Dlaczego
nie można
bagatelizować
fake newsów
Dezinformacja może zniszczyć nasz świat Fot. Shuterstock
Wydarzenia z ostatnich miesięcy w Stanach Zjednoczonych, kiedy ten wciąż najpotężniejszy kraj świata
stanął niemal na krawędzi wojny domowej, dobitnie pokazały, jak niebezpiecznym potencjałem dysponuje
dziś człowiek, który nosi przy sobie sprzęt do robienia zdjęć czy nagrywania filmów, a więc każdy właściciel
smartfona, czyli prawie każdy z nas. Niepoddane żadnej rzeczowej weryfikacji, przesiąknięte emocjami
nagrania wrzucone szybko do sieci i roznoszące się po niej z zawrotną prędkością są w stanie wywołać
krwawe zamieszki kosztujące życie i zdrowie wielu niewinnych ludzi, pozbawiające majątku i środków do życia
tysiące innych oraz generujące straty liczone w milionach dolarów
25 maja w Minneapolis w stanie Minnesota nyl, którego przedawkowanie może prowadzić do… udu-
podczas zatrzymania przez policję zmarł szenia. Czy ta substancja mogła się przyczynić do śmierci
czarnoskóry 46-latek George Floyd. Policja mężczyzny, poddanemu dodatkowemu silnemu stresowi
interweniowała w związku z podejrzeniem podczas zatrzymania? W USA niewiele osób stawia sobie
użycia przez Floyda fałszywego banknotu takie pytania, bo główną rolę w wydarzeniach po śmierci
20-dolarowego. Mężczyzna był już wcześ- mężczyzny odegrały filmy nagrywane smartfonami przez
niej znany organom porządkowym, nie miał czystej świadków zatrzymania. Widzimy na nich przyduszane-
kartoteki. Zatrzymania dokonano w sposób wyjątkowo go przez Chauvina Floyda. Dla dzisiejszych odbiorców
brutalny, a Floyd leżał skuty na ziemi przez kilka minut treści rozsiewanych w mediach społecznościowych tego
i był przytrzymywany przez policjanta Dereka Chauvina typu obrazy, stanowiące przecież ledwie wycinek jakiejś
kolanem. Floyd skarżył się, że nie może swobodnie oddy- większej całości, wystarczają, by wyrobić sobie okre-
chać w tej sytuacji, a po kilku minutach doszło do tragedii ślony pogląd i potępić jednego lub pochwalić drugiego
– mężczyzna zmarł. Chauvinowi postawiono zarzut mor- człowieka. Niepotrzebne już jest śledztwo, drobiazgowe
derstwa i teraz oczekuje on w areszcie na proces. W cza- dochodzenie, umożliwienie przedstawienia swoich racji,
sie sekcji zwłok wyszło na jaw, że w dzień zatrzymania próba usprawiedliwienia. Rozpędzone jak lawina media
Floyd zażywał wyjątkowo silny specyfik o nazwie fenta- społecznościowe wydają wyrok w kilka sekund.
12 – 18.10.2020 2
[email protected]
Zabić go! demonstrantów pod Sejmem w grudniu 2016 r. W czasie wy-
Idealnie mechanizm ten zobrazowano w kampanii me- darzeń związanych z blokowaniem mównicy sejmowej przez
dialnej stworzonej na zlecenie administracji prezydenta opozycję i zbieraniem się jej zwolenników na ulicy Wiejskiej
Donalda Trumpa. Zima, mała uliczka zabudowana domami w Warszawie rozpoczęto w sposób świadomy kolportowanie
na przedmieściu jakiejś amerykańskiej aglomeracji. Z samo- wieści o rzekomej brutalnej interwencji policyjnej. Plotka ta
chodu prowadzonego przez czarnoskórego kierowcę Ubera była rozsiewana, mimo iż wydarzenie sprzed budynku Sejmu
wysiada kobieta i wchodzi do swojego domu, gdzie zaczyna było na żywo relacjonowane przez telewizje informacyjne.
szykować kolację. W tym czasie mężczyzna, który ją odwiózł, Do dziś w zasobach takich serwisów jak Twitter można zna-
próbuje zawrócić, ale grzęźnie w śnieżnej zaspie. Obudzony leźć powielane nawet przez znanych publicystów kłamliwe
dźwiękami buksujących kół sąsiad kobiety wygląda przez informacje o policyjnym ataku na demonstrantów w grudniu
okno i postanawia pomóc nieszczęsnemu kierowcy. Zakła- 2016 r.
da kurtkę i czapkę MAGA (czerwoną bejsbolówkę z napisem
Make America Great Again), czyli znak rozpoznawczy zwo- Ofiara „reżimu”
lenników Trumpa. Podchodzi do kierowcy i tłumaczy mu, że Tej samej nocy doszło do jeszcze jednej próby oszustwa,
pomoże wypchnąć auto z zaspy, sugeruje, żeby później kie- która skończyła się jednak dosyć groteskowo. Mowa oczywi-
rowca nie zatrzymywał się już na nieodśnieżonej i śliskiej uli- ście o słynnej akcji Wojciecha Diduszki, męża obecnej war-
cy, tylko nabrawszy rozpędu, odjechał. Odgłosy wypychania szawskiej radnej i działaczki lewicowej Agaty Diduszko-Zy-
auta budzą wreszcie ciekawość kobiety, która wcześniej do- glewskiej, kiedy to w kłębach dymu z rac świetlnych położył
tarła autem Ubera do domu. Wychodzi ona przed dom z tele- się na jezdni pod Sejmem, co mogło sugerować, że został jed-
fonem w dłoni akurat wówczas, gdy uwolnione z zaspy auto ną z ofiar „brutalnego reżimu” obecnej władzy. Pech Diduszki
nabiera rozpędu, a jej sąsiad wciąż biegnie za samochodem. polegał na tym, że akurat moment, gdy układa się na asfalcie
Kobieta zaczyna nagrywać scenę telefonem. Na uwiecznio- został nagrany przez innych świadków tamtych pamiętnych
nych przez nią kadrach widać, jak biały mężczyzna w czerwo- wydarzeń i cała próba wywołania oburzenia za rzekome
nej czapce biegnie za autem Ubera i krzyczy: „Just go!”(„Po spowodowanie omdlenia Diduszki nie wypaliła. Gdy sprawa
prostu jedź!”). Kobieta wraca do domu i wrzuca do sieci swój ujrzała światło dzienne, mężczyźnie pozostało jedynie tłu-
filmik z komentarzem: „Mój rasistowski sąsiad właśnie prze- maczenie, że wcale nie zamierzał udawać ofiary, a jedynie
gonił mojego kolorowego kierowcę Ubera z naszej ulicy. To zablokować jezdnię, tak by nie mogły nią przejechać żadne
chore!”. Filmik następnie jest szybko przekazywany dalej auta z Sejmu. Tłumaczenie to znów nie wytrzymało konfron-
przez znajomych z mediów społecznościowych, licznik od- tacji z rzeczywistością, gdyż na filmiku udostępnionym przez
słon bije, obraz staje się wiralem. Pojawiają się pierwsze po- świadków wyraźnie widać, jak do leżącego Diduszki podcho-
gróżki pod adresem sąsiada kobiety, nawoływania do ukara- dzą inne osoby i sprawdzają z troską, jak mężczyzna się czuje,
nia go i wreszcie zabicia. a może czy w ogóle żyje. Ten wcale nie reaguje w tej sytuacji,
co dziwi, bo gdyby zależało mu jedynie na blokadzie jezdni,
Biedny tata kontra zła policja to pewnie natychmiast uspokoiłby tych, którzy ruszyli mu
W Polsce również bardzo często mamy próby wywoła- z pomocą.
nia niepokojów społecznych czy przynajmniej powszechne-
go oburzenia przy użyciu krótkich filmików internetowych. Nic już się nie liczy
Jedną z ostatnich głośnych tego typu spraw była interwencja Powyższe przykłady stanowią jedynie mały ułamek
policji w Jeleniej Górze. Policjanci w dosyć zdecydowany spo- ogólnej liczby manipulacji, jakie praktycznie codziennie są
sób wyprowadzili mężczyznę z autobusu, co zostało uwiecz- dokonywane przy użyciu środków oferowanych dziś przez
nione na nagraniu przez jego dzieci. Mieliśmy więc obraz internet, a zwłaszcza media społecznościowe. Bez wątpie-
brutalnych policjantów i płaczące przerażone dzieci. Gdy nia najgorsze żniwo fake newsy zebrały dotąd w USA. O ile
filmik z tej interwencji znalazł się w serwisie YouTube, inter- tragicznej śmierci George’a Floyda nie sposób przecież za-
nauci natychmiast zapałali oburzeniem, a o sprawie zaczęły przeczyć, to spirala nienawiści i przemocy, jaką rozpętało to
się rozpisywać największe portale internetowe. Tylko zdecy- wydarzenie, była czymś przerażającym. W napędzającym
dowana i szybka reakcja policji, która postanowiła upublicz- się poprzez kolejne protesty społeczne ruchu Black Lives
nić dłuższe nagranie z całego zdarzenia, zapobiegła kolejnej Matter nie zważano już na nic. Niszczono mienie i biznesy
fali społecznego wzmożenia w oparciu o jawną manipulację. zarówno ludzi białych, jak i czarnoskórych, dewastowano
Policjantom udało się udowodnić dzięki kamerze monitorin- pomniki takich osób jak chociażby polsko-amerykański
gu zainstalowanej w autobusie, że interwencja siłowa była bohater Tadeusz Kościuszko, który był wielkim przeciw-
nieodzownym zwieńczeniem dużo dłuższej akcji, polegającej nikiem niewolnictwa. Dla karmionego kłamstwami i pół-
przede wszystkim na próbie załagodzenia sporu w sposób po- prawdami agresywnego tłumu nie liczyło się już jednak nic
zbawiony konieczności użycia przemocy. poza czystą agresją. To obraz świata, w którym rzetelną
Inny fake news, który miał doprowadzić do niepokojów edukację zastępują tzw. filmiki, czyli nagrywane smartfo-
społecznych w Polsce, był związany z rzekomą pacyfikacją nami wycinki rzeczywistości.
3 12 – 18.10.2020
[email protected]
Najbardziej
szkodliwy
antypolski fake
Strefy, których nie ma Fot. Bartosz Staszewski/East News
Podstawowe rozeznanie w mechanizmach funkcjonowania mediów społecznościowych, odrobina marketingowego
talentu i wywołujący emocje, potwierdzający stereotypy temat to składniki, by przyrządzić fake newsa mogącego
posłużyć nie tylko do polaryzacji debaty publicznej, lecz i „twardych” administracyjnych działań. Przekonuje się o tym
Polska przedstawiana na świecie jako kraj, w którym działają „strefy wolne od LGBT”
E mocjonalny wektor jest tu bardzo wyraźny. w swoim orędziu o stanie Unii szefowa Komisji Europej-
„Strefy wolne od LGBT” to miejsce, gdzie nie skiej Ursula von der Leyen. Motywem mowy była „unia
mogą żyć osoby homoseksualne ani transsek- równości”, w której „wszyscy mogą być tym, kim napraw-
sualiści. To coś, za pomocą czego wyklucza się dę są” – inaczej niż w Polsce, gdzie przecież funkcjonują
pewną grupę ludzi, odbiera im się należne in- „strefy wolne od LGBT”.
nym prawa – jak Żydom w czasie niemieckiej
okupacji Europy. Polskie strefy są więc tym samym, czym – Wszyscy powinni żyć bez obawy przed oskarżeniami
były tramwaje, sklepy czy dzielnice „Nur für Deutsche”. lub dyskryminacją, bo bycie sobą to nie jest ideologia. To
jest tożsamość i nikt nie może nikomu tego zabrać. Chcę
Oburzenie i fundusze postawić sprawę jasno: strefy wolne od LGBT to strefy wol-
Reakcja cywilizowanego świata musi być w takiej sy- ne od wartości humanistycznych. Nie ma dla nich miejsca
tuacji jednoznaczna i ostra. Najpierw mieliśmy więc falę w naszej Unii Europejskiej – powiedziała von der Leyen.
potępienia przetaczającą się przez media, potem wypo-
wiedzi mniej i bardziej istotnych polityków, a w końcu Do wypowiedzi przewodniczącej Komisji Europejskiej
formalne działania instytucji. odniósł się – na Twitterze, czyli tam, gdzie historia o „stre-
Unijna komisarz ds. równości Helena Dalli poinfor- fach wolnych od LGBT” się narodziła i urosła do niepraw-
mowała o odrzuceniu kilku wniosków o środki na pro- dopodobnych rozmiarów – Joe Biden, kandydat Partii De-
jekty w ramach programu Partnerstwo Miast. „Wartości mokratycznej na prezydenta Stanów Zjednoczonych.
i prawa podstawowe UE muszą być szanowane przez pań-
stwa członkowskie i władze państwowe. Z tego powodu „Postawię sprawę jasno: prawa osób LGBTQ+ są pra-
sześć wniosków o partnerstwo miast dotyczących pol- wami człowieka, i »strefy wolne od LGBT« nie mogą mieć
skich władz, które przyjęły uchwały o »strefach wolnych miejsca w Unii Europejskiej ani nigdzie indziej na świe-
od LGBTI« lub »prawach rodzin”, zostało odrzuconych” cie” – napisał polityk, który wkrótce może zostać najpo-
– napisała na Twitterze komisarz. tężniejszym człowiekiem na Ziemi.
Dalej było tylko gorzej. O możliwości wycofania
wsparcia z funduszy norweskich dla obszarów, które „po- Porządek prawny
stanowiły ogłosić się strefami wolnymi od LGBT”, poin- A jak jest naprawdę? W Polsce nie funkcjonują żadne
formowało tamtejsze MSZ. Do sprawy stref nawiązała „strefy wolne od LGBT”. Nie ma wydzielonych admini-
stracyjnie, np. decyzją władz samorządowych czy pań-
stwowych, obszarów, gdzie jakiejkolwiek grupie przysłu-
giwałyby inne prawa niż ogółowi społeczeństwa. Nie ma
12 – 18.10.2020 4
[email protected]
gmin, powiatów czy miast, gdzie geje i lesbijki nie mogli- koby ich uchwały były wymierzone w homoseksualistów.
by mieszkać czy pracować na identycznych warunkach Przykład? Władze miasta Rypin, które „Gazeta Wybor-
co pozostałe grupy. Na całym terytorium Rzeczypospo- cza” umieściła na mapie „stu samorządów wolnych od
litej Polskiej obowiązuje porządek prawny wynikający LGBT”, wydały oświadczenie, wyrażając oburzenie pub-
z zapisów konstytucji, zabraniającej dyskryminowania likacją i podkreślając, że „pojawiające się w opinii spo-
bądź wprowadzania szczególnych uprawnień dla osób ze łecznej liczne komentarze, jakoby uchwała Rady Miasta
względu na płeć, urodzenie, rasę, narodowość, wykształ- Rypin w sprawie przyjęcia Samorządowej karty praw ro-
cenie, zawód i wyznanie. dzin, dyskryminowała środowiska LGBT, są prowokujące
i nieprawdziwe”.
Niektóre organy samorządu terytorialnego przyjęły
natomiast uchwały pośrednio bądź bezpośrednio odno- „Happening” aktywisty
szące się do problematyki ideologicznego wymiaru ruchu
LGBT. Przede wszystkim były to uchwały przyjmujące Dlaczego więc zarówno w Polsce, jak i poza nią trwa
postanowienia Samorządowej karty praw rodzin. Pod- dyskusja nad „strefami wolnymi od LGBT”, rozumiany-
kreśla ona wspomagającą wobec rodziny rolę instytucji mi jako pozbawianie praw gejów i innych osób niehetero-
oświatowych w wychowaniu dziecka, wskazuje na ko- normatywnych? Po pierwsze dlatego, że jest to skutecz-
nieczność uwzględnienia kontekstu praw rodziny przy ne narzędzie w politycznej grze, jaka niewątpliwie toczy
tworzeniu prawa, szczególnie zaś instrumentów polityki się wokół i w związku z naszym krajem. Po drugie, hasło
społecznej prowadzonej przez samorząd, a także moni- o „strefach” potwierdza mocno zakorzeniony w liberal-
torowania tych praw przez organy samorządowe. Kar- nych elitach Zachodu stereotyp o „homofobicznej Polsce”.
ta praw rodzin to również wskazanie na wagę promocji Po trzecie, akcja aktywisty LGBT, która uformowała prze-
praw rodziny w sektorze prywatnym, co samorząd może kaz dotyczący „stref”, była odpowiednio, z punktu widze-
realizować choćby przez system certyfikacji przedsiębior- nia jej celu, a więc dezinformacji, skonstruowana.
ców, którzy przyjęli rozwiązania sprzyjające rodzinie.
Przypomnijmy – w mediach społecznościowych pub-
Drugim rodzajem aktów prawnych podejmowanych likowano zdjęcia znaków drogowych z nazwami miast,
przez samorządy są deklaracje w taki czy inny sposób które przyjęły Samorządową kartę praw rodzin lub inne-
sprzeciwiające się ideologii LGBT, czego przykładem go rodzaju prorodzinne deklaracje ideowe, zestawione
może być deklaracja Rady Gminy Lipinki o nazwie „Gmi- z tabliczkami (w języku polskim, angielskim i rosyjskim)
na Lipinki wolna od ideologii LGBT”. Skonstruowana jest informującymi o „strefie wolnej od LGBT”. Zestawienie to
ona jako odpowiedź na „wywołaną przez niektórych po- na pierwszy rzut oka wygląda jak realne oznaczenie. Au-
lityków wojnę ideologiczną” i zapowiedź „konsekwentnej tor „happeningu”, przynajmniej w początkowej jego fazie,
obrony” lokalnej wspólnoty samorządowej. Uchwała za- nie informował zbyt szeroko, że to on sam wiesza tabliczki,
wiera wiele deklaracji, np.: „Nie zgodzimy się na sprzecz- a władze gmin nie mają z tym nic wspólnego. Powodowani
ne z prawem instalowanie funkcjonariuszy politycznej interesem lub emocjami użytkownicy mediów społecznoś-
poprawności w szkołach (tzw. latarników). Będziemy ciowych masowo powielali zdjęcia. Zachodnie media ze-
strzegli prawa do wychowania dzieci zgodnego z prze- stawiały te ilustracje z tekstami o uchwałach polskich sa-
konaniami rodziców!” czy „Nie pozwolimy wywierać morządów, czołowe polskie media prywatne komentowały
administracyjnej presji na rzecz stosowania poprawności – jak najbardziej poważnie – zagraniczną dyskusję o „stre-
politycznej (słusznie zwanej niekiedy po prostu homo- fach”. Wszelkie próby prostowania nieprawdziwej konsta-
propagandą) w wybranych zawodach. Będziemy chronili tacji, jakoby „strefy” istniały i miały na celu dyskryminację
m.in. nauczycieli i przedsiębiorców przed narzucaniem homoseksualistów, były skazane na niepowodzenie.
im nieprofesjonalnych kryteriów działania np. w pracy
wychowawczej, przy doborze pracowników czy kontra- W ostatnich tygodniach media informowały o proce-
hentów”. sach, jakie wytaczają lub mają zamiar wytoczyć samorzą-
dy uwikłane w fake newsa o „strefach wolnych od LGBT”.
„Deklaracja” – to słowo klucz do zrozumienia manipu- Mało kto jednak o tym mówi, mało kto komentuje – w tym
lacji wokół „stref wolnych od LGBT”. Zarówno Samorzą- przypadku prawda wcale nie jest ciekawa…
dowa karta praw rodzin, jak i inne uchwały przyjmowane
przez samorządy są formą deklaracji niepociągających „Charakter deklaracji ideowej”
za sobą faktycznych skutków prawnych. Dość klarow- W lipcu 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
nie rozstrzygnął to sąd w Krakowie, rozpatrujący skargę oddalił skargę Rzecznika Praw Obywatelskich na uchwałę gminy
rzecznika praw obywatelskich Adama Bodnara na opisa- Lipinki dotyczącą ideologii LGBT. W uzasadnieniu postanowienia
ną wyżej uchwałę gminy Lipinki. Sędziowie stwierdzili, sędzia Hanna Knysiak-Sudyka wskazała, że „stanowisko Rady
że uchwała „ma charakter deklaracji ideowej niestano- Gminy zaprezentowane w uchwale ma charakter deklaracji ideowej
wiącej podstawy nałożenia jakichkolwiek obowiązków”, niestanowiącej podstawy nałożenia jakichkolwiek obowiązków czy
więc – z samej natury – nie może prowadzić do dyskrymi- przyznania bądź stwierdzenia uprawnień”.
nacji jakiejkolwiek grupy osób.
