zata-
pola, a ja po południu rozdzielałem ten chleb
na poszczególne bloki. Z każdego bloku Już w słowie wstępnym znajdujemy takie czając, jak gdyby był pijany. Zatrzymywał
przychodził schreiber ze stubendienstem zdania: „Trudno mi było opisywać również
i zabierali chleb według stanu osobowego Jasię jako »chleboreza« w tak zwanej chatce się przy mijanych domach, zaglądał do okien
bloku. Bochenek chleba wypadał na ośmiu polowej brygady, gdzie pracowała dorywczo
więźniów. Przedtem musiałem kilkanaście w dowód uznania dla swojej sumiennej pracy. i drzwi. Gdy podszedł bliżej, mogliśmy mu
chlebów pokroić na osiem części, by móc Wracała stamtąd, mając pod bluzką ciało
według stanu w poszczególnych blokach obłożone kromkami chleba. W mojej pamięci się przyjrzeć: był przeraźliwie chudy, wy-
wydać co do jednej pajdki, na przykład w ba- zawsze jawi się Jej obraz, kiedy po powrocie
raku nr 7 stan więźniów wynosił 427, a więc z kołchozowych magazynów, z pracy przy nędzniały, w łachmanach, które zwisały
wydawałem 53 bochenki i 3 pajdki chleba”. suszeniu ziarna, zdejmuje na rozłożonym
kocu ogromne walonki oraz szerokie, troskli- w strzępach, skąpo okrywając ciało. Podpierał
Najmocniej chyba uderzają słowa „co do wie sznurkiem przewiązane »odzienie« i przy
jednej pajdki” – które mówią wszystko pomocy członków rodziny pieczołowicie się kijem i słabym, rozpaczliwym głosem
o tym, jak głód niszczył więźniów. wysypuje z zakamarków ubrania garście koł-
chozowej, kradzionej pszenicy, często stano- powtarzał: »Ludzieee… ratunkuuu… umie-
„Sztab wy podochli” wiącej podstawę naszego przetrwania”.
ram…«. W końcu podszedł do naszego domu.
Nie tylko jednak Niemcy głodzili Polskę, Guma do żucia z kaloszy
by ją zabić, upokorzyć i zniszczyć do cna. Wtedy z jego bełkotu zrozumieliśmy, że jest
To samo robili Sowieci. Wszystkie opowieści A potem dalsze, poruszające sceny i obrazy
„z nieludzkiej ziemi”, od Czapskiego po znajdziemy w tych wspomnieniach, jeden głodny. Alina dała mu spory kawałek naszego
Herlinga-Grudzińskiego opisują koszmar za drugim, o kolejnych chwilach głodu i ko-
„innego świata” jako nieustanną gehennę lejnej walce o jedzenie: „Marysi udawało się kartoflaka i kubek maślanki do popijania”.
głodu. To, co znamy z historii łagrów i sys- czasem zarobić kilka litrów mleka lub mi-
temu GUŁAG, to, co znamy także z horroru seczkę mąki za naprawy pieców. Czekaliśmy Ten człowiek przeżył. Odzyskał trochę sił.
ukraińskiego z początku lat 30., gdy Sowieci
zagłodzili miliony ludzi, było także udziałem Poszedł dalej. Wielu jednak w końcu upadało.
tysięcy polskich rodzin poddanych przymu-
sowej deportacji, zsyłce. O tych Polakach Na ulicach polskich miast, miasteczek, wsi.
jakby najmniej się pamięta, jakby najtrudniej
ich martyrologię uchwycić, opowiedzieć – Pod okupacją niemiecką i sowiecką.

Przez pamięć na te wszystkie cierpienia

nie wolno dzisiaj – choćby nie wiem do

kogo były skierowane te słowa – używać

terminologii „zagłodzić”. Nieważne – do

Węgrów i Polaków czy do samych Węgrów.

Po tym, co uczynili Niemcy w czasie wojny,

im właśnie szczególnie wypada i należy

dbać o taki dobór słów, by nie wywoływać

demonów przeszłości. GP

88 14 PAŹDZIERNIKA 2020 www.prenumerata.swsmedia.pl

{ PRZESZŁOŚĆ FELIETON
POWRÓCI IDEĄ }

ZRYWAŁ PAZNOKCIE
PILECKIEMU
Tadeusz
Zmarł w październiku 2012 roku. Rodzina Płużański
pracował aż do czerwca 1984 roku. Prokura-

pochowała go na Cmentarzu Komunalnym torowi IPN na pytanie o stosowanie przymusu

Północnym w Warszawie w tajemnicy – w odpowiadał: „Nie było żadnego”. Nie słyszał,

ostatniej chwili zmieniła godzinę uroczy- aby robili to inni. Chimczak żalił się nawet,

stości. Mimo to spotkaliśmy się, gdy wycho- że pracę miał ciężką: przesłuchiwał od godz.

dzili z nekropolii. Spytałem krótko: czy 9.00 do 24.00 jedynie z trzy-, czterogodzinną

wiecie, co denat robił po wojnie? A oni, niemal chórem, przerwą: „Zawsze sporządzałem protokół , nawet gdy

odparli: skoro Pan zadaje takie pytania, to musi być sy- podejrzany nie chciał wyjaśniać”. „Wyjaśniać”, czyli

nem jakiegoś bandyty, a my z takimi robiliśmy porządek. przyznawać się do niepopełnionych zbrodni. Pod wpły-

