TAJEMNICE ROMKA

kraj  | Kościół |

W 2005 r. Benedykt XVI wydał in- kilkadziesiąt lat dokonał się diaboliczny Praktyka pokazuje, że homoseksua-
strukcję, w której zakazywał przyjmo- marsz gejowskiej mafii przez instytu- liści w sutannach to najczęściej ludzie
wania do seminariów i wyświęcania na cje Kościoła. To marsz podobny do prowadzący podwójne życie, czyli ży-
księży „osób, które praktykują homo- genderowego marszu neomarksistów jący w ciągłym zakłamaniu, a często
seksualizm, wykazują głęboko zako- przez instytucje państwowe i społeczne: także w nieczystości, a więc w stanie
rzenione tendencje homoseksualne lub przez uniwersytety, samorządy, media, permanentnego grzechu. Jak uczą
wspierają tzw. kulturę gejowską”. Kilka teatry, kina i wszystko to, co wiąże się mistrzowie życia duchowego, ktoś taki
lat później w książce „Światłość świata” ze współczesną (anty)kulturą. Zdo- nie jest w stanie rozeznawać woli Bożej
stwierdził: „Homoseksualizm jest nie do minowanie przez »lawendową« mafię ani być przewodnikiem życiowym dla
pogodzenia z powołaniem kapłańskim. księży homoseksualistów wielu insty- innych. Może być za to dla drugich an-
Wtedy bowiem także celibat traci sens tucji i diecezji to czarna i wyjątkowo tyświadectwem i zgorszeniem.
jako wyrzeczenie. Byłoby wielkim haniebna karta współczesnego
niebezpieczeństwem, gdyby celibat Kościoła. Homoseksualne mafie W ten sposób złamano wiele powołań
stawał się powodem wchodzenia w stan i kliki, funkcjonujące w Kościele, to kapłańskich mężczyzn, którzy odeszli
kapłański ludzi, którzy i tak nie chcą coś znacznie gorszego i groźniejszego zseminariów,boniebyliw staniewytrzy-
się ożenić, gdyż w końcu ich stosunek niż istnienie pojedynczych kapłanów- mać nacisku ze strony homoseksualnych
do mężczyzny i kobiety jest zniekształ- -gejów, którzy żyją rozwiąźle i którzy przełożonych. Wielu młodych chłopców
cony, zakłócony, a w każdym razie nie w tę swoją gejowską rozwiązłość bru- zerwało też z Kościołem, ponieważ byli
odnajdują się w tym kierunku stwo- talnie wciągają kolejne ofiary – klery- molestowani przez księży. Problem doty-
rzenia, o którym wcześniej mówiliśmy. ków, księży i świeckich. To perwersyjna czy więc spraw ostatecznych, czyli życia
Kongregacja do spraw Wychowa- wiecznego. Oto ci, którzy powołani są,
nia Katolickiego przed kilkoma Praktyka pokazuje, że
laty wydała postanowienie, że ho- homoseksualiści w sutannach by prowadzić innych do zbawienia,
moseksualni kandydaci nie mogą to najczęściej ludzie mogą bowiem sami stać się przy-
zostać księżmi, bo ich orientacja prowadzący podwójne czyną zatracenia. Wspieranie bądź
płciowa dystansuje ich od praw- życie, czyli żyjący w ciągłym tolerowanie tego zjawiska to nie
dziwego ojcostwa, czyli także od zakłamaniu, a często także tylko zaprzeczanie misji Kościoła,
istoty bycia kapłanem. Dobór kan- w nieczystości, a więc w stanie to jej odwracanie w drugą stronę.
dydatów na księży musi być dlatego permanentnego grzechu
bardzo staranny. Musi panować tu Problem dotyczy także Polski,
najwyższa uwaga, aby nie doszło do struktura zła, zorganizowana w sposób o czym wspomina ks. Marek Dzie-
pomyłki i w końcu bezżenność ka- przemyślany i niemal perfekcyjny wiecki: „Nadal regularnie prowadzę
płanów nie była utożsamiana z ten- w swej przewrotności. To struktura zła, rekolekcje w seminariach du-
dencjami do homoseksualizmu”. dysponująca ogromną władzą, wielkimi chownych w Polsce. W ostatnich
pieniędzmi, potężnymi wpływami w latach wyjątkami są takie semina-
Mimo tak jednoznacznego środowiskach duchownych i świeckich. ria, w których bym się nie zetknął
stanowiska Stolicy Apostolskiej, To układ, który sam się odtwarza i mul- z problemem homoseksualizmu.
wielu biskupów na świecie sabo- tiplikuje poprzez wciąganie kolejnych Nie tylko dostrzegam coraz więcej
tuje prawo kościelne w tym wzglę- osób w swoje macki. To układ, który takich przypadków, lecz także
dzie. Najczęściej wynika to z faktu, dąży do ciągłego poszerzania swojej zauważam, że w niektórych semi-
że sami należą do „lawendowej ma- władzy i terenów swojego panowania. nariach istnieją już kliki homosek-
fii” i popierają osoby ze swojego kręgu. To ludzie bezwzględnie solidarni w złu, sualnych duchownych, obejmujące
O tym właśnie m.in. pisze w swej książce którzy gotowi są na każde kłamstwo, na niektórych wykładowców, innych
ks. Dariusz Oko. każdą podłość, na każdą formę szantażu, księży, a także kleryków. Zdarza się, że
byle tylko zastraszyć, pognębić, uciszyć w takich seminariach wręcz zastraszani
Perwersyjna struktura zła każdego, kto ośmieli się ich demaskować i prześladowani są ci alumni, którzy nie
czy im się sprzeciwiać”. dają się uwieść i wciągnąć w rozwiązłość,
Jest to praca pionierska na polskim czy też demaskują istnienie homosek-
rynku wydawniczym, ponieważ żaden sualnych mafii w danym seminarium.
autor w naszym kraju nie opublikował Są takie seminaria, w których, według
do tej pory książki na ten temat. Zo- wszelkich przesłanek, kliki czy mafie
stała ona opatrzona aż trzema wstę- homoseksualne sięgają przełożonych
pami, które napisali ks. Marek Dzie- seminaryjnych i biskupów. W niektó-
wiecki, ks. Robert Skrzypczak i Paweł rych z tych seminariów uczciwi rektorzy
Lisicki. Skalę opisywanego problemu podali się do dymisji”.
oddają zwłaszcza słowa ks. Dziewie- Ks. Robert Skrzypczak swój wstęp
ckiego, cenionego rekolekcjonisty do książki ks. Dariusza Oki zatytułował
i duszpasterza rodzin: „Przez ostatnich „Spojrzeć bestii w oczy”. Czas spogląda-
nia chyba się już jednak skończył. Może
pora, by stawić bestii czoło.

| 50 | 26.10–1.11.2020

[email protected]

kraj  |  Po zamachu islamskiego terrorysty we Francji  |

Kiedyś kochaliśmy
Czeczenów

Gdyby wszystko potoczyło się zgodnie z planem, rodzina 18-letniego Czeczena, który
obciął głowę nauczycielowi z podparyskiego liceum, mogłaby mieszkać w Polsce.
Czy oznacza to, że i u nas mogłoby dojść do podobnie makabrycznego zamachu?
Eksperci zastanawiają się nad prawdopodobieństwem takiego scenariusza

Fot. Anne-Christine POUJOULAT/AFP/East News maja narbutt o więzieniach CIA w Polsce. Poczułby 18-letni Abdullah Nawzorow takie
gniew. Właśnie ten olbrzymi gniew, predyspozycje miał i je zrealizował.
N ajprostsza odpowiedź brzmi: który czują sprawcy zamachów ter- Był jak tykająca bomba, która w końcu
taka historia nie mogłaby rorystycznych – mówi mi specjalizu- wybuchła. I mogłaby wybuchnąć także
się wydarzyć, bo inaczej ro- jąca się w problematyce terroryzmu w innych warunkach i otoczeniu.
zumiemy wolność słowa i nauczyciel prof. dr hab. Aleksandra Gasztold z Wy-
raczej nie pokazywałby na lekcji kary- działu Nauk Politycznych i Studiów Jednak nie wszyscy eksperci, z któ-
katur Mahometa. Ale to odpowiedź za Międzynarodowych UW. rymi rozmawiam, uważają, że gdyby
prosta. rodzina Abdullaha, która starała się
Jak podkreśla, zradykalizowani isla- w 2005 r. o azyl w Polsce, rzeczywiście
– Nie musiałoby być żadnego na- miści nie zawsze są gotowi na szerzenie go dostała, to dzisiaj Polacy, a nie Fran-
uczyciela, który pokazuje karykatury terroru. Większość pozostaje na etapie cuzi, przeżywaliby traumę związaną
Mahometa. Młody Czeczen obej- głoszenia radykalnych poglądów i rea- z zamachem terrorystycznym.
rzałby na przykład film dokumentalny lizuje swą misję głównie w internecie.
Służby specjalne wszystkich krajów – Moja teza jest taka: w Polsce Nawzo-
dałyby dużo, by wiedzieć, kto przejdzie row nie przeprowadziłby zamachu.
od słów do czynów. To jednak trudne. Przede wszystkim dlatego, że jego
Terroryści nie tylko są szczególnie sfru- rodzina szybko by z Polski wyjechała,
strowani, lecz mają też pewne specy- podobnie jak wielu Czeczenów, którzy
ficzne cechy osobowości, predyspozy- dostali azyl lub tzw. ochronę międzyna-
cje, które mogą umknąć obserwatorom. rodową i ruszyli dalej na Zachód. Z całą
pewnością ta rodzina, ­najwyraźniej

26.10–1.11.2020 | 51 |

[email protected]

kraj  |  Po zamachu islamskiego terrorysty we Francji  |

zradykalizowana, lepiej czułaby się niem Hamas. Można się zastanawiać, zryw niepodległościowy wymierzony
tam, w środowiskach salafickich, czyli czy bez tego wsparcia lub – jak uwa- w Rosję zasługuje na wsparcie. Co
muzułmańskich radykałów. A jeśli ja- żają niektórzy – wręcz programowania ciekawe, właśnie z powodu Czecze-
kimś cudem zostaliby u nas, to 18-latek do zabójstwa przez otoczenie 18-latek nów społeczeństwo polskie w ogóle
uprawiałby teraz MMA i w ten sposób dokonałby tej zbrodni. Ale zależność pozytywnie patrzyło na zjawisko
realizowałby czeczeński ideał wojow- między masowym napływem islam- imigracji do naszego kraju. Prześle-
nika – twierdzi prof. dr hab. Daniel Boć- skich uchodźców i imigrantów a ak- dziłem sondaże Centrum Badania
kowski z uniwersytetu w Białymstoku, tami terroru jest oczywista. Opinii Społecznych (CBOS) i wynika
który prowadził badania na temat spo- z nich, że akceptacja imigrantów była
łeczności czeczeńskiej w Polsce. – Emocjonalne wywody i akty strzeli- w Polsce znacznie większa niż w in-
ste publicystów, którzy się oburzają, że nych krajach europejskich – opowiada
To jednak tylko hipoteza, jedna Polska uszczelnia granice i niechętnie prof. Boćkowski.
z wielu. Rozważania, czy 18-letni Cze- wpuszcza przybyszów z Czeczenii oraz
czen, który obciął nożem głowę nauczy- nie bardzo chce przyznawać im azyl czy Teraz jednak zmieniło się to
cielowi Samuelowi Paty’emu z liceum prawo pobytu, to w dużej mierze zakli- o 180 stopni. Czeczeni w Polsce spadli
w podparyskim Conflans-Sainte-Ho- nanie rzeczywistości. Znaczna część do kategorii określanej przez socjolo-
norine, dokonałby aktu terroru w Pol- Polaków, niezależnie od tego, na jaką gów jako „społeczność podejrzana”.
sce, przypominają wróżenie z fusów. partię głosuje, wykazuje się dalece po-
Zbyt wiele jest niewiadomych. A jednak suniętą wstrzemięźliwością, gdy chodzi – Zmieniało się to dość gwałtownie.
ta historia jest przestrogą i lekcją, którą o akceptację masowej imigracji z krajów Pierwszy moment, w którym na Cze-
powinniśmy odrobić. muzułmańskich – mówi prof. Ryszard czenów spojrzano u nas inaczej, to był
Machnikowski. oczywiście zamach na World Trade
– Na Zachodzie mleko się już rozlało, Center. To po nim zobaczono w nich
u nas na szczęście jeszcze nie. Wielkie Może budzić to zastrzeżenia na- część muzułmańskiej wspólnoty, sta-
skupiska muzułmanów, całe dzielnice tury humanitarnej, ale to skuteczna nowiącej terrorystyczne zagrożenie.
zachodnich miast całkowicie przez nich forma prewencji. Powyżej pewnej Sprawę ostatecznie przypieczęto-
zdominowane, sprzyjają radykalizacji. liczby krytycznej islamskich uchodź- wały zamach Czeczenów na cywilów
Jeśli dodamy do tego radykalnych ima- ców i imigrantów nie da się po prostu w moskiewskim teatrze na Dubrowce,
mów pochwalających dżihad, to obraz kontrolować. a przede wszystkim terrorystyczny
jest kompletny. U nas nie ma takich du- atak na szkołę w Biesłanie – mówi
żych społeczności i oczywiście nikt nie – ABW musi się koncentrować na prof. Boćkowski.
nawołuje do wyrzynania niewiernych, walce ze szpiegostwem i wojną hy-
ale zdarzało się, na przykład w warszaw- brydową ze strony Rosji. Powinna Świadomość, że zginęło tam sto kil-
skim meczecie na Wiertniczej, że ima- się zajmować ochroną infrastruktury kadziesięcioro dzieci, które odświętnie
mowie z Bliskiego Wschodu zapraszali krytycznej, czyli tego, co ma podsta- ubrane przyszły do szkoły na rozpoczę-
na pogawędki osoby, które uznali za wowe znaczenie dla funkcjonowania cie roku szkolnego, była takim szokiem
podatne na indoktrynację – mówi mi społeczeństwa. Powiedzmy szczerze: dla opinii publicznej, że drastycznie
socjolog prof. dr hab. Ryszard Machni- jeśli liczba funkcjonariuszy ABW jest odbiła się na stosunku Polaków do cze-
kowski z uniwersytetu w Łodzi, czło- taka sama jak pracowników IPN, to czeńskich uchodźców. Nie było już od-
nek francuskiego zespołu badawczego dla 38-milionowego kraju oznacza, że wrotu: wszystkie sondaże pokazują, że
zajmującego się problemem zagrożeń trzeba wybierać, co najbardziej musimy to był ostateczny koniec powszechnej
terrorystycznych. monitorować. Na szczęście zagrożenie kiedyś akceptacji przyjmowania Cze-
terroryzmem islamskim jest w naszym czenów do Polski.
Kiedy patrzy się na ciąg zdarzeń, kraju dość niskie – mówi prof. Alek-
które doprowadziły do zbrodni popeł- sandra Gasztold, która jest doradcą – Miotaliśmy się od ściany do ściany.
nionej przez nastoletniego Czeczena, społecznym Rządowego Centrum Najpierw był szczeniacki zachwyt nad
wyraźnie widać, jak bardzo inspiro- Bezpieczeństwa.
wało go otoczenie. Wsparcie w dzia- tym, że Czeczeni tak wspaniale walczą
łalności terrorystycznej otrzymywał Od ściany do ściany z Rosjanami. A potem, tak jak Amery-
najwyraźniej od rodziny – w kręgu kanie, którzy zachwycali się mudżahe-
zainteresowań francuskiej policji Zdążyliśmy już zapomnieć, jak witano dinami, by potem ze zgrozą odkryć, że
znaleźli się teraz rodzice, dziadkowie Czeczenów przyjeżdżających do Pol- mają do czynienia z talibami, zrozumie-
i brat zabójcy. Bezpośrednią inspi- ski w latach 90. ubiegłego wieku. Dzi- liśmy, że bojownik może być terrorystą
racją do bestialskiego zabójstwa była siaj wręcz trudno to sobie wyobrazić. – mówił mi kiedyś jeden z najwybitniej-
kampania prowadzona w mediach Powstawały społeczne komitety zajmu- szych znawców Kaukazu.
społecznościowych przez ojca jednej jące się opieką nad uchodźcami, uwa-
z uczennic, który zachęcał do „ukara- żano, że powinniśmy szeroko otworzyć Kiedy prawie 10 lat temu ABW razem
nia” nauczyciela, wspierana też przez dla nich granice. z psychologami z Polskiej Akademii
znanego francuskim służbom islamistę Nauk przeprowadzała badania mające
związanego z palestyńskim ugrupowa- – Polacy traktowali Czeczenów wskazać, które grupy muzułmanów
z ogromną sympatią, uważając, że przebywających na terenie Polski mogą
stanowić zagrożenie dla bezpieczeń-
stwa, wyniki dawały do myślenia.

| 52 | 26.10–1.11.2020

[email protected]

– Polscy Tatarzy mieli skłonność zdradził sprawę czeczeńską. Nawet nie Fot. Twitter najmniejszy problem rodziny zabójcy.
do przemocy na poziomie zerowym, są to sami Czeczeni, ale przedstawi- W każdym razie po odmowie azylu
niewiele większą muzułmańscy stu- ciele organizacji humanitarnych, któ- w Polsce czeczeńska rodzina wyjechała
denci przebywający na programie rzy uważają, że powinien protestować do Rosji, a po dwóch latach spróbowała
Erasmus. Ale Czeczeni, którzy znaj- przeciw zamykaniu polskiej granicy szczęścia we Francji.
dowali się w ośrodku dla uchodźców, przed Czeczenami.
uważali, że akty przemocy są uspra- I teraz możemy się tylko zastana-
wiedliwione, jeśli chodzi na przykład Polska rzeczywiście przestała już wiać, co by było, gdyby jednak zostali
o obronę tożsamości czy ważnych dla być dla Czeczenów pierwszym kra- w Polsce.
nich wartości – relacjonuje prof. Alek- jem, do którego przyjeżdżają. Uważa
sandra Gasztold. Hidżaby i bródki
Abdullah Nawzorow był jak tykająca
Być może wynika to z ich historii, bomba, która w końcu eksplodowała. – Przypadki wrastania Czeczenów
a może zapisane jest w genach i trady- Czy mogła wybuchnąć także w innych w społeczeństwo polskie są rzadkie. Do-
cyjnym systemie wartości. To jednak warunkach i otoczeniu? tyczą głównie kobiet, które przyjechały
fakt, z którym należy się liczyć. Podob- do nas z dziećmi. Czasem wręcz zerwały
nie jak z tym, że Czeczenów obowiązuje się, że przez nasze terytorium prze- więzi z innymi Czeczenami, uważając,
przede wszystkim solidarność wobec winęło się nawet 90 tys. Czeczenów. że nic dobrego nie wynikłoby z tych
własnego klanu i nie ma większego Dla większości był to jednak tylko kontaktów dla ich synów – opowiada
znaczenia, czy członek wspólnoty jest przystanek w drodze na Zachód. Po- Adam Borowski.
dżihadystą, czy nie. Udzielenie pomocy jechali dalej w poszukiwaniu lepszych
członkowi klanu – nawet jeśli popełnił warunków życia i zasiłków. W Polsce Sposób na życie społeczności cze-
akt terroru czy dopuścił się pospoli- jest ich najwyżej 3 tys., mieszkają czeńskiej w Polsce jest dość prosty:
tego przestępstwa i się ukrywa – jest zazwyczaj na Podlasiu i w okolicach rodziny zazwyczaj są wielodzietne, ko-
obowiązkiem, od którego nie można Warszawy. biety zajmują się dziećmi, mężczyźni
się uchylić. starają się utrzymać dom. Wielu z nich
Jak wynika z informacji mediów fran- jest ochroniarzami, to częsty wybór ich
Przystanek w drodze cuskich, rodzina Abdullaha Nawzorowa drogi życiowej.
przyjechała do Polski w sierpniu 2005 r.
– Można tylko powiedzieć, że mieli- Polskie władze nie uwierzyły w opowie- Chyba jest tak zresztą nie tylko w Pol-
śmy duże szczęście, że rodzina tego ści ojca rodziny, że był prześladowany sce, bo 18-letni zabójca francuskiego na-
18-latka nie dostała azylu w Polsce. za pomoc czeczeńskim partyzantom uczyciela także zamierzał zostać ochro-
Mój stosunek do imigracji z Czeczenii i przez kilka dni więziony i torturowany niarzem. Jest jeszcze jedna zbieżność
jest zresztą teraz inny niż kiedyś, zde- przez zamaskowanych mężczyzn w woj- z modelem życia polskich Czeczenów
cydowanie negatywny – mówi Adam skowych mundurach. – co prawda nie uprawiał jak oni MMA,
Borowski, przewodniczący Komitetu ale trenował boks.
Polska–Czeczenia. Choć jest to dziwne, nie udało mi
się potwierdzić tej historii w Urzędzie Jeszcze do niedawna życie czeczeń-
W jego ustach to mocne słowa. Bo ds. Cudzoziemców, bo – jak oświadczył skiej diaspory w Polsce regulowały
to właśnie Borowski, dawny działacz rzecznik – indywidualne przypadki tzw. adaty, czyli tamtejsze prawo zwy-
opozycji antykomunistycznej w Pol- uchodźców są okryte tajemnicą. czajowe. Teraz widać jednak coraz
sce, przez lata najbardziej angażował większe wpływy islamu – opowiadali
się w pomoc Czeczenom uciekającym Chronienie prywatności, zwłasz- mi o tym członkowie organizacji po-
przed wojną. Kiedy pytam, ilu z nich cza w Polsce, to zapewne w tej chwili zarządowych, zajmujący się pomocą
ułatwił wjazd do Polski, odpowiada, Czeczenom. Młode kobiety coraz częś-
że co najmniej 200. Często była to ciej zakładają hidżaby, a mężczyźni za-
skomplikowana logistycznie opera- puszczają salafickie bródki i biorą dru-
cja, wyciąganie rannych bojowników gie żony. To coraz bardziej zamknięty
ukrywających się na Kaukazie, orga- i hermetyczny świat.
nizowanie przerzutu i pilotowanie ich
na terenie Polski. – To byli jednak inni – Coraz więcej jest patologii. Nie
ludzie niż ci, którzy chcą przyjechać da się ukryć, że sporo Czeczenów do-
teraz. Obecnie w najlepszym wypadku staje oferty od świata przestępczego
jest to imigracja ekonomiczna. W naj- i je przyjmuje. A młode pokolenie
gorszym zaś prowokatorzy Kadyrowa niebezpiecznie fascynuje się dżiha-
czy pospolity element kryminalny dem. Niektórzy, wbrew rodzicom,
– uważa Borowski. wyjechali na wojnę w Syrii. Wcale nie
kieruje nimi religijny fanatyzm. Wi-
Przyzwyczaił się już, że niektórzy dzą w tym karierę życiową najemnika,
ciskają na niego gromy, uważając, że męską przygodę, adrenalinę i spore
pieniądze – mówi jeden z moich roz-
mówców.