Także samorządy, które przyjęły kartę praw rodzin,
stanowczo odcinały się od interpretacji wskazującej, ja-
5 12 – 18.10.2020
[email protected]
Jak odróżnić fake newsa
od prawdziwej informacji
Walka o prawdę jest bardzo trudna
W internecie znajdziemy dziś niemal wszystko, stąd jest tam także mnóstwo poradników serwujących zasady,
których przestrzeganie ma uchronić nas od stania się ofiarą manipulacji. Niestety autorzy tych poradników,
którzy uczciwie traktują opisywany temat, przyznają jednocześnie, że tak naprawdę nie ma żadnego pewnego
sposobu na odróżnienie, co jest, a co nie jest fałszywą informacją
W ielu naukowców już od kilku lat stara sła zamierzonego celu, jest skuteczne tylko wówczas, gdy
się zbadać i opisać negatywne zjawiska, odbiorca zaangażuje swój czas i umiejętności w posłu-
jakie towarzyszą rozwojowi internetu, giwaniu się zasobami sieci do rzetelnej weryfikacji. Jest
a zwłaszcza rosnącej popularności me- to jednak proces trudny, zwłaszcza w świecie, w którym
diów społecznościowych. Wnioski z tych w trakcie np. kilkudziesięciominutowej przejażdżki auto-
badań nie napawają optymizmem. Po busem do pracy jesteśmy przyzwyczajeni do przerzucenia
pierwsze, cały czas udoskonalane są narzędzia – czyli na ekranie swojego smartfona nawet kilkuset informacji.
specjalne algorytmy – które służą do tworzenia fałszywej
rzeczywistości, a po drugie, przeciętny użytkownik in- Trwa wojna informacyjna
ternetu jest coraz bardziej przyzwyczajony do szybkiego Już trzy lata temu portal wPolityce.pl opisał raport „Com-
przetwarzania, wręcz konsumowania informacji bez ich putational propaganda in Poland: False Amplifiers and the
głębszej analizy. Tymczasem przeciwdziałanie manipula- Digital Public Sphere” autorstwa Robert Gorwy, absolwenta
cji, zatem zdemaskowanie jej i sprawienie, by nie odnio- Oxford Internet Institute, stanowiącego część Uniwersyte-
tu w Oksfordzie. Wnioski badacza były bardzo smutne – in-
Rób, co możesz, by nie dać się fake’om ternet w Polsce jest polem walki o przekonania odbiorców,
i to walki, w której stosowane są najbardziej brudne chwyty.
1. Korzystaj z internetu świadomie! Staraj się choć chwilę zastano- Jak mogliśmy przeczytać: „Ciekawym i niepokojącym zjawi-
wić nad tym, co właśnie przeczytałeś. skiem – zdaniem Gorwy – są interakcje trollingu i interneto-
wych algorytmów. Nienawistne wpisy, które zostały usunięte
2. S prawdź, czy rzekomo sensacyjne wieści, jakie zawarte są przez moderatorów, są jednak zauważane przez indeksujące
w chwytliwym tytule, rzeczywiście mają odzwierciedlenie w tekście. algorytmy i pozostawiają w internecie ślad. Jeśli wiele wpi-
sów sugeruje, że np. „Kowalski jest gejem”, to mimo usunięcia
3. T ekst oczernia lub wyśmiewa jakąś gwiazdę estrady, polityka, samych wpisów nt. Kowalskiego Google wciąż wyświetla to
sportowca czy inną osobę publiczną? Sprawdź, czy autor nazwisko w określonym kontekście”.
zadał sobie trud dotarcia do tej osoby i wysłuchania jej racji. Gorwa dotarł też do politycznego konsultanta i marketera
Sprawdź, czy pomawiany lub obrażany już w jakiś sposób nie pracującego dla dużej firmy zajmującej się wykorzystaniem
zareagował na ten tekst, np. domagając się przeprosin lub fałszywych tożsamości na polskich platformach społecznoś-
sprostowania. ciowych. W ciągu ostatnich 10 lat firma (jak umownie nazywa
ją autor raportu) stworzyła ponad 40 tys. unikatowych tożsa-
4. Oglądasz filmik, na którym jakaś osoba zachowuje się w sposób mości – każdą z wieloma kontami na różnych platformach spo-
dziwny lub nerwowy. Zastanów się, czy obraz ten nie przedsta- łecznościowych i portalach, unikatowym adresem IP, a nawet
wia jedynie wycinka jakiejś sytuacji, która trwała dłużej, i być tożsamością. Zdjęcia profilowe wyszukuje się w internecie i mo-
może osoba na filmie miała dobry powód na usprawiedliwienie dyfikuje, aby nie rozpoznawały ich poszukujące pierwowzoru
swojego zachowania. wyszukiwarki. Tak uzyskane setki tysięcy fałszywych kont wy-
korzystywane są do celów politycznych i komercyjnych.
5. N ajłatwiej obnażyć niekompetencje lub złą wolę autora wówczas, Podobne doświadczenia skłoniły już trzy lata temu auto-
gdy zabiera się on do opisywania spraw, które świetnie znamy, ra raportu do smutnej konkluzji, że wkraczamy w złoty wiek
bo jesteśmy np. fachowcami w danej dziedzinie czy byliśmy na- propagandy, dezinformacji i manipulacji medialnej. Czy po
ocznymi świadkami zdarzeń. Dla dobra wspólnego nie wahajmy trzech latach już w nim jesteśmy?
się wówczas dementować jako naoczni świadkowie błędnych
czy rozmyślnie fałszywych informacji. Będzie to nasz mały wkład
w trudnej walce o przyzwoitość w internecie.
12 – 18.10.2020 6
[email protected]
Bezpieczny w sieci
Coraz chętniej i coraz częściej korzystamy z dobrodziejstw cyfryzacji. Internetowa bankowość,
zakupy przez internet, możliwość dzielenia się zdjęciami i plikami ze znajomymi znajdującymi się
w innej miejscowości albo nawet na drugiej półkuli świata. Korzystanie z internetu daje mnóstwo
możliwości, ale niesie też z sobą sporo zagrożeń. Jeżeli nie będziemy wystarczająco ostrożni, łatwo
możemy się stać ofiarami przestępstw. Czego powinniśmy się wystrzegać?
Po pierwsze, spotkać z niebezpiecznymi przekie- elektronicznej w przeglądarce. To
unika j nieznanych rowaniami, które prowadzą do stron wygodne, ale takie hasło może łatwo
załączników i linków zaśmiecających nam pamięć systemu paść łupem nawet początkującego cy-
w wiadomościach i wprowadzają do niego szkodliwe berprzestępcy. Po zalogowaniu się na
pliki. Złośliwe oprogramowanie może stronie swojego banku nie odchodź od
mailowych uzyskać dostęp do naszych haseł, ko- urządzenia, z którego korzystasz. Po
Dostałeś na pocztę wiadomość od dów, loginów czy kart kredytowych. zakończeniu transakcji zawsze wylo-
nieznanego ci odbiorcy z dołączonym guj się ze swojego konta bankowego.
linkiem lub załącznikiem? Nigdy nie Po trzecie,
klikaj w hiperłącze ani nie otwieraj pamięta j o kłódce Pamiętaj! Bank nigdy nie poprosi
pliku. Nawet jeżeli masz najnowszy Bankowość elektroniczna to jeden cię esemesem lub mailem o podanie
program antywirusowy, to pamię- z najlepszych wynalazków ostatnich lat. swojego hasła czy danych do logowa-
taj, że nie każdą niebezpieczną treść Dzięki temu możemy przeprowadzić nia. Jeżeli dostaniesz maila z prośbą
jest on w stanie wykryć i zablokować. zakupy, zapłacić rachunek czy przelać o wejście na stronę i zweryfikowa-
Wystarczy jedno kliknięcie, aby po- pieniądze bliskim. Mamy też szybki nie swoich danych, nigdy nie klikaj
tencjalny przestępca mógł przejąć i bezpośredni dostęp do naszego konta. w przesłany link. Zaloguj się do banku
kontrolę nad twoim systemem. Brzmi Niestety wiedzą o tym również prze- za pomocą zakładki, którą powinieneś
niewiarygodnie, ale niestety to praw- stępcy, którzy liczą, że uda im się ten do- utworzyć sobie w „ulubionych”, lub po-
da. Dzięki takim trojańskim plikom stęp zdobyć i pozbawić nas oszczędno- przez wpisanie adresu banku w prze-
osoba z drugiego końca świata może ści. Dlatego korzystając z elektronicznej glądarce. Jeżeli bank ma dla ciebie
mieć dostęp do twoich danych i wyko- bankowości, musimy przestrzegać kilku wiadomość, z pewnością znajdziesz ją
rzystywać twój komputer do ataku na reguł. Po pierwsze, zawsze odwiedzaj w skrzynce po zalogowaniu się na stro-
inne urządzenia. Możesz w ten spo- stronę banku, korzystając z zaufanego nę banku w tradycyjny sposób.
sób narazić się na utratę prywatności, komputera lub telefonu. Nigdy nie rób
oszczędności i problemy z prawem. tego w kafejkach internetowych. Urzą- Po czwarte,
dzenie, z którego korzystasz, powinno nie przesadza j
Po drugie, mieć zaktualizowany program anty- Mówi się, że ostrożności nigdy nie
strzeż się pornografii wirusowy. Po drugie, kiedy wchodzisz za wiele, ale czasem i ona może być
i ściągania pirackich na stronę banku, sprawdź dokładnie przyczyną problemów. Nigdy nie za-
jej adres i upewnij się, że nie zostałeś pisuj swoich danych do logowania na-
plików przekierowany na jej bliźniaczo podob- wet w poufnych zaszyfrowanych ka-
Pornografia to jedno z najwięk- ną kopię. UWAGA!!! Adresy stron ban- talogach. Posiadanie takich „zbiorów”
szych zagrożeń cybernetycznego ków zawsze zaczynają się od „https:” w jednym miejscu nie jest szczególnie
świata. Może być niebezpieczna za- a w okienku przeglądarki internetowej bezpieczne. Nie używaj też więcej niż
równo dla psychiki czy zdrowia szcze- i dolnej części ekranu powinien się po- jednego programu antywirusowego
gólnie najmłodszych użytkowników jawić symbol zamkniętej kłódki. jednocześnie. Tego typu programy ata-
internetu, jak i dla naszych danych Kiedy już jesteś w panelu logowa- kują siebie nawzajem i takie ich stoso-
czy oszczędności. Na wielu stronach nia, nie zapisuj hasła do bankowości wanie może przynieść więcej szkody
z treściami dla dorosłych możemy się niż pożytku.
7 12 – 18.10.2020
[email protected]
Bezpieczne e-państwo
W związku z epidemią koronawirusa Polska przeszła przyspieszoną transformację cyfrową.
Duża część aktywności, których dotychczas nie wyobrażaliśmy sobie prowadzić zdalnie, przeniosła się do internetu.
Jak po tym skoku cywilizacyjnym dziś załatwiamy np. nasze sprawy urzędowe?
W Polsce od kilku lat prowadzona jest sku- w 2019 r., a na chwilę obecną jeszcze się podwoiła. Dziś z PZ 12/1020/F
teczna transformacja cyfrowa. Znaczną korzysta ponad 7 mln Polaków!
część spraw urzędowych już od dawna
możemy realizować za pośrednictwem Co da je nam profil zaufany?
internetu czy telefonu. Niespodziewana Jak czytamy na stronie Ministerstwa Cyfryzacji, „profil
epidemia COVID-19 i spowodowany przez zaufany jest narzędziem umożliwiającym obywatelom uwie-
nią lockdown wymusiły przyspieszenie transformacji, stąd rzytelnianie się przy załatwianiu spraw urzędowych. To pew-
w przestrzeni publicznej pojawiło się nawet pojęcie rewo- nego rodzaju bezpłatny podpis elektroniczny, którym można
lucji cyfrowej. Trzeba jednak zaznaczyć, że tak naprawdę potwierdzić wnioski wysyłane do urzędów czy też korespon-
nie ma mowy o rewolucji, bo zmiany te były planowane dencję urzędową”.
i wprowadzane od dawna, a ich pełne wdrożenie przebie- Jakie sprawy pozwoli nam załatwić PZ? Dzięki niemu moż-
gło sprawnie i – co chyba najważniejsze – bezpiecznie. na skorzystać z elektronicznej platformy podawczej ePUAP,
która umożliwia składanie wniosków urzędowych, i w ten
Od początku epidemii premier, przedstawiciele różnych sposób np. złożyć wniosek o wydanie dowodu osobistego
ministerstw oraz urzędów, zarówno centralnych, jak i lokal- lub poinformować o jego utracie. Kierowcy sprawdzą przez
nych, zgodnie przyznają, że na poziomie administracyjnym ePUAP swoje punkty karne, a rodzice mogą np. złożyć wnio-
z lockdownem poradziliśmy sobie sprawnie. Nie byłoby to sek o świadczenie 500+. Profil zaufany pozwala też połączyć
możliwe, gdyby wcześniej nie przygotowano i nie przetesto- się z portalem podatkowym i złożyć PIT. Dzięki profilowi mo-
wano rozwiązań, które od marca zaczęły być stosowane na żemy też zarejestrować działalność gospodarczą, wysłać pis-
szerszą skalę. Można śmiało powiedzieć, że dzisiaj dysponu- mo do wielu podmiotów publicznych lub też sprawdzić, czy
jemy bardzo dobrze funkcjonującym „wirtualnym urzędem”, nasz pracodawca odprowadza nasze składki na ZUS.
który w terminologii doczekał się już miana e-państwa. Dostęp do platformy ZUS daje nam także możliwość wy-
pełnienia wniosku o bon turystyczny. Dzięki profilowi zaufa-
Bezsprzecznie fundamentem, na którym zbudowano e- nemu mamy też możliwość skorzystania z Portalu Pacjenta, na
-państwo, jest profil zaufany (PZ). Początkowo był to rodzaj którym możemy np. wybrać lub zmienić lekarza pierwszego
elektronicznego podpisu, którym mogliśmy potwierdzić naszą kontaktu, sprawdzić zaplanowane badania i wizyty lekarskie,
tożsamość przed urzędem. Dziś zakres rzeczy, które możemy a także zobaczyć wystawione recepty.
dzięki niemu zrobić, jest dużo szerszy. Dzięki niemu możemy Co najważniejsze, dzięki protokołom, z których korzysta-
załatwić przez internet niemal każdą sprawę urzędową. A Po- my do logowania się na naszym profilu zaufanym, jest on cał-
lacy chętnie to wykorzystują. kowicie bezpieczny. To także ogromna wygoda, oszczędność
czasu i możliwość załatwienia wielu spraw bez wychodzenia
Przypomnijmy, że jeszcze w 2016 r. z rozwiązania tego z domu, stania w kolejkach i wydawania pieniędzy na dojazd.
korzystało zaledwie 500 tys. Polaków. Było to spowodowane Coś, co jeszcze niedawno było tylko życzeniem, dzisiaj jest na
między innymi tym, że założenie profilu wymagało pójścia do wyciągnięcie ręki.
urzędu i wypełnienia wniosku. Od października 2016 r. wy-
starczy mieć konto w banku i korzystać z bankowości elektro-
nicznej. To udogodnienie sprawiło, że już w 2018 r. profil za-
ufany miało założone 1,8 mln osób, liczba ta wzrosła do 3,8 mln
www.funduszsprawiedliwosci.gov.pl
Współfinansowano ze środków Funduszu Sprawiedliwości, którego dysponentem jest Minister Sprawiedliwości
[email protected]
opinie | Niemcy–Polska |
Werbalne
wykolejenie
Gdy niemieccy politycy
mówią o wysyłaniu czołgów
do Warszawy, o finansowym
zagłodzeniu Węgier, stawianiu
obu krajów pod nadzorem,
narzuca się pytanie,
czy nie pozostawili w szatni
rozumu
Fot. photocosmos1/ShutterstockKatariny Barley
[email protected]
12–18.10.2020 | 57 |
opinie | Niemcy–Polska |
J ak to dobrze, że Polska jest człon- rakter pałki służącej do okładania tylko dwóch
kiem Unii Europejskiej. Po likwida- państw. Spór o praworządność toczy się już co
cji Służby Bezpieczeństwa sumienni najmniej od 2014 r. i pierwotnie dotyczył Węgier
obywatele Rzeczypospolitej nie mają gdzie (o które PE w rezolucji martwił się już dwa lata
składać donosów. Europa jest jak znalazł. wcześniej), po dojściu do władzy PiS w 2015 r. do
Zawsze jest się gdzie poskarżyć na nieodpo- Budapesztu dołączyła Warszawa. Od początku
wiednie stosunki, fałszywe poglądy i błędy towarzyszyła mu ostra retoryka, oscylująca mię-
rodaków. A Unia poucza, grozi i strofuje us- Aleksandra rybińska dzy pouczaniem a groźbami. Krytykujący Pol-
tami swoich przedstawicieli. Z jakiegoś po- skę i Węgry europejscy politycy nie kryli przy
wodu są to często przedstawiciele niemieccy. tym, że chcą „zmusić” Orbána i Kaczyńskiego
W końcu to Niemcy najsilniej lobbowali za naszym wejściem do ustępstw. Nagle się okazało, że zwycięstwo w wyborach nie
do NATO i UE, a to zobowiązuje. Z wychowania niesfornego dajeimprawadoprzeprowadzaniazmianwpaństwie(oczywiście
dziecka nie należy rezygnować w połowie drogi. nieliberalnych), bo wtedy „dryfują” w kierunku autokracji, „chorej
Kryzys euro, masowa migracja, pandemia COVID-19, otrucie demokracji” i podobnych okropieństw. Kto jeszcze pamięta ko-
przez Kreml rosyjskiego opozycjonisty Aleksieja Nawalnego misarza UE ds. gospodarki cyfrowej i społeczeństwa, niejakiego
czy protesty na Białorusi to nic w porównaniu z zagrożeniami GüntheraOettingera?Wstyczniu2016r.,poreformiemedialnej
wynikającymizreformysystemusprawiedliwościw Polsce,rze- PiS,tenpolitykniemieckiejCDUzażądał,abyUnia„objęłaPolskę
komego deptania praw osób LGBT (choćby w postaci Margot) nadzorem”. Inaczej Warszawa „zlikwiduje wolność słowa”. Wol-
czy kolejki wąskotorowej, którą premier Węgier Viktor Orbán ność słowa w Polsce ma się wciąż dobrze, zdecydowanie lepiej
miał sobie zbudować za fundusze unijne gdzieś na głębokiej niżnaWęgrzech,gdziesystemmedialnyzostałrzeczywiście„do-
prowincji. Z tym należy się zmierzyć, by pokazać, że Unia nie mknięty”. Ale kto by sobie takimi drobiazgami głowę zaprzątał?
jest taka bezradna, na jaką wygląda. Wypowiedź Oettingera nie powinna zresztą nikogo dziwić. Jak się
dowiadujemy choćby z artykułu Marii Sikory, ekspert Centrum
Postępu (Das Progressive Zentrum) w Berlinie, „zwycięstwo
„Zmusić, wywierać presję, objąć nadzorem” PiS w 2015 r. było dla Berlina wielkim szokiem”. „Z niemieckiej
Skutecznymlekarstwemnatewszystkiechorobymabyćpowią- perspektywy ostatnie wydarzenia w Polsce nie tylko wydają się
zaniewypłatyfunduszyunijnychzprzestrzeganiemzasadprawo- dziwne,leczmusząteżrozczarowywać.WkońcuNiemcyzawsze
rządności. Bliżej niesprecyzowanych, bo wtedy straciłyby cha- starały się utorować drogę swoim wschodnim sąsiadom do UE”
– czytamy. A oni tak się odwdzięczają.