Dlaczego my? Stanisława Chimczak, tak jak zmarły Eu- wem tortur. W marcu 1948 roku przed krzywoprzysiężnym

geniusz, też pracowała w bezpiece. Ubek Chimczak miał sądem Pilecki i Płużański odwoływali zeznania złożone

blisko do pracy – ul. Madalińskiego sąsiaduje z Rako- w śledztwie, tłumacząc, że „byli bardzo zmęczeni”. Tak

wiecką. Zrywał paznokcie Pileckiemu, torturował i za- Chimczak męczył również Hieronima Dekutowskiego

straszał mojego ojca: „My wiemy, że masz twardą d…, „Zaporę” czy Kazimierza Moczarskiego, który wymieniał

ale w celi obok jest twoja żona, z której wszystko wyci- 49 metod fizycznych i psychicznych tortur, wśród nich:

śniemy”. Na Mokotowie Stanisława Płużańska kilka dni bicie drewnianą linijką okutą metalem, wyrywanie włosów

leżała w karcerze w kałuży krwi. Poroniła. W III RP (tzw. podskubywanie gęsi), przypalanie rozżarzonym

Chimczak bezczelnie kłamał, że to nieprawda, „sprawa papierosem okolic ust i oczu, wskakiwanie butami na

polityczna”. Urodził się w 1921 roku w Steniatynie. stopy, kopanie w kości goleniowe, sadzanie na odwróco-

Śledczy powiatowego UB z Tomaszowa Lubelskiego nym stołku. Cześć i chwała bohaterom. Hańba ich mor-

awansował na pułkownika w warszawskiej centrali, gdzie dercom! GP

REKLAMA

14 PAŹDZIERNIKA 2020 89

HISTORIA { WIELKA ARMIA POGAN }

NOODRFMUARNIIÓW

– wybaw nas, Panie!

ŁUPIEŻCZE RAJDY WIKINGÓW

WŁukasz Czarnecki chrystianizacja Skandynawii i powstanie fałszywemu obrazowi skandynawskiego FOT. ARCH.
e wczesnym średniowieczu w tym rejonie królestw o mocnej władzy wojownika, który pomimo upływu stu
wikingowie budzili popłoch centralnej zakończyło okres najazdów. kilkudziesięciu lat wciąż przychodzi na
ludów zachodniej Europy. Z wielkim hukiem normańscy łupieżcy myśl każdemu, kto usłyszy słowo
W angielskich i francuskich powrócili w XIX wieku, stając się boha- „wiking”.
kościołach wierni wznosili terami masowej wyobraźni. Wtedy to
modły, błagając Stwórcę, by uchronił ich właśnie twórcy operowi (a zwłaszcza Milczenie jest złotem
od ataków łupieżców z północy. Dopiero Richard Wagner) doprawili morskim roz-
bójnikom rogi do hełmów, dając początek Starożytna ojczyzna Germanów – Skan-
dynawia – we wczesnym średniowieczu

90 14 PAŹDZIERNIKA 2020 www.prenumerata.swsmedia.pl

NA KLASZTORY! podległością, a co do Irlandii, to liczba
monarchów przypadających statystycznie
Wikingowie raz za razem na jednego Irlandczyka mogła wręcz przy-
atakowali nadbrzeżne monaste- prawić o ból głowy. Pomiędzy siedmioma
ry, wyrzynali zakonników angielskimi królestwami od długiego czasu
(często przedtem ich torturu- panował pokój, ich gospodarka kwitła,
jąc), wyrzucali relikwie ze przynosząc Anglikom znaczne bogactwa.
złotych pojemników, wyrywali Część z nich inwestowano, fundując suto
cenne fragmenty książkowych zaopatrzone w kosztowności klasztory.
opraw, a niepotrzebne im Angielscy kupcy wyruszali w zagraniczne
zapisane karty pergaminu palili podróże, docierając do portów dzisiejszej
lub topili w morzu. Danii, Szwecji i Norwegii, gdzie złotymi
monetami płacili za różne towary. Infor-
macja o szastających na prawo i lewo grubą
gotówką dostatnie odzianych obcych szybko
rozeszła się między miejscowymi, którzy
wzięli przybyszów na spytki. Ci zaś chętnie
przechwalali się majętnością ojczyzny,
pusząc się i patrząc z góry na barbarzyń-
skich (w ich mniemaniu) prowincjuszy.
Żaden z kupców nie przewidział, że taka
fanfaronada może przynieść tragiczne
skutki. Pewnego pięknego dnia roku 789
grupa skandynawskich wojów wsiadła
bowiem na drakkar i pożeglowała ku Wy-
spom Brytyjskim, by sprawdzić, czy na-
prawdę są tak bogate, jak opowiadają
przybysze.