26.10–1.11.2020 | 53 |

[email protected]

OPINIE  | rozmowa |

Miękki totalitaryzm

groźniejszy niż gułag

Rod Dreher, amerykański chrześcijański Fot. Archiwum prywatne
publicysta, autor „Opcji Benedykta”, bestsellera
jak powiedział Czesław Miłosz, używając koncepcji Witkie-
„NYT”, swoją nową książkę „Live not by wicza, bo wierzą, że uwolni ich to od niepokoju.
lies” poświęcił organizacjom ruchu oporu
walczącym z komunistycznym reżimem Ten miękki totalitaryzm nie będzie używał gułagów, bo
nie będzie musiał. Zakładam, że nasze rządy mogą, współ-
we wschodniej Europie. Ale nie tylko pracując z korporacjami, uniwersytetami i innymi instytu-
cjami, stworzyć swoją wersję chińskiego systemu zaufania
Z Rodem Dreherem społecznego. A jest to system, który pozwala chińskiemu
rządowi gromadzić ogromne ilości danych na temat każ-
rozmawia Goran Andrijanić dego obywatela. Wykorzystuje algorytmy do sortowania
danych i tworzenia profili politycznych każdego obywatela.
Jedną z głównych tez pana książki jest istnienie podo- Państwo przypisuje każdemu obywatelowi coś na kształt
bieństwa między walką, którą kiedyś prowadziła opozy- „kredytu społecznego” na podstawie jego zachowania. Jeśli
cja w krajach Europy Środkowej, z walką intelektualną, zrobi coś społecznie pozytywnego, np. ściągnie na kompu-
która toczy się obecnie w czasach systemu, jak go pan na- terze przemówienia Xi Jinpinga, jego ocena wiarygodności
zywa, „miękkiego totalitaryzmu”. Co to za podobieństwa? społecznej wzrośnie i dostanie więcej przywilejów. Jeśli
zrobi coś społecznie negatywnego, np. pójdzie do kościoła
Rod Dreher: Ryszard Legutko wiele wyjaśnił w książce lub spędzi czas z ludźmi o niskich wynikach w ocenie spo-
„Triumf człowieka pospolitego”, która była dla mnie in- łecznej, jego ocena spadnie. Z tego powodu nie będzie mógł
spiracją. Pokazał, że zarówno komunizm, jak i liberalna znaleźć dobrej pracy, daleko podróżować ani chodzić do
demokracja są ideologiami materialistycznymi, w części dobrych restauracji. To bardzo skuteczny system.
napędzanymi przez pewną ideę utopii – raju, w którym sa-
mostanowiona jednostka, która nie jest już zdeformowana
przez siły społeczne, żyje w doskonałej harmonii ze sobą
i innymi. Obie ideologie kierują się egalitaryzmem i wie-
rzą, że państwo nie powinno wahać się zostać despotą, aby
zapewnić swoich mieszkańców, iż równość jest najwyższą
wartością społeczną.

Ogromna różnica między nimi polega na tym, że nowy
liberalny totalitaryzm nie jest narzucany nam przez so-
wieckie czołgi, ale swobodnie akceptowany przez ludzi.
Tak, można spierać się o to, czy ci ludzie naprawdę mają
wybór, ale nie możemy zaprzeczyć – przykro mi to mó-
wić – że wiele osób lubi ten nowy porządek. Na Zachodzie,
dzięki zimnej wojnie i powieści „Rok 1984” Orwella, mamy
taką koncepcję, że totalitaryzm dotyczy więzień, gułagów,
tajnej policji i narzucania ludziom swoich racji przez terror.
To, co nas teraz spotyka, bardziej przypomina totalitaryzm
z powieści Aldousa Huxleya „Nowy wspaniały świat”, gdzie
ludność jest kontrolowana nie poprzez terror, ale poprzez
manipulowanie jej przyjemnością i rozrywką. Celem jest
terapeutyczny totalitaryzm, w którym ludzie dobrowolnie
oddadzą swe polityczne wolności w zamian za osobistą wol-
ność uprawiania seksu, robienia zakupów i konstruowania
swojej tożsamości tak, jak chcą. Chcą pigułki Murti-Binga,

| 54 | 26.10–1.11.2020

[email protected]

Który może zagrozić także Zachodowi? Teraz nie mam żadnych problemów z przekonywaniem
ludzi, że przeżywamy poważny kryzys, a lewica wychodzi
To będzie katastrofalne dla USA, bo wielu Amerykanów
jest uzależnionych od wygody klasy średniej. Nasze kor- z tego kulturowego upadku, głosząc miękką formę totali-
poracje już teraz zbierają dane, które do tego prowadzą, taryzmu. Wiele spraw ukrytych wyszło na jaw, a to, co się
a my im na to pozwalamy. Dziesiątki milionów Ameryka- dzieje, pokazuje prawdziwy stan amerykańskiego społe-
nów mają w domu „inteligentny głośnik” Amazon Alexa, czeństwa. Jeśli Donald Trump przegra nadchodzące wy-
który ma uczynić ich życie wygodniejszym. To urzą- bory, konserwatyści nie będą mieli za kim się schować.
dzenie słucha tego, co ludzie mówią w domu, i wysyła
kluczowe słowa z powrotem do Amazona. Aż trudno Przygotowując książkę, dużo pan podróżował po Euro-
uwierzyć, że ludzie to zaakceptowali. Sądzą zapewne, pie Środkowej i Wschodniej. Jak wrażenia?
że technologia, która poprawia jakość życia, jest zawsze Przyjechałem z przychylnymi oczekiwaniami i się nie
dobra. Gdyby rząd nakazał umieszczenie urządzenia pod- zawiodłem. Dla Amerykanów mojego pokolenia Polska
słuchowego w ich domach, byliby oburzeni i odmówili. była krajem bohaterów: Jana Pawła II, Lecha Wałęsy i So-
Ale jeśli Amazon mówi: „To fajna technologia, która uła- lidarności. W 1988 r. chodziłem po kampusie uniwersy-
twi ci życie”, cóż, ludzie nie tylko akceptują urządzenie teckim w południowej Luizjanie w koszulce z napisem
podsłuchowe w swoim domu, ale płacą za ten przywilej „­SOLIDARNOŚĆ”. Muszę przyznać, że zawsze spotykałem
romantyczne spojrzenia.
dużo pieniędzy. Poza tym, jako amerykańskiemu konserwatyście, dużo
Jest wiele firm, które wydają wielkie sumy na badania
neurologiczne, aby nauczyć się manipulować wolą mas. nadziei daje Grupa Wyszehradzka (GW). Możliwość ist-
Stalin mógł tylko marzyć o takim nienia alternatywnego bloku
systemie, jaki dzisiaj mamy. w Europie, tworzącego inny przy-
kład tego, jak być nowoczesnym
W jaki sposób nowa książka Modlitwa przy grobie demokratycznym narodem, daje
odwołuje się do „Opcji Bene- mi wielką satysfakcję. To są kraje
dykta”? ks. Jerzego Popiełuszki pewne swojej tożsamości, nie chcą

„Live Not By Lies” to książka była momentem, w którym zamienić wolności, którą zdobyły
mroczniejsza i bardziej kon- na gruzach jednej hegemonicznej
kretna. Ale tak, jak „Opcja Be- poczułem wielką solidarność władzy, na podporządkowanie się

nedykta”, także mówi o tym, co z moimi chrześcijańskimi władzy bardziej miękkiej. Ja po
chrześcijanie powinni robić braćmi i siostrami prostu znacznie lepiej czuję się
w świecie postchrześcijańskim w konserwatywniejszych spo-
łeczeństwach krajów GW. Pod
i oferuje praktyczne porady. w Polsce oraz wdzięczność wieloma względami byłem za-
Jest to jednak książka bardziej za to, co wszyscy uczyniliście dowolony z tego, co zobaczyłem
niepokojąca. W ciągu trzech lat w waszej części świata. A jeśli cho-
od opublikowania „Opcji Be- dzi o rozmowy z chrześcijanami,
nedykta” te same siły, o których dla wolności i wiary

mówiłem w książce, stały się bar- którzy przetrwali komunizm – mój
dziej agresywne. Dowiedziałem Boże, co za zaszczyt.
się więcej o świecie, w którym Siedzenie z Zofią Romaszewską
żyjemy, a zwłaszcza o tym, jak w jej salonie. Słuchanie, jak wzywa
bardzo duże korporacje monito- dziś do walki młodych ludzi i prosi,
rują każdego z nas za pośrednictwem naszych smartfonów aby się nie poddawali – bardzo mnie wzruszyło, bo wiem,
i internetu. W czasie, kiedy wokeness – tzn. lewicowa ideo- co zrobiła dla swojego kraju. Szczerze mówiąc, dało mi to
logiczna bojowniczość – przemaszerowała przez nasze in- nadzieję. Modlitwa przy grobie ks. Jerzego Popiełuszki była
stytucje, a pokolenie przywódców z 1968 r. upadło w obliczu kolejnym momentem, w którym poczułem taką solidar-
tej wojowniczości, uświadomiłem sobie, że stoimy w obliczu ność, jeśli mogę użyć tego słowa, z moimi chrześcijańskimi
stanu wyjątkowego. braćmi i siostrami w Polsce i wdzięczność za to, co wszyscy
Kiedy na początku tego roku skończyłem ostateczną wer- uczyniliście dla wolności i wiary.
sję „Live Not By Lies”, wysłałem ją do mojego wydawcy i po- Ale byłem naprawdę zaskoczony i zasmucony, słysząc
myślałem: „Jak mam przekonać Amerykanów, że naprawdę w każdym z krajów, które odwiedziłem, że młodsze poko-
jest tak źle, jak mówię?”. Potem pojawił się COVID-19, który lenie nie jest zainteresowane przeszłością. Wielu nie in-
radykalnie zmienił amerykańskie życie. Chwilę później teresuje się wiarą chrześcijańską. Pewien młody katolik
przyszło zabójstwo George’a Floyda i zamieszki, które do- w Budapeszcie powiedział: „Większość moich przyjaciół nie
prowadziły większość amerykańskich instytucji i kultury chodzi na mszę i chce tylko, aby nasz kraj stał się węgierską
korporacyjnej do szaleństwa pod hasłem „świadomości wersją Szwecji”. Przypominam sobie Jana Pawła II, który
rasowej”. W następstwie tego szaleństwa przeprowadzono podczas wizyty w ojczyźnie powiedział, że to byłaby trage-
udane próby zmiany amerykańskiej historii. dia, gdyby Polska wyzwoliła się z jednej materialistycznej

26.10–1.11.2020 | 55 |

[email protected]

OPINIE  | rozmowa |

ideologii tylko po to, by poddać się innej, czyli zachodniemu ich własnych obywateli. Jeśli robią to całkowicie jawnie,
hedonizmowi i konsumpcjonizmowi. Nie spodziewałem się, to nie jest spisek. Może jestem naiwny, ale szczerze mó-
że tak może się stać w Polsce i innych krajach regionu, ale wiąc, nie sądzę, aby większość tych politruków naprawdę
wydaje się, że tak się dzieje. rozumiała rolę, jaką odgrywają w tej ideologicznej sieci. Są
Kiedy dwa lata temu byłem w Czechach na promocji stworzeniami tego samego systemu – chodzili na te same
„Opcji Benedykta”, na widowni zawsze znalazł się ktoś, kto uniwersytety, spędzają wakacje w tych samych miejscach,
pytał mnie o ideologię gender. Byli tym tematem całkowicie czytają te same rzeczy itd. Pracują także na czele między-
zaskoczeni – w ogóle nie mogli go zrozumieć. Ostrzegałem
ich, że zaledwie dziesięć lat temu większość Amerykanów narodowych firm.

myślała tak samo. Teraz gender jest wszędzie i podbił nasze „Woke kapitalizm”, jak go nazywamy w USA, jest czymś
bardzo trudnym do zrozumienia dla konserwatywnych
instytucje – a nawet został zapisany w prawie. Ostrzegałem Amerykanów. Mamy zwyczajowe przekonanie, że wro-
ich, że wszystko zaczyna się od kampanii medialnej, aby to giem jest państwo, a biznes jest po właściwej stronie. Ronald
zaprogramować, a potem znormalizować. Ostatniego dnia Reagan był uosobieniem tej ludowej wiary amerykańskiej
mojego pobytu w Pradze czeska gazeta opublikowała ob- prawicy. Dlatego wielu z nas bardzo trudno było pojąć, jak
szerną historię o cudownym życiu transpłciowego dziecka. daleko biznes posunął się w lewo i jak potężny stał się w roz-
Mój tłumacz powiedział mi: „Po raz pierwszy taka historia wijaniu lewicowych interesów, zwłaszcza w odniesieniu do
pojawiła się w naszych mediach”. rasy i LGBT.
„Zaczęło się” – pomyślałem. Kiedy w zeszłym roku odwie-
dziłem Polskę, rozmawiałem z pol-
Rządy w Polsce i na Węgrzech Anne Applebaum postrzega skimi katolikami, którzy pracowali
są atakowane przez Brukselę. dla polskich oddziałów czołowych
Jak pan to widzi z perspektywy George’a Sorosa jako firm z USA i Europy Zachodniej.

„miękkiego totalitaryzmu”? wyzwoliciela, ja jako Byli zmuszani do udziału w obcho-
Globaliści naprawdę wierzą, że dach LGBT Pride w biurze, mimo
ich droga jest jedyną możliwą do liberalnego tyrana że naruszało to ich sumienie. Nie

zarządzania społeczeństwem. chcieli stracić pracy. Nie wiedzieli,
Posługują się językiem libera- co robić. To jest kulturowy impe-
rializm i mam nadzieję, że polski
lizmu, ale w rzeczywistości są rząd zrobi coś, by chronić tych
nietolerancyjni. W Ameryce
pracowników.
liberałowie uwielbiają mówić
o „różnorodności” i będą się interesować czarnoskórymi, Co ciekawe, ten „miękki totalitaryzm” nie ma korzeni
latynosami, gejami, kobietami, muzułmanami, mniej- ani w Armii Czerwonej, ani w rewolucji, wynika raczej
szościami – ale tylko tak długo, jak wszyscy ci ludzie będą
z nietolerancyjnej ideologii neoliberalizmu i jego sług
myśleć dokładnie tak samo. To powierzchowna różnorod- w międzynarodowych sieciach politycznych, medialnych,
ność. Jeśli rzucisz wyzwanie takiej różnorodności myśli, korporacyjnych i pozarządowych. Możesz zakryć pięść sil-
idei i praktyk, oskarżą cię o bycie bigotem ze skłonnoś- nego mężczyzny aksamitną rękawiczką, ale słabego uderzy
ciami do autorytaryzmu i użyją przeciwko tobie dźwigni równie mocno.
biurokratycznej władzy.
Dobrze o tym wiedzą Polacy i Węgrzy, ale Amerykanie Niedawno polemizował pan z Anne Applebaum. Cho-
w ogóle tego nie rozumieją, bo nasze media nigdy o tym nie dziło o tezy z jej książki „Zmierzch demokracji”…
donoszą. Nie mogę tego wystarczająco mocno podkreślić: Szanuję Applebaum. Wiele się nauczyłem z jej książek
o bloku sowieckim. Mieszka w Polsce i jest żoną wybitnego
naprawdę nie rozumiemy, co dzieje się w Europie. polskiego polityka, więc waham się, czy ją ostro krytykować.

Kiedyś myślałem, że George Soros jest w zasadzie do- Oboje widzimy fenomen, jakim jest upadek liberalnej
brym człowiekiem, a niesprawiedliwie traktowany przez
tego łobuza Viktora Orbána. Tylko taką opowieść przeczy- demokracji, polaryzacja demokratycznych społeczeństw
tałeś w amerykańskich i brytyjskich mediach. Musiałem i wzrost autorytaryzmu. Ale ona widzi to jako problem
ciężko pracować, aby znaleźć drugą stronę tej narracji. prawicy. Ja przede wszystkim (ale nie wyłącznie) jako
Kiedy w końcu pierwszy raz odwiedziłem Budapeszt problem lewicy. Ona widzi zagrożenie ze strony Trumpa,
i rozmawiałem z Węgrami – nie rzecznikami rządu, ale Fideszu, PiS, Voxa i innych partii prawicy. Ja natomiast
zwykłymi ludźmi – poznałem drugą stronę tej historii. Nie widzę niebezpieczeństwo ze strony globalistów i postę-
mówię tego oczywiście po to, by bronić wszystkiego, co powców, którzy kontrolują korporacje, uniwersytety,
robi Orbán, ale on i polski rząd są demonizowani w amery- media i większość instytucji obywatelskich. Zasadniczo
kańskich mediach, podobnie jak wszystkie populistyczne cała dyskusja sprowadza się do fundamentalnego pytania:
partie Europy. czym jest dobro wspólne?
To, co robią media – i to w porozumieniu z rządzącą elitą Dla Applebaum jest to świat, w którym handel jest wolny,
granice są otwarte, a społeczeństwo jest liberalne i permi-
globalistów – to tworzenie historii, które delegalizują po-
pulistyczne rządy na arenie międzynarodowej w oczach syjne. Dla mnie i dla ludzi takich jak ja dobru wspólnemu

| 56 | 26.10–1.11.2020

[email protected]

lepiej służą silne granice, rynki z ogra- znaczących rozwiązań. Został wybrany przez
niczeniami i społeczeństwo, które jest ludzi, którzy mają dość tyranii poprawności
wolne, ale bardziej tradycyjne i religijne. politycznej, ale nie zrobił wiele, aby z nią wal-
Ona postrzega Sorosa jako wyzwoliciela, czyć. Nie jesteśmy bliżej znalezienia prawdzi-
a ja jako liberalnego tyrana. wego rozwiązania problemów imigracyjnych
w Ameryce niż przed objęciem urzędu przez
Aby być dla niej sprawiedliwym, mu- Trumpa. Problem polega na tym, że Trum-
szę powiedzieć, że nie jestem gotowy powi dano historyczną szansę przekształce-
bronić wszystkiego, co robią populi- nia amerykańskiej polityki oraz zbudowania
styczne, prawicowe rządy. Ale kiedy i wzmocnienia nowej koalicji prawicy, tzn.
Applebaum skarży się na kumoterstwo sprawienia, by Partia Republikańska (PR) bar-
w niektórych środkowoeuropejskich dziej kojarzyła się z troskami zwykłych ludzi
rządach i instytucjach oraz na to, jak lo- niż Wall Street i korporacji Ameryki. Objął
jalność do partii zastąpiła kompetencje, urząd z obiema izbami Kongresu kontrolowa-
myślę o tym, jak tutaj, w Ameryce, lojal- nymi przez jego partię. Co zrobił? Zniszczył
ność wobec tej szalonej ideologii „róż- tę szansę, ponieważ jest wyjątkowo egocen-
norodności”, która nie ma nic wspólnego tryczny i całkowicie brakuje mu dyscypliny.
z kompetencjami, jest w wielu miejscach Okazuje się, że Grecy mieli rację: charakter
warunkiem zatrudnienia. W USA lu- to naprawdę przeznaczenie.
dzie, którzy mniej więcej zgadzają się
z Applebaum, mają wszelkie kulturowe Uważam, że przegra listopadowe wybory.
i instytucjonalne przywileje. To jeden Myślę, że po tym strasznym roku z covidem
z powodów, dla których prezydentura i zamieszkami na tle rasowym Amerykanie
Trumpa nie miała prawie wpływu na po- chcą spokoju. Sposób, w jaki Trump zacho-
wstrzymanie popłochu amerykańskich wywał się w pierwszej debacie, przypomniał
elit kulturalnych i wszystkich lewico- im o wszystkim, czego nienawidzą w tym roku.
wych, zmierzających w kierunku więk- Mam tylko nadzieję, że republikanie utrzy-
szego autorytaryzmu i ekstremizmu. mają Senat, bo jeśli Biden wygra, to demokraci
Jeśli mówimy o Trumpie, jak pan oce- będą mieli zarówno Kongres, jak i Biały Dom.
nia jego prezydenturę? Przyjdą radykalne przepisy dotyczące aborcji,
Zacznijmy od dobrych rzeczy, które LGBT i rasy. Wszystko przesunie się jeszcze
zrobił. Mianował trzech sędziów Sądu bardziej w lewo.
Najwyższego. Dwóch zostało potwier-
dzonych i jest prawdopodobne, że Amy Ale porażka Trumpa może mieć pozytywne
Coney Barrett również zostanie zaakceptowana. Dodat- strony. Da szanse republikanom zmienić się
kowo Trump wyznaczył ponad 200 sędziów federalnych. To w silną, kompetentną siłę narodu. Dwa z naj-
bardzo ważne, bo w systemie amerykańskim są to funkcje bardziej dynamicznych głosów dzisiejszej prawicy – pro-
dożywotnie. wadzący talk-show Foxa Tucker Carlson i senator Josh
Hawley – są młodzi i dość krytycznie odnoszą się do „woke
Uważam,żeskoroUSAprzesuwająsięw lewowkwestiach kapitalizmu”.
społecznych i kulturowych – Amerykanie poniżej 45. roku Ale moją wielką obawą o Amerykę jest to, że nadchodzące
życia są znacznie bardziej liberalni – federalne sądownictwo lata będą się toczyły w rytmie wojny plemiennej między
będzie prawdopodobnie ostatnią linią obrony religijnych lewicą a prawicą. Lewica mocno naciska na politykę toż-
i społecznych konserwatystów. Możemy więc podziękować samości i przez cały czas sprawia, że wszyscy są niezwykle
za to Trumpowi. Możemy mu też być wdzięczni za to, że świadomi swojej przynależności rasowej. Nie mogą pojąć,
nie wszczyna nowych wojen. Możemy mu podziękować za dlaczego każdemu działaniu przypisana jest przeciwna re-
przyjęcie bardziej realistycznego stanowiska wobec Chin. akcja. To zepchnie republikanów bardziej w prawo. Cen-
I możemy mu podziękować za złamanie władzy republi- trum nie wytrzyma.
kańskiego establishmentu nad partią. W GOP nie będzie Dzisiejsza Ameryka bardzo przypomina Hiszpanię z po-
powrotu do status quo sprzed Trumpa, i to jest dobre. czątku lat 30. XX w., kiedy polaryzacja i wrogość między
lewicą a prawicą zapoczątkowały dynamikę, która ostatecz-
Ale ogólnie Trump nie był dobrym prezydentem. Jego nie przekształciła się w wojnę domową. Nie mogę sobie wy-
administracja to przeważnie seria straconych okazji. Został obrazić, jak wyglądałaby wojna domowa we współczesnej
wybrany jako populista, ale rządził głównie jako normalny Ameryce, ale w nadchodzących latach możemy być bliscy
republikanin. Nie zrobił wiele, aby zrestrukturyzować ame- tego odkrycia. Zapewne zobaczymy tyranię lewicy i elit
rykańską gospodarkę, aby uczynić rzeczy bardziej spra- korporacyjnych, napędzanych przez amerykańską wersję
wiedliwymi dla ludzi z klasy robotniczej. Nie zrobił nic, aby chińskiego systemu zaufania społecznego.
poprawić system opieki zdrowotnej. Jest przeciwny refor- Żałuję, że nie mogę być optymistą, ale patrząc na to, gdzie
mom służby zdrowia Obamy, ale nie zaproponował żadnych jesteśmy teraz, trudno zobaczyć przed nami lepsze dni.

[email protected] 26.10–1.11.2020 | 57 |

ŚWIAT  |  USA PRZED WYBORAMI  |

PopycBhaidneiena
i obowiązujące do dzisiaj procedury stało się to, co jest możliwe. Czyli jeśliby
jan rokita przeliczania głosów, które prezyden- nie tylko Biden został następnym pre- Fot. StratosBril / Shutterstock.com
turę dają wcale niekoniecznie temu, kto zydentem, lecz nadto demokraci przez
T yle tylko, że jak dobrze wia- nominalnie wygrał głosowanie. A także najbliższe dwa lata kontrolowali obie
domo, polityczny rozgardiasz dość szerokie – zarówno w świecie, izby amerykańskiego Kongresu.
na wewnętrznej scenie Ame- jak i w samej Ameryce – przekonanie
ryki osiągnął już takie rozmiary, że (częste zwłaszcza wśród zapiekłych Z prądem
każdy sondaż jest podejrzany o ten- wrogów obecnego prezydenta), że Do-
dencyjność, a roznamiętnieni wyborcy nald Trump ma talent magika zdolnego Ani w Ameryce, ani poza nią nie żywi
– o oszukiwanie ankieterów. Na to zaś nawet w ostatniej chwili porwać za sobą się jakichś szczególnych iluzji co do
nakładają się jeszcze XVIII-wieczne zwykłych ludzi rozglądających się za sil- samej osoby kandydata demokratów.
nym przywództwem. Biden to jedna z tych niemal litera-
ckich figur pospolitości, jakie czasem
Krótko mówiąc – nikt nie wie, co wyniesione zostają na sam szczyt poli-
stanie się za tydzień w najstarszej i naj- tyki przez demokrację. Zwłaszcza przez
silniejszej demokracji świata. W Polsce demokrację amerykańską, w której – co
jednak z pewnością warto dziś inten- z przenikliwością zauważył dwa wieki
sywnie myśleć o tym, co by było, jeśliby

| 58 | 26.10–1.11.2020

[email protected]

Nadzieją amerykańskiej lewicy jest
więc raczej to, iż będzie ulegał trendowi,
który po wielkich rozruchach Antify
i Black Lives Matter wyraźnie wzmógł
się w Ameryce, zwłaszcza w kręgu akty-
wistów Partii Demokratycznej.