REKLAMA Kolejnym miłośnikiem surowych metod wychowawczych
Najlepszy miesięcznik liturgiczny! okazał się długoletni przewodniczący Parlamentu Europej-
skiego, polityk SPD, niedoszły kanclerz, poseł do Bundestagu
Nagroda dla prenumeratorów! i niebawem szef Fundacji Friedricha Eberta Martin Schulz,
Każdy, kto do końca bieżącego zwany przez (nieprzyjaznych mu) polskich europosłów czule
roku kalendarzowego, „Martinkiem”. Schulz wsławił się wieloma wypowiedziami, które
nawet jego niemiecki kolega, europoseł z ramienia liberalnej
tj. 31 grudnia 2020 r., opłaci FDP, Alexander Graf Lambsdorff nazwał „werbalnym amokiem”.
prenumeratę „Oremus”na rok W 2015 r. polityk SPD żądał w wywiadzie z telewizją ARD, aby
i prześle do 31 stycznia 2021 r. „siłą umocnić ducha wspólnotowego w Polsce”, zwycięstwo PiS
kopię potwierdzenia wpłaty, w wyborach nazwał „puczem”, rok później w polskiej demokra-
cji rozpoznawał „styl Putina”, a w 2017 r. apelował o to, by Unia
weźmie udział w losowaniu: „podtrzymała presję na Polskę”, a wobec wszystkich populistów
stosowała „twarde środki”. Reformę sprawiedliwości w Polsce
● jednego z dwóch cena nazwał „niebezpieczną”, a przy okazji „czarnych protestów” po-
7,20
dwuosobowych
zaproszeń
do Zakopanego
zował z wieszakiem w ręku i kartką z napisem: „Solidarność z pol-
skimi kobietami”. Były przewodniczący PE to oczywiście poli-
Przypominamy, że prenumerata jest zwolniona z kosztów tyk lewicowy z krwi i kości, jego antypolska krucjata przeciwko
przesyłki, a opłacając ją na rok (12 numerów), narodowo-konserwatywno-nacjonalistyczno-katolickiemu
płacą Państwo tylko za 11 numerów „Oremus” (niepotrzebne skreślić) rządowi nad Wisłą ma więc głównie
podłoże ideologiczne. Bardzo podobnie Schulz wypowiadał się
– numer 12. jest GRATIS!
Organizatorem tygodniowego pobytu jest
OŚRODEK WYPOCZYNKOWO-TURYSTYCZNY niejednokrotnie na temat prezydenta USA Donalda Trumpa.
InaczejeuroposełCDUElmarBrok– „europejskiposełroku
pw. Miłosierdzia Bożego na Cyrhli w Zakopanem
2003” – któremu trudno zarzucić lewicowość i który w 2017 r.
www.zakopane-cyrhla.pl www.wysdparawwndicźtwnao.pl w wywiadziez „FrankfurterAllgemeineZeitung”stwierdził, że
„dziś Polska nie zostałaby przyjęta do UE”, wyrzucić jej wpraw-
Reklama | 10/1020/F Kopię potwierdzenia wpłaty
prosimy przesłać na adres:
Wydawnictwo PROMIC, ul. Św. Bonifacego 9/1, 02-914 Warszawa, dzie nie można, ale odebranie Warszawie w ramach procedury
tel. 22 642 50 82 w. 131, e-mail: [email protected] z art. 7 TUE prawa do głosu w Radzie UE „byłoby dość zbliżone
| 58 | 12–18.10.2020
[email protected]
do wykluczenia jej z europejskiej wspólnoty”, czyli najlepsze, co płyną także do słabszych regionów Niemiec, przede wszystkim na
można osiągnąć. „Czołgami w końcu Unia nie może tam wjechać” wschodzie. A duża część funduszy unijnych wraca znad Wisły do
– dodał. Europosłów PiS natomiast Brok porównał po burzliwej Niemiec w postaci zysków niemieckich koncernów.
debacie w PE do „starych, komunistycznych władców”.
O jedno zdanie za daleko Europejskie wartości liberalnej demokracji
Europosłanka SPD stwarza wrażenie, jakoby Niemcy, Francja etc.
Tu dochodzimy do Ursuli von der Leyen, przewodniczącej robiłynamłaskę.Zrobiłynamłaskę,zapraszającdoUE,aterazmogą
Komisji Europejskiej, a dawniej szefowej niemieckiego MON. tę łaskę odebrać. Ostatnie wypowiedzi Barley o Polsce nie były
W 2017 r. stwierdziła, niezbyt dyplomatycznie, na antenie te- pierwszymi w tym stylu. W styczniu bieżącego roku udzieliła wy-
lewizji ZDF: „Mam dzieci, które wiadu monachijskiemu dziennikowi
studiowały w Polsce, akurat kiedy „Süddeutsche Zeitung”. Krytykowała
nastał nowy rząd. Ten zdrowy, de- Według wiceszefowej w nim reformę sprawiedliwości i do-
mokratyczny ruch oporu młodego magała się od Brukseli „twardszego
pokolenia również tam w Polsce europarlamentu Niemki kursu wobec Polski”. W kwietniu
musi być wspierany”. Słowa te padły Katariny Barley PiS ma poparcie był kolejny taki wywiad dla Redak-
trochę mimochodem i nie spotkały
się z żadnym zainteresowaniem społeczeństwa, bo je sobie kupiło tionsnetzwerk Deutschland. Wice-
szefowa europarlamentu wezwała
w Niemczech. Inaczej w Polsce, w nim Komisję Europejską do podję-
gdzie uznano, że minister posu- dzięki funduszom unijnym. cia kroków prawnych przeciwko pań-
nęła się „o jedno zdanie za daleko”. Dlatego należy powiązać owe stwom członkowskim Unii, „takim jak
A skoro już mowa o politykach fundusze z praworządnością, Polska i Węgry, które pod pretekstem
niemieckiego rządu, to zanim eu- by Polska je straciła zwalczania pandemii ograniczają de-
roposłanka SPD Katarina Barley mokrację i rządy prawa”. „Tam, gdzie
wsławiła się na całą Polskę słowami rządy państw unijnych kontynuują
o zagłodzeniu finansowym Węgier prowadzone już przed kryzysem
oraz unijnych pieniądzach, które
Orbán i Kaczyński mają sobie wsa- swoje autorytarne zapędy, Komisja
Europejska powinna je pozwać do
dzać do kieszeni, nie mniej udany występ miał jej partyjny ko- Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości za naruszenie trak-
tatów UE” – powiedziała. „Dla przyszłości UE jest decydujące, by
lega, sekretarz stanu w MSZ Michael Roth.
24 września węgierskie MSZ wezwało na dywanik niemie- walkazpandemiąbyłazgodnazeuropejskimiwartościamiliberal-
ckiego ambasadora Johannesa Haindla. Powodem był wywiad, nejdemokracji”–dodała.Niedługopotemwradosnejpogawędce
którego Roth udzielił portalowi t-online.de i w którym mówił z dwiema innymi europosłankami socjalistów wysunęła tezę, że
o „grasującym antysemityzmie” na Węgrzech. Ta teza była op- szefowa KE Ursula von der Leyen, skoro została wybrana na to
arta na raporcie PE o Węgrzech, sporządzonym z okazji uru- stanowisko także głosami Polski i Węgier, musi teraz „pokazać,
chomienia procedury art. 7 wobec tego kraju, gdzie była mowa że jest od nich niezależna” i twardo postępować z PiS i Fideszem.
o„powracającymproblemieantysemityzmu”.Ponieważtosamo Według niej PiS ma poparcie społeczeństwa, bo je sobie kupiło
można powiedzieć o Niemczech, i to w dużo większym stopniu, dzięki funduszom unijnym. Dlatego należy powiązać owe fundu-
Budapeszt był oburzony. Wywiad, który dotyczył także Polski, sze z praworządnością, by Polska je straciła, a ponadto regularnie
nosiłzresztąznamiennytytuł:„TakzamierzamysięzabraćzaPol- zohydzać polski rząd, Kaczyńskiego i Orbána.
skę i Węgry”. Zdaniem Rotha Unia już zbyt długo cacka się z nie- To przykre, że taką retoryką posługuje się Niemka, biorąc pod
sfornymi partnerami na wschodzie, czas przejść do konkretów. uwagę wspólną, bolesną historię. Gdy niemieccy politycy mó-
Wtedy na scenę wkroczyła Barley i w duchu Martina Schulza wią o wysyłaniu czołgów do Warszawy, o zagłodzeniu Węgier,
zaczęłasiędomagaćodebraniaPolsceiWęgromfunduszyunijnych. stawianiu pod nadzorem, narzuca się pytanie, czy nie pozosta-
WdyskursieBarleyobakrajejawiąsięjakoskorumpowane„reżimy”, wili w szatni rozumu.
które żyją z pieniędzy niemieckich podatników. Rzesze Hansów Ale nie łudźmy się. Podobną werbalną agresję wobec Polski
iUlrichówodbierająsobieostatnigorącykartofelodust,byPolakom stosują także europejscy politycy innej narodowości. Dobrym
żyłosięlepiej.Aciwzamiannieokazujążadnejwdzięczności,tylko przykładem jest tu belgijski europoseł Guy Verhofstadt czy szef
wykorzystują te pieniądze do tego, by gnębić sędziów i niezależne MSZ Luksemburga Jean Asselborn, który groził Warszawie
media. Tak – zauważyła Barley – być nie może. Co z tego, że Polska wykluczeniem z Unii, jeśli nie „zastosuje się do orzeczeń TSUE”.
także wpłaca miliardy do budżetu UE, że polityka spójności to nie W czołganiu Warszawy i Budapesztu przodują politycy lewicy.
prostysystemredystrybucjipieniędzyzbogatszychdobiedniejszych W tym słowotoku giną nie tylko niuanse, lecz także podstawowe
krajów, tylko działanie w kierunku konwergencji, co także oznacza fakty. Nie powinniśmy być jednak zaskoczeni, debata o prawo-
integracjępaństwEuropyŚrodkowo-Wschodniejzewspólnymryn- rządnościtoczysięodlat,m.in.wniemieckimBundestaguizostała
kiem?Czymsiękończybrakkonwergencji,widzimynaprzykładzie ona wpisana do priorytetów niemieckiego przewodnictwa UE,
WłochczyGrecji–podziałami,konfliktami,dezintegracją.Ponadto którerozpoczęłosię1lipca.GłosKatarinyBarleytogłosliberalno-
pieniądzeHansówiUlrichówwramachtegosamegomechanizmu -lewicowej większości w Europie i będzie dalej wybrzmiewał.
12–18.10.2020 | 59 |
[email protected]
opinie | Po naszej publikacji |
„Czas na Smoleńsk”
W ubiegłotygodniowym numerze „Sieci” ukazał się artykuł Marka Pyzy i Marcina
Wikło „Czas na Smoleńsk”. Chciałbym wyjaśnić i skorygować pewne kwestie
i nieporozumienia zawarte w tekście. Ograniczę się do tematów związanych z moim
udziałem w śledztwie smoleńskim, poruszonych w artykule
Glenn Arthur Jorgensen w zarządzaniu projektami badawczymi 4. Raport techniczny opublikowany
mogę stwierdzić, jak ważne jest dla pod-
P olska i świat potrzebują właś- komisji utrzymywanie dobrych relacji w 2018 r., choć nie jest raportem końco-
ciwego dokończenia badania ze wszystkimi ważnymi partnerami. wym, to jest jak dotąd jest najważniejszą
i udokumentowania go w odpo- W tym przypadku są to inni eksperci publikacją dotyczącą zrozumienia tra-
wiednim raporcie końcowym. Pomimo zewnętrzni, w tym eksperci między- gedii smoleńskiej. W pełni zgadzam się
trudności organizacyjnych komisja ma narodowi, prokuratorzy i amerykański z kluczowymi ustaleniami tego raportu
olbrzymi dorobek i osiągnięcia badaw- instytut NIAR. Jako zawodowy ba- i jeśli Marek Pyza i Marcin Wikło mówią
cze. Dowody i materiał badawczy po- dacz wypadków szkolony w Cranfield o jakiejś grupie, która go kwestionuje,
zwalają na sformułowanie niepodwa- University będę również podkreślał nie dotyczy to mnie w żadnym stopniu.
żalnych wniosków w wielu obszarach wagę, jeśli chodzi o zachowanie wiary-
badań. Wyzwaniem było i jest uniknię- godności, aby nie upubliczniać w me- 5. Marek Pyza i Marcin Wikło piszą:
cie wyśmiewania wyników, gdy są one diach wstępnych, niepotwierdzonych
publicznie przedstawiane w połączeniu wyników, które łatwo prowadzą do „W rezultacie samolot jest zdemon-
z przypuszczeniami czy też fałszywymi takich sprzeczności, jak podkreślono towany, skrzydła są przecięte, a ten
lub niesprawdzonymi hipotezami. w artykule. Ten medialny pośpiech tym dowód nie nadaje się już do wielu eks-
trudniej zrozumieć, kiedy towarzyszy pertyz”. Zbudowanie właściwego i wia-
1. Marek Pyza i Marcin Wikło fałszywie on wielomiesięcznym lub wręcz wie- rygodnego modelu Tu-154M wymaga
loletnim opóźnieniom od strony orga- pobrania próbek materiałowych i było
twierdzą, że niedawno przedstawiłem nizacyjnej realizacji niezbędnych prac realizacją umowy pomiędzy państwem
prace, które wspierają niską trajekto- badawczych. polskim a amerykańskim instytutem
rię lotu, i to jest powodem „konfliktu NIAR w celu zbudowania wiarygod-
z przewodniczącym”. Moja obszerna 3. W załączniku do umowy pomiędzy nego modelu cyfrowego samolotu.
praca nad trajektorią wyraźnie poka- Marek Pyza i Marcin Wikło nie podają
zuje, że samolot przeleciał nad tzw. państwem polskim a amerykańskim żadnych przykładów, które eksper-
brzozą Bodina zgodnie z dowodami instytutem NIAR Antoni Maciere- tyzy nie zostały wykonane w oparciu
przedstawionymi w raporcie tech- wicz obiecał i zobowiązał się na piśmie o bliźniaczy samolot Tu-154M w ciągu
nicznym z 2018 r., w mojej prezentacji oddelegować 12 żołnierzy/pomocni- ostatnich 10 lat, kiedy to było możliwe
podczas Konferencji Smoleńskiej oraz ków w celu terminowego dostarczenia i nie będą mogły być już wykonane
zgodnie z późniejszymi ustaleniami wymaganych danych do instytutu. Ta w wyniku podjętej ważnej działalności
i pozyskanymi dowodami. obietnica nigdy nie została dotrzymana badawczej w postaci pobrania próbek
i aby po raz drugi nie stracić amerykań- materiałowych. Dzięki temu działaniu
2. Nie będę komentować moich listów skiego instytutu jako partnera i ter- mamy teraz dokładny cyfrowy model
minowo, systematycznie wypełniać statku powietrznego, który może służyć
do przewodniczącego podkomisji, po- zobowiązanie strony polskiej zgodnie do aktualnych i przyszłych badań.
nieważ są one przeznaczone wyłącznie z umową z Amerykanami, podjąłem
do użytku wewnętrznego. Jednak dzięki inicjatywę zatrudnienia Amandy Uła- Z poważaniem
ponad 35-letniemu doświadczeniu siuk do pomocy w pracy sekretarskiej Glenn Arthur Jorgensen
przy sporządzaniu 22 tys. stron raportu Air Accident and Safety Investigator,
z danymi liczbowymi i zdjęciami prze-
kazanymi do NIAR, co pozwoliło mi na Member of ISASI
skupieniu się na inżynierskiej i tech- Former member of the Subcommittee for
nicznej stronie zadania. Dokonano tego the Investigation of the Smolensk Crash
z wielkim sukcesem.
W najbliższym numerze odpowiedź
Marka Pyzy i Marcina Wikły
| 60 | 12–18.10.2020
[email protected]
Pacjenci z chorobami przewlekłymi potrzebują
stałej dostępności leków i opieki farmaceutycznej
Powodzenie terapii jest często związane z przestrzeganiem zasad leczenia. Jest to szczególnie
istotne w przypadku chorób przewlekłych, które wymagają systematyczności i ścisłego stosowania
się do zaleceń lekarza przez długi okres czasu w celu zminimalizowania skutków choroby
Fot. Shuterstock P roblemnieprzestrzeganiazasad aptek może być wzmocniona również cego zapotrzebowania na świadczenia
terapii jest bardzo częsty, szcze- przez wprowadzenie opieki farmaceu- zdrowotne przy jednoczesnym kryzy-
gólnie wśród osób starszych, tycznej, która miałaby szansę stać się sie kadrowym w środowisku lekarzy
czego skutkiem jest obniżenie efek- realnym wsparciem w szczególności dla i pielęgniarek.
tywności leczenia, a w konsekwencji pacjentów z chorobami przewlekłymi.
zwiększona liczba powikłań nieleczo- – Przy obecnych wyzwaniach pol-
nej choroby, które mogą doprowadzić Biorąc pod uwagę niedobory perso- skiego systemu ochrony zdrowia
do zwiększonej śmiertelności chorych. nelu medycznego, a także ograniczone zwiększenie kompetencji farmaceu-
Dodatkowo dochodzą ograniczenia możliwości finansowania polskiego tów to konieczność. Dodatkowo Pol-
w dostępności leków. systemu ochrony zdrowia, rozwiąza- ska ma odpowiednie zasoby potrzebne
nia tego problemu należy szukać w nie- do wprowadzenia opieki farmaceu-
Z roku na rok maleje liczba aptek, wykorzystywanych dotąd zasobach tycznej w aptekach ze względu na ich
co znacznie wpływa na ich konkuren- – w aptekach. dużą dostępność, liczny i kompetentny
cyjność, a w konsekwencji na dostęp- personel farmaceutyczny oraz posze-
ność leków – to pacjenci teraz muszą Taki model sprawdził się już w wielu rzany o nowe funkcjonalności system
się martwić o to, czy dostaną swój lek krajach, m.in. w Holandii czy Szwecji, e-Zdrowie – mówił Marcin Czech,
od ręki. Powoduje to duże problemy które znane są z najbardziej innowacyj- prezes elekt Polskiego Towarzystwa
ze stosowaniem się do zaleceń terapii, nych rozwiązań w medycynie i zdrow- Farmakoekonomicznego, kierownik
co bezpośrednio przekłada się na sku- szego społeczeństwa. Farmaceuci pełnią Zakładu Farmakoekonomiki Insty-
teczność leczenia, a w konsekwencji na tam funkcję doradcy pacjenta, wypisują tutu Matki i Dziecka, podczas niedaw-
obciążenie systemu ochrony zdrowia recepty dla niektórych pacjentów, m.in. nej konferencji poświęconej opiece
i zwiększenie ostatecznych kosztów tych przewlekle chorych, którzy często farmaceutycznej.
leczenia. pojawiają się u swojego lekarza rodzin-
nego jedynie po wypisanie leków, pro- Obok konsultacji farmaceutycznych,
– Skuteczność terapii jest ściśle zwią- wadzą konsultacje farmaceutyczne czy przepisywania recept dla wybranych
zana z wypełnieniem zaleceń lekarzy. przeglądy lekowe mające na celu wyeli- pacjentów czy przeprowadzenia prze-
Identyfikacja tego problemu i wdroże- minowanie konfliktów lekowych. glądów lekowych farmaceuci mogliby
nie metod minimalizujących jego kon- również opracowywać indywidualne
sekwencje mogą istotnie wpłynąć na Uwzględnienie roli farmaceuty w pro- plany opieki farmaceutycznej, co pomo-
zwiększenie efektywności i bezpieczeń- cesie opieki nad pacjentem jest więc głoby usystematyzować przyjmowanie
stwa leczenia, a także na redukcję cier- bardzo istotne. Skuteczna, bezpieczna produktów leczniczych, a także mo-
pienia pacjentów i poprawę ich jakości i racjonalna farmakoterapia jest jednym gliby prowadzić edukację zdrowotną,
życia. Może się to również przełożyć z fundamentów efektywnego systemu działania profilaktyczne i promocyjne
na zmniejszenie śmiertelności i zacho- ochrony zdrowia, a opieka farmaceu- zdrowego trybu życia.
rowalności, a także na całkowity koszt tyczna polegająca na współpracy far-
terapii – mówi prof. Piotr Skarżyński, maceuty z lekarzem, gdzie farmaceuta W połączeniu z zapewnieniem pa-
otorynolaryngolog, członek zarządu udzielałby świadczeń zdrowotnych cjentom stałego dostępu do leków może
Centrum Słuchu i Mowy „Medincus”. (obejmujących także proste testy diag- to wpłynąć na zwiększenie skuteczno-
nostyczne)i poraduzupełniających,po- ści leczenia pacjentów, a długofalowo
Zachowanie równowagi na rynku far- winna stanowić standardową praktykę. na poprawę stanu zdrowia wszystkich
maceutycznym może znacząco wpłynąć Polaków, a także na ostateczny koszt
na bezpieczeństwo lekowe w Polsce. Wzrost roli farmaceutów jest ko- leczenia dla płatnika publicznego.