Od kilku lat wikingowie znajdują się w centrum Niszczyciele klasztorów
zainteresowania. Opowiadający o nich serial autorstwa
Awanturnicy dobili do brzegu w Dorche-
Michaela Hirsta bije rekordy popularności, a studio ster. Zabili miejscowego urzędnika i tylko
Ubisoft wypuściło na rynek kolejną grę z cyklu rozejrzeli się po okolicy, dochodząc do
wniosku, że opowieści nie były przesa-
„Assassin’s Creed”, w której pokierować można losami dzone. Czym prędzej wrócili więc do domu,
skandynawskiego wojownika. by przekazać ziomkom, iż znaleźli krainę
idealną do złupienia.
znajdowała się na obrzeżach znanego sposób swe aspiracje i może nigdy nie
Europejczykom świata. Życie jej miesz- wsiedliby na drakkary i nie ruszyli w świat, Cztery lata później, 8 czerwca 793 roku,
kańców niewiele zmieniło się od czasów, gdyby nie... angielscy kupcy, którzy zaczęli ofiarą skandynawskiej furii padł klasztor
gdy ich krewniacy opuścili zimne wybrzeża pojawiać się w ich ojczyźnie w VIII wieku. św. Cuthberta na angielskiej wysepce
fiordów, by rozejść się po całym Starym W tamtym czasie Wyspy Brytyjskie podzie- Lindisfarne. Najeźdźcy obrabowali mo-
Kontynencie. Nadal uprawiali niewielkie lone były na szereg niezależnych królestw. naster ze wszystkich kosztowności, a miesz-
pola, łowili ryby, polowali, a od czasu do Nad samym terytorium znanym dziś jako kających w nim mnichów wymordowali
czasu, gdy im się nudziło, brali się za łby Anglia panowało równocześnie siedmiu lub wzięli w niewolę. Szok, jaki wywołał
z sąsiadami. Całkowicie zaspokajali w ten władców, Szkocja i Walia cieszyły się nie- ten atak, porównać można chyba tylko do
reakcji Amerykanów na zamachy z 11 wrze-
śnia 2001 roku. We wszystkich siedmiu
królestwach wybuchła panika, a ludzie
wciąż zadawali sobie pytanie, które na
głos ośmielił się sformułować doradca
Karola Wielkiego – Alkuin: Jaką ochronę
mają kościoły Brytanii, jeśli św. Cuthbert,
wraz z tyloma innymi świętymi, nie obronił