Jeśli profesjonalne sondaże opinii są jeszcze Z polskiej perspektywy
w jakimkolwiek stopniu miarodajne
Jednak wbrew temu, co się dość po-
dla amerykańskiej polityki, to 77-letni Joseph wszechnie sądzi w kręgu polskiej pra-
Biden z całkiem sporą przewagą zostanie wicy, ta hipotetyczna, nawet mocna
za tydzień nowym prezydentem USA zmiana orientacji ideologicznej Białego
Domu, jest drugorzędna z perspek-
temu Alexis de Tocqueville – „prawie Nadzieje lewicy tywy polskich interesów. Owszem, to
wszystko, co niezwykłe, ustępuje temu, zapewne spory szkopuł dla konserwaty-
co przeciętne”. To wszystko w żadnym razie nie znaczy, stów w globalnym sporze o religię i kul-
że z hipotetycznym wyborem Bidena turę, w którym Ameryka antycypowała
Jako polityk Biden jest typowym nie są wiązane wielkie nadzieje. Wiąże dotąd trendy pojawiające się potem na
produktem swojego czasu, nie zaś je przede wszystkim amerykańska, lecz całym Zachodzie. Tyle tylko, że realny
przywódcą, który czas, w jakim przy- nie tylko amerykańska, lewica, dla któ- wpływ biegu amerykańskiej „wojny
chodzi mu żyć, chciałby ukształtować rej pozbawienie Trumpa władzy jest kulturowej” na polską politykę jest zni-
na swoją modłę. Kiedy w 90. latach celem niemal religijnym – czymś na komy. A jeśli w ogóle istnieje, to pojawia
ub.w. w Ameryce modne były idee law kształt strącenia z tronu demona. Zło- się wówczas, gdy za Atlantykiem ożywia
& order, Biden inicjował rygorystyczne śliwi konserwatyści spekulują, że stary się rewolucyjna „akcja bezpośrednia”,
ustawodawstwo, obliczone na wytępie- Biden, który już kilkakrotnie w kam- dająca podnietę do naśladownictwa pol-
nie murzyńskiej przestępczości i współ- panii mówił, iż czuje dumę ze swego skim lewicowym radykałom. To zjawisko
pracował z tzw. segregacjonistami. Gdy ubiegania się o urząd… senatora, zosta- przybrało nie tak dawno nad Wisłą kształt
moda się zmieniła i zaczęły się rozruchy nie za jakiś czas odsunięty przez skręca- groteski, gdy w ślad za kampanią niszcze-
przeciw policji i rygorom karnym – Bi- jącą w lewo Partię Demokratyczną, na nia pomników w USA w Warszawie jacyś
den stał się patronem i obrońcą uczest- mocy 25. poprawki do Konstytucji (tej aktywiści zabrali się m.in. do Kościuszki.
ników tych rozruchów. Kiedy w Ame- o stetryczałej prezydenturze), po to by Nie ma wątpliwości, że te wszystkie rewo-
ryce była moda na ochronę tradycyjnej władzę mogła jak najprędzej objąć fe- lucyjne akcje i rozruchy w USA osłabną,
rodziny, Biden prowadził kampanię ministka Kamala Harris, ubiegająca się jeśli Biden okazałby się zwycięzcą.
na rzecz obcięcia funduszów szkołom, dziś o wiceprezydenturę. To zapewne
w których nauczano akceptacji dla sek- tylko szyderstwo z jawnej sklerozy Bi- Raz dlatego, że dotąd wzniecane były
sualnych atypii. A gdy klimat kulturowy dena, najzupełniej naturalnej zresztą one głównie z intencją przyczynienia
się odmienił, Biden stał się ( jeszcze w jego wieku. się do obalenia Trumpa; dwa – bo biali
w rządzie Obamy) rzecznikiem sprawy republikanie (czyli wyborcy Trumpa),
małżeństw osób tej samej płci, przeko- Prawdziwe nadzieje lewicy wiążą się nawet ci ze sławetnej alt-right, to
nując ponoć do niej ówczesnego prezy- jednak z dwoma realnymi celami, jakie w warunkach amerykańskich mimo
denta. To przykłady najbardziej znane zapewne przyświecałyby hipotetycz- wszystko bardziej „państwotwórcza”
i przywoływane przez krytyków Bidena nemu rządowi Bidena: po pierwsze część społeczeństwa. I choć wraz
jako świadectwa jego oportunizmu. Ale – politycznej „detrumpizacji” Ame- z upadkiem Trumpa PiS utraciłby
w gruncie rzeczy Biden całą swoją ka- ryki, a po drugie – przyspieszeniu po- niewątpliwie „ideowego sojusznika”
rierę zrobił na płynięciu z prądem. To stępowej przebudowy amerykańskiego w Białym Domu, to w realnej polityce
jego oczywista wada jako człowieka, ale społeczeństwa. Wiadomo, że oportuni- znaczyłoby to najprawdopodobniej
w demokratycznej polityce ta wada daje styczny Biden nie będzie zapewne li- tyle, że Departament Stanu dwa albo
czasem napęd wielkim karierom. derem w żadnym z tych przedsięwzięć. trzy razy częściej wydawałby oświad-
czenia na temat „troski o prawa gejów
i wolność mediów” w Polsce, jakie i tak
przecież rutynowo wydawał za rządów
Trumpa. To samo dotyczy obrony in-
teresów amerykańskich firm w Polsce
(np. koncernu Discovery), która w ciągu
ostatnich czterech lat była priorytetem
dla pryncypialnego rzecznika doktryny
„America First”, ale nawet bez takiej

26.10–1.11.2020 | 59 |

[email protected]

ŚWIAT  |  USA PRZED WYBORAMI  |

doktryny i tak zapewne pozostałaby za stosowne przekazać polskim mediom aby go odwracać. Jednak nadal owo za- Reklama | 17/1020/F
priorytetem dla ekipy Bidena. Warto ekstraoświadczenie, wedle którego Biden angażowanie jest dość płytkie, a to, co
być świadomym tego, że kontekst w razie wygranej „zakończy schlebianie długofalowo najważniejsze dla polskiego
sporów ideologicznych przekłada się administracji Trumpa wobec Władi- narodowego interesu, to systematyczna
mocno na realne polskie interesy (go- mira Putina”, a także utrzyma obecność praca nad powolnym, ale stałym jego
spodarcze, polityczne, finansowe) we- US Army oraz sankcje nałożone na ga- pogłębianiem. Prezydent Duda wraz ze
wnątrz Unii Europejskiej, ale takiego zociąg bałtycki. Takie specjalne „polskie” swoim ministrem Krzysztofem Szczer-
silnego związku nie było i nadal nie gwarancje ze strony sztabu świadczą o tym, skim niemal perfekcyjnie prowadzili tę
będzie w relacjach transatlantyckich. że w ekipie Bidena wyczuwany jest pewien pracę w ciągu ostatniego czterolecia (co
niepokój w Warszawie, towarzyszący jego nawiasem mówiąc, jest główną polityczną
Pytanie z polskiej perspektywy klu- rosnącym szansom na zwycięstwo. zasługą Dudy, dziwnie lekceważoną pod-
czowe to: na czym mogłaby polegać czas ostatniej kampanii wyborczej). Naj-
„detrumpizacja” amerykańskiej polityki Trump nie był wystarczająco kon- mniejszego sensu nie mają więc medialne
zagranicznej, wokół której koncentrują sekwentny, gdy idzie o strategię po- wycieczki przeciw Bidenowi w wydaniu
się prawdziwe nasze narodowe interesy? wstrzymywania wpływów rosyjskich polityków polskiej prawicy, sfrustrowa-
Jeśli sprawdzić by się miały przypusz- w Europie Środkowo-Wschodniej.
czenia amerykańskich mediów, to nych tym, że PiS może stracić ideo-
dwie kluczowe dla polityki zagra- Dla amerykańskiej, i nie logicznego sojusznika w Białym
nicznej posady w rządzie Bidena tylko amerykańskiej, lewicy Domu. Jeśli sam Biden i członko-
miałyby objąć wysokie funkcjona- pozbawienie Trumpa władzy wie jego ekipy tysiąckrotnie po-
riuszki dawnej ekipy Obamy – Su- jest celem niemal religijnym wtórzyli zarzut „schlebiania” Rosji
san Rice ( jako sekretarz stanu) oraz – czymś na kształt strącenia przez Trumpa, to polska dyplomacja
Michele Flournoy ( jako sekretarz z tronu demona winna to teraz wykorzystać, doma-
obrony). Ta pierwsza była do końca gając się, aby „detrumpizacja” pole-
rządów Obamy jego doradczynią I w tej materii nie należy spodziewać gała również na utwardzeniu ame-
ds. bezpieczeństwa, druga – wice- się twardej „detrumpizacji”, sygnalizo- rykańskiego przymierza z Europą
ministrem obrony. wanej w oświadczeniu sztabu. Podobnie Środkowo-Wschodnią i lojalnym
rzeczy się mają, gdy idzie o obecność wzmacnianiu, a nie lekceważeniu
56-letnia Rice jest świetnie US  Army w naszej części Europy. naszych interesów.
wykształconą (Stanford i Oxford) Oczekiwana przez Warszawę jakoś-
i mocno zeuropeizowaną entu- ciowa zmiana podejścia Waszyngtonu Najgorszym z możliwych pomy-
zjastką wielostronnej dyplomacji, nie nastąpiła i nadal jest to obecność słów byłaby konfrontacja z Bide-
krytykującą ostro Trumpa za jego „rotacyjna”, w sensie militarnym cią- nem na tle sporów ideologicznych,
imperialny „unilateralizm”, ze- gle bardziej symboliczna niźli realna. w co – jak się zdaje – zamierzają
rwanie azjatyckiego paktu handlowego I zapewne tak też pozostałoby po hi- pójść Węgrzy, jeśli sądzić po niesłycha-
i nieliczenie się z europejskimi sojusz- potetycznej zmianie w Białym Domu. nie ostrej ripoście ministra Szijjártó na
nikami. Z kolei 60-letnia Flournoy (po Trudno wreszcie wykluczyć, że w ra- wywody Bidena o tym, co „dzieje się na
Harvardzie i Oxfordzie), kobieta, która mach odbudowy przyjaźni z Berlinem Białorusi, w Polsce i Węgrzech”. Buda-
zaszła najwyżej w hierarchii Pentagonu Biden miękko wycofałby sankcje na peszt zawsze miał własną, inną od pol-
w całej historii tego resortu, jest zwo- gazociąg bałtycki. skiej, wizję swoich nadrzędnych geopo-
lenniczką rozbudowy amerykańskiej litycznych interesów. Tymczasem warto
potęgi wojskowej w Azji, gdyż, jak kie- Utwardzanie przymierza pamiętać, że to demokrata, a zarazem
dyś przyznała, Ameryka „miałaby kło- sławny libertyn Clinton, wprowadził
pot z obronieniem Tajwanu” w razie Ameryka jest politycznie i wojskowo Europę Środkową do NATO, wbrew
konfliktu nuklearnego z Chinami. Nie zaangażowana w Polskę i Europę Środ-
ma wątpliwości, że zarówno dla nich kową i to stanowi już oswojony przez niechęci licznych „starych” członków
obu, jak i dla Bidena, „detrumpizacja” świat konstans globalnej polityki. Ani paktu. Inny zaś demokrata i postępo-
oznacza próbę powrotu do takiego mo- Trump, ani Biden tego faktu nie stwo- wiec Obama pod koniec rządów poła-
delu polityki, jaki obowiązywał za pre- rzyli, ale też żaden z nich nie ma planu, pał się w swej naiwności wobec Kremla
zydentury Obamy. A więc ostrzejszy i podjął przełomową decyzję o dysloka-
kurs wobec Izraela, podważenie soju- cji US Army na tzw. flance wschodniej.
szu z Arabią Saudyjską, próbę ponow- Dlaczego więc ich tropem nie miałby
nego porozumienia z Iranem, powrót podążyć również Joseph Biden? Oczy-
do wielostronnych umów handlowych wiście, o ile rzeczy potoczyłyby się tak,
i globalnego paktu klimatycznego. że 3 listopada to on zostałby następnym
prezydentem USA. Polska dyplomacja
Czy to wszystko ma znaczenie dla potrafiłaby zaś go umiejętnie popy-
polskich narodowych interesów? Nie chać w tę stronę, podobnie jak Duda
bezpośrednie ani nie pierwszorzędne. ze Szczerskim delikatnie, acz zręcznie
Nie tak dawno sztab demokratów uznał popychali dotąd Trumpa.

| 60 | 26.10–1.11.2020

[email protected]

Numer 1

wśród opiniotwórczych
stacji radiowych w 2020 roku

wg Instytutu Monitorowania Mediów

Najważniejsze słowa
padają o 8:02 w RMF FM

1 201 000

słuchaczy
Gość Radia Zet

421 000 281 000

słuchaczy słuchaczy
Salon Polityczny Gość Poranka

Trójki (Tok FM 7:45)

Robert Mazurek
zapraszam o 8:02

Źródło: Radio Track, Kantar Polska, 01-06.2020, audytorium średniego kwadransa (kwadrans z audycją), dni powszednie, wszyscy 15-75 lat

[email protected]

[email protected]

FILM TEATR MUZYKA LITERATURA

Kiedy jesienią 2000 r. 20 lat
widzowie TVP2 po raz
pierwszy trafili
do serialowej Grabiny,
nie przypuszczali, że
rozpoczęła się właśnie
emisja największego
wieloodcinkowego
rodzimego hitu.
Do dziś „M jak miłość”
nie daje się prześcignąć
konkurencji

z „M jak miłość”

Fot. MTL Maxfilm
Reklama | 28/1020/F

26.10–1.11.2020 | 63 |

[email protected]

JOLANTA GAJDA–ZADWORNA potrafi zasiąść nawet 3,9 mln fanów. Scenariusze w masce
Taki wynik pozostawia konkurencję
T o się zdarzy za parę dni. 4 li- daleko w tyle. Nawet jednak tak przetrenowanemu
stopada miną dwie dekady – przez dwie dekady, mnogość wątków
od emisji premierowego od- Pierwszy klaps na planie „M jak mi- i postaci – zespołowi scenarzystów
cinka serialu, który dla producenta, łość” padł 25 sierpnia 2000 r. Od tam- (w sumie, z nazwiska, wymienionych
widzów i większości aktorów mógłby tego czasu przed kamerami produkcji jest 25  osób) oraz imponującej (także
nosić tytuł „M jak marzenie”. Marzenie przewinęły się setki osób i postaci. Ro- z powodu nazwisk) grupie reżyserów (są
o uczuciach, sile rodziny, sukcesie… ale sła popularność głównych aktorów i do- wśród nich m.in. Ryszard Zatorski, Nata-
też o namiętnościach, zawirowaniach rastały serialowe dzieci. Rozwijały się lia Koryncka-Gruz, Maciej Dejczer, Piotr
losu… Słowem o życiu, w którym od lat kariery i pojawiały zawodowe frustra- Wereśniak, Waldemar Szarek, Kinga
chce uczestniczyć tak wielu widzów. cje, prowadzące do spektakularnych Dębska, Marcin Krzyształowicz, Anna
rozstań z produkcją. Jak najgłośniej- Wieczur-Bluszcz, Anna Jadowska czy
Zaskakująco, jak w życiu sza, „kartonowa” śmierć, ostatecznie Michał Węgrzyn) nie przyszło pewnie
potwierdzająca rozstanie z serialem do głowy, co przyniesie rok 2020.
W czasach największej popularności Małgorzaty Kożuchowskiej (nadany
losy rodziny Mostowiaków śledziło 7 listopada 2011 r. odcinek, obejrzało Hucznych obchodów 20-lecia „M jak
nawet 12,6 mln osób (to dane z marca ponad 8,4 mln widzów). miłość” ani relacji z okolicznościowej
2005 r.). Dziś, gdy widz ma do wyboru fety w TVP2 nie będzie. Życie pisze
wiele możliwości, do oglądania kolej- Ze Stanów Zjednoczonych, które dziś nieprzewidywalny własny scena-
nego odcinka emitowanego w TVP2 przyciągnęły ją na początku 2013 r., nie riusz (wiadomość z ostatniej chwili:
wróciła do Grabiny Małgosia. W ten po wykryciu przypadku koronawirusa
sposób pożegnała się z produkcją Jo- w ekipie wstrzymano produkcję, jed-
anna Koroniewska. Za to Małgorzata nocześnie uspokajając fanów, że zdję-
Pieńkowska, która odeszła z serialu cia w sanitarnym reżimie trwały na tyle
w 2012 r., zawitała ponownie na planie długo, iż postój nie wpłynie na ciągłość
po dwóch latach. Przewidujący scena- emisji).
rzyści wysłali Marysię na długi kon-
trakt do Norwegii. W odpowiednim Ponieważ serial nadawany jest obec-
momencie mogli ją stamtąd ściągnąć. nie w dwa pierwsze dni tygodnia, więc

Fot. materiały prasowe (x2)

| 64 | 26.10–1.11.2020

[email protected]

Fot. materiały prasowe (x2)

we wtorek, 3 listopada, pokazany zosta- W stronę słońca adoptowali Hanka i Marek Mostowiako-
nie kolejny, 1539. odcinek. Świętowanie wie. Grająca ją Marcjanna Lelek trafiła
20-lecia i jego rejestrację przełożono na Na żadnym etapie jej powstawania nie do Grabiny, mając dziewięć lat.
bezpieczniejszy okres. sposób wyobrazić sobie „Emki” – jak na-
zywają tę produkcję członkowie ekipy – Na planie „Emki” spędziłam całe
Serialowe koła – bez wcielającej się w postać Barbary swoje dzieciństwo. Dorastałam, ba, wy-
Mostowiak Teresy Lipowskiej. chowałam się tam! Z pełną świadomoś-
Jednak i w sanitarnym reżimie okrągła cią mogę stwierdzić, że ten serial mnie
rocznica powstania „M jak miłość” to – Gdy w sierpniu 2000 r. zaczy- ukształtował – zapewnia Marcjanna.
dobra okazja, by przypomnieć sobie, naliśmy zdjęcia, nikt z nas nawet – To, jaka jestem i kim jestem, w dużym
jak kiedyś wyglądali bohaterowie; jakie w najśmielszych oczekiwaniach nie stopniu zawdzięczam wspaniałym lu-
sprawy były ważne dla Lucjana Mosto- przewidywał, że doczekamy takiego dziom, których spotkałam przy pracy
wiaka (Witold Pyrkosz) i jego żony Bar- jubileuszu! Myśleliśmy, że ta przygoda w „M jak miłość” – dodaje.
bary (Teresa Lipowska) oraz ich dzieci: skończy się na kilku czy co najwyżej kil-
Marii (Małgorzata Pieńkowska), Marty kunastu odcinkach. Nie będzie cienia Mikołaj Roznerski dołączył do ob-
(Dominika Ostałowska), Marka (Kacper przesady w stwierdzeniu, że z chwilą sady osiem lat temu: – Świat się zmienia,
Kuszewski) i Małgosi (Joanna Koro- podpisania umowy na ten serial moje pędzimy do przodu, a „M jak miłość”
niewska). Co wnieśli do serialu: Hanka życie odwróciło się w stronę słońca trwa i cały czas jest bezkonkurencyjne
(Małgorzata Kożuchowska), bliźniacy – mówi aktorka. na rynku telewizyjnym w Polsce – ko-
Piotr i Paweł (Rafał i Marcin Mroczko- mentuje. – Serial powstaje dłużej niż
wie) czy Kinga (Katarzyna Cichopek)… Co jej zdaniem zadecydowało o spek- pół mojego życia. Oglądałem go, gdy by-
I od czego zaczęła się ta historia? takularnym sukcesie serialu? Przede łem młodym chłopakiem, a teraz w nim
wszystkim to, że Polacy pokochali gram. To pobudza wyobraźnię i robi na
– Oczywiście, że pamiętam – mówi rodzinę Mostowiaków, która z jednej mnie duże wrażenie.
Rafał Mroczek. – To była rocznica ślubu strony przeżywa zarówno radości, jak
dziadków, granych przez Teresę Lipow- i smutki, a z drugiej – zawsze trzyma się Na planie „rozwinął skrzydła i poznał
ską i Witolda Pyrkosza. razem. idoli z dzieciństwa”: Teresę Lipowską,
Małgorzatę Rożniatowską, śp. Witolda
Równie mocno zapadło mu w pa- – O ile w prawdziwej rzeczywistości Pyrkosza i wielu innych wspaniałych
mięć pierwsze wejście przed kamerę. dorosłe dzieci nie mają czasu na spotka- aktorów. – Rola Marcina Chodakow-
Wspomina „wyjątkowo nieudolną nia z rodzicami i często ograniczają się skiego przyniosła mi ogromną popular-
próbę poderwania dziewczyny ekra- tylko do rozmów z nimi przez telefon, ność. Nigdy nie zapomnę, że dostałem
nowego brata Piotrka”. – Kinga (Kasia o tyle w naszym serialu wszystkie drogi tę szansę i zawsze będę za to wdzięczny
Cichopek) jest dziś jego żoną, a ja mam prowadzą do Grabiny. Nic nie zastąpi producentom – podkreśla.
wrażenia, jakby scenarzyści zatoczyli bliskich kontaktów rodzinnych. Ko-
krąg w historii Pawła Zduńskiego. Pod niec, kropka – dodaje pani Teresa. Serialowi, z którym ma „same dobre
koniec tamtego sezonu, po 20 latach od skojarzenia” i jest pełen podziwu dla
pierwszej sceny z jego udziałem, Paweł A „Emka” trwa całej jego ekipy, że tyle lat utrzymuje
znowu dobrze poczuł się przy Kindze produkcję na szczycie, bo przecież „za
– dodaje. Jak ważna jest rodzina, doskonale wie tym sukcesem stoi praca setek ludzi”,
serialowa Natalka, którą w 2004 r. życzy, aby powstawał jeszcze przynaj-
mniej przez kolejne 20 lat!

26.10–1.11.2020 | 65 |

[email protected]

zaremba przed telewizorem

Marian Hemar o miłosierdziu – rewelacyjnie!

C zasem najcelniejszym teatralnym strzałem jest samo dejn). Czy możemy powiedzieć o sobie, że wszystko wiemy?
odkrycie sztuki. Zbigniew Lesień, wrocławski aktor Nawet jeśli wiara w cuda nie jest naszą specjalnością.
i reżyser, dokonał tego w Teatrze Telewizji, co napawa
nadzieją. „Cud biednych ludzi” Mariana Hemara miał być Dzięki reżyserii Zbigniewa Lesienia nie mamy tu jed-
wystawiony w październiku 1939 r. Po wojnie twórczość tego nego zbędnego gestu. Scenograf Tomasz Bartczak umieścił
artysty była w Polsce objęta cenzurą, bo Hemar to antykomu- wszystkie kolejne sceny w ciasnych wnętrzach. Taka jest
nistyczny emigrant. Wystawiano „Cud” w Wielkiej Brytanii, izdebka Bylejaków, ale nawet sala sądowa to salka. Mamy
ale tam jego zasięg był niewielki – emigracja. W Polsce o „Cu- poczucie klaustrofobii, nad wszystkim unosi się muzyka
dzie” zapomniano, także po roku 1989. Michała Lorenca. Nie zyskamy w tej scenerii ukojenia. Po-
zostawi się nas z niepokojem.
Hemara po części odkryto ponownie dla polskich tea-
trów, ale jako autora muzycznych komedii, do których sam Rafał Fudalej, grający dużo młodszych od siebie chłopców,
komponował. Ostatnio, niestety przed pandemią, czarowała nasycił Bylejaka tak dużym ładunkiem świetlistej wiary, że
nas w warszawskim Szóstym Piętrze jego „Piękna Lucynda”. musimy go przynajmniej zrozumieć. Mamy też galerię lu-
Tu jednak mamy moralitet. Na dokładkę autor żydowskiego dzi prostych, o których Sędzia Śledczy mówi do młodszego
pochodzenia, choć mocno spolszczony, zajął się dylematami kolegi, że warto być dla nich wyrozumiałym: kapitalna Mał-
związanymi z wiarą katolicką. Zrobił to z wielką wrażliwością. gorzata Rożniatowska jako Teściowa, Mariusz Kilian jako jej
Większą niż wielu autorów urodzonych w katolickich rodzi- drugi zięć, Szewc, Stanisław Brudny – Kościelny, Krystyna
nach. Jakby opowiadał o własnym świecie pojęć. Tkacz – Sąsiadka.