Konkurencyjność poszczególnych nieczny szczególnie w kontekście
starzenia się społeczeństwa, rosną- PJ
12–18.10.2020 | 61 |
[email protected]
ŚWIAT | Białoruś |
brielGawnsoorluzckjii
Po dwóch miesiącach białoruskich protestów możemy z nieco
większym dystansem przeanalizować tamtejsze wydarzenia
oraz ocenić skutki naszej polityki wobec Mińska.
Może po latach historia przyzna nam rację, ale na razie musimy
spojrzeć prawdzie w oczy. Rewolucja jeszcze się nie skończyła,
jednak z polskiego punktu widzenia sytuacja jest dziś gorsza
niźli trzy miesiące temu. Dlaczego?
Fot. Drop of Light / Shutterstock, Alex_Bar / Shutterstock Marek Budzisz ekspertów tylko presja na Rosję (w tym słabości ruchu protestacyjnego i siły
kolejne sankcje) mogłyby doprowadzić Moskwy. Powinni szukać pośredniego
Y auheni Preiherman, twórca do przełomu w Mińsku. rozwiązania, które przyspieszy odejście
i dyrektor półniezależnego Łukaszenki i uzna bliskie więzi Rosji
think tanku Miński Dialog, na- Podobną opinię formułuje również z tym krajem”. Warto przypomnieć, że
pisał, komentując obecną sytuację, że Preiherman, który jest zdania, że już od Thomas Graham jest jednym z inicjato-
przyjęte przez Unię Europejską sank- chwili kiedy Łukaszenka poprosił Putina rów listu otwartego ponad setki przedsta-
cje wobec reżimu Łukaszenki nie mają o pomoc, wiadomo było, że Kreml trzyma wicieli amerykańskiego establishmentu
szans wywrzeć „żadnego efektywnego wszystkie karty w ręku i może spokojnie, strategicznego, w którym padają propo-
wpływu na Mińsk, nawet jeśli zostaną nie spiesząc się, rozgrywać swoją partię. zycje, aby „zaakceptować Rosję taką, jaka
rozszerzone”. Inni białoruscy analitycy, W jego opinii jedynie Stany Zjednoczone, ona jest” i poszukiwać z Moskwą pragma-
tacy jak np. Artem Schreibman, są zda- gdyby zdecydowały się zagrać twardo, tycznych obszarów kooperacji, zwłaszcza
nia, że unijne działania mają charakter wprowadzając wymierzone w Białoruś w tych rejonach świata, które dla Stanów
symboliczny, wprowadzane są głównie sankcje, mogłyby jeszcze zmienić sytua- Zjednoczonych nie są pierwszoplanowe.
po to, aby uspokoić własne wyrzuty su- cję, ale na razie trudno sobie wyobrazić,
mienia, a wyłączenie z listy osób obję- aby się na taki krok zdecydowały. Może Preiherman i Graham napisali, że
tych restrykcjami Łukaszenki, ponoć po to, aby zniechęcić Waszyngton do roz- oceny tych analityków, którzy po sierp-
na prośbę Kremla, świadczy o tym, że patrywania tego rodzaju posunięć, Prei- niowych demonstracjach w Mińsku i in-
Europa już się pogodziła z myślą, że na herman wespół z Thomasem Grahamem nych białoruskich miastach byli zdania,
Białorusi panem sytuacji i głównym roz- napisali we wpływowym amerykańskim że dni Łukaszenki są już policzone, oka-
grywającym jest Putin. Europa nie chce periodyku „Foreign Affairs” artykuł, zały się błędne. Reżim okazał się silniej-
konfrontacji z Moskwą, a zdaniem wielu w którym wzywają Waszyngton do zna- szy, niźli sądzono, a opozycja słabsza.
lezienie odpowiedzi na białoruski kry-
zys polityczny, tak by uniknąć zarazem Brak scenariusza
niepożądanych rosyjskich działań, jak
i ryzyka przekształcenia Białorusi w pole Co ciekawe, podobne oceny zaczęły się
konfrontacji z Moskwą. „Aby uniknąć ta- też pojawiać „po drugiej stronie bary-
kiego scenariusza – argumentują – Stany kady”. Ihar Laszczenia, były ambasador
Zjednoczone i Unia Europejska muszą Białorusi na Słowacji, który protestując
oprzeć swoją politykę na jasnej ocenie przeciw wyborczym represjom, podał
| 62 | 12–18.10.2020
[email protected]
się do dymisji i przeszedł na stronę spo- nia, po prostu przejmować władzę. Brak teli po wyborach. Nie były one rezulta-
łeczną, w długim wystąpieniu oskarżył zdecydowania wówczas mści się, w jego tem, poza pojedynczymi przypadkami,
powołaną przez triumwirat pań Komisję opinii, dzisiaj. zdziczenia, ale mają raczej źródło w szcze-
Koordynacyjną, że ta nie przygotowała gólnego rodzaju relacjach społecznych.
politycznego scenariusza przejęcia wła- Silne zaplecze I to o nich warto, zdaniem rosyjskiego
dzy. W najlepszym razie spodziewała się, społeczne władzy socjologa, rozmawiać.
że obóz prołukaszenkowski będzie pod-
legał przyspieszonej dezintegracji i po- Oleg Manajew, wywodzący się z Białorusi Białoruscy siłowicy tłumiący demon-
zbawiony sojuszników dyktator, chcąc profesor socjologii, obecnie pracujący stracje, atakujący, nieraz bardzo bru-
uniknąć losu Ceauşescu wybierze dolę w Stanach Zjednoczonych, jeden z za- talnie, bezbronne kobiety, co możemy
Janukowycza. Ale nic takiego się nie stało, łożycieli Niezależnego Instytutu Badań oglądać na niezliczonej liczbie filmów
władza okazała się silniejsza i bardziej Społeczno-Politycznych i Ekonomicz- i nagranych relacjach, nie robili tak
spoista, niźli to na początku sierpnia się nych, który przez lata zwalczany był przez dlatego, że władza im nakazała, aby byli
wydawało, a alternatywnego scenariusza władzę, w rozmowie z niemiecką stacją „twardzi”. Rozkazy władzy, jak dowodzi
zabrakło. Deutsche Welle powiedział, co wywołało Pastuchow, można przecież wypełniać
wiele szumu wśród białoruskich dzien- bez szczególnego zaangażowania, można
W gruncie rzeczy podobną, choć nie nikarzy sympatyzujących z opozycją, że też być nadgorliwym. I w Mińsku oraz
wprost, diagnozę prezentuje Uładzimir jego zdaniem ostatnich wyborów prezy- innych białoruskich miastach obser-
Niaklajeu, kandydat w wyborach pre- denckich z pewnością nie wygrał Łuka- wowaliśmy taką właśnie nadgorliwość.
zydenckich w 2010 r., pobity wówczas szenka, ale raczej zwyciężczynią nie była O czym ona świadczy? Ta eksplozja sa-
przez nieznanych sprawców do nie- też Swiatłana Cichanouska. W jego opinii dyzmu, w opinii Pastuchowa, ma swe ko-
przytomności, a następnie porwany ze wbrew potocznemu poglądowi wieloletni rzenie w szczególnego rodzaju układzie
szpitala, który dziś popiera Cichanouską białoruski prezydent cieszy się większym społecznym, który został zbudowany
i jest pewien, że w końcu społeczeństwo społecznym poparciem społecznym, niźli w państwach przestrzeni postsowieckiej
zwycięży. Jednak pytany o ocenę tego, co się do tej pory uważało. Z pewnością nie i dotyczy w podobnym stopniu Biało-
działo się w Mińsku kilka dni po 9 sierp- jest „Saszą 3 proc.”, jak głosiły przedwy- rusi, co Rosji. Otóż do tej pory przyjęło
nia, kiedy na ulice wyszły setki tysięcy lu- borcze slogany konkurencyjnych kan- się błędnie uważać, jak argumentuje
dzi, a siłowicy – był taki moment – zostali dydatów. Z podobnym w gruncie rzeczy Pastuchow, że władza Łukaszenki, ale
usunięci z ulic, mówi, że wówczas nale- twierdzeniem wystąpił przed kilkoma i Putina, to system chwiejnej równowagi
żało zajmować urzędy, rozbijać więzie- dniami Ryhor Astapenia, białoruski po- ścierających się o wpływy różnych grup
litolog pracujący dla brytyjskiego think oligarchicznych żerujących na kontrolo-
tanku Chatham House, doktoryzujący się wanych przez siebie organizmach pań-
w Polsce, który napisał, że jego zespół ana- stwowych. W sensie społecznym twór
lizujący wszelkie dostępne źródła na te- dość słaby, bez zakorzenienia w liczących
mat wyników białoruskich wyborów jest się warstwach społeczeństwa, skorum-
zdania, że Chichanouska zdobyła 9 sierp- powany i chwiejny. W takich systemach
nia 52,2 proc., co jednak, zważywszy na manifestacyjne okazanie społecznej nie-
margines błędu, nie oznacza, że można zgody doprowadzało do pęknięć w elicie
ją uznać za zwyciężczynię. Zdaniem władzy, w której równowaga sił zawsze
Astapeni Łukaszenka zdobył 20,6 proc. była dość krucha, przejścia jej części na
głosów. Społeczna baza jego rządów jest stronę liderów protestu, co doprowadzało
oczywiście mniejsza niźli poparcie dla do nowego konsensu politycznego, oba-
Cichanouskiej, ale gołym okiem widać, lenia starego reżimu i stabilizacji sytuacji.
że nie jest to nic nieznacząca mniejszość. Takie procesy, prócz Armenii, nastąpiły
też kilka razy w ostatnich latach w środ-
Zdaniem Władimira Pastuchowa, ro- kowoazjatyckim Kirgistanie, w Gruzji i na
syjskiego politologa i socjologa pracują- Ukrainie.
cego w Londynie, białoruskie wypadki
dowodzą, że reżimy takie jak Łukaszenki, Jednak specyfika Rosji, ale również
ale również Putina, trwają tak długo nie Białorusi, jest odmienna. Zbudowanego
dlatego, że opierają się na „gołej sile”, choć tam przez ostatnie dwa dziesięciolecia sy-
z niej oczywiście nie rezygnują, ale z tego stemu polityczno-społecznego nie można
powodu, iż prócz siły potrafiły również opisać w kategoriach wąskiej elity, wy-
zbudować bazę społeczną dla swoich rzą- alienowanej ze społecznej masy, żerującej
dów. Do takich wniosków Pastuchow do- na zawłaszczonym państwie. W istocie
chodzi, paradoksalnie, analizując powody mamy do czynienia ze znacznie szerszym
brutalności przedstawicieli białoruskich społecznym zapleczem władzy, zarówno
resortów siłowych wobec współobywa- Putina, jak i Łukaszenki. Z grubsza rzecz
biorąc, Putinowi i Łukaszence udało się
12–18.10.2020 | 63 |
[email protected]
ŚWIAT | Białoruś |
zbudować, w sensie społecznym, inklu- Cichanouska, podlegają karom aresztu, obecności rotacyjnej na wschodniej
zywny system, który przyciągnął będące są zwalniani z pracy lub pozbawiani na flance. Odmowa Łukaszenki kontakto-
niejako „w systemie” liczące się grupy wiele miesięcy premii. Pacyfikowane są wania się z liderami UE jest też niczym
społeczne. Dlatego baza społeczna, na wolne media, pracownicy naukowi, któ- innym jak przekazaniem polityki zagra-
której może się oprzeć tyrańska czy neo- rzy sympatyzowali z protestami, tracą nicznej Mińska wręce Kremla. Zapowie-
totalitarna – jak ją określa Pastuchow katedry. Podobne praktyki obserwuje dzi białoruskiego dyktatora o rezygnacji
– władza, jest znacznie szersza, niż przy- się w szpitalach i klinikach. Prócz okaza- z usług litewskich i łotewskich portów, co
jęło się uważać, a z pewnością wystarcza- nia oczywistej woli oporu Białorusinów, mabyćkarązawspieranieprzezrepubliki
jąca, aby się obronić. Z tego też powodu ten sieciowy, bez przywództwa protest bałtyckie białoruskiej opozycji, oznacza
mitologia „miliona” rozpowszechniona polityczny może trwać długo i długo też też, jak uważają białoruscy ekonomiści,
w tamtejszych kręgach demokratycznej nie prowadzić do przełomu. oddanie Rosji kontroli nad białoruskimi
opozycji, mówiąca o tym, że jeśli na ulice strategicznymi strumieniami eksportu
wyjdzie protestować milion ludzi, to wła- i importu. Mińsk w sferze finansowej nie
dza upadnie, jest w opinii Pastuchowa złu- Rosja nie musi się spieszyć ma już innej drogi wobec blokady na Za-
dzeniem. Władza nie upadnie, bo będzie
walczyć, nawet z bronią w ręku, o swoje Oczywiście o ile Moskwa nie dojdzie do chodzie i powściągliwości Chin, jak udać
interesy. A zbudowane przez nią spo- wniosku, że zmiany w Mińsku są jej na się po prośbie do Moskwy.
łeczne zaplecze tylko jej tę walkę ułatwi rękę. Ale obecnie, jak uważa Preiherman, Kreml nie tylko udziela Mińskowi kre-
i zagwarantuje, że to nie pokojowa rewo- Kreml nie musi się spieszyć, kontrolując dytów, choć dozuje je niczym kroplówkę,
lucja, ale uzbrojony obóz władzy odniesie w pełni sytuację. Waler Karbalewicz, bia- dlategobyŁukaszenceznówniezachciało
końcowy sukces. Dlaczego? Z tego łoruski politolog, jest zdania, że państwo się myśleć o niezależności, lecz pomaga
powodu, że w Rosji w modelu libe- też ratować chwiejącą się płynność
ralnym, a na Białorusi archaiczno- systemu finansowego sąsiada. Kiedy
-socjalistycznym władzy udało się Łukaszenka kontroluje sytuację w bankach zaczęło brakować środ-
zbudować system, który – z grubsza ków w sytuacji masowych wypłat
rzecz biorąc – dzieli społeczeństwo wewnętrzną na Białorusi, depozytów przez firmy, rosyjski
na tych korzystających z benefi-
tów, jakie przynosi trwanie władzy a Kreml kontroluje Łukaszenkę. premier Miszustin nakazał „udzie-
Putina czy Łukaszenki będących lenie pomocy”. Rosja nie musi nawet
niejako „w systemie”, i tych, którzy Zachód zaś udowodnił, że nie obecnie dążyć do przejmowania co
są poza systemem. Tych ostatnich
może być znakomicie więcej niż ma ani siły, ani też woli, aby istotniejszych białoruskich przed-
obrońców starego porządku, ale rozpoczynać poważniejszą siębiorstw, bo – jak diagnozuje Olga
jest ich zawsze zbyt mało, aby obalić Łojko z Centrum Carnegie – po
chcący opierać się reżim. pierwsze, już kontroluje znaczącą
rozgrywkę o przyszłość naszego część białoruskiej gospodarki (np.
Walka partyzancka sąsiada, i w gruncie rzeczy 25 proc. systemu bankowego), a po
drugie, „głębsze wejście” może być
Obecnie, jak twierdzą zwolennicy zaakceptował to, że na Białorusi kosztowne i ryzykowne, bo tamtej-
opozycji, na Białorusi zaczyna się decyduje Rosja sze aktywa, zwłaszcza wobec per-
„walka partyzancka”. Protestują spektywy sankcji, mogą się okazać
sportowcy, aktorzy, emeryci, ludzie „toksyczne”. Trzeba zatem do ich
przestają, choć nie na masową skalę, „połykania” dobrzesięprzygotować,
płacić czynsze za mieszkania, aktywi- aby nie okazały się niestrawnymi.
zują się cyberpartyzanci, lokalne, czę- w gruncie rzeczy zrezygnowało z nie- Innymi słowy, Moskwa nie chce ani nie
sto osiedlowe czy nawet ograniczające których swoich funkcji i przekształciło musi się spieszyć. Łukaszenka kontroluje
się do jednego bloku grupy sąsiedzkie. się w system obrony dyktatury, o czym sytuację wewnętrzną, aKreml kontroluje
Odbudowywana jest tkanka społeczna, świadczą założone w przyszłorocznym Łukaszenkę. Zachód już udowodnił, że
zmienia się to, jak ludzie myślą, rośnie ich budżecie kilkunastoprocentowe pod- nie ma ani siły ani też woli, aby rozpo-
samoświadomość, również narodowa. wyżki wydatków na resorty siłowe. czynać poważniejszą rozgrywkę o przy-
Towarzyszą temu represje władz. Pro- Równolegle, jak pisze na stronie szłość naszego sąsiada i w gruncie rzeczy
testujący sportowcy, tacy jak mistrzyni niezależnego białoruskiego portalu zaakceptował to, że na Białorusi decyduje
świata w akrobacjach narciarskich naviny.by ekspert polityczny Jegor Le- Rosja. Jak piszą Preiherman i Graham,
Aleksandra Romanowska, są wyrzucani biedok, Putin przechwycił kontrolę nad „Białoruś po Łukaszence, blisko zwią-
z kadry. Robotnicy prowadzący strajk polityką wojskową Białorusi. Ostatnie zana z Moskwą, ale z lepszymi relacjami
włoski, jak spowolnienie rytmu w bia- deklaracje na temat zaplanowanych na z Zachodem, pozostaje możliwym śred-
łoruskich fabrykach nazywa Swiatłana następne11miesięcyregularnych,comie- niookresowym rezultatem obecnego Reklama | 9/1020/F
sięcznych manewrów z udziałem wojsk kryzysu”.
rosyjskichsąniczyminnymjaknaśladow- Czy to chcieliśmy osiągnąć, wspierając
nictwem natowskiej praktyki wojskowej białoruskie protesty?
| 64 | 12–18.10.2020
[email protected]
Musimy to powstrzymać
Rozmowa z Anną Zalewską, europosłanką grupy Europejskich Konserwatystów i Reformatorów
Jest pani członkiem komisji ochrony środowiska natu- możemy jeszcze w jakikolwiek sposób wesprzeć to, co ko-
ralnego w Parlamencie Europejskim. Polska ma w kwe- palne, łącznie z gazem. Później, po 2025 r., KE uzurpuje
stii podstawowych założeń porozumienia klimatycz- sobie prawo przeglądania naszych budżetów narodowych
nego, czyli redukcji emisji dwutlenku węgla, utrudnione pod kątem udzielania pomocy firmom energetycznym.
zadanie, bo nasza rodzima gospodarka oparta jest właś- W raporcie, który pojawił się po głosowaniu komisji śro-
nie na węglu. dowiska, wyraźnie jest napisane, że wzrośnie bezrobocie
i ubóstwo energetyczne, ceny energii, wody, odpadów. Nie
Anna Zalewska: Jest bardzo trudno. Komisja Europejska ma żadnego scenariusza, jak temu zaradzić.
i Parlament Europejski są „zielone”. Jest w nich bardzo dużo
przedstawicieli partii Zielonych. Nie jest w porządku w sto- Ceny energii już idą mocno w górę. Będzie jeszcze drożej?
sunku do Rady Europejskiej, że prawo europejskie two- Mamy ambitny cel zredukować do 55 proc. emisję dwu-
rzone w parlamencie zwyczajnie nie uwzględnia jej ustaleń. tlenku węgla do 2030 r. A co to jest za informacja dla firm
Jak np. zapisanej w grudniu 2019 r. i powtórzonej w czerwcu energetycznych? Że prawdopodobnie zbankrutują. Nie
2020 r. deklaracji, że mówimy o solidarności w dążeniu do zdążą się przekształcić. Od 2014 r. mamy uwolnione ceny
zeroemisyjności do 2050 r. na poziomie całej UE. opłat za emisję dwutlenku węgla. Podczas pandemii, kiedy
wszyscy siedzieliśmy w domach, nikt nigdzie nie pracował,
Uda się to osiągnąć w Polsce? nie jeździł samochodem, ceny wzrosły dwukrotnie. Każda
Myślę, że tak. Pamiętajmy, że nie będzie już energetyki firma, która zaplanowała sobie budżet na 2020 r., będzie
opartej wyłącznie na węglu, na gazie, ale powinny one być musiała dwukrotnie więcej zapłacić za emisję dwutlenku
uwzględnione w europejskim miksie energetycznym. Po węgla. To bardzo niebezpieczny mechanizm, który należa-
prostu musimy się nauczyć pochłaniać m.in. dwutlenek łoby na czas pandemii zawiesić. W tej chwili to jest 30 euro
węgla, także metan, podtlenek azotu. To jest jednak bardzo za tonę dwutlenku węgla. Do 2030 r. może to być 70 euro.
niebezpieczne dla rolnictwa. Rolnicy, według zapisów tego To haracz, którego firmy nie są w stanie zapłacić.
nowego prawa, mają być odpowiedzialni za policzenie, ile
gazów cieplarnianych emitują. I udowodnić, w jaki sposób Czy Polska ma taką moc sprawczą, by to powstrzymać
je pochłoną. Oczywiście w prawie klimatycznym mamy albo chociaż zawiesić?
już napisane, że uwaga: nie ma solidarności, a jest odpo-
wiedzialność każdego państwa. To też jest bardzo niebez- Wiele na to wskazuje, że prawo klimatyczne zostanie prze-
pieczne. Dlatego że kraje, które mają miksy energetyczne głosowane w tym złym kształcie, o którym mówię. Przed
oparte na węglu, będą musiały w którymś momencie same nami jeszcze prace europarlamentu, KE i Rady Europej-
odpowiadać za wszystko, co się dzieje w Europie. Nie ma skiej. Tam będą trwały negocjacje. To oczywiście państwa
wskazanych pieniędzy na pomoc. członkowskie odpowiadają za swoje budżety, za obywateli.