14 PAŹDZIERNIKA 2020 91

HISTORIA { WIELKA ARMIA POGAN }

swego? Odpowiedź nadeszła szybko wraz zdobył je i złupił, wyrzynając w pień miesz- Skandynawowie odprawiali pogańskie
z kolejnymi rajdami wikingów i brzmiała: kańców metropolii. Humor dumnego ze rytuały. Wodzowie Wielkiej Armii Pogan
żadnej. swoich dokonań Hastinga szybko się jednak postawili sobie za cel wykorzenienie
zwarzył, gdy jeden z wziętych do niewoli chrześcijaństwa z Wysp Brytyjskich. Ed-
Angielskie i irlandzkie klasztory były miejscowych uświadomił mu, że złupił nie mundowi oferowano zachowanie życia
wymarzonym łupem. Do odprawiania Rzym, lecz... prowincjonalną Lunę. i korony w zamian za apostazję i oddanie
mszy używano w nich wykonanych z kosz- hołdu Odynowi.  
townych metali naczyń, skarbce wypełniały Brytyjski horror
cenne wota, a na honorowych miejscach Do roku 872 ostało się już tylko jedno
stały drogocenne relikwiarze. Były jeszcze Początkowo wikingowie płynęli na zachód angielskiego królestwo – Wesseks, jednak
księgi o okładkach zdobionych klejnotami. wyłącznie po to, by się obłowić, a po po- i ono padło łupem wikingów w styczniu
Wikingowie raz za razem atakowali więc wrocie do domu chełpić zdobytymi skar- 878 roku. Tu jednak trafiła kosa na kamień
nadbrzeżne monastery, wyrzynali zakon- bami. Kiedy jednak przekonali się, jak – tutejszy władca – Alfred zorganizował
ników (często przedtem ich torturując), beznadziejnie bronione są Wyspy Brytyj- partyzantkę i w kilka miesięcy wygnał
wyrzucali relikwie ze złotych pojemników, skie, w głowie zaświtała im myśl ich wikingów ze swoich włości, po czym roz-
wyrywali cenne fragmenty książkowych podboju. Pierwsi ideę w czyn zaczęli począł mozolny proces odbijania ziem
opraw, a niepotrzebne im zapisane karty przekuwać uczestnicy ekspedycji z 851 ro- pozostałych angielskich królestw.
pergaminu palili lub topili w morzu. Ofiarą ku. Załogi biorących w niej udział 350 drak-
normańskiej furii padały nie tylko prowin- karów po tradycyjnym rabunku zamiast Nie kijem go, to chrztem
cjonalne ośrodki – w roku 839 wikińskiego wrócić do Skandynawii, założyły osadę W X wieku znękany ciągłymi najazdami
miecza zaznały Londyn i Canterbury. na angielskiej wyspie Taneth. Ale najgorsze
miało dopiero nadejść. król Franków – Karol Prostak znalazł ge-
Kolejni wodzowie poszerzyli teren swych
działań o państwo Franków. W początko- W roku 866 u wybrzeży położonego nialne rozwiązanie swoich problemów.
wym okresie najazdów sprzyjały im spory w północnej części dzisiejszej Anglii kró-
w łonie dynastii Karolingów, której człon- lestwa Northumbrii pojawiła się największa Zamiast uganiać się za wikingami po całym
kowie walczyli ze sobą o schedę po wielkim flota wikingów, jaką do tej pory widziało
przodku. Szybko jednak okazało się, że ludzkie oko. Wybrzeże zalała monstrual- wybrzeżu, skontaktował się z wodzem
Frankowie są ulepieni z twardszej gliny nych rozmiarów horda nieustraszonych
niż Anglosasi i Celtowie. Zahartowani wojowników. Przerażeni Anglicy ochrzcili jednego z największych „gangów”– Rol-
w walkach z czasów Karola Wielkiego, ją mianem Wielkiej Armii Pogan. Na czele
jeśli tylko zdążyli chwycić za broń, potrafili najazdu stał straszliwy wódz – Ivar, no- lonem i zaoferował mu nadanie ziemskie
stawić zdecydowany opór i nieraz zadawali szący niezrozumiały dzisiaj przydomek
wikingom klęski. Z kolei mnisi z nad- Bez Kości. Wkrótce angielskie matki w zmian za pomoc w obronie granic. Wódz
brzeżnych frankijskich klasztorów w okresie zaczęły straszyć nim dzieci.
wiosenno-letnim, gdy morze było spokojnie przystał na tę ugodę i dostał w lenno pro-
i sprzyjało żegludze, zwykli pakować Król Aella usiłował stawić czoło najaz-
wszystkie cenne przedmioty i przenosić dowi, ale dostał się w ręce wrogów. Ci na wincję, którą sam niedawno obrócił w gruzy.
się w głąb lądu, tak że wpadający z łu- rozkaz Ivara w okrutny sposób go wypa-
pieżczą wizytę Skandynawowie zastawali troszyli. W cztery lata później król Anglii Przyjąwszy chrzest i złożywszy przysięgę
tylko puste budynki. Pokrzepiali się wiec Wschodniej – Edmund podzielił los kolegi
na pociechę winem z klasztornych piwnic z północy – utracił królestwo i wpadł wierności królowi, Rollon wraz ze swymi
i lekko chwiejnym krokiem wracali na w łapy wodza najeźdźców. Ten poddał go
drakkary, by płynąć dalej. straszliwym mękom, najpierw go bijąc, ludźmi osiedlił się w krainie, która z cza-
a potem czyniąc zeń żywy cel dla swoich
Najambitniejszym wikińskim łupieżcą łuczników. Nafaszerowanego strzałami, sem przyjęła miano Normandii.
świątyń był z całą pewnością niejaki Ha- lecz wciąż żywego Edmunda na koniec
sting,  specjalista od rajdów w akwenie ścięto. Część badaczy dopatruje się w tym Nie upłynęły nawet dwa pokolenia,
Morza Śródziemnego, który za życiowy pokazie okrucieństwa cech mordu rytu-
cel postawił sobie złupienie Rzymu. W roku alnego i sądzi, że nieszczęsny król został a osiadli na francuskiej ziemi wikingowie
860 wydawało mu się, że zrealizuje ma- złożony jako ofiara ku czci skandynaw-
rzenie, gdy przybiwszy do brzegów dużego skich bogów. całkowicie się znaturalizowali, zapomi-
włoskiego miasta o białych marmurowych
budowlach, podstępem (udawał, że umarł, Na podbitych terenach zdobywcy usta- nając nawet ojczystego języka. Jedynym,
a jego ostatnim życzeniem jest chrześci- nawiali nowe porządki, obracając tutejszą
jański pochówek w tutejszej katedrze) cywilizację w ruinę. Po zdewastowanych co pozostało im z dawnych czasów, było
kościołach hulał wiatr, a w ich gmachach
zamiłowanie do podbojów. I tak w roku

1066 potomek Rollona – Wilhelm Bastard

poprowadził swych ziomków do ataku

na Wyspy Brytyjskie. Tym razem Anglo-

sasom zabrakło wodza na miarę Alfreda

i ich kraj wpadł w obce ręce. Była to

ostatnia w dziejach udana inwazja na

północny brzeg Kanału La Manche. Praw-

dopodobnie patrzący na nią z Walhalli

Ivar Bez Kości odczuwać musiał dumę

z dalekiego krewniaka osadzającego na

londyńskim tronie normańską dynastię.

Choć pewnie radość tę psuł mu trochę

fakt, że Wilhelm był katolikiem i nie sły-

szał nigdy o Odynie. Cóż, jak to mówią,

nie można mieć wszystkiego.   GP

92 14 PAŹDZIERNIKA 2020 www.prenumerata.swsmedia.pl

KULTURA { NASZ PATRONAT }

„PRELUDIUM” PEŁNE BARW

Z SZACUNKIEM DO INSTRUMENTU

Na początku października w warszawskim Promie Kultury Saska Kępa po raz pierwszy w Polsce usłyszeliśmy na
żywo materiał z debiutanckiej płyty „Preludium” grupy Jakub Paulski Trio. Za oknami jesienna plucha i szarość,
a na koncercie muzyczna feeria wykrzesana z gitary, basu i perkusji. Artyści jeszcze młodzi, ale bez kompleksów,
zabrali słuchaczy w podróż po dźwiękowych pejzażach przesyconych jazzem, klasyką, rockiem czy ambientem.