Młody Józef Bylejak, zajmujący się elektryką, podupada, Mamy i galerię inteligenckich rezonerów: Jerzy Zelnik
kiedy jego żona ulega paraliżowi. Traci pracę, jest w nędzy. – Minister Sprawiedliwości, Krzysztof Wakuliński – Pro-
Ratuje go religia. I któregoś dnia, ku zdumie- kurator, Maciej Tomaszewski – Obrońca, Michał Lesień
niu rodziny żony i sąsiadów, wraca z kościoła
ze sznurem pereł, które miała mu wręczyć – Lekarz. Świetny jest Zbigniew Waleryś
święta Teresa. Ale przecież święta jako Ksiądz szukający prawdy, a zarazem
Teresa to obraz. Czy uwierzyć poniekąd sprawca tragicznego finału.
w cud, bo żona wstaje z łóżka Uwaga, że chciałoby się Fudaleja, Kiliana
uzdrowiona? Praska społecz- czy Rożniatowską oglądać częściej, nasuwa
ność wierzy. Ale aparat przed- się sama. Ale bardziej jeszcze chciałoby się
wojennego państwa przystę- dotykać spraw podstawowych za pośredni-
puje do działań. Józef zostaje ctwem teatru. Oczywiście prawd znajdywa-
aresztowany. nych w innych realiach: tamten świat chronicznej
biedy pewnie nie wróci. Ale człowiek nie przestaje zasługiwać
Ta sztuka ma wszystkie wa- na miłosierdzie, o które w finale apeluje Ksiądz.
lory kryminału, chcemy się
dowiedzieć co dalej, i mora- Piotr Zaremba
litetu właśnie, gdzie roz-
mawia się o rzeczach
najważniejszych przy
okazji śledztwa i pro-
cesu. Finał poraża.
Hemar mógł pójść
w kierunku wykaza-
nia paradoksu kłopot-
liwego dla katolików.
Podważanie cudu jest
wszak niewygodne dla
Kościoła, skoro ludzie
wierzą. Ale ważniejsze
jest tu pytanie zadawane
przez Sędziego Śledczego
(gra go znakomicie, bardzo
pastelowo Zdzisław War-

| 66 | 26.10–1.11.2020

[email protected]

Wojciech Pszoniak
– pożegnanie

J a nie mam nic, ty nie masz nic, on korzystać. Także hamując do maksimum krzyczał w kierunku komisji (używając
nie ma nic. To razem mamy tyle, w charakterystyczną ekspresję. niecenzuralnego słowa) „Niech się wam,
sam raz tyle, żeby założyć fabrykę”. …, nie wydaje, że nie będę aktorem”.
Film, z którego pochodzi ten cytat, dla Według Andrzeja Seweryna, gdyby
Wojciecha Pszoniaka jako Moryca Welta Pszoniak mówił po angielsku, miałby Został nim (dzięki studiom w krakow-
okazał się zawodową i życiową ziemią w kieszeni kilka Oscarów. Znając możli- skiej PWST). Co więcej, stał się jedną
obiecaną. Otworzył mu drzwi do mię- wości aktora, znajomość języka mógłby z największych osobowości scenicznych
dzynarodowej kariery. Jak w soczewce z powodzeniem... zagrać. Jak w Teatrze i filmowych swego czasu.
skupił też to, co w jego aktorstwie było Nanterre, gdzie wystąpił pod koniec lat
kluczowe i fascynujące. 70. ubiegłego wieku z Gérardem Depar- Mieszkając poza Polską, przyjmo-
dieu i Danielem Olbrychskim, ale to jego wał zaproszenia z warszawskich scen.
– Miał pewien rodzaj twórczego kwestie wywoływały aplauz ze strony W nowym tysiącleciu wrócił m.in. do
ADHD, które w życiu może przeszka- francuskiej publiczności. Teatru TV, gdzie również reżyserował.
dzać, ale w sztuce, w twórczości jest nie- Coraz częściej można go było zobaczyć
zwykłe – ocenia Jan Englert. Popis dał też w kluczowej dla niego, te- w rodzimych produkcjach – teatralnych,
lefonicznej rozmowie z francuskim pro- filmowych, telewizyjnych. W kraju – jak
Andrzej Seweryn dodaje, że Pszoniak ducentem teatralnym. Żona (z którą był mówił – wciąż „miał mieszkanie, własny
miał też odwagę (m.in. wyboru tylko tych w szczęśliwym związku kilkadziesiąt lat) NIP i PIT oraz przyjaciół”.
ról, które jego samego mocno poruszały) spisała jego polskie odpowiedzi na poten-
i bezkompromisowość w ich budowa- cjalne pytania, szwagierka romanistka Ci widzieli w nim nie tylko genialnego
niu. Nawet kanon nie przeszkadzał mu przełożyła je, a on nauczył się tekstów aktora, lecz także człowieka serdecznego,
w tworzeniu postaci w takim kształcie, na pamięć. Przysłuchująca się rozmowie „smakosza kuchni i życia”, współtwórcę
jaki uznawał za właściwy. W jego inter- szwagierka patyczkiem wskazywała mu nieformalnego Towarzystwa Dobrego
pretacji Welt znacznie odbiega od litera- właściwą odpowiedź, on odpowiednią Stołu. Ze wspólnych biesiad i ekspery-
ckiego pierwowzoru. Pszoniak zarazem modulacją potwierdzał, jak świetnie radzi mentów kulinarnych (dzięki pomocy
skomplikował i zniuansował tę postać, sobie z francuskim. Angaż dostał. Potem żony, która zapisywała jego przepisy ku-
uszlachetnił ją i rozwibrował. nauczył się języka i od 1982 r., mieszkając linarne) powstała książka, w której autor
na stałe we Francji, ze swobodą odnajdy- pokazuje się jako – obyty z potrawami
W innych (niezwykle ważnych dla wał się na scenie i ekranie. kuchni polskiej, francuskiej, ale też eg-
niego i cennych dla widzów) bohaterach zotycznej – obywatel świata.
– od Robespierre’a z filmu „Danton”, Pytany, jak udało mu się osiągać suk-
w którym partnerował Gérardowi De- cesy i w Polsce, i za granicą, mówił, że od Urodził się we Lwowie (spędził tu dwa
pardieu, przez Dziennikarza/Stańczyka momentu, gdy zdecydował się uprawiać pierwsze lata życia), wychował w Gliwi-
z „Wesela”, po tytułowego „Korczaka” aktorstwo, miał w sobie pewność włas- cach, w świat aktorstwa wchodził w Kra-
(wszystkie w reż. Andrzeja Wajdy), ale nych wyborów. Wspominał spotkanie kowie, z czasem jego przestrzeń twórcza
też w „Diable” Żuławskiego czy i życiowa poszerzyła się o Warszawę,
„Austerii” Kawalerowicza... z komisją egzaminacyjną warszaw- później o Paryż oraz kolejne miejsca, do
udowadniał, jaką ma roz- skiej szkoły teatralnej. Gdy nie których docierał.
piętość aktorskich przeszedł do drugiego etapu
środków i z jaką z powodu „braku warunków Znakiem rozpoznawczym jego stylu
wirtuozerią zewnętrznych i wrażliwości stały się z czasem fantazyjne szaliki. Nosił
umie z nich oraz wady wymowy”, wy- je–podkreślaAndrzejSeweryn–w ary-
stokratyczny sposób. Ale przecież był
[email protected] arystokratą. Polskiego teatru, polskiego
filmu.

Był też Wojciech Pszoniak – jak sam
o sobie mówił – „buntownikiem z cha-
rakteru”. Czyli wraz z talentem i wspo-
mnianymi wcześniej cechami, oraz oko-
licznościami, miał w sam raz tyle, żeby
na stałe pozostać w historii teatru i kina.

Zmarł po ciężkiej chorobie 19 paździer-
nika 2020 r. Miał 78 lat.

Jolanta Gajda-Zadworna

26.10–1.11.2020 | 67 |

3 miłości

Nie każdy
homoseksualista

jest gejem

M imo zastraszania coraz wię- niem homoseksualizmu ze spisu chorób. Robert Tekieli
cej osób homoseksualnych W 2003 r. opublikował wyniki swoich ba-
mówi głośno, że nie chcą być dań na próbie 200 eksgejów, w których Jest to skuteczność analogiczna do
przez aktywistów ruchu LGBT wyko- dowiódł, że dla części homoseksualistów efektywności psychoterapii innych za-
rzystywane jako mięso rewolucji, po- zmiana orientacji seksualnej jest możliwa. burzeń psychologicznych.
dobnie jak komuniści wykorzystywali Co ważne, zaczynał, będąc sceptyczny co
robotników. Że nie identyfikują się z ge- do skuteczności takiej terapii. To, że homoseksualizm nie jest uwa-
jowską subkulturą, która powstała pod runkowany genetycznie, potwierdzają
koniec lat 60. Ideologia LGBT okazuje Podobne wnioski z badań na temat również autobiograficzne relacje wielu
się jednak niezwykle skuteczna. Papież skuteczności terapii homoseksualizmu osób wcześniej homoseksualnych, np. te-
Franciszek powiedział właśnie w filmie przedstawił w 2002 r. Warren Throck- rapeuty Richarda Cohena czy założyciela
dokumentalnym „Francesco” o osobach morton. Pisali o tym również m.in. Joseph ruchu Living Waters (w Polsce Strumie-
homoseksualnych: „To, co musimy stwo- Nicolosi, Lucy Freeman (1997) „Healing nie Życia) – Andrew Comiskeya.
rzyć, to prawo do wspólnego pożycia” Homosexuality: Case Stories of Repa-
(convivencia civil). Choć wcale nie jest to rative Therapy”, wyd. J. Aronson, oraz Przekonanie, że orientacja homoseksu-
wezwanie do legalizacji związków part- Stanton Jones, Mark Yarhouse (2007) alna jest niezmienna, to paranaukowy mit.
nerskich (unión civil), to wspólne po- „Ex-Gays? A Longitudinal Study of Re- Śmieszny, bo ci sami ludzie głoszą, iż płeć
życie oznacza jednak związek fizyczny ligiously Mediated Change in Sexual można sobie wybierać dowolnie.
osób. I to stoi w sprzeczności z Biblią, Orientation”, Intervarsity Press: Downers
która co do aktów homoseksualnych nie Grove IL. Jedno z najnowszych badań Osoby nazywane dziś homoseksua-
pozostawia żadnych wątpliwości. Kon- potwierdzających skuteczność terapii listami to osoby heteroseksualne, które
gregacja Nauki Wiary wyraża tę prawdę reorientacyjnej pochodzi z lutego 2010 r. zatrzymano w rozwoju emocjonalnym.
w taki sposób: „związki homoseksualne (Karten, E.Y., & Wade, J.C. Sexual Orienta- Wymagają one terapii, w której głównym
pozostają w sprzeczności z naturalnym tion Change Efforts in Men: a Client Per- elementem jest integracja osobowości
prawem moralnym”, a „prawo cywilne spective, The Journal of Men’s Studies, i dojrzewanie. Dzięki wsparciu terapeu-
nie może wchodzić w konflikt z prawym 18/1: 84–102; artykuł płatny). tycznemulecząonezranieniai dojrzewają
rozumem (recta ratio) bez utraty tym emocjonalnie. Wyjście z homoseksuali-
samym mocy wiążącej dla sumienia”. Nauka ocenia dziś skuteczność tych zmu jest bowiem przede wszystkim cało-
Papież się myli. A jego prywatna opinia terapii na 30–60 proc. Oznacza to, że ściową przemianą emocjonalną. „Geje”,
sprzeczna z Magisterium Kościoła nie 30 proc. osób poddających się im uzyskuje uzyskując w trakcie terapie reorienta-
jest dla katolików wiążąca. pełnię heteroseksualności (heteroseksu- cyjnej wgląd w przyczynę swego smutku
alne zachowania i relacje seksualne, pod- i złości, prowadzeni są do przebaczenia
Nie ma przyzwolenia Kościoła na ho- niecenie, odczucie pożądania, pociąg sek- i wolności. Doktor psychologii Jolanta
moseksualne związki partnerskie. A mnie sualny, fantazje), kolejne 30 proc., mimo że Próchniewicz podsumowuje rzecz tak:
jako katolikowi nie może być obojętne, że nie wchodzi w relacje intymne z osobami „mężczyźni i kobiety, cierpiący z powodu
mój brat w Chrystusie grzeszy. Osobiście płci przeciwnej, odzyskuje kontrolę nad pociągu płciowego do osób tej samej płci,
ograniczam się w tej kwestii do modlitwy. swoim życiem, pozbywa się z zachowań nie różnią się od innych osób doświadcza-
Nikogo nie pouczam. Ale chcę też mówić seksualnych elementów obsesyjno- jących problemów emocjonalnych i mu-
prawdę. Bo homoseksualizm nie jest sta- -kompulsywnych. Uczestnicy donosili szą się nauczyć, jak przebaczać”.
nem naturalnym. też o korzyściach obejmujących zmiany
nieseksualne takie jak: redukcja uczuć de- Nie twierdzę, że każdy homoseksuali-
Na stronie homoseksualizm.edu.pl zna- presyjnych, większe poczucie męskości sta jest nieszczęśliwy. Ale przeciętny gej
lazłem opracowanie na temat badań Ro- u mężczyzn i kobiecości u kobiet, rozwi- wcale nie jest beztroski, szczęśliwy, wesoły,
berta Spitzera, psychiatry, który w 1973 r. nięcie intymnych nieseksualnych relacji skłonny do żartów, barwny, kolorowy. To
nawoływał do głosowania za wykreśle- z osobami tej samej płci. sposób zaklinania rzeczywistości we-
wnętrznej i manipulacja społeczna.

| 68 | 26.10–1.11.2020

[email protected]

Wojna CYWILIZACJI

Jeden z festiwali filmowych w Polsce. Nie podaję nazwy,popKULTURA trafia do kontrowersyjnego programu telewizyjnego, gdzie
bo nie ma co reklamować. Organizatorka zachwala wyse- ludzie rywalizują ze sobą w śpiewaniu. Sprawnie robi wokół
lekcjonowane filmy tak: – Jestem dumna, że – po pierwsze siebie szum, wywołując ogromne zainteresowanie w inter- POPKULTURA
– większość z nich skupia się na bohaterkach kobiecych, a po necie. Obraża publicznie przed kamerami głównego jurora
popKULTURAdrugie – że udało nam się zachować parytet. Prawie połowę Ola (Maciej Zakościelny). Nikt wokół nie wie, że jest jego
konkursowych filmów podpisały reżyserki – dodaje. córką, której matkę w ciąży z nią zostawił, by móc „być sobą”,
„spełniać marzenia” i zostać gwiazdą. Dziewczyna próbuje
Jakie filmy wybrano? Zacytujmy organizatorów: „Pe- nawiązać relację z ojcem.
łen humoru portret nastolatki, która uczy się przekraczać
wszelkie granice w ekstremalny sposób”. Nic lepszego w naj- „Ostra” jest rozkapryszona, wulgarna i w głębi serca zagu-
głupszym wieku nie można zrobić, jak tylko ekstremalnie biona, bo wychowywała się bez taty. Oglądamy strofy o dys-
przekraczać granice. funkcyjnej, rozbitej rodzinie, o niszczącym internetowym
hejcie, o popularności, która dla wielu staje się bożkiem i dla
Duża część filmów zaprezentowanych na tym festiwalu której są oni w stanie poświęcić absolutnie wszystko.
to fabuły o siedemnastolatkach. W końcu w tym wieku do-
konuje się pierwszego ważnego, determinującego całe ży- „Ostra” zaśpiewała na koniec swojemu ojcu, że nie odpo-
cie wyboru: „Siedemnastoletnia Selma żyje na przedmieś- wiada jej – był w śpiączce w szpitalu – i milczy jak Bóg. Ale
ciach w mieszczańskiej, laickiej rodzinie Berberów. Kiedy Bóg nie milczy i do nas mówi.
poznaje młodego studenta Juliena, po raz pierwszy zdaje
sobie sprawę, jak ciężar patriarchalnych zasad bezpośred- Jak podsumowała rzecz pewna młoda osoba: Skowyt ko-
nio wpływa na jej prywatność. Decyduje się stawić im opór lejnego pokolenia, któremu zatruto duszę.
i walczyć. Film otwarcia MFF w Wenecji”. Łał, walić w psyk
patriarchalne świnie! Walczymy siostry, wśród nas, w jednej „Jak zostać gwiazdą”, reż. Anna Wieczur-Bluszcz,
z ról, Shira Haas, gwiazda serialu „Unorthodox”. A przecież komedia obyczajowa, Polska, premiera 2.10.2020
każda wie, że ortodoksja to złe zło.
Również Wikipedia w sposób jawny
I jeszcze o jednym z filmów: jaki jest dom jego bohaterki? opowiada się dziś po stronie rewolucji
Otóż jest on „pełen fizycznej czułości i miłości, ale na ze- kulturowej neomarksistów. Ta platforma, z której wiedzę
wnątrz rodzina prowadzi pełne przemocy, przestępcze życie”. o świecie czerpie przytłaczająca większość młodych ludzi,
Zdziwieni? Przecież czarne jest białe, urodzony morderca, zakazała tworzącym ją redaktorom wyrażania poparcia dla
to niewinny morderca, bo taki się urodził. Czego nie rozu- tradycyjnego rozumienia małżeństwa i rodziny oraz okazy-
miecie? Wszak zabójca to bohater, walczy z systemem! Kto wania niechęci do związków jednopłciowych. Wikipedię od
by z lewicowych wrażliwców pamiętał o jego ofiarach. To- lat krytykuje jej współzałożyciel, który potem zdystansował
warzyszki, więcej takich festiwali. Towarzysz Lenin powie- się do tego projektu. W maju stwierdził on, że pierwotna za-
dział, że „kino jest najważniejszą ze sztuk”! I tego się siostry sada „neutralnego punktu widzenia” jest dziś na Wikipedii
trzymamy. „martwa”. Młodzi ludzie nie mogą przecież poznać poglądów
wyznawanych przez przytłaczającą większość ludzi na całym
Film „Jak zostać gwiazdą” z jednej świecie. Przecież wyznawcy większości głównych religii świa-
strony jest sporo młodym widzom towych muszą się mylić. Rewolucjoniści wiedzą lepiej. Czy
wyjaśniającą karykaturą mediów, z drugiej propaguje anty- uda się państwu uchronić swoje dzieci przed zaglądaniem
wartości. Opowiada o kulisach brutalnego świata popkultury do „encyklopedii” rozsiewającej śmiercionośną propagandę?
oraz o życiu medialnych gwiazdeczek. Tę historię w miarę
dobrze się ogląda: nastolatka (!) „Ostra” (Katarzyna Sawczuk) Robert Tekieli
Polskie Radio
[email protected]
26.10–1.11.2020 | 69 |

Czytanie jako sp

Sekcja
mizantropa

Wojciech Stanisławski Nikogo nie zwiedzie ten chłód: im miększe tkanki,
tym twardszą muszą być chronione skorupą

P ierwsze skojarzenie czytel- jej bohater, był krwisty, niechlujny będą bić / w twarz” i odczytanie słowa
nika to „Podróż do kresu nocy” a sprośny, swoją odrazę dla gatunku ludz- „samobójca” jako „sam siebie się bał”.
Céline’a i jej bohater Ferdinand kiego, z jego gniciem, gazami i chuciami Ludwik brząka podobnie: „Drewniane
Bardamu. Jest po temu trochę przesła- przenosił, niebezzasadnie, również na rozmowy to żelazna konstrukcja mał-
nek: najnowsza powieść Zyty Rudzkiej siebie, jego pogardę można by kubłami żeństwa”, „Usta zasznurowane, w domu
to podobnie jak u Céline’a obsesyjny, nie- wynosić. Doktor Ludwik ( jakie mięk- więcej różańców niż sznurówek”, „Jej
kończący się monolog, mieszanina relacji kie imię), narrator „Tkanek miękkich”, usta i cycki – bogactwa nienaturalne”
z dnia i tętniących wspomnień, przepla- jest jak spod igły, nie chirurgicznej ( jest – punktuje. „Zamknęli się wcześniej
tana zapisem zdań wymienianych z bli- pediatrą), lecz krawieckiej. To Bardamu niż wieko” – komentuje milknący na
skimi (bliskimi?) niczym policzki albo uszlachetniony, Bardamu, który na- pogrzebie tłum. Tak mogliby cedzić,
strzały, w niekończącym się zwarciu, uczyłby się być chartem, miast charczeć, gdyby mieli zły dzień, Jerzy Stempow-
starciu. Podobna jest też niechęć narra- któremu łatwiej przychodziłyby kalam- ski lub mrożkowski Superiusz, mrożąc
tora do bliźnich, wobec której okazujemy bury niż kaszel. Ludwik rygluje się od słuchaczy dobrze zmrożoną wzgardą.
się bezbronni, bo płynie z głębszych źró- środka, mnoży przegrody, nienaganny,
deł niż proste rezonowanie chama, który bezwonny, zapięty. „Rząd koszul to jak Tyle że przecież ani czytelnik
swą wiedzę o tym, że „ludzie to świnie” szpaler cyprysów” deklaruje ten strojniś, Céline’a, ani Rudzkiej nie da się zwieść,
czerpie głównie z lustra. ale stokroć wyżej niż dwucentymetrowy wszyscy znają to, co dałoby się określić
obcas skórzanego pantofla wynosi go dy- jako „dialektykę ślimaka”: im miększe
To mizantropia – znów kłania się stans na granicy odrazy. tkanki, tym twardszą muszą być chro-
Céline – narratora lekarza, który towa- nione skorupą. To kolejna po rewela-
rzyszył tylu zmaganiom i konaniom, że Przepaliła go medycyna: język, jakim cyjnej „Krótkiej wymianie ognia” (2018)
poznał całąpaletęmożliwegoponiżenia, mówi o rzeczywistości, chrzęści od powieść tej autorki, która osmala język,
całą zwodniczość urody nie grubszej niż idiomów medycznych: okolicznościom spopiela konwencje – i ostatecznie uka-
dobrze spilingowany naskórek. Patrząc stawia „diagnozę”, w rozpadzie swego zuje miłość silniejszą niż śmierć.
na ludzi, widzi żywy katalog pryszczy, małżeństwa dostrzega „skutki uboczne”,
przepuklin, puchlin, panoramę pie- „potwierdza rozpoznanie” szalonej mi- Zyta Rudzka, „Tkanki miękkie”, W.A.B. 2020
przyków i padaczek, kolejne poziomy łości lub bezgranicznej rozpaczy, która
rozpadu i rozkładu, aż po ostateczny, wybucha obok niego, lub zauważa, że
któremu gotów jest towarzyszyć przy „szpadlem ciężko operować w zmar-
stole sekcyjnym, podnosząc do świata zlinie”. Doskonale beznamiętny, ana-
gumową dłonią serce czy wątrobę. „Co tomopatolog świata, któremu podnosi
zrobić, jest tylko biologia; co zostaje powiekę. Zdemaskował, zredukował nie
z człowieka, to śmierdzi”. Niech nas tylko człowieka („co zostaje, to śmier-
nie zwiedzie szczebiot serialowych dzi”), lecz i język. Każdy akapit „Tkanek
przychodni: takie jest ostateczne do- miękkich” to demaskatorskie kalam-
świadczenie lekarza, oszczędzone, bury, obnażające pustkę utartych fraz nie
przynajmniej w większych dawkach, gorzej niż wczesne wiersze Barańczaka.
większości śmiertelników. Z niego brać W jego „Dzienniku porannym” i „Sztucz-
się mogą rozpacz, wyższość, samotność. nym oddychaniu” można było czytać
o tym, „co dziś rzucili / w błoto, a co na
Skojarzenie z prozą Céline’a jest jed- wiatr”, zapowiedź „Ci, którzy biją czołem,
nak tylko po części trafne. Bardamu,