I tutaj widzę nadzieję, że uda się to zatrzymać. To duża od-
Czy nie można postawić UE warunku: owszem, speł- powiedzialność rządu Mateusza Morawieckiego. Premier
nimy wymagania zeroemisyjności do 2050 r., ale po- ma umiejętności i kompetencje do tego, żeby negocjować.
móżcie nam, także finansowo, to zrobić? Tutaj trzeba być bezwzględnym.
Uważam, że my musimy być w tej sprawie bezwzględni. Nie Rozmawiała E.H.
jesteśmy w stanie tego zrobić sami. I nie tylko my. Problem
będzie miała cała Europa. To zagrożenie dla gospodarki,
dla konkurencyjności, dla rolnictwa. Proszę zauważyć:
we Francji psują się reaktory, elektrownie są w remoncie.
Uruchomiono kopalnie. Muszą mieć równowagę dla ener-
gii odnawialnej. Energia odnawialna, wiatraki, płyty foto-
woltaiczne nie istnieją same. Muszą mieć kręgosłup, który
jest stabilny. Jak przestanie wiatr wiać, nie przestaniemy
używać lodówek czy korzystać z żelazka.
Polska powinna postawić weto do tak daleko idących
rozwiązań?
Tak! Bardzo dużo już zrobiliśmy, mamy plany, ale przy takim
tempie i obostrzeniach finansowych, bo uwaga – do 2025 r.
Sfinansowano ze środków grupy Europejskich Konserwatystów i Reformatorów 12–18.10.2020 | 65 |
[email protected]
ŚWIAT | rozmowa |
Związek Ormian z Rosją
to wybór mniejszego zła
Armenia współpracuje z jednym z zaborców, jak Piłsudski z Austro-Węgrami – o dramatycznej
historii Ormian, ich przywiązaniu do polskości, o silnej tożsamości diaspory i woli narodowego
przetrwania opowiada ks. Tadeusz Isakowicz-Zaleski, duchowny obrządku ormiańskiego
i rzymskiego, w rozmowie z Jakubem Augustynem Maciejewskim
Dlaczego relacje między Armenią Z jednej strony nasza sympatia leży miańsko-turecka jest dziś zamknięta,
a Azerbejdżanem są tak napięte? po stronie bliskich nam kulturowo a oba kraje nie mają nawet własnych
Ormian, z drugiej – Armenia jest ambasad. Dodając do tego konflikt
Tadeusz Isakowicz-Zaleski: sojusznikiem Rosji, nie należy do z Baku, łatwo można zobaczyć, że je-
Konflikt ormiańsko-azerski trwa od GUAM, a Azerbejdżan jest popie- dyne otwarte granice Ormianie mają
ponad 100 lat i trzeba przy tym wspo- rany przez państwo NATO – Tur- z Gruzją i Iranem, są więc wciśnięci
mnieć, że obecne terytorium Arme- cję. Politycznie powinniśmy chyba wśród nieżyczliwych sąsiadów, co aku-
nii to tylko skrawek dawnej Armenii kibicować Baku? rat Polacy powinni dobrze rozumieć.
Wielkiej, której ludność została wy- Ormianie popierają jednak separa-
mordowana przez Turków w 1915 r. Po Rozumiem te obawy, ale przestrzegał- tystyczne państwo, które formalnie
I wojnie światowej pogromy Ormian bym przed takim prostym podziałem należy do Azerbejdżanu – Górski
odbywały się m.in. na terenie Azer- na konflikt Azerbejdżanu wspiera- Karabach, który sam siebie uznaje
bejdżanu, o czym wspominał nawet nego przez państwo NATO – Turcję za niepodległy. Ta sytuacja nie-
Stefan Żeromski na kartach „Przed- przeciw popieranej przez Armenię zdrowo przypomina inne kraje nie-
wiośnia”. Różne fazy tego samego Rosji. Z jednej strony Turcja ma kon- uznawane – Donbas, Naddniestrze,
konfliktu trwają do dzisiaj. Jeszcze flikt z Grecją (członkiem NATO I UE) Abchazję – które kojarzą się z desta-
w czasach sowieckich, w 1988 r., do- czy Cyprem (członkiem UE), a z dru- bilizatorami polityki sąsiadów.
szło do pogromów Ormian w Baku giej – Armenia nie jest prorosyjska. Ormianie powołują się na kazus Ko-
i Sumgaicie, więc po uzyskaniu nie- Związek Ormian z Rosją polega nie sowa. Przecież po rozpadzie Jugosła-
podległości przez oba kraje w 1991 r. na sympatii, ale na konieczności wy- wii na sześć republik zrobiono wy-
podłoże konfliktów etnicznych było brania mniejszego zła, bo kraj utra- jątek i jedno nowe, separatystyczne
już gorące. cił niepodległość po podboju przez państwo uznano na Zachodzie (m.in.
Turków seldżuckich w XI w., potem przez USA i Polskę) za niepodległe.
Sytuacji nie ułatwiał proces przesta- mieliśmy coś na podobieństwo roz- Nie można się dziwić, że Rumunia czy
wiania granic przez komunistów, biorów Rzeczypospolitej, czyli podział Hiszpania nie uznały Kosowa, bo mają
którym na tych antagonizmach et- na tereny tureckie, rosyjskie i perskie analogiczne problemy z enklawami
nicznych i klanowych zależało. (irańskie), zwieńczone ludobójstwem mniejszości narodowej: Siedmiogro-
w 1915 r. I kontynuując analogię do hi- dem czy Katalonią.
I w tej sposób ormiański Górski Ka- storii Polski, wybór Rosji jako oparcia Znowu powraca obawa przed ro-
rabach oficjalnie pozostał w Azer- na Kaukazie przypomina wybór Pił- syjską retoryką – w sprawie Krymu
bejdżanie, ale w 1992 r. się zbun- sudskiego tworzącego Legiony Pol- Moskwa także powołuje się na przy-
tował i po rozejmie z 1994 r. został skie przy boku Austro-Węgier, które padek Kosowa.
państwem separatystycznym, z kolei były zaborcą najłagodniejszym, a dla Powstanie w 2008 r. Kosowa, nowego
azerski region Nachiczewan odcięty Ormian tacy okazali się Rosjanie. państwa europejskiego, dało prece-
jest od Azerbejdżanu terytorium or- Czyli nie ma innego wyjścia dla Ar- dens do tworzenia nowych krajów
miańskim. Ta mozaika narodowoś- menii jak poleganie na Moskwie? i przyniosło nadzieję takim narodom
ciowo-wyznaniowo-etniczna jako Dla Ormian największym zagroże- jak Ormianie, którzy liczą na wyrwa-
spadek po poprzednich wiekach jest niem jest świat muzułmański, czyli
jeszcze bardziej pomieszana przez Turcja i Azerbejdżan. Granica or-
sowiecką, a potem rosyjską zasadę
dziel i rządź.
| 66 | 12–18.10.2020
[email protected]
Fot. Andrzej Wiktor nie Górskiego Karabachu z Azer- Człowiekiem, który dokonał prze- dać mobilizację obywateli Armenii
bejdżanu. Dlaczego muzułmańska łomu, był papież Jan Paweł II, który i ormiańskiej diaspory na całym
enklawa może być niepodległym pań- w 2001 r. udał się do Armenii. Co wię- świecie, która wspiera swój kraj
stwem na Bałkanach, a na Zakaukaziu cej, jako głowa państwa watykańskiego wpłatami i ochotnikami do armii.
chrześcijańska enklawa nie może być uznał ludobójstwo Ormian i podjął
uznana? Oczywiście, że w tej sytuacji próbę ściągnięcia Armenii w orbitę Tożsamość jest tak silna, że gdy
swoje pieczenie próbują upiec Rosja europejską. Podczas pielgrzymki Ojca Sowieci zajęli Armenię, to część
i Turcja, ale samym Ormianom wal- Świętego w 2001 r., z okazji 1700 lat diaspory posłuchała wezwania, by
czącym o przetrwanie i o niepodle- chrześcijaństwa, do kraju przyjechali wracać na ojczyste ziemie, by kraj
głość nie można się dziwić. Ormianie z całego świata. Co ciekawe, nie dał się wynarodowić. To chyba
Zwłaszcza że Armenia się zmienia nie mogli się między sobą porozumieć, jedyny przypadek takich powrotów
– dziś to wygląda na starcie chrześ- bo mówili przeróżnymi językami, ale do totalitarnego kraju. Taką mamy
cijańskiego demokratycznego kraju jak przyszło odmówić „Ojcze nasz” po historię. Armenia była pierwszym
z dyktaturą postsowieckich muzuł- ormiańsku, to się okazało, że wszyscy państwem na świecie, które przyjęło
manów z Azerbejdżanu. to potrafią – nawet niewierzący. Wtedy chrześcijaństwo, niestety później
Rzeczywiście w ciągu 30 lat Arme- też po łacinie „Ave Maria” zaśpiewał zerwało łączność z Rzymem, stało
nia zrobiła bardzo dużo, by odejść od Charles Aznavour, wybitny, francuski się kościołem narodowym. Kraj był
sowieckiej spuścizny. Gdyby Zachód muzyk pochodzenia ormiańskiego. Jed- ustawicznie najeżdżany przez Per-
opowiedział się po stronie Armenii, to ność, jaką wtedy czuliśmy, była niesamo- sów, Bizantyjczyków, Arabów, Tur-
ona sama mogłaby zerwać z Rosją, ale wita. Tą drogą zapraszania Armenii na ków seldżuckich, potem osmańskich,
na tę chwilę Ormianie mają uzasadniony Zachód idzie papież Franciszek. Kościół w końcu Rosjan. Silna tożsamość na-
żal, że w czasie ludobójstwa i pogromów, ormiański jest kościołem narodowym, rodowa ukształtowała się w kościele
a potem podczas domagania się prawdy, apostolskim, który kulturowo i religijnie ormiańskim i w toku walk o przetrwa-
milczano na temat Armenii i spychano ją jest częścią wspólnoty chrześcijan i miał nie. Trzy czwarte Ormian tworzy
w izolację oraz w objęcia Rosji. wkład w kulturę Zachodu, a nie Azji. diasporę, której część trafiła także
Były jednak proarmeńskie gesty Skąd właściwie tak silna tożsamość, do Polski. Od 700 lat mamy dzięki
w Europie. która potrafi przetrać setki lat poza
własnym krajem? Także dzisiaj wi- królowi Kazimierzowi Wielkiemu
możliwość realizowania się jako
mniejszość narodowa, ale dodajmy,
że mniejszość lojalna Polsce.
12–18.10.2020 | 67 |
[email protected]
ŚWIAT | rozmowa |
Ale jak to jest, że Ormianie nie roz- udział. To jest ta nowa emigracja, stąd za ludobójstwo. W Polsce w 2005 r. na
topili się w narodach państw gospo- bardziej współczesny rodzaj łączno- wniosek trzech posłów ówczesnego
darzy. Żydzi mieli swoją odrębność ści z ojczyzną. Ormianie w Polsce PiS – Zbigniewa Ziobry, Michała
religijną, językową, obyczajową, są podzieleni jednak między dwa Ujazdowskiego i Marka Jurka – Sejm
tymczasem prawosławni, a więc wyznania. Katolicy, tacy jak moja przez aklamację przyjął uchwałę po-
chrześcijańscy kupcy z Kaukazu, rodzina, są częścią starej emigracji, tępiającą ludobójstwo Ormian. For-
mieli tysiące okazji i korzyści, by liczącej nawet setki lat. Jest też nowa malna kontra ze strony Turcji tego
stać się po prostu Rosjanami czy emigracja, czyli wyznawcy Kościoła nie powstrzymała i Polska stała się
Polakami. apostolskiego. Nie tylko nie ma kon- jednym z wielu krajów, które uczciły
fliktu między starymi a nowymi, lecz w ten sposób racje narodu ormiań-
Przytoczmy słowa abp. Józefa Te- więcej – ci pierwsi są pomostem do skiego. Na terenie Polski postawiliśmy
odorowicza, posła i senatora II RP, polskości dla tych drugich. Trzeba też już kilkanaście krzyży ormiańskich,
członka przedwojennej endecji, który pamiętać, że Ormianie, przyjeżdżając które mają tym większe znaczenie, że
powtarzał Ormianom, że mają dwie do Polski, nie zawsze mają obywatel- przecież diaspora nie ma swoich koś-
ojczyzny: Armenię i Polskę. Przy czym stwo Armenii, bo często przybywają ciołów w obcych krajach. Pierwszy
sam tej pierwszej nigdy nie odwiedził, tu z Ukrainy, Rosji czy nawet Uzbe- krzyż ormiański, z piaskowca, powstał
bo najpierw była turecka, a potem bol- kistanu, ale znam także np. rodziny przy kościele św. Mikołaja w Krakowie
szewicka, ale jako hierarcha zachował z Syrii. w 2004 r.
właśnie ten nurt rozwoju diaspory
wspierania państwa, w którym Kiedy byłem w Armenii, pytano Genealogia księdza także jest
się żyje, przy zachowaniu trady- mnie, czy nie zostanę tam na naturalna dla ormiańskich ro-
cyjnej tożsamości. Ormiańska stałe, ale ja się uśmiechałem, dów, wkraczających do polskiej
diaspora w Polsce jest o tyle spe- że nie znam nawet języka – moi historii.
cyficzna, że przyjęła unię z Koś- przodkowie przybyli do Polski Po przybyciu około 1600 r. na zie-
ciołem katolickim. Doszło do z Siedmiogrodu 400 lat temu mie Rzeczypospolitej moi przod-
tego, że Lwów był siedzibą trzech i choć przez pięć pokoleń kowie osiedlili się na Pokuciu, czyli
katolickich metropolii: rzymsko- zachowali język przodków, to pograniczu polsko-mołdawskim.
katolickiej, grekokatolickiej i or- dziś już niewiele nam z tego Zajmując się handlem, osiedlali się
miańskokatolickiej. Kiedy byłem pozostało po dwóch stronach rzeki Czere-
w Armenii, pytano mnie, czy nie mosz i tworzyli faktorie kupieckie,
zostanę tam na stałe, ale ja się Ostatnio premier Paszynian, mo- później się asymilowali. Wiem, że
uśmiechałem, że nie znam nawet bilizując społeczeństwo do oporu, jeden z tych moich przodków miał
języka – moi przodkowie przybyli przypomniał ludobójstwo z 1915 r. na imię Isak, czyli Izaak, i stąd jest
do Polski z Siedmiogrodu 400 lat Czy świadomość narodowa w Arme- nazwisko Isakowicz. Dodam, że
temu i choć przez pięć pokoleń nii tak żywo reaguje na wydarzenia Ormianie, tak jak Żydzi czy Tata-
zachowali język przodków, to dziś sprzed 100 lat? Mam wrażenie, że rzy, używali imion starotestamen-
już niewiele nam z tego pozostało. nawet Katyń w Polsce nie wywołuje towych, takich jak Izaak, Samuel,
już takich emocji. Dawid itd., co dodatkowo ich od-
Pytać o powrót do kraju czło- różniało od pozostałych mniejszo-
wieka, którego rodzina opuściła Tak jak Żydzi mają pamięć o Holokau- ści. Posiadali też odmienny alfabet,
ojczyznę pół tysiąca lat temu? ście, tak pamięć o ludobójstwie, które choć w toku zmian historycznych
było ćwierć wieku wcześniej, mobili- stawał się on dla diaspory coraz trud-
A mnie to pytanie właśnie nie dzi- zuje w dniu pamięci ofiar (24 kwiet- niejszy i coraz mniej potrzebny. Jeden
wiło, to jest specyfika naszej diaspory. nia) cały naród rozsiany po świecie. z moich prapradziadków był ostatnim
Dowodem na zaangażowanie w życie W wielu państwach to właśnie mniej- w rodzinie, który znał język ormiań-
wspólnoty, w której się żyje, przy za- szość ormiańska potrafiła zachęcić ski, natomiast już młodsze pokolenia
chowaniu odrębności są takie postacie władze do uznania wydarzeń z 1915 r. mówiły po polsku, choć uczestni-
jak Grzegorz Piramowicz, sekretarz czyły w nabożeństwach w liturgii or-
Komisji Edukacji Narodowej, Teodor miańskiej, w której używano języka
Axentowicz, wybitny malarz polski, staroormiańskiego. Mój dziadek był
czy mjr Walerian Tumanowicz, żoł- więźniem Mauthausen-Gusen tylko
nierz wyklęty zamordowany w 1947 r. dlatego, że był polskim urzędnikiem,
przez Sowietów. jego brat stryjeczny został zamordo-
wany jako polski nauczyciel w Sta-
Jak diaspora w Polsce wygląda dzi- nisławowie przez Niemców w 1941 r.
siaj? Polskość, ormiańskość, sam pan widzi
– to się bardzo przeplata.
Ostatnio oglądałem manifestację
Ormian Warszawy i sam się zdziwi-
łem, że blisko 500 osób brało w niej
| 68 | 12–18.10.2020
[email protected]
FILM TEATR MUZYKA LITERATURA
Fot. Piętka Mieszko / AKPA Na specjalne zamówienie
Polskiej Opery Królewskiej
Krzesimir Dębski stworzył
operę pt. „Hiob”, inspirowaną
dramatem Karola Wojtyły.
Koncertowe prawykonanie
dzieła odbędzie się
16 października
w warszawskiej
Świątyni
Opatrzności
Bożej
wzHcaziraosaibezy
12–18.10.2020 | 69 |
[email protected]
Z Krzesimirem Dębskim,
kompozytorem i dyrygentem,
rozmawia
Jolanta Gajda-Zadworna
Jak zareagował pan na propozycję Fot. Anna Abako / East News
Polskiej Opery Królewskiej (POK),
by na podstawie młodzieńczego Czas pandemii sprawił, że zamiast niej doświadcza cierpienia. Niektórzy
dramatu Karola Wojtyły pt. „Hiob” w historycznej dekoracji Teatru mierzą się z nim wcześniej, na różnych
napisać libretto i skomponować do Stanisławowskiego prawykonanie etapach swojego życia, inni dopiero
niego muzykę? opery „Hiob” odbędzie się w ogrom- przy jego nieuchronnym końcu. Ale
nej Świątyni Opatrzności Bożej. To jest też w tej postaci, w tragizmie jej
Krzesimir Dębski: Trochę się zdzi- dobre miejsce? losu, element nadziei. Cierpienia
wiłem, kiedy dyrektor POK – śp. Ry- Hioba zostają wynagrodzone. Do jego
szard Peryt – właśnie do mnie się z tym W tak dużym obiekcie 24-osobowa or- życia wracają pomyślność i szczęście.
zwrócił. Chociaż – jak się zastanowić kiestra i chór – czyli największy apa- Historię Hioba, tragicznie doświad-
– do roli kompozytora operowego rat wykonawczy, jakiego mogłem użyć czanego, a mimo to niezłomnego
przygotowywałem się już dość długo, w Teatrze Stanisławowskim – zmieści w wierze, przedstawił bardzo młody
pracując m.in. przy filmach takich jak się znakomicie. Oczywiście nie będzie człowiek.