JAnna Krajkowska Słychać porozumienie między muzykami, jakby grali razem od piaskownicy.
akub Paulski Trio to projekt znako-
mitego gitarzysty, który do współ- Na albumie „Preludium” znalazło się odczuwalne podczas koncertu. Słuchać FOT. ANNA KRAJKOWSKA
pracy zaprosił kontrabasistę Fran- siedem kompozycji. Są spójne, a zarazem porozumienie między muzykami, jakby
ciszka Pospieszalskiego, artystę niesamowicie różnorodne. Podczas pre- grali ze sobą od piaskownicy. Z drugiej
o szerokich horyzontach i kreatywnym mierowego koncertu w Promie Kultury strony każdy z nich ma swój styl. Zapa-
podejściu do muzyki, oraz węgierskiego czasem trudno było odróżnić, gdzie kończy miętywalne są frazy gitary, wydobywane
perkusistę Petera Somosa, który eksploruje się jeden utwór, a gdzie zaczyna kolejny. z szacunkiem do instrumentu przez Paul-
brzmienia tradycyjnych instrumentów „Barok w Giżycku” płynnie przeszedł skiego. Zachwyca wyczucie i polot, z jakim
perkusyjnych, jak na przykład bendir i riq. w „In Bb, a po spokojniejszym „Subtel- basowe arco (gra smyczkiem) serwuje
Muzycy grają ze sobą już od kilku lat, nym” zabrzmiało pełne zmiennych form słuchaczom Pospieszalski. Wreszcie eks-
mając na koncie wiele sukcesów w postaci i struktur „Monksville”, dedykowane plozja różnorodnych, nieoczywistych
nagród i wyróżnień, w tym prestiżowe geniuszowi jazzu Theloniousowi Monkowi. rytmów Somosa, które nie dominują, lecz
Grand Prix ubiegłorocznego festiwalu Jazz – Praca nad płytą trwała trzy lata. Udało podkreślają barwne melodie. Ta muzyka
Juniors. Ich debiutancka płyta „Preludium” mi się zaprosić wspaniałych przyjaciół, jest nieprzewidywalna, relaksująca, cie-
miała międzynarodową premierę na festi- muzyków, którzy zechcieli wejść w ten kawa. Pozostaje sobie życzyć, by – wedle
walu More & Jazz w Chorwacji, gdzie projekt, oddać swoje serce i włożyć dusze tytułu – było to preludium do kariery dla
została fantastycznie odebrana. Teraz w dźwięki, które zostały zaklęte w tę płytę tego młodego, choć już dostrzeżonego
okazję do jej posłuchania na żywo mieli – mówił Jakub Paulski. To było bardzo w środowisku muzycznym, trio. GP
mieszkańcy Warszawy.  

„W życiu każdego muzyka najważniejsza
jest pierwsza płyta. W niej skrywany jest
młodzieńczy bunt, w niej zawarte są uczucia
i to wszystko, czym artysta jak gąbka na-
siąkał przez lata. To zapis emocji, doświad-
czeń, tych dobrych i tych złych. Bo płyta
to w rzeczywistości życie. To, czym muzyk
był, jest i czym chce być” – zauważył słusz-
nie we wstępie do krążka Piotr Iwicki
i dodał: „Mnie najbardziej cieszy fakt, że
młody artysta ma tak wiele do powiedzenia,
a każdą nutą intryguje nas niewypowie-
dzianym: »Chodźcie, opowiem wam pewną
historię«”. A jak oni to opowiadają! Ży-
wiołowo, eksperymentalnie, serwując słu-
chaczom zarówno dawkę klasyki, jak
i soczystego groovu, podsycając to wszystko
interesującymi improwizacjami.

14 PAŹDZIERNIKA 2020 93

KULTURA { KSIĄŻKA }

GRAFOMANIA
ZA 50 ZŁ

„W grze” jest napisana przez
osobę, która w ogóle się nie
zna na piłce nożnej. Poza
grafomańskimi przemyśle-
niami byłej naczelnej „Pani”
w tej książce nie ma nic
interesującego.

Grzegorz
Wszołek

WIELKI KIT NA
RYNKU KSIĄŻKI

DOMAGALIK SZUKA HEJTU

94 14 PAŹDZIERNIKA 2020 www.prenumerata.swsmedia.pl

Małgorzata Domagalik jest w takim samym stopniu skompromitowana na rynku książki jak Jerzy Brzęczek

w profesjonalnym futbolu. Hagiografia „W grze” o życiu i karierze selekcjonera reprezentacji Polski to najgorsza

pozycja, jaką zainteresowany futbolem mógł wziąć do ręki.
C zy Jerzy Brzęczek jest rzeczywiście
„hejtowany”? Takie pytanie należy dekadę temu, a pracę w klubie zakończył Najbardziej zatrważające po premierze
sobie postawić jeszcze przed lek- w 2014 roku. Czy ktoś czytał kiedykolwiek „W grze” są dwie sprawy. Po pierwsze, ten
turą książki byłej redaktor naczelnej w poważnej książce większe absurdy? Wiel- magiel z pewnością dotrze do kadrowiczów.
kim atutem, pozwalającym Domagalik za- Jaki szacunek do Brzęczka ma teraz Lewan-

miesięcznika „Pani”, autorytetu chwycać się skromnością Brzęczka, jest fakt, dowski, który w piłce wygrał niemal wszystko,

dziennikarskiego i pisarki, która nie powinna że nie obciąża własnymi torbami pracow- a Domagalik radzi trenerowi, by chwalił się

zajmować się futbolem, skoro się na nim ników hotelu podczas zgrupowań. Ponadto, wszystkim grą w słabiutkiej austriackiej li-

nie zna. Otóż odpowiedź brzmi: nie, nie pochodzi z ubogich, wiejskich wręcz Tru- dze? Dlaczego Zbigniew Boniek pozwolił

jest. Brzęczek posiada kredyt zaufania, bo skolasów, a to – według pisarki – powód do selekcjonerowi – to druga kwestia – na

w męczarniach, ale jednak reprezentacja wyzwisk per „wsiok”, z którymi musi radzić kiepskiej jakości widowisko, wręcz ośmie-