| 70 | 26.10–1.11.2020

[email protected]

ort ekstremalny

Zagończyk w zarękawkach

N iesłychane! było ich, jeśli li- ochotników zająć 10 listopada 1918 r. Za- Henryk Gruber, „Wspomnienia i uwagi”, t. I–II,
czyć wszystkich, kilkanaście mek Królewski, a dzień później przejąć Muzeum Historii Polski 2020 (seria „Wspomnienia
tysięcy, a stali się twarzą (tą centralny urząd pocztowy.
najlepszą) pokolenia. Tak zdarzało się i pamiętniki na 100-lecie niepodległości”)
kilka razy w historii Polski – zdarzyło się Dzieje kariery Grubera w dwudzie-
i z legionistami. 20-latkowie, rzucający stoleciu zdumiewają: zachował inwen- złota polskiego, intrygom towarzyszą-
pracę lub sztalugi, żeby wybrać służbę cję chorążego, tworząc rozwiązania, cym powoływaniu rządu Sikorskiego
w Brygadzie – i którym ( jeśli przeżyją wydawałoby się, najgłębiej biurokra- we Francji. Gdyby czytać Grubera
tyfusy i kozackie szarże) los da stwo- tyczne: nadzór nad zakładami ubezpie- prezentystycznie, bez związku z epoką,
rzyć II RP – po czym doświadczyć jej czeniowymi, tworzenie Pocztowej Kasy w opisie „czystki antysanacyjnej”, po-
upadku. Odmiany takiego scenariusza Oszczędności, a następnie – Polskiej dejmowanej przez sikorczyków, czystki,
śledzić można w życiorysach dziesiąt- Kasy Opieki SA mającej strzec oszczęd- której ofiarą padł również autor „Wspo-
ków podkomendnych Komendanta: ności emigrantów zarobkowych. Self- mnień…”, znaleźć można przejmującą
rzadko jednak zdarza się los tak ma- -made man – trochę na wzór dowód- przestrogę przed logiką myślenia ple-
lowniczy i meandrujący jak Henryka ców epoki Wielkiej Wojny, którzy, od miennego, która bez względu na za-
Grubera. Budionnego po Piłsudskiego, wyrośli grożenia zewnętrzne usiłuje za wszelką
poza systemem sztywnych awansów. cenę wyciąć, zmarginalizować, odsunąć
Syn drobnego urzędnika ze zasymi- Wspomnienia z połowy lat 30., kiedy „tamtych” na rzecz swoich.
lowanej rodziny żydowskiej, półsie- znalazł się blisko najwyższych władz,
rota, rzuca gimnazjum, by spróbować będą w pełni zrozumiałe tylko dla osób
samodzielnego życia. Zaczyna jako z wykształceniem ekonomicznym,
podrzędny kancelista, stawia pierwsze zdolnych zrozumieć opowieść o róż-
kroki w branży ubezpieczeniowej – po nych wariantach reasekuracji. Każdy
czym zaciąga się do Legionów. Od Ra- czytelnik będzie miał okazję zobaczyć,
domska po Polesie, fantazja chorążego jak gorączkowo usiłowano dokonać
i faszyna okopów, w 1916 zaś dezercja modernizacji sił zbrojnych w latach 30.
spod komendy austriackiej i praca Gdyby jeszcze rok, dwa…
– pod pseudonimem – w Wydziale Re-
emigracji Królestwa Polskiego… Fan- Najbardziej może przejmujące są roz-
tazji starczyło mu też, by na czele kilku działy ostatnie, poświęcone kampanii
wrześniowej, operacji ewakuowania

Kanadyjska sprężyna mimo covidów i jesieni, nie jest jeszcze
za późno, może uda się powędrować
P owieść łotrzykowska wydaje nie zyskamy w tej sprawie pewności) bezdrożami Kanady, trafić na morza
się należeć do gatunków hi- więzami krwi, zasupłanymi w sposób południowe?
storycznych. Kto w końcu nie do odtworzenia, odważni i ekscen-
czyta jeszcze „Fortunne i niefortunne tryczni, dzielą się z nami musującą AUTOPROMOCJA
przypadki sławetnej Moll Flanders” energią początku, otwierających się
oraz podobne ramoty? Okazuje się dróg, młodości. Różne energetyzujące Nicolas Dickner, „Nikolski”, tłum. Magdalena
jednak, że niemal każdą formułę po- trunki modne są w różnych sezonach, Kamińska-Maurugeon, Wydawnictwo Pauza 2020
wieściową można ożywić: losy trojga to „Nikolski” jednak, skuteczniej niż
kanadyjskich nastolatków, których yerba, setka, przejrzysty ranek po-
samodzielne wchodzenie w dorosłość budza do tego, żeby ruszyć w świat,
w Montrealu końca XX w. śledzimy w bezdroża, w poprzek przyzwycza-
przez 200 stron, nie niosą w sobie jeń. To powieść miejska, lekka, z za-
wielkiej mądrości ani przesłania, ob- datkami na „kultową”, co dla osób bar-
darzone są jednak potencjałem sprę- dziej wybrednych w lekturze powinno
żyny czekającej tylko, by wyskoczyć być przestrogą. Ale nie ma się czego
z pudełka. obawiać: jeśli przeczytać tę książkę
do poduszki, łatwiej będzie po prostu
Noah, Joyce i trzeci bohater, nar- wstać pół godziny wcześniej, przebiec
rator, którego imienia do końca nie kilometr więcej, ogarnąć się: może,
poznamy, połączeni zapewne (choć

26.10–1.11.2020 | 71 |

[email protected]

10. urPoodlzaSiłcanwyyni,portalu
którzy zmienili świat

Cała chemia prezydenta

Został prezydentem II Rzeczypospolitej. Chwała. Ale nie to było największym osiągnięciem
jego życia. Bo Ignacy Mościcki to przede wszystkim wybitny elektrochemik i twórca polskiego

przemysłu chemicznego

oczątkowo niewiele wska-
zywało, że zajmie się nauką.
Pochodził z wielodzietnej
rodziny szlacheckiej osiad-

P łej w mazowieckim mająt-
ku Mościce. Uczęszczał do

zwartek 25 czerwca oszkół, ale przedkładał ponad naukę
gubernatora Josifa Hurkę. Przygotował z pobytu w Londy- 19:0
w tym celu bomby i opracował plan za- nie było poznanie
kładający, że sam podczas zamachu tak- tam Józefa Piłsud-
że zginie. Było to o tyle dziwne, że atak skiego, który już
na gubernatora miał się odbyć podczas wówczas owiany
jego miesiąca miodowego, a młoda mał- był konspiracyj-
żonka brała udział w przygotowaniach, ną legendą. Był
takie rozrywki, jak polowania, jazda przenosząc ładunki wybuchowe w swo- to zresztą dobry
oglądaj nakonna czy słuchanie opowieści o kolej-im koszyczku, między marchewką, pie- omen. Spotkanie
nych powstaniach. Tych ostatnich nietruszką i innymi sprawunkami. Carska przyszłych mężów
brakowało, bo jego dziadek walczył ochrana była jednak wówczas służbą stanu nastąpiło
w powstaniu listopadowym, ojciec zaśwyjątkowo sprawną i spisek szybko wy- w 1896 r., a już rok
w styczniowym. Nic więc dziwnego, kryto. Zagrożony aresztowaniem Moś- później Mościcki
że Ignacy też chciał walczyć. Ponieważ cicki zmuszony był wraz z małżonką otrzymał dwie Bateria
jednak na żadne powstanie w późnych uciekać do Londynu. propozycje, które kondensatorów

latach 80. XIX w. się zanosiło, 20-let- całkowicie zmie-
ni wówczas Mościcki zaangażował niły jego życie.
się w jedyną dostępną formę czynnej Azot i baterie Pierwsza napłynęła z uniwersytetu
konspiracji antyrosyjskiej – socjali- kondensatorów
w Liège, druga zaś z uczelni w szwaj-
styczną. Liga Narodowa, z którą zwią- Kilka kolejnych lat jego życia z per- carskim Fryburgu. Z powodów języ-
zany był przez pewien czas podczas spektywy czasu wydaje się czystą grote- kowych wybrał drugą opcję i wkrótce
studiów w Rydze, była w tym okresie ską. Nie znał angielskiego, nie mógł więc prowadził już pierwsze samodzielne

Sprawdź, kogo nagrodzimy statuetkamiorganizacją zbyt pasywną, a w dodat- znaleźć pracy. Wpadał z tego powodu na badania w alpejskim krajobrazie. Po-
ku ciążącą ku Rosji. najdziwaczniejsze pomysły. Postanowił czątkowo kontynuował studia, będąc
Socjaliści tymczasem, a konkretnie np. produkować kefir, nie wiedząc, że jednocześnie asystentem słynnego

iało-Czerwonych Róż portalu wPolityce.plII Proletaryat, bardzo poważnie zaczy- Anglicy nie spożywają tak przetworzo- elektrochemika Józefa Wierusza-Ko-
nali wówczas myśleć o działalności nego nabiału. Próbował być fryzjerem, walskiego. Wkrótce jednak przeszedł
terrorystycznej, do której inspirację choć, jak przyznawał, nie potrafił rów- do świata większych pieniędzy. Został
dała rosyjska Narodna Wola. Mościcki no uciąć nawet kartki, nie wspominając mianowicie kierownikiem naukowym
musiał być pod silnym wrażeniem do- o włosach. Nic też dziwnego, że młoda w spółce Société de l’Acide Nitrique,
konywanych przez członków tej orga- para klepała biedę, a jedynym źródłem zajmującej się produkcją kwasu azoto-
nizacji ataków, skoro w 1892 r. sam po- ich utrzymania były pieniądze przesyła- wego. Mościcki nie trafił tu przypad-
stanowił dokonać zamachu na generał ne przez rodziców. Realnym pożytkiem kiem. Eksperymentując z elektrycznoś-
cią, opracował niezwykle tanią metodę
ŁOTY PARTNERZY STRATEGICZNI otrzymywania tego kwasu – surowca
niezbędnego w farmaceutyce i prze-
partner dodatku myśle zbrojeniowym. Kiedy z zasko-

czeniem zauważył, że nikt jeszcze nie
wymyślił kondensatorów odpowied-
nio wysokiego napięcia, sam opraco-
wał ich projekt. Niejako na marginesie

[email protected]

tych prac Mościcki wpadł na pomysł też prowadził badania i publikował arty- lizował całkowicie politykę Marszałka.
tzw. baterii kondensatorów szklanych, kuły. Oblicza się, że jest autorem 40 pa- Po początkowym zagubieniu w świe-
które natychmiast znalazły zastoso- tentów i 60 rozpraw naukowych. cie polityki, wkrótce odnalazł się w niej
wanie w łączności radiowej – zostały i zadomowił na dobre. Funkcje repre-
wykorzystane przez armię szwajcar- Zaskakujący zwrot zentacyjne spełniał zresztą zasadniczo
ską, a zainstalowane w radiostacji na Tę wspaniale rozwijającą się aktyw- bardzo sprawnie. Postawny, przystojny,
wieży Eiffla służyły tam przez całą ność Mościckiego przerwał zupełnie dla na dyplomatach robił podobno czarujące
I wojnę światową. Nawiasem mówiąc, wszystkich zaskakujący, a dla niego sa- wrażenie.
opracowana przez niego tzw. reakcja mego najbardziej, wybór na prezydenta
azotu i tlenu w łuku elektrycznym, Polski. Podobno był przerażony i zamie- Ale tak naprawdę nigdy nie rozstał
z wykorzystaniem wirującego płomie- rzał odmówić, a do zmiany decyzji zmu- się z chemią. Po pierwsze, jako prezy-
nia w polu magnetycznym, spotkała się sił go telefon Piłsudskiego do jego żony, dent wspierał rozwój stworzonego przez
z uznaniem samego Alberta Einsteina. która użyła stosownych argumentów. Jak siebie przemysłu. Po drugie zaś jako
było naprawdę, trudno ustalić. wykładowca i fundator wielu stypen-
Fabryki i patenty Zaprzysiężony został 4 czerwca diów pozostawił licznych, doskonale
Jego renoma rosła w wielkim tem- 1926 r. i pozostał na tym stanowisku wykształconych następców. Dość wspo-
pie, podobnie jak zasobność portfela. do końca II Rzeczypospolitej. Ocena mnieć, że w dorobku ChIB znajduje się
Już jako naukowiec światowej sławy jego prezydentury bywa różna – nikt dziś blisko 2 tys. patentów i setki orygi-
skorzystał z propozycji Politechniki nie ma wątpliwości, że był zasadniczo nalnych technologii stosowanych na ca-
Lwowskiej i w 1912 r. powrócił na tereny narzędziem w ręku Piłsudskiego i rea- łym świecie.
Rzeczypospolitej. Wykładowcą był po-
Fot. NAC dobno fatalnym, ale nie bardzo się tym Zmarł w 1946 r. w szwajcarskim Ver-
przejmował. Jego żywiołem było labora- soix.
torium, w którym potrafił spędzać całe
godziny, choć myślał też w kategoriach Ignacy
przemysłowych. Zaprojektował mia- Mościcki
nowicie aparaturę elektrochemiczną,
a także całe fabryki azotu i cyjanków.
Był także doradcą w licznych firmach
związanych z przemysłem gazowym
i naftowym. W 1916 r. utworzył Instytut
Badań Naukowych i Technicznych „Me-
tan”, który oprócz promocji młodych
badaczy wydawał pierwsze specjali-
styczno-naukowe pismo polskie „Prze-
mysł Chemiczny”. Kilka lat później, już
w niepodległej Polsce, „Metan” stanie
się częścią Chemicznego Instytutu Ba-
dawczego (ChIB), którego Mościcki zo-
stanie kierownikiem.
Po 1918 r. nie miał najmniejszego
zamiaru rozpoczynania działalności
politycznej. Z Piłsudskim przyjaźnił się
serdecznie (komendant odwiedzał go
zresztą często jeszcze w Szwajcarii), ale
po powrocie do kraju Mościcki był całko-
wicie pochłonięty rozwijaniem polskie-
go przemysłu chemicznego. Kierował
Państwową Fabryką Związków Azoto-
wych w Chorzowie, stworzył Państwowe
Zakłady Związków Azotowych w Tarno-
wie, w zasadzie uniezależniając Polskę
pod tym względem od zagranicznych
eksporterów. Był jednocześnie rektorem
Politechniki Lwowskiej i kierownikiem
Katedry Elektrochemii Technicznej na
Politechnice Warszawskiej. Nieustannie

2

[email protected]

sławni POLACY, KTÓRZY ZMIENILI ŚWIAT

Woda i prąd Szwa jcarskie szlify
Urodził się w majątku na Żmudzi, nic więc dziwnego, że
Młody Gabriel Narutowicz zelektryfikował sporą kiedy przyszedł czas wyboru studiów, postawił na Peters-
część Europy: od Włoch przez Szwajcarię burg. Z kierunkiem nie miał problemu. Od dawna wiedział,
po Hiszpanię. Polski nie zdążył… że jest umysłem ścisłym, wybrał więc matematykę i fizy-
kę. Potem uczył się na politechnice w Zurychu. Po studiach
1 6 grudnia 1922 r. Gabriel Narutowicz zginął, zdecydował się pozostać w Szwajcarii. Raz, że miał tutaj
zastrzelony przez zamachowca w gmachu znacznie lepsze widoki na pracę. Dwa, że nie mógł wrócić
warszawskiej Zachęty. Ryzyko istniało, ale… do kraju, bo często pomagał i udzielał schronienia człon-
Widział na ulicach manifestacje tępego na- kom polskiej socjalistycznej konspiracji i zaborcze władze
cjonalizmu, a wiedząc już o zamachu Musso- doskonale o tym wiedziały. On sam socjalistą raczej nie
liniego we Włoszech, zdawał sobie sprawę, był, ale ówcześni socjaliści mieli na swoich sztandarach
jak bardzo może być zagrożony. Uznał jednak, że skoro zde- również niepodległość Polski, a to już Narutowiczowi bar-
cydował się przyjąć nominację na prezydenta Rzeczypospo- dzo odpowiadało. Ale sam w działalność polityczną się nie
litej – pierwszego po odzyskaniu niepodległości – przyjmie ją angażował.
z całym bagażem. Nie mógł się wycofać. Początkowo pracował przy regulacji Renu, a niektóre
jego projekty zdobywały nagrody nawet na Światowej Wy-
Miał 57 lat. Politykiem nie był. Jego dotychczasowe stawie w Paryżu już w 1896 r. Miał wówczas zaledwie 30 lat,
życie było pod wieloma względami zbliżone do życia Ig- dopiero skończył studia, jego doświadczenie w zawodzie
nacego Mościckiego – byli zresztą niemal rówieśnikami było więc bardzo niewielkie. Szwajcarzy jednak docenili
i znali się nieźle z czasów pobytu w Szwajcarii. Kim był dobrze rokującego młodego Polaka. Zaczęto powierzać mu
Narutowicz? Przede wszystkim wybitnym naukowcem, coraz bardziej odpowiedzialne zadania. Wkrótce stał się
hydrotechnikiem i elektrykiem o światowej już wówczas jednym z największych ekspertów od budowy hydroelek-
renomie.

Z perspektywy premiera

Był pięciokrotnym premierem Polski, ale też matematycznym geniuszem. Postać
Kazimierza Bartla jest ściśle związana z kręgiem lwowskiej szkoły matematycznej

B yli ekscentryczni. Najwięk- do późna w nocy, a wyniki trafiały stał politykiem – aż do 1922 r. w kilku
sze zagadnienia światowej później do jednego z najważniejszych kolejnych rządach był ministrem ko-
matematyki rozwiązywa- na świecie czasopism „Studia Mathe- lejnictwa. Polityka wciąga. Potem był
li przy wtórze jazzowego matica”. Stefan Banach, Stanisław posłem na Sejm, od 1926 r. zaś pięcio-
big-bandu, obficie racząc Ulam, Hugo Steinhaus – to najgłośniej- krotnym premierem Polski. Być może
się koniakiem i wypalając sze nazwiska z tego kręgu. Ich równo- jego wrażliwość geometryczna miała
mnóstwo papierosów. Bardzo często rzędnym kompanem, ale też dobrym jakiś wpływ na politykę wewnętrzną,
duchem, który jakoś trzymał w ryzach bo powstał wówczas termin „bartlo-
to osobliwe towarzystwo, był właśnie wanie”, oznaczający łagodzenie spo-
Kazimierz Bartel. rów miedzy Sejmem a obozem bel-
wederskim. Bartel cenił równowagę
Geometria polityczna i harmonię.
Profesorem geometrii wykreślnej
został w 1913 r., kiedy miał zaledwie Matematyką zajmował się cały
31 lat. Ale były to czasy zbyt niespo- czas, ale do aktywności naukowej
kojne, by młody geniusz mógł roz- powrócił dopiero w 1930 r., kiedy
winąć skrzydła. Najpierw wcielono został rektorem Politechniki Lwow-
go do armii austro-węgierskiej, póź- skiej, a przy okazji doktorem hono-
niej, w 1919 r., brał udział w walkach ris causa tej uczelni. Najważniejszą
polsko-ukraińskich, a następnie zaj- opublikowaną wówczas jego pra-
mował się kolejnictwem przy Sztabie cą była „Perspektywa malarska”,
Generalnym. I prawdopodobnie właś- analizująca to zagadnienie pod ką-
nie to ostatnie zadecydowało, że zo- tem matematycznym. To pierwsza
tego rodzaju publikacja na świecie.
„W tym celu studiował włoskie szty-

3

[email protected]

trowni. Jego prace, m.in. w Sankt Gallen, Andelsbuch czy
przy ogromnej elektrowni w Muhlbergu, sprawiły, że szyb-
ko zyskał opinię człowieka, który zelektryfikował Szwajca-
rię. Nic więc dziwnego, że już w 1907 r. został profesorem
na swojej macierzystej uczelni, a w latach I wojny świato-
wej był jej dziekanem.

Przede wszystkim był jednak praktykiem, i to już
o międzynarodowej renomie. Budował we Francji na rzece
Doubs, we Włoszech na nurcie Dory Beltei, a także na Rio
Guadiaro w Hiszpanii.

Polska wzywa Spotkanie Józefa Piłsudskiego z prezydentem
W czasie I wojny światowej działał nie tylko dydaktycz- Narutowiczem w Belwederze, 10 grudnia 1922 r.
nie. Był wówczas obywatelem Szwajcarii, nie uczestniczył
więc w działaniach wojennych, ale bardzo czynnie anga- nie, że sprawował ją również w trzech kolejnych rządach.
żował się w pomoc dla Polaków. Kiedy pojawiły się widoki Zdążył być jeszcze dwukrotnie ministrem spraw zagra-
na odzyskanie niepodległości, zaczął z coraz większą uwa- nicznych. A gdy 11 grudnia 1922 r. pokonał innych kandy-
gą śledzić politykę. Nic więc dziwnego, że kiedy w 1919 r. datów, został pierwszym prezydentem niepodległej Polski.
odwiedził go Ignacy Mościcki i z polecenia Piłsudskiego Zginął pięć dni później.
namawiał do powrotu do kraju, zgodził się bez większych
oporów. Był w Polsce zbyt krótko, by wykazać się w dziedzinie
Początkowo został ministrem robót publicznych w rzą- hydroelektryki. Ale zamierzał. Wiadomo, że badał możli-
dzie Władysława Grabskiego i funkcję tę pełnił tak spraw- wości wykorzystania w tym zakresie Wisły na północ od
Warszawy, myślał też o regulacji samej rzeki.
Fot. NAC
Fot. Biblioteka Narodowa x3chy i obrazy” – wspominał później prestiżem okupacyjnych władz. Po
Steinhaus. ataku Niemiec sytuacja zmieniła
się drastycznie. Wytępienie polskiej
Natomiast autor znakomitej mo- inteligencji stało się jednym z pod-
nografii lwowskich matematyków stawowych założeń nowych oku-
Mariusz Urbanek zauważa: „Bez po- pantów, a Bartel – jako znany poli-
mocy Bartla lwowskim matematykom tyk – znalazł w sytuacji podwójnie
byłoby o wiele trudniej. Jeszcze jako tragicznej.
premier załatwił im kolejowe bilety
pierwszej klasy, bezpłatne i na okazi- Steinhaus ukrył się na wsi, Ulam
ciela. Dzięki temu mogli zapraszać do w ostatniej chwili wyjechał do USA,
Lwowa największych, nie płacąc za ich gdzie pracował m.in. przy projekcie
podróż. Przyjeżdżali Henri Lebesgue, Manhattan, którego efektem było po-
węgierski geniusz matematyczny John wstanie bomby atomowej, Banacha
von Neumann, Niemiec Ernst Zerme- ocaliło zatrudnienie w roli karmicie-
lo, Amerykanin Morgan Ward”. Rzecz la wszy w Instytucie Badań nad Tyfu-
jasna korzystali na tym również oni sem Plamistym i Wirusami prof. Ru-
sami, wyjeżdżając gratis na przeróżne dolfa Weigla – Austriaka, ale Polaka
konferencje europejskie i prezentując z wyboru, który w ten sposób ocalił
polską matematykę na całym konty- wielu.
nencie.
Bartel nie miał tyle szczęścia.
Odmowa Niemcy aresztowali go niemal na-
Wybuch II wojny światowej po- tychmiast. Przedstawili propozycję
czątkowo nie był dla lwowskich stworzenia kolaboranckiego rządu
matematyków dramatem. W odróż- polskiego, a przy okazji zapytali po-
nieniu od nauk humanistycznych dobno, dlaczego nie uciekł z Rosjana-
Sowieci cenili ścisłe jako te dające mi. Propozycję odrzucił, a na pytanie
się wykorzystać w przemyśle. Do odpowiedział, że nie ma zwyczaju
1941 r. żyli oni stosunkowo bez- uciekać. Dlatego pozostał we Lwowie.
piecznie, ciesząc się nawet pewnym Rozstrzelano go w nocy z 25 na 26 lip-
ca 1941 r.