„Ogniem i mieczem” czy „1920 Bitwa wystawienia scenicznego, w kostiu- Miał 20 lat, ale los już go mocno do-
Warszawska”. Z monumentalnymi mach. Zastąpi je wersja koncertowa. świadczył. Nie zapominajmy, że jego
historiami i muzyką rozbudowaną Karol Wojtyła nazywał „Hioba” dzieciństwo przypadało na czasy,
o chóry, z solistami i wielkim epickim dramatem o cierpieniu. „Greckim w których długo wygasały skutki
rozmachem. formą, chrześcijańskim duchem I wojny światowej. Do tego doszła oso-
i odwieczną treścią”. Jak pan od- bista tragedia – śmierć matki, potem
Pisałem też formy mniejsze (pio- czytywał ten tekst? ojca. I kolejna wojna. W roku 1940, gdy
senki) i lżejsze (m.in. musicale, za- Jestem już w wieku hiobowym, więc pisał „Hioba”, trwał już terror w Kra-
równo dla dorosłych, jak i dla dzieci). trochę w życiu przeżyłem. W historii kowie... Musiał być bardzo dotknięty
Sporo się tego nazbierało, jednak – nim mojej rodziny, szczególnie w pierw- nieszczęściem.
rok temu dyr. Peryt złożył oficjalne szej połowie minionego wieku, nie Jak pan pracował nad adaptacją
zamówienie – wysłuchał też moich brakowało dramatycznych, a nawet tekstu Karola Wojtyły?
symfonii do tekstów Sofoklesa (które tragicznych zdarzeń. Mam nadzieję, Ogromnie przydatne okazały się no-
sam adaptowałem); również z chórami że wpisane w los Hioba uniwersalne tatki i sugestie śp. Ryszarda Peryta,
i potężnym aparatem wykonawczym. przesłanie będzie dla naszych słucha-
czy czytelne. Każdy prędzej czy póź-
Mówi pan, że w kinie minął czas
kompozytorów orkiestrowych. Epi-
cką muzykę wyparły z ekranów pio-
senki i wszechobecna elektronika.
Czy w operze jest jeszcze miejsce
na muzyczny rozmach? Nawet gdy
scena jest tak kameralna jak w Ła-
zienkach Królewskich?
W Teatrze Stanisławowskim od czasu
jego otwarcia [w 1788 r. – przyp. red.]
grane były i opery barokowe, i nawet
klasycystyczne, ale z dzisiejszej per-
spektywy patrząc, na głównej scenie
POK niewiele jest przestrzeni. Przy-
stępując do pracy nad „Hiobem”, do-
wiadywałem się, ile instrumentów
zmieści się w orkiestrowym kanale
i jak duży chór może stanąć obok
śpiewaków. Pisałem muzykę, mając to
wszystko na uwadze. Nie przypuszcza-
łem, jakie obostrzenia, m.in. w skła-
dzie muzycznym czy liczbie widzów,
wymusi wirus.
| 70 | 12–18.10.2020
[email protected]
który kilkukrotnie tworzył montaże cony. Wieloznaczne imię, bo zło ma służą. Chcę go zaprosić na którąś
poetyckie na podstawie „Hioba”, wy- wiele postaci. z ostatnich prób. Zobaczymy, co po-
stawiając je potem w kościołach i fil- Co znaczy, że na potrzeby operowego wie, ale niczego nie uzależniam od tej
harmoniach, ale niezbędna była też „Hioba” stworzył pan swój „idiom opinii. Ja też, słysząc czasem, co on
selekcja materiału. Oryginalny tekst biblijny”? robi, nie do końca to rozumiem, ale
został napisany dla teatru rapsodycz- To wyobrażenie o muzyce czasów bi- szanuję.
nego. W jego przedstawieniach nie blijnych. Ale pokusiłem się też o syn-
było typowej akcji scenicznej, miały tezę tego, co wiem o muzyce dawnej. Czas pandemii wpłynął na zmianę
one charakter medytacyjno-recyta- Wprowadziłem odniesienia do mu- miejsca prapremierowego wykona-
torski. Tymczasem w muzyce liczy się zyki średniowiecznej, renesansowej nia „Hioba”, a czy dopisał jakiś kon-
rytm, tempo, odpowiednia narracja. czy barokowej. Takie fragmenty zde- tekst do tego utworu?
Dokonałem więc sporych skrótów. rzyłem ze współczesną warstwą, m.in.
Jednocześnie ośmieliłem się wpro- rytmiczną i harmoniczną. Sięgnąłem To, co się teraz wokół nas dzieje,
wadzić dodatkową postać. po różnorodne instrumentarium, by wpływa na zmianę optyki, weryfikuje
Kogo? historyczne brzmienia, np. lutni czy dotychczasowe priorytety. Jeśli wirus
Zakamuflowanego szatana, żeby zło teorbanu, móc połączyć z elektro- będzie się rozprzestrzeniać w takim
było wyraźniejsze. Opera dopowiada niką. Aż się boję, czy nie za dużo tego tempie, to wiele spraw, które jeszcze
treści. Poprzez strój, scenografię okre- wszystkiego jest. wczoraj wydawały się kluczowe i bu-
śla, kto jest kim. Na niewielkiej sce- Nie spytał pan o to swojego syna Ra- dziły ogromne emocje, może stracić
nie Teatru Stanisławowskiego nie ma dzimira? swoją wagę. Niezależnie od naszych
szansy na spektakularne akcje kostiu- Nie. Tworzymy odseparowani od sie- oczekiwań i planów.
mowe. W koncertowym wykonaniu bie, niezależni od wzajemnych ocen,
podpowiedzi scenicznej tym bardziej bo w trakcie pracy niczemu one nie Koncert z warszawskiej
nie będzie. Dlatego pojawił się Strą- Świątyni Opatrzności Bożej będzie
transmitowany w TVP Kultura.
Szczegóły na www.operakrolewska.pl
Chłodna noblistka z Long Island
Fot. Robin Marchant/Getty Images M ówiąc półżartem: w kilku znajomych do- college’ów i uczelni Nowej Anglii (Goddard College w Ver-
mach sięga się pewnie w tych dniach po mont, Columbia, Yale), pisząc, tłumacząc, wykładając
„Dzikie brzoskwinie”, świetny skąd- poezję.
inąd zbiór przekładów poetek amerykańskich, Niełatwo ją osadzić w „nurtach”, choć w chłodzie
zredagowany przez Julię Hartwig. Wydana i powściągliwości jej tonu, a jednocześnie gotowości
przez Sic! przed 17 laty antologia zdążyła już do wyznań, żalu w obliczu straty, ktoś doszuka się po-
trafić na wyższe półki i pokryć się delikatnym, krewieństw z Johnem Berrymanem, ktoś z Elizabeth
zdmuchiwanym teraz kożuszkiem kurzu. Ow- Bishop. Mam nadzieję, że nikt nie zrymuje jej (sama
szem sięgało się po nią nieraz, żeby sprawdzić coś
u tych najbardziej znanych: Bishop, Levertov, Glück pisze białym wierszem) z Szymborską. To zupeł-
Hirshfield (dwie ostatnie poetki rozpozna- nie inny ton, całkiem serio, choć i Glück sporo gra
walność w Polsce zawdzięczają w znacznej z mitologią. W jednym z kilku wierszy poświę-
mierze Miłoszowi). Ale Louise Glück? No conych Persefonie, z tomiku „Averno” (2006),
cóż, teraz przyjdzie się wczytywać w za- Hades porywacz buduje dla niej replikę świata,
mieszczone tam trzy jej wiersze, zanim z początku zalanego słońcem:
pojawią się pierwsze przekłady laureatki Pomyślał, że z czasem wprowadzi noc,
tegorocznej Nagrody Nobla w dziedzinie najpierw jako cienie chwiejących się na
literatury. wietrze liści,
następnie księżyc. Potem gwiazdy. Potem noc
Kto ciekaw biografii i stylu zachowań, bez księżyca i gwiazd.
bez trudu pewnie wpisze Glück w jedną Czekam na dużo polskich przekładów.
z możliwych formuł „amerykańskiej
poetki”: ciemnowłosa, szczupła, napięta jak Kończąc półżartem: a pomyśleć, że mogła
struna, wychowana w blokowiskach Long to być notowana wysoko na sztokholmskiej
Island, ciekawa natury, z rodowodem środ- giełdzie, od lat podgrzewająca lęk przed „dyk-
kowoeuropejskich (węgierskich, rosyjskich, taturą patriarchalizmu” Margaret Atwood! To
żydowskich) przodków, większość doro- dobrze, że poeci i poetki zwykle nie wykuwają
słego życia zawodowego przeżyła w kręgu sloganów, lecz mówią półgłosem.
Wojciech Stanisławski
12–18.10.2020 | 71 |
[email protected]
zaremba przed telewizorem
Wojna nie jest tu grzeczna
D obrze, że powstają takie seriale jak „Ludzie i bogo- nas do prawdy, choć po czwartym odcinku wciąż mam wrażenie, Reklama | 8/1020/F
wie” – o egzekutorach, którzy na zlecenie Armii że autorzy scenariusza – zmarły przed emisją Krzysztof Węglarz
Krajowej wykonywali wyroki śmierci. Miał go ro- i Wenanty Nosul – najstraszniejszych rzeczy nam oszczędzają.
bić dla TVP1 kto inny, skończyło się na Bodo Koksie, który
nawet mnie zdziwił jako wykonawca tego tematu. Był wszak Okupacyjna Warszawa wydaje mi się prawdziwsza niż te-
charakterystycznym specem od kina offowego, a to typowa atralne dekoracje w „Czasie honoru”. Chociaż zasadniczych
produkcja, przynajmniej w założeniu popularna, mająca przewartościowań nie oczekujmy – zresztą słusznie. System
przyciągnąć jak najszersze kręgi widzów. stworzony przez Niemców był systemem ustawicznej opresji,
gdzie każdy Polak wychodzący rano do pracy żegnał się z ro-
Kox zgodził na się na bycie twarzą projektu, o którym sam dziną na zawsze. Był też systemem ustawicznych upokorzeń.
mówi, że jest rzetelnym oddaniem racji Polaków w okupacyjnym To jest oddane. Bohaterowie mijają rikszą grupę Polaków
starciu z Niemcami. Myślę, że przy przesycie kinem wojennym, postawionych przez okupantów pod ścianą. Sami uchodzą
a może historycznym w ogóle, wciąż jest zapotrzebowanie na z życiem, ale tamtych nieszczęśników mijamy wraz kamerą
opowieść o mniej znanych epizodach ostatniej wojny. A choć i nawet nie poznajemy ich losu. Bo to była codzienność.
wyroki śmierci „w imieniu Polski podziemnej” pojawiały się na
ekranie, specyfika tej działalności i związanych z nią dylematów, Mankamenty? Kox powierzył główne role mało znanym
także moralnych, pozostawała gdzieś na marginesie. aktorom: Dawidowi Dziarkowskiemu („Dager”) i Jackowi
Knapowi („Onyks”). Znani występują w rolach mniejszych,
Także dlatego, że trzeba było choć odrobinę wyjść ze sche- czasem epizodach (kapitalny Lesław Żurek jako Igo Sym czy
matu szlachetnych, i tylko szlachetnych, konspiratorów. Egze- Sebastian Stankiewicz jako szmalcownik). To dobry zabieg,
kutorzy musieli być brutalni, mogli się pomylić. Mylić mogły a Dziarkowski i Knap są naturalni. Trochę mi jednak wciąż
się także podziemne sądy wskazujące
skazanych. Kox oparł historię na praw- brak motywu do zainteresowania ich lo-
dziwej grupie o kryptonimie Wapiennik sem – to była akurat mocna strona naiw-
(w serialu – Pazur). Na razie nie doszliśmy nego „Czasu honoru”. Oni się na razie nie
do przypadków najbardziej wątpli- zmieniają. Epizody z ich życia prywatnego
wych. Ale zasadniczy motyw jest są standardowe.
motywem zemsty – Łukaszowi Skądinąd tu także mamy sceny mało praw-
Adamskiemu skojarzyło się to dopodobne, jak akcja „Dagera” na Pawiaku.
z kinem Tarantino. „Dager” Nie znam dziejów Wapiennika, więc może się
morduje Niemców na własną mylę. Możliwe za to, że ciąg dalszy – to 13 odcinków
rękę. O mało nie zostaje za to – podważy moje poczucie niedosytu. Bo oglądać będę dalej,
zlikwidowany. Ale „Onyks” mimo wszystko z zaciekawieniem.
pomaga mu zyskać ostatnią
szansę, właśnie w roli prawnie Piotr Zaremba
umocowanego egzekutora.
Oglądamy galerię szuj po-
dejmujących współpracę
z Niemcami i próbują-
cych się obłowić. I to
jest już pewna nowość,
bo temu zasadniczo
poświęcona jest fa-
buła. Raz są to drobne
cwaniaczkizkresowym
akcentem, ale rzekomy
pułkownik „Kuzyn”,
grany przez majesta-
tycznego Mariusza Bona-
szewskiego, kreuje na swój
użytek całą fałszywą pod-
ziemną organizację. Wojna
nie jest tu grzeczna, co zbliża
| 72 | 12–18.10.2020
[email protected]
Gwarancja
spłaty limitów
faktoringowych
BGK
Wystawiasz faktury i obawiasz się, że kontrahent może spóźnić się z zapłatą?
Zależy Ci, by zapłacić za fakturę przed terminem płatności? Bank Gospodar-
stwa Krajowego wie, jak ważne dla funkcjonowania firm jest terminowe otrzy-
mywanie należności, dlatego teraz pakiet pomocowy BGK rozszerza się o ofertę
gwarancji, które ułatwią przedsiębiorcom otrzymywanie limitów faktoringowych
w bankach i firmach faktoringowych. Unikatowe w skali europejskiej gwarancje spłaty
limitów faktoringowych BGK, zabezpieczając nawet do 80% wartości przyznanego
limitu, pozwolą firmom utrzymać płynność finansową w czasach pandemii. Rozwią-
zanie działa w ramach Tarczy Antykryzysowej.
BGK LINIA 801 598 888 BGK.PL
[email protected]
W geście przestrogi
„Zatrute źródło” to tytuł nowej instalacji uznanego polskiego artysty Jerzego
Kaliny, ustawionej na dziedzińcu Muzeum Narodowego w Warszawie.
Instalacja, w której figura Jana Pawła II trzyma kamień nad czerwoną wodą,
wzbudziła wielkie emocje
Z Jerzym Kaliną rozmawia Goran Andrijanić
Pana instalacja wywołała bardzo do przodu. To jest prowadzenie dia- Ona nawiązuje do instalacji „La nona Fot. Andrzej Wiktor
mocne reakcje. Ale sztuka ma prze- logu z historią swoją, ale także innych,
cież taki cel. z wrażliwością innych ludzi, którzy ora” z Zachęty, z tą różnicą, że me-
sformułowali myśli o tym, co jest dla teoryt tam użyty jest w symbolice
Jerzy Kalina: Nie ma sztuki bez re- nich ważne teraz, ale co było również takim tworem natury, który przyla-
akcji. Sztuka istnieje dopiero wtedy, ważne kiedyś. Nie ma zamkniętych tuje z nieba, z kosmosu. Meteoryt,
kiedy jest kontakt z obiektem sztuki. książek. Te źle napisane też są świa- który pokonuje miliony kilometrów,
Kiedy muzeum jest zamknięte, powie- dectwem minionego czasu. Tak samo jest okruchem w kontekście wszech-
szonych tam obrazów zwyczajnie nie jest z pracami plastycznymi z wszyst- świata, ale zaczyna być wielki, kiedy
ma. One dopiero wtedy są, gdy poja- kich dziedzin. staje się zabójcą choćby jednego czło-
wiają się ludzie. Wtedy dochodzi do wieka. Dlatego ten moment ugodzenia
interakcji i wymiany energii. To pro- Oczywiście są takie, które się wy- papieża jest przez Cattelana wykal-
ces, który jest warunkiem, aby nazwać piętrzają, osiągają ten najwyższy po- kulowany, intencjonalnie mający na
go sztuką. ziom odkrycia tajemnicy. Dlatego ja celu zdeprecjonowanie wielkości Jana
uważam kamień za taką zamkniętą Pawła II i jego dzieła. Dzieła, które
Dlatego najgorszą rzeczą dla arty- ukrytą tajemnicę. W pierwszym przyniosło przemiany w skali świata,
sty jest brak reakcji i obojętność. Dla pomniku katyńskim w Podkowie ale są siły, które chcą powstrzymać te
mnie sztuka bez emocji nie istnieje. Leśnej użyłem kilkunastu kamieni, przemiany poprzez atak na papieża.
Wtedy jest to sztuka konceptualna. które zostały rozłupane, a w środku
Jest zresztą taki kierunek w sztuce, znalazły się nazwy miejsc pamięci Dlatego pojawia się w stosunku do
kiedy dzieło nie powstaje. Powstaje „ciszą strzeżonych”, bo dopóki były nas opór, ponieważ Polska w tej części
tylko idea. zamknięte, czekały na odkrycie, Europy stała się, można powiedzieć,
na ten czas, kiedy mogliśmy zacząć takim ostatnim szańcem, gdzie kulty-
Najgorszy stan dla mnie to obojęt- mówić o Katyniu. Potem zaczął się wujemy naszą duchowość, tradycję,
ność na to, co robię. Coś mówię, a nikt cały cykl kamieni, które wystąpiły liturgię i obrzędy – tego, co buduje
mnie nie słucha. Tu są moje przemy- w innych realizacjach, tak jak w przy- człowieka i jego godność.
ślenia, emocje. Pewien profesor na- padku grobowca różańca ks. Jerzego
pisał, że Kalina ma sklerozę, bo robi Popiełuszki. Jan Paweł II przywołał Ducha
swoje prace w reakcji na dzieło, które Świętego!
powstało 20 lat temu… Trzeba pamiętać, że już od 1971 r.
tworzę akcje, zdarzenia, które są zinte- Nie jest to przypadek, kiedy przy-
Chodzi oczywiście o „La nona ora” growane z przestrzenią albo są krytyką latuje meteoryt, wpada przez wiel-
Maurizia Cattelana, dzieło, które tej przestrzeni, bo są z nią w zgodzie kie okno Sali Matejkowskiej i trafia
było wystawione w Zachęcie 20 lat albo się z nią mocują. To miejsce styku tam w Jana Pawła II – a dzieje się to
temu. O figurę Jana Pawła II przy- i krzyżowania się realności, tej zasta- w Polsce w takim miejscu, jakim jest
gniecioną meteorytem. nej, z realnością moją, kreatywną. świątynia sztuki. Zachęta w Warsza-
wie jest ważnym azylem dla obrony
Tak. Znam artystów, którzy nawią- I o jakie krzyżowanie chodzi panu sztuki i naszego rodowodu. Stało się
zują do sztuki Egiptu czy Etrusków, w tej nowej instalacji? to też w czasie, kiedy w Polsce zaczęły
Indian czy Aborygenów, a więc cofają się przemiany, którym patronował pa-
się tak daleko, lecz jednocześnie idą pież, nasz przewodnik, pasterz wspól-
| 74 | 12–18.10.2020
[email protected]
Instalacja „Zatrute źródło” noty polskiej. Zarówno wtedy, jak
na dziedzińcu Muzeum Narodowego i dziś działania przeciwników dążą do
w Warszawie i jej twórca Jerzy Kalina obalenia mitu Solidarności i doprowa-
[email protected] dzenia do totalitarnego celu, którym
byłoby zniszczenie wiary i Kościoła
w Polsce.
I ten projekt trwa do dziś?
To była przemyślana i konsekwentnie
kontynuowana próba pomniejszenia
tego, co dla Polaków jest najważniej-
sze – niepodległość i solidarność. Po-
jawił się człowiek, który nas podniósł
z półżycia, półsnu, z letargu.
Potem był stan pokoju, wiary
i wyobraźni, która zaczęła dopiero
coś budować po dekonstrukcji
czerwonej inwazji, która opano-
wała Europę i dużą część świata,
a nazywała się komunizmem.
Była to bolszewia, która narzu-
cała jeden kolor flagi. Czer-
wony kolor z sierpem i młotem
miał zapanować nad światem.
A papież powiedział „nie” i nie
pozwolił na rozdzielenie sfery reli-
gijnej od polityki, bo nie można tego
rozdzielać.
Kiedy się modlę, jestem w świecie
modlitwy, ale kiedy maluję, rzeźbię,
to gdzie jestem? Ja nie zamierzam
się modlić do czerwonej wielkiej
płachty, która w mojej instalacji jest
teraz zatopiona, ale próbuję wynu-
rzyć się ponownie. Papież w mojej
instalacji nie rzuca kamieniem
w człowieka, lecz zamiera w geście
przestrogi.
Chciałem właśnie o to zapy-
tać, ponieważ pojawiły się
oskarżenia, że „papież rzuca
kamieniem”.