Polski awansowała na przyszłoroczne Euro. sobie trener. „Musiałam i chciałam zareago- szenie? Brzęczek autoryzował wypociny

Mecze w Lidze Narodów tego obrazu nie wać. Słysząc, jak niektórzy z nich mówią o sobie samym. Boniek udzielił wywiadów

zmienią, chociaż jeśli gra kadry ma wyglądać o Brzęczku per »Jurek« w telewizyjnych do książki Domagalik i doskonale wiedział,

tak jak podczas kopaniny w starciu z Ho- studiach, to... Żaden piłkarz ani dziennikarz jaka bomba się szykuje. Może prezes PZPN,

landią, to ciężko wróżyć jej sukces na dużym w sytuacjach oficjalnych nie powinien mówić zamiast prowadzić absurdalną wojenkę

turnieju. Skoro Brzęczek nie jest powszechnie o żadnym trenerze »Jurek«. Tu obowiązuje w sądzie z „Gazetą Polską”, powinien prze-

uznawany za persona non grata w naszym pewien sportowy protokół” – tłumaczyła konać Brzęczka, by dokonał publicznego
{ Wielkim atutem, pozwalającym Domagalik
kraju, a wyrobił sobie opinię przeciętnego zachwycać się skromnością Brzęczka, jest fakt,
trenera bez wielkiej kariery piłkarskiej, to że nie obciąża własnymi torbami pracowników
nie ma sensu wydawać 50 zł i czytać grafo-
mańskich przemyśleń autorki.

„W grze” jest projekcją tego, co chciałaby
uważać Domagalik. Z jednej strony Brzęczek

jest przedstawiany jako osoba odarta z god- hotelu podczas zgrupowań...
ności przez kibiców, nazywany potocznie

„wujem”, rzekomy symbol nepotyzmu z po-

wodu powołań dla siostrzeńca Jakuba Domagalik w jednym z wywiadów, dlaczego „harakiri” już po mistrzostwach Europy?

Błaszczykowskiego. Kwestionowany jest rzekomej „mowie nienawiści” poświęciła Domagalik próbowała się bronić przed

jego kunszt trenerski, niedoceniane spotka- aż ponad 100 stron cennego teoretycznie dziennikarzami sportowymi i kibicami w „Ka-

nia na boisku z Pepem Guardiolą czy Luisem druku. Dziennikarze, nawet zaprzyjaźnieni nale Sportowym”. Niestety, efekt był jeszcze

Enrique. A z drugiej strony Domagalik z selekcjonerem, nie mają prawa mówić gorszy niż hagiografia zapisana w pozycji

z uporem maniaka porównuje wciąż Brzęczka o nim „Jurku”, natomiast Domagalik nie „W grze”. Nikła wiedza o futbolu, unikanie

do śp. Kazimierza Górskiego, czyli autora jest już tak konsekwentna wobec siebie. Jej odpowiedzi na pytania dotyczące własnej

największych sukcesów w historii polskiego opowieść o karierze i losach rodzinnych książki, wyniosłość i absurdalność wywodów

futbolu. Co wygrał selekcjoner w karierze Błaszczykowskiego nosi znamienny tytuł – to cechy charakterystyczne publicznej

trenerskiej? Nic. Ani jednego zdobytego „Kuba”. W wywiadach i wypowiedziach aktywności Domagalik. O braku profesjo-

pucharu, ani jednego sprawdzianu na mię- nigdy nie używa pełnego imienia i nazwiska nalizmu autorki niech świadczy jeszcze jeden

dzynarodowej ocenie. Zaproponowano mu piłkarza, posługując się zdrobnieniem. To dowód: nigdy nie zdarzyło się mi się spotkać

posadę w reprezentacji, bo nie było kandy- tylko kolejny dowód na to, że coś nie gra. w przeczytanych biografiach, by ktoś zamie-

data na następcę Adama Nawałki po fatalnym Swoją drogą, aż ciężko uwierzyć w mizerię ścił prywatną korespondencję z osobą nie-

mundialu w Rosji. Zbigniew Boniek powierzył piśmienniczą autorki, która nie tak dawno związaną z opisanym bohaterem, po prostu

funkcję Brzęczkowi na fali niezłego wyniku była chwalona za opisanie trudnych roz- anonimową. Małgorzata Domagalik jest

Wisły Płock. Tak, to najważniejsze osiągnię- działów w życiu Błaszczykowskiego. Tyle pionierem na rynku książki. Z pewnością

cie w dotychczasowej przygodzie tegoż że miała o kim opowiedzieć i przede wszyst- nie o taki odbiór 352-stronicowego „dzieła”

FOT. MAT.PRAS. trenera z futbolem: piąte miejsce w PKO kim o czym. Brzęczek jest na tyle nieciekawy, zabiegała. Zdecydowanie odradzam sięgnięcie