Wojciech Lada

4

[email protected]

gospodarka  | rozmowa |

Od transformacji
energetycznej
nie ma już
odwrotu

Fot. Andrzej Wiktor

Polski sektor energetyczny w 2050 r.? Trzy elektrownie jądrowe pracujące

w podstawie i reszta z OZE. Bez węgla… – o transformacji energetycznej

i nowej strategii mówi Wojciech Dąbrowski, prezes PGE Polskiej

Grupy Energetycznej SA, w rozmowie z Michałem Karnowskim

i Maciejem Wośką („Gazeta Bankowa”)

PGE – największa spółka energe- nej w sposób przyjazny dla otocze- strategiczne decyzje zmierzające do
tyczna w Polsce – ogłosiła nową nia. Przywiązują wagę do ochrony głębokiej transformacji.
strategię i zapowiedziała, że do środowiska i czystego powietrza. Co z węglem?
2050 r. będzie neutralna klimatycz- W związku z tym PGE zamierza Od transformacji nie ma już odwrotu
nie, a 100 proc. energii dla klientów osiągnąć w 2050 r. neutralność kli- i to, że będziemy odchodzili od węgla,
będzie pochodzić ze odnawialnych matyczną, co oznacza brak emisji jest oczywiste. PGE jest największym
źródeł. Czy PGE musiała ogłosić CO2 i 100 proc. produkowanej ener- producentem energii w Polsce – po-
nową strategię? gii ze źródeł odnawialnych. To jest nad 40 proc. energii elektrycznej
ten moment w otoczeniu gospodar- pochodzi z naszych źródeł. Nasza
Wojciech Dąbrowski: Ogłaszając czym – wynikający z regulacji Unii koncepcja transformacji Grupy po-
strategię, wychodzimy naprzeciw Europejskiej, z wyzwań, które stoją lega m.in. na wydzieleniu aktywów
oczekiwaniom naszych klientów, przed polską energetyką – aby podjąć
którzy chcą energii produkowa-
| 76 | 26.10–1.11.2020

[email protected]

Dział przygotowywany we współpracy
z miesięcznikiem

węglowych do odrębnego podmiotu, O tym informował pan, przejmując ficznych niezwykle chimeryczne.
który będzie zależny w 100 proc. od stery PGE w lutym tego roku, o ko- Tak czy inaczej, OZE były droższe
skarbu państwa i zapewni podstawy nieczności wydzielenia aktywów wę- od węgla.
bezpieczeństwa energetycznego glowych z PGE, a następnie, że spółce
kraju. W tym czasie Grupa PGE, bez grozi upadłość, jeśli do zmian nie doj- Tak, ale politycy unijni wykonali
aktywów węglowych, będzie mogła dzie. W jakim punkcie PGE jest teraz? swoją pracę i ceny za uprawnienia
rozwijać się w kierunku inwesty- emisji CO2 wzrosły. Węgiel był ren-
cji w źródła odnawialne. To przede To wynika z otoczenia i warunków towny, gdy uprawnienia kosztowały
wszystkim farmy wiatrowe na Bał- rynkowych. W 2020 r. za uprawnie- 5 euro, dzisiaj CO2 kosztuje 30 euro,
tyku, farmy na lądzie, fotowoltaika nia CO2 zapłacimy w Grupie PGE a prognozy wskazują, że ma kosztować
i magazyny energii. Tak widzimy 6 mld zł. Jeszcze kilka lat temu było 50–60 euro. Wtedy o spalaniu węgla
Grupę PGE w 2050 r. Już w najbliż- to 1,2 mld zł. To są pieniądze, które nie będzie mowy z punktu widze-
szych 10 latach przeznaczymy na te moglibyśmy przeznaczyć przecież na nia ekonomicznego. Dylemat został
inwestycje 75 mld zł. Chcemy, żeby na inwestycje. W jakim punkcie jesteśmy rozwiązany. Wyjście z porozumień
tym skorzystały polskie firmy. teraz? Teraz ogłaszamy nową strategię dotyczących emisji zanieczyszczeń,
i mamy konkretny plan dla Grupy. z europejskiego systemu handlu po-
W przypadku inwestycji
w farmy morskie offshore tych Bałtyk jest płytkim morzem zwoleniami na emisję CO2, tzw.
kompetencji polskim firmom z dobrą wietrznością. To daje ETS, oznaczałoby de facto wyj-
wciąż brakuje. odpowiednie warunki ście z Unii Europejskiej, a tego nie
do rozwoju morskich farm chcemy. Pozostaje transformacja.
Musimy się uczyć. W pierwszej wiatrowych. PGE ma
fazie programu offshore Grupy trzy obszary koncesyjne Wycofanie większości instytu-
PGE, w inwestycjach Baltica 2 na wysokości Ustki cji i banków z finansowania
i Baltica 3, będziemy współpra- i Łeby. Dzisiaj jesteśmy inwestycji w firmach mających
cować z partnerem zagranicz- bardzo zaawansowani aktywa węglowe, wzrost cen
nym – największym koncernem w przygotowaniach uprawnień CO2 – to jednak
działającym na świecie w tej dzie- do budowy farm brzmi trochę jak zielony szan-
dzinie, firmą Oersted. Wierzę, że taż.
do końca roku zakończymy nego- Tak, ale do tej pory szukaliśmy spo- Jesteśmy elementem pewnego
cjacje i będziemy współpracować sobów na zmniejszenie kosztów, procesu gospodarczego. Jeśli
zarówno przy budowie, jak i przy szukaliśmy innowacyjnych, czy- chcemy, a przecież chcemy być
serwisie naszych farm. Ale dla- stych technologii węglowych. w Unii Europejskiej, to konse-
tego właśnie informujemy już kwencją jest transformacja ener-
dzisiaj, jakie przetargi będziemy Zgazowanie węgla jest bardzo drogie, getyczna. Liczymy jednak na to,
ogłaszali za rok, dwa, żeby pol- to wciąż technologia w fazie prób. Wo- że Unia – chcąc odejść do 2050 r.
skie firmy mogły się przygoto- dór to daleka przyszłość. Oczywiście od węgla – wesprze nas w finan-
wać i budować kompetencje, przygotowujemy się do tego, by np. sowaniu transformacji. W naszej
konsorcja i uczestniczyć w tym elektrownię Dolna Odra, która ma strategii zakładamy, że 25–50 proc.
potężnym procesie, znaleźć się stabilizować dostawy energii w pół- kosztów inwestycji będzie pocho-
na tym ogromnym placu budowy. nocno-zachodniej Polsce, dostosować dziło z funduszy pomocowych,
do korzystania z wodoru. Ale to gaz pożyczkowych, preferencyjnych
75 mld zł na inwestycje w ciągu dzie- pozostaje głównym paliwem. i innych mechanizmów finansowych.
sięciu lat. To potężna kwota, która Polska potrzebuje wsparcia w trans-
świadczy o wielkiej zmianie na Ale odnawialne źródła energii do- formacji energetycznej i potwierdzają
rynku elektroenergetycznym. tychczas też były drogie i w naszych to unijni urzędnicy. Jeśli umiejętnie
warunkach klimatycznych, geogra- wykorzystamy tę sytuację, to transfor-
Tak, to zmiana o 180 stopni, bo będą macja może być kołem zamachowym
to inwestycje w nisko- i zeroemisyjne dla całej polskiej gospodarki.
aktywa. Warto też podkreślić, że in-
westycje w energetyce planuje się dłu- To, co jawi się jako szansa w na-
goterminowo. Musimy tak planować, szej sytuacji, to farmy wiatrowe na
aby zapewnić bezpieczeństwo energe- ­Morzu Bałtyckim.
tyczne Polsce. Wiemy już, że dopóki
w aktywach Grupy będą elementy Bałtyk jest płytkim morzem z dobrą
konwencjonalnej energetyki, banki, wietrznością. To daje odpowiednie
fundusze i ubezpieczyciele nie będą warunki do rozwoju morskich farm
chcieli udzielać wsparcia ani finanso- wiatrowych. PGE ma trzy obszary
wać nowych inwestycji. koncesyjne na wysokości Ustki i Łeby.
Mamy już decyzje środowiskowe,

26.10–1.11.2020 | 77 |

[email protected]

gospodarka  | rozmowa |

u­ ruchomiliśmy przetarg na badania Fot. Andrzej Wiktor
geologiczne dna morza i dzisiaj jeste-
śmy bardzo zaawansowani w przy-
gotowaniach do budowy. Będziemy
występowali o kolejne koncesje, także
z innymi spółkami skarbu państwa.
Atom? To pytanie pada zawsze,
gdy mówimy o energetyce w Polsce.
Pytamy o projekt budowy sieci elek-
trowni z małymi reaktorami, jaki
pojawił się w dyskusji na temat ener-
getyki atomowej.
Naszym zdaniem sensowne jest
zbudowanie dwóch–trzech dużych
elektrowni jądrowych w Polsce. Małe
reaktory, o których panowie wspomi-
nacie, to technologia niepewna, wciąż
badana i droga.

Tak jak z gazem łupkowym. Ta tech- Przed nami wciąż ogromne wyzwanie energetycznej został przerzucony na
nologia przegrała w Polsce z kosz- dostosowania kompleksowej oferty społeczeństwo. W efekcie tamtejsi od-
tami wydobycia. A jak OZE przekła- do klienta. Dzisiaj odbiorca chce biorcy płacą za energię dużo więcej niż
dają się na koszty ponoszone przez mieć ciepło, prąd, dodatkowe usługi Polacy. Nie chcemy do tego dopuścić.
odbiorców? – choćby komfort sterowania zuży- Dlatego harmonijnie musimy docho-
ciem energii w domu ze smartfona. dzić do transformacji. Największym
Rentowność energii z OZE wciąż Dostosowane do indywidualnych po- udziałowcem PGE jest minister ak-
wzrasta. Zakładając, że w domu pła- trzeb elastyczne usługi i ich cyfryzacja tywów państwowych, wykonujący
cimy średnio 500 zł netto za MWh, to nasze zadanie na przyszłość. prawa z akcji skarbu państwa. Ale
to 130 zł w tym koszcie stanowią dziś między realizowaniem patriotyzmu
opłaty za uprawnienia do emisji CO2. Ale klienci biorą sprawy w swoje gospodarczego a robieniem biznesu
W tym samym czasie technologia OZE ręce, samodzielnie produkując ener- nie ma dysonansu. To jest zbieżne
przyspieszyła. Powstają nowoczesne gię. Obserwujemy skokowy wzrost i tym kierujemy się w naszej pracy.
turbiny, wiatraki o coraz większej wy- zainteresowania fotowoltaiką pro- Wszyscy jesteśmy pośrednio właści-
dajności i niższej awaryjności, zatem sumencką. cielami PGE. Musimy przeprowadzić
koszt jednostkowy OZE spada. transformację i dostosować PGE do
Pozostaje pytanie o magazynowanie Rynek się zmienia. Klienci są coraz nowych realiów, żeby nie kupować
energii. bardziej świadomi i wymagający. energii za granicą.
Faktycznie magazynowanie jest wciąż Chcą także aktywnie uczestniczyć
bardzo drogie, ale już wkrótce wiel- w transformacji energetycznej. PGE Były takie projekty. Choćby most
koskalowe magazyny będą nieodzow- zamierza im to umożliwić. Zgodnie energetyczny z Kaliningradem.
nym elementem stabilizacji systemu z nową strategią chcemy oferować
energetycznego opartego na OZE. nowoczesne usługi energetyczne To byłby kierunek zwiększania uzależ-
Dzisiaj baterie litowo-jonowe w ma- i współpracować w ramach energetyki nienia. Dzisiaj się cieszę, że możemy
kroskali mają określoną żywotność, prosumenckiej. realizować strategię uniezależnienia
ale ta technologia rozwija się niezwy- się od zewnętrznych dostawców, dy-
kle szybko, a mówimy wciąż o per- Grupa PGE to też swoisty alians wersyfikacji dostaw gazu i energii. To
spektywie 20–30 lat. Moim zdaniem wolnorynkowy skarbu państwa daje nam wolność i bezpieczeństwo.
przyszłością mogą być mniejsze ma- i udziałowców, akcjonariuszy. Czy
gazyny przydomowe w ramach ener- pana zdaniem daje się pogodzić in- To jak będzie wyglądał polski sektor
getyki prosumenckiej. teresy państwa i biznesu? energetyczny w 2050 r.?
Pytamy o odbiorców, bo w dotych-
czasowej strategii PGE mocno kon- To współgra. Najważniejsze jest bez- Trzy elektrownie jądrowe pracujące
centrowała się na kliencie końco- pieczeństwo energetyczne i zapew- w podstawie i reszta z OZE. Bez wę-
wym, na usługach dostarczanych nienie polskiej, konkurencyjnej ce- gla, za to z dużym udziałem energe-
razem z prądem. nowo, energii dla naszej gospodarki. tyki prosumenckiej – pompy ciepła,
Dla przykładu – w krajach Europy fotowoltaika i mniejsze, przydomowe
Zachodniej ciężar transformacji magazyny energii.

| 78 | 26.10–1.11.2020

[email protected]

gospodarka  | Energia ze słońca  |

Polacy inwestują w fotowoltaikę

Branża fotowoltaiki (PV) przeżywa od kilku lat w Polsce istny boom. Nie ma wątpliwości, że w krótkim
czasie to właśnie ogniwa fotowoltaiczne staną się najbardziej znaczącym źródłem tzw. czystej energii.
Niewątpliwie dużą zasługą dynamicznego wzrostu branży PV w naszym kraju są rządowe programy,
w ramach których możemy liczyć na zwrot poniesionych kosztów zakupu instalacji fotowoltaicznej

D o najpopularniejszych pro- Dodatkowe 100 mln zł na „Mój prąd” Fot. Shuterstock
gramów należy „Mój prąd”, Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej przyjmuje średnio tysiąc wnio-
w ramach którego otrzymu- sków dziennie o dofinansowanie zakupu i montażu domowej instalacji fotowoltaicznej. Jak infor-
jemy zwrot poniesionych kosztów do muje portal WysokieNapiecie.pl, do 16 października Polacy złożyli ok. 174 tys. wniosków o takie
50 proc., ale nie więcej niż 5 tys. zł. Na dopłaty o sumarycznej mocy 973,6 MW, kosztujących łącznie 4,6 mld zł. Wynosząca 2 mld zł
tę formę dofinansowania mogą liczyć pula w programie „Mój prąd” może się wyczerpać już za miesiąc, ale wiele wskazuje na to, że
osoby fizyczne, które decydują się zostanie powiększona przez NFOŚiGW o kolejne 100 mln zł, co pozwoli przedłużyć przyjmowa-
na montaż instalacji o mocy od 2 do nie wniosków do 18 grudnia i dofinansować zakup fotowoltaiki dla kolejnych 20 tys. rodzin.
10 kW. Dane wskazują, że w Polsce już
ponad 85 tys. gospodarstw domowych 100 podmiotów z całego świata, repre- koszty zarządzania energią. Dlatego
otrzymało pozytywną decyzję o zwro- zentujących branżę energii słonecznej szybka implementacja najlepszych
cie części kosztów poniesionych na tę i rozproszonej. Stilo Energy to pierwsza, praktyk i standardów, jakie bez wąt-
właśnie formę wytwarzania energii i jak dotychczas jedyna, polska firma pienia oferuje Sunspec, oraz budo-
elektrycznej. z branży fotowoltaicznej, która dołą- wanie świadomości wśród wszystkich
czyła do Sunspec Alliance. graczy na młodym polskim rynku, po-
W rozwój fotowoltaiki angażują się zwolą nam na szybsze dojście do fazy
także największe polskie firmy, których – Obserwując ewolucję branży PV dojrzałości oraz uniknięcie błędów po-
potencjał pozwoli na przyspieszenie na rynku amerykańskim, który dziś pełnianych w innych krajach – mówi
zmiany profilu energetycznego naszego jest w fazie dojrzałości, widzimy, że Piotr Siudak, prezes Stilo Energy SA.
kraju, co będzie jednym z największych jednym z kluczowych elementów, nie-
wyzwań w najbliższych latach. zbędnych do utrzymania bezpieczeń- Celem Sunspec Alliance jest zmniej-
stwa systemu energetycznego, jest szenie kosztów, promowanie innowacji
„Fotowoltaika jest już najtańszym skuteczne zarządzanie rozproszonymi i przyspieszenie rozwoju fotowoltaiki
źródłem energii w historii. Efektyw- jednostkami wytwarzającymi energię poprzez wypracowanie i przyjęcie
elektryczną. Za popularyzacją zielonej wspólnych standardów informacyj-
ność kosztowa OZE [odnawialnych energii musi pójść rozwój technologii nych zapewniających kompatybilność
źródeł energii – dop. red.] stale rośnie, w zakresie jej magazynowania, zarzą- systemów PV. Standardy Sunspec do-
dlatego konsekwentnie rozwijamy seg- dzania przesyłem etc. Dynamiczny tyczą funkcjonowania elektrowni sło-
ment energetyki PKN Orlen oparty rozwój branży, który w tej chwili ob- necznych i magazynów energii w inte-
o czyste technologie” – to jeden z naj- serwujemy w Polsce, to zarówno wy- ligentnych sieciach – w tym systemów
świeższych tweetów Daniela Obajtka, zwanie, jak i szansa na to, aby uspraw- mieszkaniowych, komercyjnych i na
prezesa PKN Orlen. nić system energetyczny oraz obniżyć skalę użytkową.

Dynamiczny wzrost rynku foto-
woltaiki przynosi jednak także nowe
wyzwania, do których należy przede
wszystkim ustandaryzowanie przesyłu
energii z mikroinstalacji i stworzenie
z nich jednego, dobrze skomunikowa-
nego i efektywnego systemu. Trudno
sobie bowiem wyobrazić, że przy roz-
woju mikroinstalacji na masową skalę
stosowane będą różne systemy komuni-
kacji między instalacjami a operatorami
sieci dystrybucyjnych.

Organizacją skupiającą firmy branży
fotowoltaicznej na świecie oraz opra-
cowującą standardy w tym obszarze
jest Sunspec Alliance. Zrzesza ponad

26.10–1.11.2020 | 79 |

[email protected]

gospodarka  | Gala rocznika instytucji finansowych i spółek akcyjnych  |

Nagrody
„Polskiego
Kompasu”
przyznane

Ekonomiczne podsumowanie minionego Laureatem Polskiego Kompasu 2020 został Jacek Sasin, Fot. Andrzej Wiktor x6
roku, ale także zapowiedź trendów wicepremier, minister aktywów państwowych

i zmian, które czekają polską gospodarkę kim – prognozą, swoistym drogowskazem i zapowiedzią
w najbliższym czasie – to najkrótsza wydarzeń w kolejnym roku.

recenzja tegorocznego rocznika instytucji – „Polski Kompas 2020” to 368 stron zawierających
finansowych i spółek akcyjnych – „Polskiego 110 tekstów 104 autorów. O wadze tekstów w nim zawar-
tych świadczą ich znakomici autorzy, a wśród nich: prezes
Kompasu” wydawanego przez Grupę Rady Ministrów, trzech obecnych i byłych wicepremierów,
Medialną Fratria. Rocznik dostępny jest 23 obecnych i byłych ministrów, wiceministrów i sekretarzy
stanu, trzech urzędników i doradców Kancelarii Prezy-
już w sieci, czas na coroczne nagrody denta RP oraz parlamentarzystów, ośmiu prezesów i wice-
– Polskie Kompasy prezesów urzędów centralnych, 16 profesorów ekonomii
i zarządzania największych polskich uczelni, w tym rektor
T en rok jest nietypowy. Uroczystość wręczenia na- Uniwersytetu Warszawskiego, oraz 46 prezesów, wicepre-
gród również była nietypowa – w większości hy- zesów i szefów rad nadzorczych największych polskich firm
brydowa, łącząca klasycznie elegancką formułę państwowych i prywatnych, w tym 12 prezesów oraz człon-
z najnowszą technologią, w poszanowaniu rygoru sanitar- ków zarządów banków i firm ubezpieczeniowych – wylicza
nego, by ograniczyć fizyczną obecność gości i laureatów Maciej Wośko, redaktor naczelny „Gazety Bankowej”, por-
w jednym miejscu i w tym samym czasie do absolutnego talu wGospodarce.pl. – Nie będzie zatem nietaktem stwier-
minimum. Jedno jest niezmienne, a mianowicie, że dzięki dzenie, że nie ma drugiej takiej publikacji na polskim rynku
autorom, których udało się zaprosić do współtworzenia wydawniczym – podkreśla Wośko.
rocznika „Polskiego Kompasu”, ma on ogromną meryto-
ryczną wartość. Polski Kompas 2020 dla wicepremiera

368 stron, 110 tekstów, 104 autorów Nagrody „Polskiego Kompasu” przyznawane są osobom i fir-
mom, które w sposób szczególny przyczyniły się do rozwoju
„Polski Kompas” w ciągu sześciu lat stał się ważną gospodarczego Polski. Polski Kompas 2020 otrzymał Jacek
i oczekiwaną publikacją na polskim rynku wydawnictw Sasin, wicepremier i minister aktywów państwowych, za
gospodarczych i ekonomicznych. Rocznik instytucji udowodnienie, że patriotyzm gospodarczy oznacza przede
finansowych i spółek akcyjnych jest co roku okazją do wszystkim sprawne podejmowanie odważnych i bezkom-
podsumowania działań podejmowanych przez rząd promisowych decyzji oraz działań, których celem nadrzęd-
i uczestników rynku, a także – a może przede wszyst- nym jest bezpieczeństwo kraju i obywateli, a także rozsądne

| 80 | 26.10–1.11.2020

[email protected]

Polski Kompas dla British Polski Kompas dla Grupy Lotos Polski Kompas za Polski Kompas dla Polskiego
American Tobacco Polska za SA za optymalne wykorzystywanie efektywne instrumenty Górnictwa Naftowego
tworzenie w Polsce centrum pozycji rynkowej w poszukiwaniu wsparcia rozwoju polskich i Gazownictwa SA – za
przedsiębiorstw oraz za
biznesowego opartego na innowacyjnych, zielonych odwagę w budowaniu skuteczną, pełną determinacji
inwestycjach w najnowsze technologii w produkcji paliw finansowej części projektu walkę o prawa polskiego
technologie, co oznacza lepsze – także paliw alternatywnych, Trójmorza otrzymuje Bank koncernu gazowego na
jutro nie tylko dla konsumentów, oraz za odwagę w przystąpieniu Gospodarstwa Krajowego europejskim rynku oraz
ale i polskiej gospodarki, odebrał do tworzenia polskiego koncernu i prezes Beata Daszyńska- aktywność w budowaniu
Roman Jamiołkowski, dyrektor multienergetycznego otrzymał niskoemisyjnej gospodarki
ds. korporacyjnych na Polskę prezes Grupy Lotos, Paweł Jan -Muzyczka
trafił w ręce prezesa PGNiG,
i kraje bałtyckie BAT Majewski Jerzego Kwiecińskiego