On tym gestem okazuje nam swą
siłę, charyzmę, gotowość niesie-
nia pomocy. Papież zmierzał do
jednoczenia. Ci spod tęczowej
flagi także mówią o miłości, ale
depczą znaki pojednania. Oni
działają, można powiedzieć,
jak terroryści. Korzystają
z tego, że staliśmy się kra-
jem demokratycznym, że
możemy bardzo wiele, ale
jednocześnie mają swoich
popleczników, którzy ich
12–18.10.2020 | 75 |
„La nona ora” Maurizia Cattelana. Fot. ALAIN JOCARD/AFP/East News
Instalacja wystawiona 20 lat temu
finansują, i to daje im siłę oddziaływa- Chodzi o źródło, które jest początkiem 9/0120/F
nia, bo mają zaplecze. dobrego, ale też złego. Źródła i wody w Zachęcie
bywają zatrute, i to nawet specjalnie
Żyjemy w momencie zastraszania, zatruwane, jak w czasie wojen. szyński, który urzeczywistnił ideę
a ci, którzy to robią, posługują się sym- Instalacja Cattelana była próbą za- wędrującego obrazu Matki Boskiej
boliką religijną. Tęcza jest pięknym trucia naszego źródła, którym był Częstochowskiej. A kiedy komuniści
symbolem przymierza i jedności Boga i został papież oraz jego dzieło. To, co aresztowali obraz, po Polsce pielgrzy-
z człowiekiem. To łączy. Tymczasem teraz obserwujemy, to działania ma- mowały puste ramy. Ta decyzja była
oni, używając tego symbolu, dążą do jące ten sam cel. Wierni bez swojego dla mnie szczytem przenikliwości,
skonfliktowania, dążą do tego, aby się przewodnika, wspólnota bez pasterza inteligencji, wrażliwości teologicznej
polała krew. rozpierzcha się. I to się w tej chwili nie- i artystycznej. My artyści nie stworzy-
stety dokonuje na naszych oczach. liśmy tak przejmującego znaku wiary.
To jest wzbudzanie lęku. Papież Komuniści bali się tych pustych ram.
wołał: „Nie lękajcie się!”. Kontynuował W tej chwili?
to przesłanie ks. Jerzy Popiełuszko, Tak. Obserwujemy nasilenie i eskala- A dziś są tacy, którzy w pochodach,
nawołując, aby zło dobrem zwycię- cję, próby unieważnienia zasług Jana które nazywam waginaliami, wulgar-
żać. My jesteśmy w tym momencie Pawła II. Odprowadza się go gdzieś na nie profanują nasze świętości. Czerpią
w sytuacji ryzyka. Wyglądało, że za- pobocze, w niepamięć. To jest próba pomysły i obrazy ze sztuki sakralnej,
czniemy coś konstruować na dłużej jego zmarginalizowania. A żyjemy która owszem, często jest odpustowa
i lepiej. Okazuje się jednak, że istnieją w czasach, kiedy jego dziedzictwo a nawet kiczowata, ale ten kicz zawsze
siły destrukcji, które prowadzą do jest nam bardzo potrzebne. Wierni był i jest obecny. U Cattelana również.
konfrontacji. muszą wystąpić wyraźnie, w sposób Leżący papież to kicz. To nie jest
„Źródło” prowadzi nas do wody jako taki, który znowu będzie afirmować rzeźba, to kukła, poprzez wizerunek
symbolu. To jeszcze jeden element wartości Jana Pawła II. Także tego, której autor chciał przedstawić obraz
często wykorzystywany w pańskich czego dokonał prymas Stefan Wy- dewocyjnej Polski. Kompletny brak
instalacjach. metafizyki, transcendencji.
Nie chciałem, aby papież wyglądał
u mnie tak jak u Cattelana. U niego Jan
Paweł II wygląda jak figura z Muzeum
| 76 | 12–18.10.2020
[email protected]
Madame Tussaud. Nie da się ukryć którzy przed nami sformułowali raźni. Wydaje mi się, że jestem cały
tego, czego dokonał Jan Paweł II, ale swój etos.
można usiłować to umniejszyć, ska- Tyle że pan, słuchając swojego głosu, czas otwarty na to, co się dzieje wokół
rykaturyzować. To jest taka gra. Każdy ma sporo kłopotów. Cały czas trwa mnie i co usiłuje we mnie dokonywać
z nas stoi dzisiaj przed decyzją, że albo walka z pomnikiem Smoleńskim, przemian. Nie straciłem swojej indy-
będzie krystalicznym źródłem, albo Bitwą Warszawską, a teraz z pana widualnej busoli i poruszam się zgod-
Czajką, która cały czas wylewa się ostatnią instalacją. Dlaczego? nie z nią.
w Warszawie.
Powiedział pan, że jego akcje „nie Chodzi o to, że jestem dla nich czło- Jestem artystą, który stworzył swój
mają sensu, jeśli nie odwołują się do wiekiem niewygodnym, bo nie jestem dekalog postępowania oparty na głów-
bieżących zdarzeń”. Czy to nie grozi utrwalaczem władzy, nigdy nie two- nym dekalogu, a swoją sztukę określi-
zbanalizowaniem sztuki? rzyłem sztuki związanej z propagandą. łem wyrażeniem „nawigacja sztuki”.
Powiem szczerze, banalne jest też To ja kieruję, wytyczam sobie pewne
powiedzenie, że sztuka, aby była coś Część ludzi w III RP doszła do wnio- przestrzenie i zadania, które prowadzą
warta, powinna być internacjonalna sku, że należy wykluczać ludzi, któ- do odkrycia tego, co zaskakuje nawet
i ponadczasowa. Trzeba po prostu rzy tworzą w przestrzeni sacrum dla mnie samego. Ciągle coś mnie frapuje,
podjąć decyzję. Czy zgłębiam tajem- przestrzeni sacrum. Ale pojawia się interesuje. Znam artystów, którzy nie
nice koloru, czy zgłębiam tajemnice dziś jeszcze jeden problem w świecie ruszyli się ze swojej wsi, a kompono-
relacji człowiek – człowiek, człowiek korporacji. Dobry artysta to ten, który wali tak, że słuchał ich cały świat. A są
– Bóg. Jako artysta chcę demasko- jest skuteczny i który pracuje dla nas. i tacy, którzy jeżdżą po całym świecie,
wać stany pozorne, stany kłamstwa, a nikt nie chce ich słuchać. Cała tajem-
kiedy u podstaw jest tylko chęć zdo- Trudno mi powiedzieć, czego oni nica polega na tym, aby nie porzucić
bycia tego, co materialne. Słuchać mi zazdroszczą. Ja mam 76 lat i wielu podstawowych zasad dekalogu. Kiedy
swojego głosu, ale także głosu tych, artystów w tym wieku już nie żyje, a ja dzisiaj widzę, jak Polska zanurza się
w tej chwili projektuję takie obiekty, w tym polityczno-pseudoartystycz-
których młodzi nie są w stanie zapro- nym bełkocie, to czekam na koniec
jektować, bo nie mają takiej wyob- tej pandemii…
REKLAMA
[email protected]
3 miłości
Zaczynamy
ofensywę
K owalski nad morzem, obok – Polacy widzą, jakich spustoszeń doko- Robert Tekieli
Janusza zadowolona Grażyna, nał na Zachodzie marksizm kulturowy.
dzieci bawią się w piachu no- skuteczność i zysk. Uwielbienie czło-
wiutkim smartfonem. Pięć lat temu Co więcej, wspólnota wiernych w na- wieka, który zapomniał o Bogu, i inne
odwrócono wektory polskiej polityki. szym kraju się budzi. Kościół to najsil- liberalne oraz marksistowskie wierzenia
Nieuchronny upadek kraju został po- niejszy element społeczeństwa obywa- opanowały kulturę. Polacy na zagroże-
wstrzymany. Dziś już najbogatsi nie telskiego. Pierwotny wobec państwa, nie reagują wysiłkiem duchowym. I ma
grabią najuboższych. Jest godnościowe uniwersalny i globalny. I Kościół w Pol- on już wymiar społeczny. Uczestniczę
500+, pierwsi skorumpowani siedzą sce oddolnie zaczyna reagować na rozpo- od dwóch miesięcy w nabożeństwach
w aresztach. Połowa roboty wykonana. znane już zagrożenie. Powstają kolejne pierwszych piątków i sobót w Niepoka-
Tylko połowa, bo wyzysk został ograni- akcje, takie jak milionowy Różaniec do lanowie. Na październikowej sobotniej
czony, ale bez duchowej rekonkwisty Granic, ale co ważniejsze, powstają też mszy przywitanie wszystkich pielgrzy-
Polsce dalej grozi moralny i duchowy ruchy i wspólnoty. mek i wspólnot, głównie różańcowych,
upadek. Jarosław Kaczyński musi po- parafialnych, męskich, żeńskich i„bran-
wściągnąć swoich. Szarpnąć lejcami, Różaniec biorą do ręki mężczyźni. żowych”, które przybyły do sanktuarium,
potrząsnąć tymi, którzy we władzy wi- To nowość w historii naszego Kościoła. trwało dziesięć minut z okładem.
dzą kasę, a boją się jedynie siły. Ale jest Najbardziej chyba spektakularni są Wo-
coś o wiele gorszego od arogancji władzy, jownicy Maryi, coraz potężniejszy ruch W Niepokalanowie od miesiąca trwa
morderczej dla partii, która doszła do Only4Men, którym opiekuje się były też modlitewno-pokutna Kampania
władzy pod hasłami odnowy moralnej. mistrz karate ksiądz Dominik Chmie- Różańcowa. Walka o triumf dobra w na-
Jest coś, co najmocniej rani serce Boga lewski. Mówi oczywiste dla każdego ojca szych rodzinach, ojczyźnie i na całym
– Kościół nieoczyszczony ze zła. Ojcowie rzeczy: mężczyzna musi być dziś wojow- świecie. Jest jeden warunek przynależ-
biskupi! Zło pedofilii trzeba wypalić go- nikiem. Jeśli nie będzie walczył z grze- ności: regularna modlitwa różańcowa.
rącym żelazem. Chorzy kapłani, krzyw- chem, jeśli nie będzie walczył o dzieci Uczestnicy Kampanii Różańcowej są
dziciele dzieci, muszą zostać wydani i żonę, zginie on i rozpadnie się jego objęci ochroną duchową i korzystają
przez was w ręce sprawiedliwości. A ci małżeństwo, a dzieci pójdą na zatracenie. z duchowego arsenału franciszkanów,
hierarchowie, którzy kryli przestępców Ciśnienie przenicowanej przez rewolu- wyposzczonego, wymodlonego i wy-
w sutannach, muszą ponieść surowe cjonistów kultury jest już dziś w Polsce cierpianego w jej intencji. Uczestnictwo
konsekwencje. absolutnie nie do odparcia. Dziecko bie- w kampanii można zgłosić poprzez
rze do ręki komórkę i dostaje pornografię stronę niepokalanow.pl, mailowo: po-
Jeśli polski Kościół się nie oczyści, dostępną w skali, o której dotąd nikomu [email protected], lub listownie:
czeka go upadek. A Polska podzieli los się nie śniło. Dostaje kakofonię bodźców Niepokalanów, Kampania Różań-
zdechrystianizowanych w dekadę Irlan- iemocji,nadktóryminiejestw stanieza- cowa, ul. św. Maksymiliana Kolbego 5,
dii czy Malty. Konsekwencji tej tragedii panować niejeden zrównoważony i ufor- 96-515 Teresin.
nawet nie chcę sobie wyobrażać. Prawdą mowany już dorosły. Przyciągane jest
jest, że prawica kulturowa ma w Polsce przez najniższe przyjemności, najprost- Bronią w tej walce duchowej o Polskę,
o wiele lepszą sytuację niż w większości sze wzmocnienia prowadzą je w pustkę rodzinę i Kościół są, oprócz modlitwy,
krajów zachodnich. Ale wynika to z po- znieprawionej kultury. Dziecko staje się Eucharystia, post i dobrowolnie przyjęte
zycji polskiego Kościoła. Przez 30 lat łupem ludzi, którzy dla centa zysku są cierpienie.Równieżw twojejintencji,je-
stał się słabszy, niż był w PRL, kiedy był gotowi zrobić wszystko. I sprzymierzo- śli tego potrzebujesz.
naturalnym miejscem ucieczki, ale dalej nych z nimi ideologicznych zielonych
jest gigantem na tle Kościołów Starej Eu- i tęczowych misjonarzy.
ropy. Polska prawica obyczajowa ma więc
jeszcze u nas przewagę popularności, ma Tak, wyzysk ludzi słabych został w Pol-
przewagę czasu. Ma też łaskę dystansu sce powstrzymany. Ale w kraju szerzą
się pogańskie kulty, ekoreligie, sekty
gender/LGBT, zostały też ubóstwione
| 78 | 12–18.10.2020
[email protected]
Wojna CYWILIZACJI
wyjazdy do biduli), odpowiedzialności za Polskę (budowanie
struktur władzy w Duszpasterstwie Akademickim z prezy-
dentem, premierem itd.), nauka gotowania czy przygotowania
do małżeństwa (tak zwane kursy antymałżeńskie).
Wiele osób chciało wystąpić w naszym filmie, wiele z wy-
stępujących płakało podczas nagrania. Masz przed sobą do-
rosłego mężczyznę, mocno po pięćdziesiątce, i na pytanie,
jak jego życie wyglądałoby bez księdza Stanisława Orzechow-
skiego, on zaczyna płakać i przez dłuższy czas nie może się
uspokoić – puentuje Magda Piejko.
Czy trzeba czegoś więcej, by chcieć obejrzeć film „Orzech
– zawsze chciałem być wśród ludzi”?
„Jak śni mi się goła baba, to wiem, że wszystkopopKULTURA
w porządku, ale jak kardynał, wiem, że będą
kłopoty” – tak od księżowskiej mowy ucieka 81-letni dziś Wbrew zapowiedzi sprzed tygodnia jednak nie napiszę już POPKULTURA
ks. Stanisław Orzechowski, człowiek legenda, wrocławski więcej o nowym przygodowym filmie Netflixa zatytuło-
duszpasterz akademicki, kapelan wrocławskiej Solidarno- wanym „Enola Holmes”. Wszystko napisała bowiem o tym POPKULTURA
ści, główny przewodnik Pieszej Pielgrzymki Wrocławskiej. feministycznym manifeście „Gazeta Wyborcza”: w „Enoli”
Film o nim zdobył właśnie Złoty Opornik dla najlepszego „Sherlock Holmes to umięśniony przystojniak”. Wiadomka:
polskiego obrazu dokumentalnego na Festiwalu Niepokorni ideał feministek.
Niezłomni Wyklęci. – Orzech jest postrzegany jako wyjąt-
kowy z wielu względów – niezwykłego poczucia humoru, Populacja Ziemi dzieli się na tych, dla któ-
fenomenalnej pokory, dystansu do siebie samego, otwarto- rych sukienka dla mężczyzny jest „przeła-
ści na drugiego człowieka, silnej, mistycznej więzi z Panem mywaniem toksycznych stereotypów płciowych”, i na tych,
Bogiem czy też wzoru męstwa dla tysięcy osób, szczególnie którzy uważają, że o płci zdecydowała już raz na zawsze
mężczyzn, którym zastępuje ojca – powiedziała mi Magda natura. Jedna z największych marek modowych na świecie
Piejko, współreżyserka dokumentu obok Damiana Żuraw- wprowadziła właśnie na rynek sukienkę inspirowaną kul-
skiego. – Studenci przychodzą do niego, usłyszą coś zaska- turą grunge’u z lat 90. XX w., która „w delikatnych kolorach
kującego, prostego, a jednocześnie bardzo otwierającego i nie odzwierciedla ideę płynności […], przełamując toksyczne
wiadomo kiedy orientują się, że stoją już razem z Orzechem stereotypy, które kształtują męską tożsamość płciową”. Gucci
naprzeciwko Chrystusa. To doświadczenie żywej wiary w tym walczy ze „stereotypami”, licząc sobie za sukienkę dla męż-
duszpasterstwie jest niesamowicie silne i jest punktem od- czyzn 1,7 tys. funtów.
niesienia – punktem, do którego się wraca, zwłaszcza przy Drodzy włoscy projektanci, istnieją dwie płci i pisząc to,
jakichś życiowych zawirowaniach. stwierdzam fakt. To nie opinia. Nikim w ten sposób nie po-
Orzech zaraża swoją bezpośredniością i silnym poczuciem gardzam ani nie przydaję nikomu cierpienia. Organizm czło-
własnej wartości, takim silnym przekonaniem, że Pan Bóg wieka produkuje tylko dwa rodzaje gamet – w zależności od
stworzył go właśnie takiego, z całym jego arsenałem trudnej płci: męskie i żeńskie. Nie istnieje trzeci typ gamet i nawet
czasami osobowości, w jakimś celu. Gucci tu nie poradzi.
Orzech wymyśla często ludziom śmieszne ksywy, odnaj-
duje z nimi ich powołania, spotyka się z nimi od razu na głę- Robert Tekieli
bokim poziomie – tam, gdzie ich najbardziej boli, i jakoś stara Polskie Radio
się tam wpuścić Pana Boga. Zaraża ludzi swoim autentyzmem
i wiele osób, już po studiach, nosi go w sobie. 12–18.10.2020 | 79 |
Pytanie: „Co by Orzech na to powiedział?”, które się czę-
sto pojawia w głowie każdego z nas, jego wychowanków, jest
pytaniem o stanie w prawdzie wobec siebie samego, wobec
godności drugiego człowieka, wobec talentów, których nie
powinniśmy zaprzepaścić, wobec sensu życia czy zgodności
z głosem serca jakkolwiek górnolotnie by to zabrzmiało.
Dla Orzecha zawsze bardzo ważne było budowanie mię-
dzypokoleniowej wspólnoty, otwarcie na biednych (słynne
[email protected]
Czytanie jako sp
Bruno
i Michaił
Wojciech Stanisławski Być może należałoby wydzielić w księgarniach osobne półki
– dla „biografii popularnych” oraz „biografii dociekliwych”?
T o karkołomne zestawienie, bo zór do jednego gatunku, do jak różnych Ficowskiego, korzysta z pozostawio-
na pozór różniło ich niemal odbiorców są one adresowane. nego przezeń archiwum. „Epoka ge-
wszystko: król życia i człowiek nialna” rzetelnie dokumentuje mniej
„wewnętrznie przygarbiony”, lekarz Marietta Czudakowa była dla pamięci znane strony biografii Brunona: jego
i nauczyciel bez dyplomu, żonkoś i za- o Bułhakowie tym, kim dla pamięci niełatwą sytuację rodzinną, starania
przysięgły kawaler, dandys i ofiara de- o Schulzu Jerzy Ficowski – tylko bar- o ukończenie studiów, nieznane związki
presji, goj i Żyd (w czasach, gdy miało dziej: począwszy od lat 60., w czasach, z kobietami. Ciekawe jest odtworzenie
to ogromne znaczenie dla pozycji spo- kiedy naprawdę było to źle widziane, gro- sfery emancypującego się, galicyjskiego
łecznej, samooceny, perspektyw). Ale madziła, wypraszała, wszelkie możliwe mieszczaństwa o żydowskich korze-
czy rzeczywiście? Niemal rówieśnicy relacje od osób, które bodaj zetknęły się niach: jednako odlegli od chasydyzmu
( jeden w chwili śmierci miał 50 lat, z pisarzem. „Życie nieoczywiste” jest bio- i od polskich emocji zbiorowych, pozo-
drugi – 49), urodzeni w belle epoque grafią totalną, odtwarzającą setki relacji stawali wykorzenieni, zawieszeni mię-
(1891 i 1892), którą na ich oczach stargały – przyjaźni, współpracy, flirtu, zawiści dzy Wiedniem, Berlinem a Lwowem.
wielka wojna i rewolucje. Obaj z poczu- – dociekającą związków między najdrob- Ilekroć jednak autorka usiłuje opisać tło
ciem niespełnienia, obaj w cieniu wiary, niejszymirealiamiżyciaBułhakowaa ich historyczne, ponosi porażkę: „W sierp-
że „rękopisy nie płoną” (pierwszy obie- odzwierciedleniem na stronach „Mistrza niu 1920 roku w Warszawie dochodzi
cał to sobie i czytelnikom; najważniej- i Małgorzaty” – i mimochodem niejako do ważnego starcia polskich sił zbroj-
szego rękopisu drugiego szukamy do odtwarzającą dramatyczną rzeczywi- nych z nacierającą na zachód Armią
dziś), rękopisów obu trzeba by szukać stość narastającego stalinizmu. Narracja Czerwoną. Pod przewodnictwem [sic!
w tajnych rosyjskich archiwach. Obaj Czudakowej bywa niedoskonała, chro- – WS] marszałka Józefa Piłsudskiego
padli ofiarą totalizmów, choć pierwszy powata, niektóre hipotezy stawiane są rozgrywa się Bitwa Warszawska zwana
był przez system tylko (tylko?) poniżony zdecydowanie na wyrost: ta książka to przez cywilów Cudem nad Wisłą…”.
i zamilczany, drugi skończył z gesta- zmaganie z bezmiarem faktów.
powską kulą w głowie. Obaj rozwijali Wygląda na to, że lepiej pisać z pasją
wizje sabatu, tańca, balu, marzyli o dio- Anna Kaszuba-Dębska odwołuje niż z ambicją popularyzacji.
nizjach. Wersów ich autorstwa nie da się do relacji zgromadzonych przez
się zapomnieć, ich historię przyszło Anna Kaszuba-Dębska, „Bruno. Epoka genialna”,
mozolnie odtwarzać po latach milcze- Marietta Czudakowa, „Michaił Bułhakow. Znak, 2020
nia, śmierci, strachu. Michaił Bułhakow Życie nieoczywiste”, tłum. Margarita Bartosik,
i Bruno Schulz.