Ekstraklasie. Dla Domagalik jednak Brzę- że trzeba było na siłę zrobić z niego cier- po biografię Brzęczka. Krzywdę sprowadzoną

czek jest autorem sukcesów Rakowa Czę- piętnika i ofiarę „polskiego błota” (to cytat na trenera reprezentacji Polski zatrze tylko

stochowa, ponieważ prowadził tę drużynę z książki) jednocześnie. medal na przyszłorocznym Euro. GP

14 PAŹDZIERNIKA 2020 95

MELZOAMCISAZNE A KSIĄŻKA { HISTORIA } Marcin

Szkoła intrygi Wolski

poleca

„TAJEMNICA MONTEFELTRA”

Marcello Simonetta

W BLASKU REFLEKTORÓW 26REBIS, POZNAŃ 2020 potomka, ale jego piękna kochanka, por-
kwietnia 1478 roku tretowana przez Botticellego jako Flora
Robert Plant DIGGING DEEP: w kościele Santa Maria w obrazie „Wiosna”, nosi w łonie jego
SUBTERRANEA del Fiore dochodzi do siedmiomiesięczne dziecko, które pół
zamachu na dwóch Me-
Warner dyceuszy: Wawrzyńca wieku później będzie kolejnym biskupem

Robert Plant dla wielu osób kojarzy się i Juliana, niekoronowanych władców Rzymu, Klemensem VII.
nieodłącznie z legendarną grupą Led Zeppelin,
tymczasem wokalista od blisku 40 lat prowadzi miasta. Wynajętym mor- Erudycyjna praca Mar-
nieprzerwanie nie mniej udaną karierę solową.
Jak bogata i różnorodna to muzyka, możemy dercom zamach udaje cello Simonetty „Tajem-
się jeszcze raz przekonać na wydanej świeżo
publikacji „Digging Deep: Subterranea”. Na się połowicznie, ginie nica Montefeltra” opo-
szczęście, nie jest to przegląd największych
przebojów, raczej wyciągnięcie interesujących Julian, a lekko ranny wiada o tym wszystkim,
perełek rozsianych po dyskografii. Wiele z nich
to także pamiątka udanego spotkania Wawrzyniec barykaduje szkicując makiawelizm
z wybitnymi muzykami – Philem Collinsem,
Nigelem Kennedym czy Jimmym Pagem. Fani, się w zakrystii. Częściowy w praktyce, zanim jesz-
którzy znają dyskografię Planta na wylot,
ucieszą się z kilku utworów premierowych. sukces okazuje się w prak- cze nastał Nicolo Ma-

CHCĘ CZEGOŚ WIĘCEJ! tyce totalną klęską. Or- chiavelli. Ujawnia rozmiar

Róisín Murphy RÓISÍN MACHINE ganizująca spisek rodzina spisku Pazzich, za którym

Warner Pazzich – konkurentów stał papież Sykstus IV

Po rock’n’rollowej podróży z Robertem Plantem Medyceuszy – zostaje (ten od kaplicy) i książę
czas na relaks przy tanecznych, elektropopo-
wych dźwiękach najnowszej płyty Róisín Murphy. zniszczona, inni spi- Urbino – Fryderyk. Wpro-
Album ma przebojową moc dawnego duetu
Irlandki – Moloko, ale przynosi wciąż nowe skowcy, nie wykluczając wadza w sieć intryg od
wrażenia. „I want something more” powtarza
w refrenie Murphy i jest w tym niezwykle biskupów i papieskiego Neapolu po Wenecję
przekonująca, bo jej solowa twórczość jest pełna
poszukiwań, inspiracji i muzycznych cytatów. legata, giną z rąk tłumu, i Mediolan rządzony
Taneczny rytm wciąż narasta, osiągając
apogeum w finałowym utworze „Jealousy”. Jak w którego interesie za- przez Sforzów. Autor
sprawdzi się na parkiecie? Być może przyjdzie
nam się przekonać na planowanym za rok mierzali „walczyć z ty- nie daje odpowiedzi, czy
koncercie w Warszawie.
ranią”. Po przejściowym Pazzi u sterów Florencji
Przygotował
wygnaniu bankierska rodzina wraca do okazaliby się takimi samymi mecenasami
Marek
Florencji jeszcze silniejsza, zdobywając sztuki i czy miasto nad Arno osiągnęłoby
Kalinowski
miejsce w dynastycznej Europie. Poległy takie miejsce w świecie, jakie w następnym

Julian nie zostawił wprawdzie legalnego stuleciu stało się jego udziałem. GP

MIX

Kulturalny

odwiedź wyobraź sobie

UNIWERSYTET BIBLIOTEKĘ KOŃCA ŚWIATA

Uniwersytet Muzyczny Fryderyka Chopina Jedna rolka, a na niej 4299 stron składają-
w Warszawie powraca do koncertowania. cych się na 14 książek Olgi Tokarczuk.
28 października orkiestra symfoniczna pod Dzieła naszej noblistki trafią do Światowe-
batutą Agnieszki Duczmal wykona go Archiwum Arktycznego zwanego
symfonię e-moll Josepha Haydna, Biblioteką Końca Świata. 35-milimetrowe
a pianista Leszek Możdżer zaprezentuje światłoczułe taśmy, na których zapisuje się
swoje najnowsze kompozycje. książki, przetrwają nawet 500 lat.