łączenie w polityce antycovidowej zachowania bezpieczeń- być zrealizowane, gdyby nie szybkie działania spółek skarbu
stwa pracowników i utrzymania gospodarki. państwa, które mają swoje kontakty handlowe na całym
Jak ocenił, wręczając nagrodę, Michał Karnowski, świecie – dodał wicepremier.
członek zarządu Grupy Medialnej Fratria, publicysta
tygodnika „Sieci” i portalu wPolityce.pl, wicepremier
Jacek Sasin dobrze i trafnie prognozuje wyzwania, Kompasy dla firm

wskazuje zagrożenia najbliższych miesięcy. – Przeko- Polski Kompas za efektywne instrumenty wsparcia
naliśmy się też po raz kolejny, jakie znaczenie ma skarb rozwoju polskich przedsiębiorstw oraz za odwagę w bu-
państwa i jak mogą nam pomóc spółki skarbu dowaniu finansowej części projektu Trójmorza
państwa. Nie trzeba dodawać, jak wiele za- otrzymał na ręce prezes Beaty Daszyńskiej-
chowanych miejsc pracy zawdzięczamy także -Muzyczka Bank Gospodarstwa Krajowego.
tym działaniom, tej pomocy i tej zorganizo- Laureatem nagrody Polski Kompas został też
wanej akcji – mówił Michał Karnowski. British American Tobacco Polska, a nagrodę
– Kiedy rok temu spotykaliśmy się odebrał Roman Jamiołkowski, dyrektor
na gali, nie mogliśmy przewidzieć, że ds. korporacyjnych na Polskę i kraje bał-
najbliższy czas będzie tak niezwykły, tak tyckie BAT. Nagrodę otrzymały również
trudny, pełen wyzwań, który zweryfi- Grupa Lotos SA za optymalne wykorzy-
kuje tak wiele lat debat i myślenia o go- stywanie pozycji rynkowej w poszukiwa-
spodarce – ocenił, odbierając nagrodę, niu innowacyjnych, zielonych technologii
w produkcji paliw – także paliw alternatywnych,
Jacek Sasin. – Przez wiele lat Polacy byli
trzymani w przeświadczeniu, że państwo nie ma oraz za odwagę w przystąpieniu do tworzenia
swojej roli w gospodarce, że kapitał nie ma na- polskiego koncernu multienergetycznego,
rodowości, że każda własność państwa w go- Wyróżnienie Polskiego oraz Polskie Górnictwo Naftowe i Gazowni-
Kompasu 2020 otrzymał
Prezes Urzędu Ochrony
spodarce to relikt minionej epoki i powinno Konkurencji i Konsumentów, ctwo SA – za skuteczną, pełną determinacji
to być z gospodarki wyrugowane. Ten rok po- Tomasz Chróstny za twarde walkę o prawa polskiego koncernu gazowego
kazał, że to niewłaściwe myślenie. Rząd Prawa egzekwowanie prawa wobec na europejskim rynku oraz aktywność w bu-
i Sprawiedliwości i jego polityka udowadniają, rosyjskiego molocha oraz dowaniu niskoemisyjnej gospodarki.
że polska własność i polski kapitał pełnią naj-
ważniejszą rolę dla bezpieczeństwa Polaków. reaktywację etosu i siły Specjalne wyróżnienie przyznano w tym roku
To najwięksi przedstawiciele polskiego kapi- sprawczej polskiego urzędnika Tomaszowi Chróstnemu, prezesowi Urzędu
Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za
twarde egzekwowanie prawa wobec rosyjskiego
tału, polskie spółki w takich sytuacjach, z ja-
kimi borykamy się dzisiaj, pokazały, że mogą być skutecznym molochaorazreaktywacjęetosuisiłysprawczejpolskiegourzęd-
narzędziem dla państwa w walce z koronawirusem. To one nika. 7 października prezes UOKiK nałożył ponad 29 mld zł
były pierwszymi, które przestawiały swoją produkcję na coś karynaGazpromi ponad234mlnzłnapięćpozostałychspółek
tak mało dochodowego, mogło się wydawać, jak maseczki, uczestniczących w budowie Nord Stream 2. Te kary to skutek
płyn do dezynfekcji, czyli to, co miało chronić życie Polaków. braku zgody Urzędu na transakcję Nord Stream 2.
Potem ruszyły zakupy sprzętu, maseczek, które nie mogłyby Maksymilian Wysocki

26.10–1.11.2020 | 81 |

[email protected]

kuchnia  |  moje smaki  | Beata Schimscheiner aktorka

Nie ma jak pyszne wspomnienia

N ajcudowniejsze są smaki dzieciństwa. Kiedy czu- Fot. Niemiec/AKPAsobie przypomnę urzędującą
jemy się szczęśliwi, zaopiekowani, gdy ktoś z my-Fot. Shuterstock w niej panią i pieczarkową breję,
ślą o nas gotuje. Wtedy wszystko smakuje lepiej. którą kładła na bułkę… dziwię
Odkąd pamiętam, wakacje spędzałam na Lubelszczyź- się, jak można było to jeść, ale
nie, u babci, która miała gospodarstwo, a w nim wszystko, co wtedy smakowało rewelacyjnie.
było potrzebne. Także pieczony na miejscu chleb i domowe
masło, które pomagałam ubijać w maselnicy. Kolejne lata w Krakowie to
z kolei kuchnia mojej wspaniałej
Do dziś mam przed oczami obrazek, na którym kuzyn – miałam to szczęście – teściowej.
kroi dla mnie pachnącą pajdę. Bochenek był spory, bo bab- Świetnie gotowała. Uwielbia-
cia takie robiła, ale w rączce pięcioletniego dziecka kromka łamtowarzyszyćjejw kuchni.
wydawała się jeszcze większa, prawie jak patelnia. Na niej, W roli, jak to określałam,
na warstwie masła, leżały posypane solą grube plastry po- „podkuchennej”: byłam
midora (zerwanego oczywiście z przydomowego ogródka). od krojenia, przekładania,
To było coś nieprawdopodobnie pysznego. mycia na bieżąco naczyń.
Przed Wigilią potrafiłyśmy
W liceum – czyli w latach 80. – zdarzało mi się jechać spędzić w kuchni cały dzień
z plecakiem po mięso, które babcia sama przerabiała. i całą noc. Bardzo dużo się
Pamiętam, jak siedziałam pod olbrzymią pierzyną, a ona od niej nauczyłam. To ona
– żeby dogodzić wnuczce – przynosiła kanapkę z upieczo- pokazała mi potrawy inne
nego przez siebie chleba, z szynką, którą sama upeklowała od tych, jakie znałam
i uwędziła, z ukiszonymi przez nią ogórkami. Ślinka leci na z domu, bardziej wykwin-
to wspomnienie. tne. Dzięki niej poznałam
m.in. smak kawioru, ale
Wychowałam się na Śląsku, w tradycji niedzielnych obia- też rewelacyjnego karpia
dów, które u każdego wyglądały tak samo: rosół, rolada, po żydowsku. Powtarzała:
kluski śląskie i czerwona kapusta. Jak się w porze obiadu „Wielu podałam ten prze-
przechodziło koło familoków, z każdego okna wydobywał pis, ale tobie jednej zdra-
się ten sam zapach. dzę, co zrobić, żeby nie był
gorzki”. Za jej sprawą wiem, do
Z dzieciństwa pamiętam też, pokrywający dno garnka, jakich efektów dążyć, gotu-
pysznie pachnący sos po roladzie. Widać w nim było ziele jąc. Miałam najlepsze wzory.
angielskie i liście laurowe. Wyjadałyśmy go z mamą, poma-
gając sobie kawałkami chleba. Daniem, bez którego nie mogłyby się odbyć ani dawne,
ani przyszłe Wigilie – oprócz pierogów ze słodką (tak, tak)
W czasie studiów w krakowskiej PWST (między rokiem kapustą i śląskich makówek – jest barszcz czerwony, który
1986 a 1990) po sobotnich zajęciach, jeśli tylko się udało, pę- nazywamy w domu winkiem. Moja mama (która, podobnie
dziłam na dworzec, by złapać pociąg do domu, do Katowic. jak babcia, gotowała świetnie) też robiła dobry, ale z zielem
Zawsze w biegu, głodna, bo w ciągu dnia brakowało czasu angielskim i liściem laurowym. Barszcz teściowej był czysty
na jedzenie, mijałam po drodze budkę z zapiekankami. Jak i kwaśno-słodki (dodawała do niego sporo cukru). Oczywi-
ście zakwas był robiony w domu. Teraz też stoją u mnie dwa
Zakwas buraczany słoiki (przepis poniżej).

Wykonanie: Na kilogram buraków dodaję połowę mar- Na co dzień preferuję szybkie dania. Myślę, że Aniela
chewki, jedną pietruszkę, kawałeczek selera i jedną główkę z „Leśniczówki” również gotuje coś na szybko. Żeby mieć
więcej czasu na inne sprawy. Także na spotkania z przy-
czosnku. W wyparzonym słoju zalewam to osoloną prze- jaciółmi, bo przecież kawa wypita poza domem smakuje
gotowaną i wystudzoną wodą (1 łyżka soli na litr wody). znacznie lepiej.

Buraki w słoiku powinny zajmować ok. 3/4 objętości. Pamiętam, jak w 1990 r. w podróż poślubną pojechaliśmy
Dolewam jeszcze kieliszek zakwasu z poprzedniego „maluchem” do… Paryża. Nie mogłam się nadziwić, co ci
Francuzi widzą w siedzeniu przy ruchliwej ulicy, odwró-
kiszenia, zakręcam i odstawiam. Im dłużej po- ceni w jej stronę i popijający kawę. Myślałam: „Jaka w tym
stoi, tym jest bardziej esencjonalny (ważne: przyjemność”. Teraz już wiem jaka.
co jakiś czas odgazowuję, otwie-
rając słoik). Jolanta Gajda-Zadworna

| 82 | 26.10–1.11.2020

[email protected]

Słodko-słony WILCZYM OKIEM

Nie oddamy Tytoń
żadnej pestki

anna monickaFot. archiwum autorki, Shuterstock PRZEMYSŁAW BARSZCZ

W inogrona i aronie w tym roku średnio nam Q uauhyetl, cogioba, betum, yietl – to indiańskie na-
obrodziły, śliwka węgierka u ciotki zrzuciła zwy najbardziej zabójczej rośliny świata – tytoniu.
wszystkie zawiązki owoców, orzech zastrajko- Tytoń, roślina z rodzaju Nicotiana, występuje
wał – zrobiło się za sucho, rośliny zamiast rodzić, przyczaiły w kilkudziesięciu (być może nawet stu) gatunkach,
się i najwyraźniej postawiły na przetrwanie. pochodzących z różnych stron świata. Najczęściej tytoń
kojarzony jest z kontynentem amerykańskim, skąd pocho-
Na szczęście nie wszystkie. Pigwowce jakoś zgrały się dzi tytoń szlachetny, czyli wirginijski, będący krzyżówką
wiosną z pogodą oraz zapylaczami i gałązki miały dosłow- dwóch innych amerykańskich gatunków.
nie oblepione owocami. Zebraliśmy w sumie kilka kilogra-
mów od nas, od rodziców, a także z wszelkich ogródków Słowo „tabaco”, przywiezione do Europy przez hiszpań-
opuszczonych ruder, które odkryliśmy, chodząc na spacery skich żeglarzy, jest efektem niezrozumienia. Indianie nazy-
z psem. Dawniej ludzie zamiast tuj sadzili jako żywopłoty wali bowiem w ten sposób nie samą roślinę, lecz trzcinowe
drzewka i krzewy owocowe. Chociaż zdziczałe, wciąż dają rurki, których używali do wdychania dymu tytoniowego.
owoce. Mąż z każdej przechadzki wraca z wypchanymi kie- Natomiast łacińska nazwa rodzajowa Nicotiana pochodzi
szeniami, a potem obiera, sieka i zasypuje cukrem. Słoje, od Jeana Nicote’a de Villemain, francuskiego ambasadora
jak w każdej porządnej wiejskiej chałupie, stoją u nas na w Portugalii, który sprowadził tytoń do Francji i rozpro-
wszystkich południowych parapetach, żeby słońce jak pagował jego użycie, początkowo w celach medycznych.
najdłużej pomagało dojrzewać sokom owocowym. Będą
nalewki, konfitury do herbaty i, obowiązkowo, owoce do Niewiele roślin zrobiło tak wielką światową karierę jak
mięsa, bo cierpkie, pięknie pachnące pigwowce doskonale tytoń, żadna inna natomiast nie jest przyczyną aż tylu zgo-
smakują z jasnymi i delikatnymi kurczakami, indykami czy nów. Każdego roku na skutek palenia tytoniu na świecie
polędwiczkami wieprzowymi. umierają miliony ludzi. Szkodliwość, a nawet zabójczość
tej używki, jest niewątpliwa.
– A co robicie z pestkami – zapytała nas ostatnio sąsiadka,
która pomaga córce w matematyce, zerkając z szacunkiem Jest jeszcze inny aspekt palenia. Każdego dnia około mi-
na nasze zbiory. – Wyrzucamy, a co? – odpowiedziałam. liarda ludzi pracuje nad tym, żeby pokrywać powierzchnię na-
– Bo mój mąż ani jednej nie straci. Robi na nich pyszną szej planety bardzo toksycznymi niedopałkami. Przemnóżmy
nalewkę. Dam wam przepis. to przez liczbę papierosów przypadających na palacza, później
przez liczbę dni w roku, potem przez kolejne lata…
Wydawałoby się, że moja druga połowa wszystkie pig-
wowce w promieniu kilku kilometrów już ogołociła, ale Ponieważ o szkodliwości palenia dla ludzi nie trzeba dziś
gdy usłyszała o tych pestkach… Tak więc nastawiliśmy przekonywać, przyznam, że tytoń był pretekstem, żeby napi-
jeszcze pestkówkę. 15 dag nasion zalaliśmy syropem – za- sać o jednym, najbardziej chyba zabójczym dla środowiska,
gotowaliśmy 250 ml wody z 250 g cukru (może być miód), zwyczaju. Wielu palaczy, kierując się bardzo źle pojętym
ostudziliśmy, dolaliśmy 250 ml spirytusu (można dodać sok poczuciem porządku, wyrzuca niedopałki do studzienek
z cytryny) i do garażu z kolejnym słoikiem, bo ma naciągać burzowych. Papieros owszem, znika z oczu, lecz jednocześ-
w ciemnym miejscu. Wyjdzie z tego – zgodnie z zapew- nie rozpoczyna się najbardziej skuteczny proces rozprowa-
nieniem – likierek migdałowy, takie domowe amaretto. dzania trucizn. Tym szkodliwszy, że wody opadowe, płynąc
Będzie gotowe na święta… niestety, dopiero wielkanocne. kanalizacją burzową, w zasadzie bez oczyszczenia trafiają
Po miesiącu trzeba odcedzić i zostawić w spokoju na trzy, prosto do rzek. Jak wielkie skażenie środowiska wodnego
cztery miesiące, żeby się sklarował. powodują papierosy, tego chyba nikt nie potrafi nawet
oszacować. Biorąc jednak pod uwagę stężenie toksycznych
To się nazywa zero waste. substancji zawartych w jednym małym niedopałku, a także
ich liczbę i ciągłość tego procederu, jest to gigantyczne, ku-
[email protected] mulujące się obciążenie środowiska.

26.10–1.11.2020 | 83 |

na koniec  | felieton |

Zamiast nagonki,
cenzury i pogardy

J esiennywzrostwirusowychzachorowańbyłprzewidy- niż covid. A już doradca prezydenta USA prof. Scott Atlas Reklama | 25/1020/F
wany, jak zawsze jest przewidywany, bo jest coroczną z uniwersytetu Stanforda jest cenzurowany regularnie.
prawidłowością. Tym razem mamy także zwiększoną Choćby jego dane, że z powodu lockdownu w minionym
liczbę wykrytych zakażeń koronawirusem. Śmiertelność jest półroczu 2/3 chorych nie otrzymało chemioterapii, wykry-
na tym samym poziomie co w latach ubiegłych. walność sześciu najbardziej śmiercionośnych nowotworów
spadła o 46 proc., raka piersi o ponad 50 proc. Co to znaczy
Polski rząd, śladem tendencji światowej, wprowadza nowe dla Polski, gdzie codziennie na raka umiera 300 osób? Gdzie
obostrzenia, zarzekając się jednocześnie, że lockdownu – w okresie „pandemii” – umarło na raka ok. 70 tys. Polaków?
wprowadzać nie chce, bo rozumie jego fatalne skutki spo- Że wkrótce tylko na nowotwory umierać nas będzie o 46 proc.
łeczne. Premier Morawiecki nazywa to drogą środka, przy więcej? W takim samym okresie umrze nas więc na raka nie
uniknięciu ekstremizmów zarówno tych, którzy chcą całko- 70, ale 100 tys.?
witego lockdownu, jak i tych, którzy negują istnienie choroby
COVID-19. Droga środka – brzmi dobrze. Ale najpierw wy- W Polsce lewica zgłosiła pomysł, by za „kwestionowanie
znaczmy ów środek. Zgadzam się, że tych, którzy nie wierzą pandemii” wsadzać do więzienia na kilka lat. Nie dziwię się
w istnienie koronawirusa czy covidu, poważnie traktować wcale, komuch tak właśnie lubi traktować inaczej myślących.
nie należy. Ale jest ich niewielu. Wirus SARS-CoV-2 istnieje, Ale ta zaraza zaraża. Także, poza miotającą na rząd obelgi
u kilku procent jego nosicieli powoduje chorobę COVID-19, opozycją, trafiają się tacy, którzy nie chcą otwartej debaty
która u kilku dziesiątych procent kończy się śmiercią. Tego toczonej na argumenty i posuwają się do obelg, stygmatyzo-
nikt poważny nie kwestionuje. wania, otwartych wezwań do cenzury. Do pogardy.

Wielu jest natomiast takich, którzy mają wątpliwości co do Coraz częściej stosowany jest też moralny szantaż typu:
obranej przez świat strategii daleko idących ograniczeń oraz „Każdy, kto podważa istnienie pandemii, ma krew na rękach
ich negatywnych skutków. Powoływał się polski premier na i ludzkie życie na sumieniu”. To drastyczne obniżenie poziomu
„naukowy konsensus”. Deklarację z Great Barrington, wzy- debaty albo raczej próba jej zablokowania. Wszak można ów
wającą rządy do wycofania się z ograniczeń dla zdrowych, szantaż odwrócić: „Każdy, kto podważa krótko- i długoter-
gdyż powodują one druzgocące skutki społeczne i medyczne minowe fatalne zdrowotne i społeczne skutki lockdownu,
dla setek milionów ludzi, podpisało 11 tys. naukowców zaj- jak przerwane kuracje, brak diagnostyki, niedostępność
mujących się epidemiologią, wirusologią i zdrowiem pub- znacznej części ochrony zdrowia, jak stymulowanie przera-
licznym oraz 30 tys. praktykujących lekarzy. Opublikowane żenia, bezradności i samotności potrzebujących medycznej
w piśmie „Lancet”, a polemizujące z ową deklaracją memo- pomocy, ten ma na sumieniu ludzkie życia”. Specjaliści z kil-
randum Johna Snowa podpisało 80 naukowców. Nie oce- kuset już ośrodków naukowych całego świata są zdania, że
niam jakości argumentów po liczbie podpisów, ale to jednak zmarłych z powodu lockdownu już jest, a na pewno będzie
ponad 100 razy mniej. Czy więc sytuację możemy nazwać znacznie więcej niż zmarłych z powodu covidu. Zwłaszcza
naukowym konsensusem? Potrzebna jest otwarta debata. że z lubością napędzana przez media histeria jest powodem
A udział w niej wziąć powinni wyłącznie naukowcy i lekarze, stresu, strachu i poczucia bezradności setek milionów ludzi.
którzy nie pobierają żadnych grantów od koncernów zainte- A to powoduje spadek ich odporności i – często – śmierć.
resowanych podsycaniem ogólnoświatowego strachu przed
koronawirusem. Byśmy mieli pewność, że nie rozmawiamy Proponuję więc, zrezygnujmy z miotania obelg, to prymi-
ze sprzedawcami zachwalającymi towar pryncypała. tywne i świadczy o słabości. Nie licytujmy się też, kto więcej
krwi ma na rękach. Wróćmy do języka rzeczowej rozmowy.
Tymczasem zamiast planów takiej – zdawałoby się w wol- Załóżmy, że wszystkie strony intencje mają dobre. Każde
nym świecie oczywistej – debaty, na kwestionujących skalę z rozwiązań poddawajmy pod otwartą, rzeczową, naukową,
ograniczeń wylała się w ostatnich tygodniach lawina pomyj, społeczną debatę – zanim je wprowadzimy. Jesteśmy przecież
obelg, czasem już nienawiści. Dotykają ich działania cenzor- w swoim własnym domu, prawda?
skie. Działające wszak w USA firmy Facebook i Twitter posu-
nęły się do ocenzurowania prezydenta USA, usuwając jego Maciej Pawlicki
oparte na naukowych danych wypowiedzi, że w grupie wie-
kowej 0–24 grypa jest groźniejsza i bardziej śmiercionośna
| 84 | 26.10–1.11.2020

[email protected]

WIARY

GODNE

MEDIA

ZAMÓW
PRENUMERATĘ

Niedziela z dostawą do domu

dział kolportażu

TEL.: 34 324 36 45

E-MAIL: [email protected]

POCZTĄ: Redakcja Tygodnika Katolickiego „Niedziela”

ul. 3 Maja 12, 42-200 Częstochowa

niedziela.pl to:

tematy, którymi żyje Kościół w Polsce i na świecie
serwisy informacyjne

inspirujące artykuły na temat wiary i duchowości
codziennie nowe materiały multimedialne
szerokie grono odbiorców w mediach
społecznościowych

WIARYGODNA STRONA INTERNETU

niedziela.pl

[email protected]

na koniec  | felietony |

To już kolejne pokolenia

S ąd Najwyższy 16 września 2020 r. wydał szokujące, trudne do wyobrażenia. Wspomniana
uchwałę podważającą istotę dezubekizacji, Maria Hatowska przychodziła na każdą rozprawę,
a wydawałoby się, że ubecy zaakceptowali stawała w milczeniu pod drzwiami sali rozpraw,
chociaż tę minimalną sprawiedliwość dziejową. Pa- patrzyła przed siebie kamiennym wzrokiem, jakby
miętamy, jak wielki był sprzeciw, gdy rząd PiS pod- nikogo obok nie widziała, doczekała tak swojego
jął decyzję o zmniejszeniu ich wysokich emerytur, dnia, kiedy mogła podejść do pulpitu i przed sądem
opowiedzieć, jak zmarnowali jej życie, co z nią robili
sięgających nawet powyżej 20 tys. zł. Nie chodzi tu oprawcy na czele z Adamem Humerem, dyrekto-
tylko o tych, którzy orzekali, decydowali, mordowali
polskich patriotów, bohaterów, takich jak generał rem strasznego Departamentu X Ministerstwa Bez-
Nil czy rotmistrz Pilecki, ale wszystkich, od zwy- pieczeństwa Publicznego. Wracając po zeznaniu,
kłego klawisza, sprzątaczki począwszy, wszystkich Alina trzymała się ławek, na końcu upadła, przewieziona
śledczych, sługusów zaprzedanych za przywileje, Czerniakowska do szpitala wkrótce zmarła. Jakby czekała tylko na

często za marny ochłap rzucany im przez komuni- ten najważniejszy dzień, by opowiedzieć, jak było,
stów w zamian za ohydną służbę, przyzwolenie i milczenie.
zaświadczyć prawdę.
Pracując nad filmem „Humer i inni”, słuchałam świadków, Oprawcy z Urzędu Bezpieczeństwa na służbie Moskwy
którzy przeżyli okrutne tortury, okaleczeni fizycznie i psy- zniszczyli nam Polskę na wiele pokoleń aż do dzisiaj, zabrali
chicznie na całe życie, dotrwali, by dać świadectwo prawdzie, najwartościowszych ludzi, resztę sponiewierali, zastraszyli
również w imieniu tych zamordowanych. Nigdy nie zapomnę i uczynili narzędziem w rękach zbrodniarzy i kłamców.
zeznań szyfrantki AK Marii Hatowskiej i znakomitego pi- Teraz, gdy znowu wraca sprawa ustawy odbierającej wy-
lota wsławionego w bitwie o Londyn Stanisława Skalskiego sokie przywileje zbrodniarzom, powracają tamte obrazy
– aresztowani, więzieni, bici, poniewierani, z wielkim trudem z procesu Humera i jego towarzyszy i trudno pojąć, że dzi-
zdobywali się na opowiedzenie o tym przed sądem i zebraną siaj, przy obecnej wiedzy, są ludzie, którzy stają obok ubeków
na sali publicznością. Adam Humer (prawdziwe nazwisko i wspierają ich żądania. Pamiętamy przecież całe kierowni-
Umer) bił osobiście żelaznymi prętami, nachajką zakończoną ctwo Platformy Obywatelskiej, Grzegorza Schetynę, Borysa
kolczastą kulką aż do utraty przytomności i do agonii, a jego Budkę i innych, na manifestacjach KOD-u wspierających
podwładni trzymali ręce i rozciągnięte ciało 25-letniej dziew- ubeków, którzy nie chcieli się pogodzić z utratą wysokich
czyny. Podobnie zeznawał gen. Stanisław Skalski, który po- emerytur. Jeśli kogoś pamięć zawodzi, co jest ostatnio chyba
wrócił po wojnie do Polski, a tu „w nagrodę” dostał okrutne naszą narodową chorobą, wystarczy zajrzeć do internetu,
śledztwo, karę śmierci, więzienie, karcery, tzw. nocne stójki przecież tak ulubionego przez celebrytów i cały tzw. salon,
nago na mrozie polewany wodą, haniebne słownictwo, dep- oraz przypomnieć sobie brylującego wówczas w mediach
tanie ludzkiej godności i straszne bicie w sposób wymyślony pułkownika Adama Mazgułę. Kto miał odwagę publicznie
chyba przez samego belzebuba. stać obok niego i jawnie popierać ubeków niekryjących swojej
Wśród oskarżonych ubeków obok Adama Humera siedzieli haniebnej działalności w czasach PRL. Pamiętamy Romana
inni jego podwładni, tacy jak Roman Laszkiewicz, zwany bia- Giertycha podskakującego i wołającego: „Kto nie skacze, ten
łym katem Mokotowa, Eugeniusz Chimczak, niecofający się jest z PiS-em, hop!, hop!, hop!” – teraz często te i podobne
przed żadną torturą, czy Jan Pugacewicz, który wkładał oskar- wypowiedzi „sławnego” mecenasa są przywoływane, czasami
żonemu rozprostowany spinacz do nosa i cynicznie pytał, czy z trafnym ironicznym komentarzem.
dojdzie do mózgu… Poniewierali, mordowali najwspanial- Rafał Leśkiewicz na stronie IPN w tekście „Ukarać win-
szych Polaków, wystarczy poczytać książki Leszka Żebrow- nych i przywrócić godność ofiarom” napisał: „Był to system
skiego, Barbary Otwinowskiej, Tomasza Łabuszewskiego, naczyń połączonych, wzajemnie od siebie zależnych i współ-
relacje i opracowania na stronach IPN, by mieć świadomość, pracujących. Każdy funkcjonariusz pełniący w nich służbę,
jak było naprawdę. niezależnie od stopnia i stanowiska, realizował zadania w celu
Pamiętam reakcję jednej z młodych asystentek sądowych, skutecznej eliminacji wszelkich przejawów dążeń wolnościo-
która przysłuchując się wtedy, w 1995 r., zeznaniom świadków wych”. Te połączone naczynia dzisiaj nadal działają. Jeden z in-
i obserwując zbrodniarzy, zaczęła szlochać i wypadła z sali ternautów po obejrzeniu filmu „Humer i inni” na YouTubie
sądowej. Praca nad tym filmem była dla mnie wielkim prze- napisał taki komentarz: „Uderzająca jest dla mnie doszczętnie
życiem, mimo że wychowałam się w domu patriotycznym, dobijająca konstatacja, jak nasycone koligacjami ubeckimi są
w którym te sprawy były znane, najbliżsi wiele wycierpieli, na- nasze elity – zarówno polityczne, jak i artystyczne. Rok 1989
leżeli do ziemian zwanych wówczas kułakami, których trzeba nie stał się żadną granicą władztwa i wpływów komunistów,
było zniszczyć. Jednak to, co zobaczyłam i usłyszałam na sali to jest niepodważalny fakt”.
sądowej przez ponad rok procesu, jedynego takiego w III RP, Autorka jest reżyserem filmowym, scenarzystką
w którym naprzeciwko siebie stanęli oprawcy i ich ofiary, było i dziennikarką

| 86 | 26.10–1.11.2020

[email protected]

Historia we fraszkach Z życia
Kościoła
Z czterdziestu kilku książąt i królów istot-
nych dla ciągłości naszego państwa relacjonuje
Polacy posiadają szczątkową wiedzę
zaledwie o kilku z nich. Mieszko I – chrzest, Bo- 1. Niemal każdy ma już wśród znajomych lub w rodzinie kogoś cho-
lesław Chrobry – pierw- rego na COVID-19. Chorują biskupi, kapłani i siostry zakonne. Coraz
szy król Polski, Kazimierz częściej zdarza się, że z powodu kwarantanny zamykane zostają
Wielki – zmienił kraj świątynie. Życie duchowe ponownie przenosi się do internetu. Jeśli
z drewnianego w muro- to możliwe, z zachowaniem zasad sanitarnych idźmy do kościoła,
wany, Jagiełło – pokonał jeśli zostajemy w domu, pomocą służy strona msza-online.net.
Krzyżaków pod Grun- Znajdziemy tu wykaz mszy św. transmitowanych przez internet.
waldem, a Sobieski
– przegonił Turków spod 2. Co roku groby naszych bliskich odwiedzamy głównie 1 listopada,
Wiednia. Sasi zwykle choć nie jest to dzień modlitwy za zmarłych. Dzień Zaduszny
„jedli, pili i popuszczali przypada 2 listopada. Kapłani apelują, by w tym roku wizyty na
cmentarzach rozłożyć w czasie. Przypominają, że modlitwa za
pasa”, a utracjusz Stani- Lech zmarłych, msza św. w ich intencji czy ofiarowanie odpustu to coś
sław August Poniatow- znacznie ważniejszego niż świeże kwiaty na grobach. Warto też
ski parafował I rozbiór Makowiecki wykorzystać wszystkie dni oktawy listopadowej na modlitwę za
zmarłych i wyjazdy na cmentarze.
Rzeczypospolitej.
Tymczasem z biografii każdego z naszych 3. Czas to miłość! To nowy projekt serwisu stacja7.pl. W oczeki-
władców wyciągnąć można bardzo pożyteczne waniu na odłożoną z powodu pandemii koronawirusa beatyfikację
nauki. Zależności między kondycją państwa Prymasa Tysiąclecia znani polscy artyści wyśpiewują jego nau-
a osobistymi zaletami (wadami?) poszczegól- czanie. Projektowi przyświeca idea przybliżenia młodzieży postaci
nych monarchów są oczywiste. Zwykle władca kard. Stefana Wyszyńskiego. Kierownikiem muzycznym całości jest
mądry, waleczny i sprawiedliwy prowadził kraj Dariusz Malejonek.
od sukcesu do sukcesu, natomiast słaby, głupi
i tchórzliwy przyczyniał się do jego upadku. 4. Wkrótce na ekrany kin wejdzie film „Czyściec”. Jego główną
Nie zawsze wykształcenie decydowało o suk- bohaterką jest Stefania Fulla Horak, nawrócona ateistka, która
cesie, liczyły się też intuicja, innowacyjność doświadczyła wizji nieba, czyśćca i piekła. Życie Stefanii można
i… zdrowy rozsądek. Mieszko, Chrobry czy Ja- nazwać drogą od ateizmu do mistycyzmu. Widywała dusze zmar-
giełło byli analfabetami, ale do historii przeszli łych, m.in. wielkich postaci Kościoła. Film „Czyściec” jest próbą
jako wybitni przywódcy! Znający dziewięć języ- znalezienia odpowiedzi na pytanie, co czeka nas na końcu naszej
ków Michał Korybut Wiśniowiecki w żadnym ludzkiej egzystencji.
z nich nie potrafił powiedzieć nic sensownego.
Wszechstronnie wykształcony Jan III Sobieski 5. Ogromne emocje wywołała publikacja fragmentu filmu ze
(humanista, umysł ścisły, strateg) genialnie spo- słowami papieża Franciszka na temat homoseksualizmu. Czy
żytkował swą ogromną wiedzę dla dobra kraju. naprawdę można mówić o zmianie doktryny w sprawie osób LGBT
Ale zdarzali się też zwykli pechowcy, jak Henryk i związków partnerskich? „To, co musimy stworzyć, to prawo do
Pobożny czy Władysław Warneńczyk (choć ten wspólnego pożycia. Oni mają prawo do tego, by być prawnie
ostatni stracił głowę na własne życzenie). chronionymi” – jak podaje KAI to najbardziej zbliżone do oryginału
Przygotowując – w ramach programu MKiDN tłumaczenie papieskiej wypowiedzi na temat osób homoseksu-
„Kultura w sieci” – edukacyjno-rozrywkowy, alnych z dokumentalnego filmu Jewgienija Afiniejewskiego pt.
ogólnodostępny projekt (YT) pt. „Historia we „Francesco”. Kościół nie wyklucza osób homoseksualnych i jasno
fraszkach – od Mieszka po Staszka”, postawi- mówi, że grzechem nie jest skłonność, ale czyn.
łem na krótki, wierszowany i dowcipny przekaz.
Mam nadzieję, że dzięki tej „lajtowej” formie 26.10–1.11.2020 | 87 |
uda mi się zainteresować młodzież historią jako
nauką o… przyszłości. To kompendium wiedzy
polecam również dorosłym, zwłaszcza nauczy-
cielom i politykom. Ci ostatni – mający decy-
dujący wpływ na rządzenie krajem – mogliby
częściej korzystać z historycznej „ściągi”.

[email protected]

na koniec  |

Odwaga patrzenia
w przyszłość

Uporczywe ignorowanie katastrofy demograficznej
przez polityków jest świadectwem tego,
jak działa liberalna demokracja

Jan Pospieszalski Polski z obecnych 38,3 mln spadnie Zapomogi są po to, by wyrównać jakiś
do 29,5 mln. Natomiast gdy urodzona brak, np. inwalidztwo, ubóstwo, więc
D ziś, 22 października, Trybu- w maju moja wnuczka Michalina konotacja jest negatywna. Utrwalono
nał Konstytucyjny bada zgod- osiągnie wiek 80 lat, ludność Polski zbitkę pojęciową: dziecko to kłopot.
ność przesłanki eugenicznej skurczy się do 13,7 mln. Przy optymi- Tymczasem powinno być zupełnie
(dopuszczającej przerywanie ciąży, stycznych prognozach zakładających odwrotnie. We wszystkich wielkich
gdy lekarz u dziecka wykryje podejrze- wzrost dzietności do 1,6 dziecka na tradycjach cywilizacyjnych liczne po-
nie upośledzenia) z ustawą zasadniczą. kobietę będzie nas 17 mln. tomstwo to błogosławieństwo. Dzieci
Rozstrzygnięcie nie będzie tylko kwe- to dar, radość, pociecha, bezpieczna
stią obrony życia. To aksjologia, która Pytanie najważniejsze: kogo to przyszłość. Decyzja o urodzeniu dzie-
ukształtuje mentalność i wyobraźnię obchodzi? cka lub przyjęcie życia, gdy pojawia się
moralną Polaków. System wartości od- nieplanowane, to roztropność. Nato-
zwierciedlony w konstytucji, którym Uporczywe ignorowanie katastrofy miast nakłady na dziecko: wykształce-
żyje wspólnota, to złożona i delikatna demograficznej przez polityków jest nie, zdrowie i rozwój, to inwestycja dla
materia. Prawo chroniące życie nawet świadectwem tego, jak działa liberalna wspólnoty. Publiczne pieniądze zatem,
nieuleczalnie chorego dziecka mówi demokracja. Przykładem jest sytuacja „idąc za dzieckiem”, są zwrotem podat-
nam, że w konflikcie wartości: życie rodzinna liderów politycznych Eu- ków i refundacją poniesionych kosz-
kontra wygoda rodziców, należy wy- ropy: kanclerz Niemiec, prezydent tów. Takie postawienie sprawy zamyka
brać życie. Zatem w systemie wartości Francji, premierzy Wielkiej Brytanii dyskusję o tym, komu się należy i od
wspólnoty jest miejsce na wyrzeczenie i Holandii to osoby bezdzietne. Brak którego dziecka. Czynnik finansowy
i poświęcenie. To ważne w kontekście wrażliwości na te kwestie wynika jest ważny, ale nie decydujący.
problemu, o którym poniżej. z dominującej w polityce żabiej per-
spektywy z horyzontem najbliższej Podstawowym czynnikiem jest
Żyjemy w kraju, który się wyludnia. kadencji. W ostatnich kampaniach mentalność. Ta zaś formowana była
W 2019 r. zmarło 410 tys. Polaków, wyborczych problem wyludniania się przez dziesięciolecia i jest to men-
a urodziło się tylko 375 tys. Liczba Polski właściwie nie zaistniał. Liczby
trumien o 35 tys. przewyższyła liczbę nie kłamią, depopulacja postępuje, talność antykoncepcyjna. Pandemia
kołysek. Wyobraźmy sobie, że w ubie- a chowanie głowy w piasek to przejaw pokazała, że rząd ma odwagę podej-
głym roku zniknął Sanok, Nowy Targ skrajnej nieodpowiedzialności, igno- mować niekorzystne dla gospodarki
lub Lębork. Proces przyspiesza, po- rancji lub sabotaż. Nie jest wytłuma- działania i radykalne ograniczenia wol-
nieważ wkraczamy w dekady, gdy bę- czeniem, że żaden europejski kraj nie ności po to, żeby ochronić nasze zdro-
dzie odchodzić pokolenie wyżu lat 50. znalazł dobrej recepty na to, jak za- wie. Czy porównywalnie radykalnych
Według prognozy ONZ, zakładając trzymać spadek urodzeń. To fakt, że kroków nie należy podjąć w obronie
kontynuację zjawisk (stała dzietność zamożniejsi od nas, choć przeznaczają naszego bytu narodowego i państwo-
– 1,45 – i stała śmiertelność, przy ze- ogromne środki i mają więcej żłobków, wego? Kwestia zmiany mentalności
rowej migracji), w roku 2050 ludność nie radzą sobie z kryzysem urodzeń. i nawyków jest możliwa. Ale potrzebny
Nieco lepsze wskaźniki dzietności jest długofalowy program. W innych
Francji (2,0), Szwecji (1,9) czy Wielkiej kwestiach – gospodarczych (leśnictwo,
Brytanii (1,8) to zasługa imigrantów. infrastruktura, ochrona klimatu, zbro-
jenia) – państwo prognozuje na kilka-
Program 500+ (o czym pisałem dziesiąt lat i podejmuje działania. Czy
wielokrotnie) nie przyniósł trwałej można zaplanować zmianę kulturową?
poprawy. Błędem było potraktowa- O tym w kolejnym tekście.
nie przez rząd programu jako zasiłku.

| 88 | 26.10–1.11.2020

[email protected]

Michał Korsun prezentuje: Hej Mann, nie wstydź się ! Con leggerezza

Przylatują dusze
Z tamtego świata
I usiłują z nami grać
Według starego scenariusza
Jak dawniej
– Myślą, że się nie zmieniło

Rozkładają mapy notatniki
I przysiadłszy na ramieniu
To na mostku obok serca
Zapytują: n o j a k? Leszek Długosz

Boże, jakim do nich mówić językiem?
Jak im wytłumaczyć
Zmianę frontów
Odwrócenie szyków
– Że boli, co nawet nie było przypuszczalne
A co się mocno obejmowało, że się rozprysło
(Nawet się nie pamięta
Jakie To miało imię?)
I że ta g w i a z d a b e z n a m i ę t n o ś c i
Oto jest – wedle dziś – triumf właściwy
Batalia przeprowadzona do końca, jak należy

My się za was modlimy – szepną
Bo cóż innego mogą – jeśli cokolwiek
Wycinki z przeszłości Z nas
Z tego, co tu się z nami dzieje, pojmują?
W rak „Titanica” od 35 lat rozbudza wyobraźnię – Pomyszkują po szufladach, obejdą kąty
kolejnych pokoleń, jest ważnym elementem Przypatrzą się jeszcze swoim na ścianach
kultury masowej. Odnaleziony został 1 wrześ- Fotografiom i hop
nia 1985 r. przez amerykański okręt badawczy „Knorr” – Przez szpary w oknach
z 13-osobową ekipą naukowców, kierowanych przez Roberta – Przez dziurkę od klucza
Ballarda. Osiągnięcie było możliwe dzięki użyciu superno- Małe srebrne spiralki
woczesnego wówczas robota podwodnego Argo. Chybotliwe płomyki
Dawnych imion
Redakcja i czytelnicy miesięcznika „Morze” śledzili tamte
wydarzenia z dużym przejęciem. Pismo poświęciło sprawie Być może pamiętają, że jeśli nie n a g l e
dwie okładki – w styczniu 1986 r. i kwietniu 1987 r. Relacjono- To… t a k t o j e s t zwyczajnie
wano też późniejsze badanie wraku: „Sterowany podwodny – Tak coraz bardziej j e s t s i ę tu
robot dociera do wnętrza statku w części dziobowej. Za po- Ni z tego, ni z owego świata
średnictwem tego »automatycznego oka« zobaczyć można – Poco a poco. Jeszcze vivace, ma non troppo
pozostałości klatki schodowej, salonu, a nawet kabiny. »Ti-
tanic« nie jest już »pełną wdzięku damą«. Blachy pokryły się CENNIK OKRES PRENUMERATY
PRENUMERAT*
rdzawymi zaciekami, drewniane części 3 miesiące 6 miesięcy 12 miesięcy
stały się pożywieniem dla całej armii
szkodników, wanny i inne elementy SIECI 75 zł 139 zł 245 zł
wyposażenia obrośnięte zostały ca-
łymi koloniami morskich istot”. wSIECI HISTORII – 29 zł (3 wydania) 54 zł (6 wydań)

Co ciekawe, nie potwierdziły się p akiet SIECI – 158 zł (w tym 3 wydania 280 zł (w tym 6 wydań
wyrażane nadzieje, że odnalezie- i wSIECI HISTORII wSIECI HISTORII) wSIECI HISTORII)
nie wraku ostatecznie odpowie na
wszystkie pytania o przyczyny ka- *dane do przelewu w stopce redakcyjnej
tastrofy. Wciąż nad sprawą unosi się
wiele niewiadomych. 26.10–1.11.2020 | 89 |

(mk)

[email protected]

na koniec  | felieton |

Od A do Zybertowiczów

Technologia na (nie)szczęście

„K iedy90proc.Polakówbędzie Gdyby nie cyfrowa epidemiolodzy, nakłada się zgiełk w po- Autopromocja | Reklama 46/0920/F
miało kogoś w rodzinie albo faza globalizacji, to staci „fachowych” komentarzy aktora,
w najbliższym sąsiedztwie, najprawdopodobniej nauczyciela, przedsiębiorcy, ucznia.
kto był zakażony i wyszedł z tego oka- epidemia zostałaby Niemal każdy może publicznie przed-
leczony zdrowotnie – wtedy w świado- zdławiona w regionie, gdzie stawić swoją teorię.
mości Polaków nastąpi przekroczenie
masy krytycznej. I wtedy wszyscy za- się wyłoniła Niekończące się strumienie danych
czną się bać, zachowywać się w sposób i opinii. Media, ściągając się z sobą w prze-
maksymalnie egoistyczny, izolując się Dane, dane, dane… kazywaniu ich do wiadomości publicznej,
na potęgę dobrowolnie i poruszając się nie przynoszą nic ponadto, że sprzyjają
tylko w niewielkich niszach, które Liczba zakażonych, liczba łóżek szpi- wzrostowipanikiwspołeczeństwie.Prze-
będą wydawały się bezpieczne. Bę- talnych, liczba respiratorów w użyciu
dziemy się zachowywać jak 38-mi- i liczba dostępnych, liczba osób hospi- cież już ustalono, że w sieci najszybciej
lionowa rodzina szczurza, przemy- talizowanych, liczba zmarłych z cho- szerzy się dezinformacja.
kająca gdzieś opłotkami i szukająca robami współistniejącymi i bez nich,
czegoś do jedzenia”. liczba osób, które wyzdrowiały, liczba Straszyć, straszyć…
zakupionych szczepionek na grypę,
Wizja wyjęta z horroru? Nie. To liczba brakujących lekarzy, liczba osób 21 października 2020 r. Wir-
ostrzeżenie psychologa społecznego na kwarantannie, te maseczki są sku- tualna Polska pisze: „Według
prof. Janusza Czapińskiego, że po pan- teczne, a tamte nie, liczba zespołów ra- najnowszych badań smog może
demii możemy się cofnąć w rozwoju (In- tunkowych, liczba szpitali, jest już prze- przyczynić się do zwiększenia śmier-
teria, 19 października 2020). łom w badaniach nad szczepioną albo telności na COVID-19. Naukowcy nie
go nie ma, szwedzki model odporności mają wątpliwości – dane są porażające”.
Pani dobrodziejka stadnej jest skuteczny albo nie jest. Pogoń mediów cyfrowych za klikal-
nością to jedno z „osiągnięć” nowoczes-
Dość często w kontekście pandemii Każdy może się wypowiadać na te- nej technologii. Wielu dziennikarzom
podkreślane są, jako coś oczywistego, mat pandemii niemal jak ekspert. Na najwyraźniej brakuje świadomości, że
dobrodziejstwa, jakie przyniosła nam poważne problemy, które z wirusem z każdym przekazem – najlepiej z nutką
technologia. Co byśmy teraz zrobili COVID-19 mają naukowcy, zwłaszcza sensacji – tak bardzo dziś skompliko-
bez internetu? W domyśle jest też na- wany proces zarządzania państwem za-
dzieja, że to właśnie nauka i technolo- burzają. A odpowiedzialność za walkę
gia przyniosą nam ratunek. Zdaniem z pandemią złożona jest na barki poli-
prof. Czapińskiego „pocieszające jest tyków, a nie internetowych trolli.
to, że zdążyliśmy na czas z rozwojem Jednak krytyczne wobec technolo-
nowych technologii komunikacyj- gii podejście w obecnej sytuacji walki
nych. Gdyby ta pandemia zdarzyła się świata z COVID-19 nie jest dobrze wi-
dwie dekady wcześniej, sytuacja byłaby dziane. Każdego, kto waży się kwestio-
o niebo gorsza. Także jeżeli chodzi o re- nować dary, jakie przynosi internet,
lacje społeczne. Teraz, nawet jeśli nie próbuje się stawiać do ciemnego kąta.
możemy kogoś fizycznie dotknąć, to A tak na dobrą sprawę, do czego
możemy spojrzeć sobie w oczy i po- obecnie służy przede wszystkim inter-
rozmawiać z sobą za pośrednictwem net? Do tego, abyśmy sobie uświado-
komunikatora”. mili, jak bardzo nie potrafimy światem
społeczno-gospodarczym zarządzać na
Naszym zdaniem ułudna to pociecha. poziomie globalnym i lokalnym.
Przecież gdyby nie cyfrowa faza globali- Jak można spojrzeć w oczy za pomocą
zacji, to najprawdopodobniej epidemia komunikatora? Imitacja zastąpiła nam
zostałabyzdławionaw regionie,gdziesię rzeczywistość. Może jakieś, oby kon-
wyłoniła, i nie miałaby szans się rozwi- trolowane, cofnięcie się w rozwoju jest
nąć do skali pandemii planetarnej. Dwie ludzkości potrzebne…
dekady wcześniej wirus nie miałby tak
łatwej drogi i takiego zasięgu zakażania. Katarzyna i Andrzej
Zybertowiczowie

| 90 | 26.10–1.11.2020

[email protected]

ZOSTAŃ W DOMU! Fot. Shutterstock

WYBIERZ PRENUMERATĘ
Z PREZENTEM

i otrzymasz:
√ bez wychodzenia z domu

– bezpiecznie zafoliowane trafią
prosto do skrzynki

√ nawet 30% taniej
√ i z książką o wartości 99,90 zł

w prezencie!*

*książka w prezencie do rocznej prenumeraty
„Sieci” i „wSieci Historii”

ZAMÓW ROCZNĄ PRENUMERATĘ PAKIETU:

tygodnika i magazynu za 280 zł,
a książkę „Nowy Herbarz Polski” otrzymasz GRATIS!

tel. 22 616 36 00 | [email protected]
www.wsieciprawdy.pl/prenumerata

Wpłat za prenumeratę prosimy dokonywać na konto: 91 1240 5354 1111 0010 7713 6290, Fratria sp. z o.o., ul. Legionów 126-128,
81-472 Gdynia, w tytule wpłaty wpisując: PRENUMERATA PAKIET i pełne dane adresowe do wysyłki.

[email protected]

[email protected]