96 14 PAŹDZIERNIKA 2020 wwwwww.p.rpernenuummeerarattaa.s.swwssmmeeddiiaa.pl

KINO { SHOW WOKÓŁ TALENT SHOW } PGOALZSEKTAA

Dobra nieśmieszna To wielka sztuka, by pod
komedia popkulturową powłoczką przemycić

przekaz wielkiego kalibru. O roli
ojca, wartości przyjaźni, ale przede
wszystkim wielkiej sile przebaczenia.

„JAK ZOSTAĆ GWIAZDĄ”

REŻ. A. WIECZUR-BLUSZCZ
POLSKA 2020

FOT. MAT. PRAS.(2), WIKIPEDIA (3), TWITTER KSylwia Krasnodębska Kamińskiej i Wojciecha Nerkowskiego. muzycznej i telewizyjnej, staje się ju-
arolak, sercowe dramaty Mamy tu opowieść o tym, jak łatwo jest rorem popularnego talent-show. Pewnego
i kuchnia polskiego show- w  show-biznesie przekroczyć cienką dnia na scenie programu staje jego
-biznesu. Można by pomyśleć granicę między rozwojem a karierowi- 18-letnia córka „Ostra” (Katarzyna
– kolejna polska komedia czostwem. Jak płytki jest świat social- Sawczuk), która postanawia „rozliczyć”
romantyczna. Do tego niestety -mediów i jak rażąca siła oddziaływania się z ojcem na oczach świata. Wyzwania,
kiepski dowcip dla mało wybrednych internetowych komentarzy. I  przede które stają przed bohaterami, wprowa-
i przerysowane kreacje. Za dużo pudru, wszystkim, jak bardzo potrzebujemy dzają nas w meandry ludzkich dramatów
za mało sztuki aktorskiej. Zresztą czego w  życiu drugiego człowieka oraz jak i  tęsknot. Pod dość przewidywalną
się spodziewać, jeśli do roli odkrywa- często pielęgnowanie poczucia dumy kolorową formą polskiej komedii kryją
jącego miłość mężczyzny zatrudnia się w życiu nam... szkodzi. Olo (Zakościel- się emocje. Zarysowane tak silnie, że
Macieja Zakościelnego, a do roli wyra- ny) porzucił swoją dziewczynę, gdy ta na szczęście plastikowa powierzchow-
chowanego i nieco rubasznego produ- zaszła w  ciążę. Oddając się karierze ność produkcji ich nie zagłusza. GP
centa telewizyjnego Tomasza Karolaka.
Jednak lista słabości filmu na tym wła-
śnie się kończy. Złośliwie można by do-
rzucić brak spójności w  wątkach po-
bocznych. Ale dalej jest już tylko miód.
Konflikty wewnętrzne i  zewnętrzne,
jakie toczą bohaterowie, realne tło
opowieści i refleksja, z którą widz może
opuścić kinową salę, to bardzo mocne
strony scenariusza Piotra Jaska, Julii

poznaj podziwiaj zazdrość

ARTYSTĘ ROBOTA „CHATĘ W ŚNIEGU” WŁAŚCICIELOWI BRYLANTU

Sztuczna inteligencja maluje obrazy, Zaginiony w czasie II wojny światowej Ważący 102-karaty brylant pochodzący
komponuje muzykę, a nawet pisze książki. obraz „Chata w śniegu” Michała Gorstkina- z Kanady, który trafił na internetową
W ramach trwającego Festiwalu Cyfryzacji -Wywiórskiego został zwrócony Muzeum aukcję w Hongkongu, został sprzedany
zorganizowano konkurs Digital Ars dla Narodowemu w Poznaniu. „Co trzeci, co za 15,7 mln dol. Najwyższa cena za
twórców, którzy angażują do tworzenia czwarty dzień odzyskujemy jakieś dzieło brylant na tradycyjnych aukcjach wyniosła
kultury algorytmy. Robot artysta? To trzeba będące stratą wojenną” – powiedział dotychczas 83 mln dol. za 59-karatowy
zobaczyć! wiceminister kultury Jarosław Sellin. Pink Star.

14 PAŹDZIERNIKA 2020 97

ŚRODOWISKO { KONSERWATYZM A WRAŻLIWOŚĆ WOBEC ZWIERZĄT }

SZACUNEK
DLA STWORZENIA

ŚWIĘCI ŚW. PANTALEON ŚW. ROCH
OD ZWIERZĄT
Kiedy patrzy się na żywoty Żył w III wieku naszej ery. Według Ten żyjący w XIV wieku święty pomagał
świętych, to w wielu tradycji w czasie, gdy był torturowany chorym w czasie zarazy. Niestety sam
z nich zwierzęta odgrywają przez przeciwników chrześcijaństwa, nie zachorował. Kiedy umierał w lesie
kluczową rolę. Oto czuł bólu. Co ciekawe, dzikie zwierzęta nieopodal Piacenzy, miał mu pomagać
kilku świętych Kościoła na arenach nie robiły mu krzywdy. pies przynoszący mu chleb i liżący ranę.
katolickiego, którzy
humanizowali zwierzęta
przed Hitlerem.

98 14 PAŹDZIERNIKA 2020 wwwwww.p.rpernenuummeerarattaa.s.swwssmmeeddiiaa.pl