Wydawnictwo Akademickie Sedno, 2020
Do postawienia tych dwóch życio-
rysów obok siebie nie skłania mnie ani
niełatwy los recenzenta, który w obli-
czu jesiennej klęski urodzaju wydaw-
niczego może drukować swoje uwagi
tylko raz na dwa tygodnie, ani poszuki-
wanie efektownego kontrastu. Wydane
właśnie biografie Michaiła i Brunona
doskonale pokazują po prostu, jak róż-
nie pisać można książki należące na po-
| 80 | 12–18.10.2020
[email protected]
ort ekstremalny
Kanadyjska sprężyna Opony cienkie
jak barszcz
Z upełnie inne, może bardziej dumne jest wędrowa-
nie w bieli zim warszawskich Pawła Dunina-Wąso- P oeta, eseista, tłumacz (z rumuńskiego), literaturoznawca,
wicza. Miałem już okazję pisać o „Praskim przewodniku redaktor i literaturoznawca z UJ – każdy z nich pragnie
literackim”, od dłuższego czasu kartkuję przewodnik przecież wstać od biurka, przeciągnąć się, zażyć ruchu, pędu,
mokotowski, obszerniejszy od poprzednich. Strach wysiłku, tym bardziej może, gdy jest w tylu funkcjach jedną
wyobrazić sobie rozmiary „Śródmiejskiego”, który też osobą, tym bardziej może, gdy ciążą mu nie tylko godziny
ma pewnie szanse się ukazać, skoro pieczę nad serią spędzone nad dziejami awangard środkowoeuropejskich, ale
objęła fundacja Hereditas, pewniejszy może wydawca i niechciane może parantele. Ale kto wie, czym w pierwszej
od włodarzy poszczególnych dzielnic. kolejności kierował się dr Jakub Kornhauser: może przede
wszystkim szło o radość pędu, mknięcia pod górę „niczym yeti
Zamysł autora, różny od zwyczajowych „przewod- na jednośladzie”? Dość, że nie tylko zjeździł na rowerze cały
ników literackich po miastach”, bardzo przekonuje: Wielki Kraków, od Kocmyrzowa po Swoszowice, od Bieżanowa
Dunin-Wąsowicz opisuje przede wszystkim lokali- po Łobzów, ale i opisał to dla portalu Małopolska To Go, i można
zacje, które pojawiły się w konkretnych utworach teraz pędzić z pysznym przewodnikiem podobnym prozom poe-
literackich – w prozie, w liryce, w rapie – ale znalazł tyckim. Kto da radę, trzymając kierownicę jedną tylko ręką, kto
też miejsce dla „mokotowskich” pisarzy, związanych nie da, siedząc w fotelu.
z nimi wspomnień i anegdot. Oczywiście, stąd wy-
dzwaniał Broniewski, tu rezydował Wańkowicz, ale Są te trasy opisane stylem, który nieraz osuwa się, niczym
też za sprawą tej dzielnicy do wyobraźni czytelni- koło na błotnistym zboczu, w manierę; nieodmiennie pisane na
ków literatury polskiej trafiły lokalizacje podniosłe, długim, bardzo długim oddechu, a przy tym, rozumiecie, dia-
zapomniane i zdumiewające: Pole Mokotowskie logicznie, w trybie apostrofy do czytelnika, jest to chwyt może
(formalnie, wedle dzisiejszych podziałów admini- nie aż tak oryginalny i trudny, może po kilku rozdziałach nieco
stracyjnych, stanowiące dziś część Śródmieścia), nużący, ale urozmaicają go bryzgi kryptocytatów, od Leśmiana
wytwórnia filmowa na Chełmskiej, i miejsca, które po skandowania piłkarskie, a co więcej, co i raz zalśnią, niczym
powstały (lub zyskały na znaczeniu) dopiero w III RP: klipsy odblaskowe na szprychy, uszczypliwości i sarkazmy pod
Mordor, Galmok, Czerska. adresem tromtadracyj i kapliczek, no, ale w Krakowie pewnie
nie sposób inaczej, większość tych szpilek jest misterna niczym
Ten klucz lokalizacji idący, niczym zdjęcie tomo- szybki zwrot kierownicą, raz tylko autor wali w dobrą zmianę
graficzne, w poprzek epok, gatunków, podziałów ga- grubo niczym Królak pompką, ale co robić, różne rzeczy lu-
tunkowych czy politycznych, okazuje się niesłychanie dziom ciążą. Poza manierą i pompką jest jednak jeszcze proza,
odświeżający, wyrywający nasze myślenie o literaturze krajobraz i Kraków, a wszystko to doskonale dynamicznie, z żar-
z przyzwyczajeń, z kolein mentalnych. Otwieram na tobliwą powagą, z homerycką hiperbolizacją opisane, „halibucie
chybił trafił rozdział „Park Dreszera i okolice”, a w nim: płaskie miasto” i zbocza przyrównane do Nanga Parbat, czyta się
„Uczta Baltazara” Brezy, „Sanitariuszka Małgorzatka” to, mówię wam, i nogi przebierają już do Krakowa bicyklowego
Mirosława Jezierskiego, Bartelski, Stawiński, ba, Przy- niczym do oberka w Bronowicach i chciałoby się tylko, żeby
manowski! – ale zaraz już Zofia Bystrzycka, peerelow- poeta przewodnik trafił kiedyś do Bydgoszczy, do Trójmiasta,
skie kryminały, czytadło Marii Nurowskiej – i „Czas do Augustowa – znajdziemy mu i tam premie górskie.
niedokonany” Bronisława Wildsteina. Literatura,
o czym raczą zapominać wzmożeni publicyści, jest
jedna. Na szczęście.
AUTOPROMOCJA Jakub Kornhauser, „Premie górskie najwyższej
kategorii”, Książkowe Klimaty, 2020
Nicolas Dickner, „Nikolski”,
tłum. Magdalena Kamińska-Maurugeon, 12–18.10.2020 | 81 |
Wydawnictwo Pauza, 2020
[email protected]
kuchnia | moje smaki | Szarlotka i jabłecznik na różne sposoby
Jabłka w przepisach gwiazd
Fot. ShuterstockZ kruszonką lub płatkami migdałowymi. W wersjibazy (1,5 szklanki mąki, 200 g masła, łyżka śmietany, żółtko,
Fot. ANNA ABAKO/East Newssprintlubfit.W sprawdzonychprzepisach teściowej 13 łyżek cukru, 1,5 kg szarej renety oraz łyżeczka cynamonu
i we własnej, wykonanej śpiewająco wersji… i świeża wanilia do prażonych jabłek): po garści płatków
Gdy jesień przynosi obfitość owoców, a zwłaszcza jabłek, owsianych i migdałowych. To z nich (po dołożeniu połowy
nadchodzi czas szarlotek, jabłeczników i placków z jabłkami. szklanki mąki, 50 g masła i5 łyżek cukru) powstaje wisienka
Niezależnie od ustaleń kulinarnych purystów, podkreślają- na torcie, czyli migdałowa kruszonka.
cych,żedoszarlotkitrafiajątylkojabłkaprażone,a jabłecznik
zadowala się surowymi cząstkami owoców, czas na pieczenie. Ewa Chodakowska, jak przystało na jedną z najpopular-
niejszychtrenerek,proponujeszarlotkęw wersjifit.Migdały
Fanami jedynego w swoim rodzaju smaku, jak również (całe, 100 g) i orzechy włoskie (70 g) blendujemy na mąkę.
zapachu, który wypełnia dom, gdy nastawiamy ciasto z jab- Dodajemy płatki owsiane (150 g), wiórki kokosowe (7 łyżek),
łkami, okazuje się parę znanych osób. olej rzepakowy (2 łyżki, 20 g), ksylitol (2 łyżki) i masło orze-
chowe (2 łyżki). Ucieramy aż powstanie „gliniasta kruszonka”.
Jest wśród nich Andrzej Piaseczny. Na Instagram piosenka- Na 30 min odstawiamy ją do lodówki.
rza, równolegle z materiałami dokumentującymi artystyczną
działalność, trafiają zdjęcia i filmiki pokazujące, jak świetnie Jabłka (2 kg) obieramy, kroimy, dusimy ok. 30 min. Doda-
„Piasek” radzi też sobie w przydomowym warzywniaku, sa- jemy 2 łyżeczki cynamonu i odparowujemy nadmiar wody.
dzie czy kuchni. Tu dorodne jabłka (zebrane z braku koszyka Połową ciasta wyklejamy spód okrągłej formy (o średnicy
do T-shirta) zamieniają się w szarlotkę. Jej wyciągnięcie z pie- 26–28 cm), wykładamy jabłka. Na suchej patelni podprażamy
karnika możemy podziwiać na filmiku. Przepisu, niestety, brak. płatki migdałów (3 łyżeczki) i dodajemy do drugiej części cia-
sta. Po wymieszaniu taką kruszonką posypujemy wierzch
O wiele bardziej szczodry w kwestii przepisów okazuje się ciasta. Formę wstawiamy do piekarnika (180 st. C) i pieczemy
znakomitytenorPiotrBeczała.Podajeskładnikiprzygotowywa- 30 min.
nych dań, zarówno na kontach społecznościowych, jak i w wy-
danej kilka lat temu książce „Die Oper kocht” (ponad sześćdzie- Trenerka wyliczyła, że jej ciasto można podzielić na 16 por-
sięcioro światowych śpiewaków zaproponowało w niej swoje cji. Każda z nich to 261 kcal. Kto by jednak liczył szarlotkowe
ulubione potrawy. Polski tenor postawił na szarlotkę). kalorie.
Przepis na ciasto jabłkowe – które „nie może nie wyjść!!!!” Jolanta Gajda-Zadworna
i najlepiej smakuje z lodami waniliowymi oraz malinami
Operowa szarlotka
– podpowiada na stronie Leniwa Żona Sonia Bo-
hosiewicz.W kulinarnejpropozycjiprzejętej Składniki: Ciasto: 200 g masła, 8 kopiastych łyżek mąki,
od teściowej sprawa jest prosta: obieramy 3 łyżki cukru, 1/2 łyżki proszku do pieczenia, paczka cukru
i kroimy jabłka. Do miski wsypujemy po waniliowego, 2 żółtka.
szklance: mąki, cukru i bułki tartej, do- Masa jabłkowa: 6 dużych jabłek, 100 g rodzynek moczo-
dajemy łyżeczkę proszku do pieczenia nych w rumie, 1 łyżka cynamonu, 2 łyżki cukru, łyżka soku
i mieszamy. Teraz na dno tortownicy tra- z cytryny.
fia połowa tej „mieszaniny”. Kładziemy na Wykonanie: Mąkę przesiać i połączyć
nią pokrojone jabłka, przesypując kolejne z resztą sypkich składników, dodać roz-
warstwy cukrem waniliowym i cynamo- topione masło i żółtka. Zagnieść ciasto,
nem. Na ostatnią sypiemy resztę suchej podzielić je na dwie części. Jedną wy-
„mieszaniny”. I teraz clou: na wierzchu kleić dno tortownicy, drugą wstawić
rozkładamy równomiernie plastry, cięte do zamrażarki. Tortownicę umieścić
z kostki twardego masła. Ciasto wstawiamy w rozgrzanym do 160 st. C piekar-
na 50 min do piekarnika rozgrzanego do niku i piec 20 min. W tym czasie obrać
200 st. C. I z niecierpliwością czekamy jabłka i zetrzeć je na tarce o grubych
na smakowity efekt. oczkach, dodać odcedzone rodzynki, cukier,
Aktorka Ewa Gawryluk, piekąc cynamon i sok z cytryny. Wymieszać i wyłożyć na
„sprint-szarlotkę”, zamiast szklanki podpieczonym spodzie. Na górę zetrzeć resztę ciasta z za-
bułki tartej ( jak u Leniwej Żony) mrażarki. Piec godzinę w 170 st. C.
proponuje kaszę mannę.
Tajemnymi składnikami jabł-
kowego ciasta Magdaleny
Lamparskiej są
dodane do
| 82 | 12–18.10.2020
[email protected]
Słodko-słony WILCZYM OKIEM
Czerwone Klątwa
korale sporyszu
anna monicka PRZEMYSŁAW BARSZCZ
Z darzyło mi się kiedyś zbierać z mamą żurawinę na D ziś nie zdajemy sobie sprawy, jak wielką i zło-
bagnach w lasach Pojezierza Drawskiego. Mimo wrogą rolę przez wieki odgrywał pewien grzyb.
mrozu ziemia falowała i kląskała pod nogami, za- Buławinka czerwona, Claviceps purpurea, to grzyb
sysała gumofilce. Było piękne słońce, więc owocki wylazły pasożytujący na kłosach zbóż. Jedną z faz rozwojowych
z mchów; tak właśnie robią – gdyby go nie było, pochowa- buławinki czerwonej jest forma przetrwalnikowa, zwana
łyby się. Ale i tak pomarzły nam palce. Wróciłam z sinymi, sporyszem. Sporysz przypomina duże, ciemne, spotwor-
lodowatymi rękami, ale dumna, bo zbiorów wystarczyło niałe ziarno zboża. W glebie sporysz może przetrwać kilka
nam na niejeden kisiel. Teraz już nie zapuszczamy się na lat, czekając, aby w sprzyjających warunkach porazić ko-
te tereny, bo powstał Drawieński Park Narodowy i jest za- lejne rośliny.
kaz. Miejscowi mają go w nosie, ale my nie zamierzamy się
ganiać po lesie ze strażnikami. Jeżeli sporysz wraz z ziarnem, mąką lub chlebem zosta-
nie zjedzony przez człowieka, a zwłaszcza jeżeli toksyczny
Kilka dni temu znajomi zabrali mnie do innego lasu, grzyb będzie spożywany przez dłuższy czas, spowoduje
niedaleko Szczytna. Poszliśmy wprawdzie na grzyby, ale bardzo groźne schorzenia: halucynacje, manie, obłęd, mar-
poza zeżartymi przez wszelkiej maści robale starymi ka- twice skutkujące utratą kończyn i śmierć (toksyczny jest
niami niewiele widzieliśmy. Cieszyłam się z ostatniego także dla zwierząt). Wiele bezrękich i beznogich postaci,
w tym sezonie spaceru, ale znajomi wpadli na pomysł, które znamy np. z obrazów Hieronima Boscha, to ofiary
żeby zajrzeć do podmokłej części lasu, z której sterczą „ognia świętego Antoniego”, czyli zatrucia silnymi alkaloi-
kikuty umarłych drzew. Krajobraz trochę jak z „Władcy dami – w tym ergotaminą – zawartymi w sporyszu.
pierścieni”, człowiek łypie na boki, czy nagle nie wyłoni
się z wody jakiś wojownik w zbroi, ale nie… Nagrzane od Alkaloidy zawarte w sporyszu wykorzystywane są w prze-
słońca karpy traw złociły się malowniczo, a wśród źdźbeł myśle farmaceutycznym (w tym do produkcji LSD), przez całe
błyszczały czerwone korale. Wyglądało to trochę jak ciasto wieki natomiast jako źródło zatruć siały straszliwe spusto-
mech posypane rubinowymi pestkami granatów. Coś pięk- szenie. W samej tylko Akwitanii w 994 r. na skutek zjedzenia
nego, magicznego… Owoce rosną jak nanizane na cienkie mąki zainfekowanej sporyszem zmarło ponoć 40 tys. osób.
nitki, krzewinki nie mają korzeni, po prostu pełzną wśród
mchów – na powierzchni i w środku. Zawodowi zbieracze Zatrucia sporyszem odpowiedzialne były również za
szarpią żurawiniska specjalnymi grabkami, my – wyłuski- wiele przypadków halucynacji, którym niejednokrotnie
waliśmy owocki delikatnie, żeby nie poszarpać poszycia. ulegały całe wsie. Zatrucia i wywołane przez nie omamy
Zebraliśmy dwa wiaderka w półtorej godziny. Powinno bywały łączone ze zjawiskami nadprzyrodzonymi i cza-
wystarczyć na całą zimę. rami. Można spekulować także o wpływie grzyba na wielką
historię: zatruciu sporyszem niektórzy badacze przypisują
Co z tej żurawiny będzie? Przede wszystkim, po prze- tzw. Wielką Trwogę, czyli gwałtowne bunty chłopów na
mrożeniu, kisiel na święta. Ale z tej ilości wyszłoby tyle, że samym początku rewolucji francuskiej, które doprowadziły
wystarczyłoby dla pułku wojska. Połowę utrę więc z mio- do zniesienia systemu feudalnego.
dem. Codziennie łyżeczka tej mikstury do śniadania lub do
kubka z letnią wodą powinna ochronić nas przed przezię- Chociaż związek sporyszu z chorobami wśród ludzi opi-
bieniami lepiej niż syntetyczne witaminy. Żurawina leczy sano w XVII w., jeszcze długo nie umiano skutecznie zabez-
też infekcje pęcherza i nerek – zalecają ją nawet lekarze. pieczyć zboża – masowe zatrucia sporyszem występowały
Jest wspaniałym dodatkiem do sałatek (kilka świeżych ku- nawet w XX w.
lek wystarczy) i do jasnego drobiowego mięsa (przetarta
z cukrem lub miodem). Warto zapolować na zdrowe czer- Ponieważ nie ma środków chemicznych zwalczających
wone korale. tego grzyba ani też nie udało się wyhodować odpornych na
niego odmian zbóż, aby nie dopuścić do masowych zatruć,
[email protected] należy stale zachowywać czujność i stosować środki pre-
wencyjne: mechaniczne oczyszczanie ziarna, płodozmian,
a także przyorywanie pozostałości po żniwach.
12–18.10.2020 | 83 |
Fot. Shuterstock
Fot. Shuterstock
na koniec |
Jest coraz dziwniej
HANNA KARP
R obi się coraz dziwniej. Glo- sprawiedliwości, ramy antykorup- NOSTALGIA ZA WOLNOŚCIĄ
balne koncerny medialne cyjne, pluralizm mediów. We wszyst- SŁOWA Z CZASÓW PRL
z niespotykanym dotąd im- kich dziedzinach, jak podkreśla stacja,
petem kreują coraz większe obszary „Polska wypada fatalnie”. Pod koniec września słuchałam debaty
infosfery. Metodą cepa i młota do- w Senacie RP o mediach. Jej ton przy-
wodzą, że obecnie media publiczne Jan Hartman, profesor z Uniwer- pominał dziwnie lament prezydent
w Polsce to kombinat faszystowskiej sytetu Jagiellońskiego, już w marcu Aleksandry Dulkiewicz nad losem
propagandy. Redaktor naczelny „Ga- br., na początku czasów COVID-19, zmuszającym ją i jej matkę do życia
zety Wyborczej” migruje po Europie dostrzegał na murach miast „tysiące w kraju nad Wisłą. Pokrywał się także
z przesłaniem, że obecnie polski rząd antyżydowskich napisów”, a na ulicach z groźbami ambasador USA Georgette
słyszał „wielotysięczne demonstracje Mosbacher wobec wszystkich, którzy
wprowadza dyktaturę z hasłami i me- podnoszą rękę na stację TVN. Senato-
todami „parafaszystowsko-bolszewi- faszystów, pełne ryczącej przemocy, rzy opozycji uskarżali się głównie na
ckimi”. Michnikowi wtóruje prezydent symboliki faszystowskiej i nienawiści to, że w części hoteli nie mogą oglądać
Gdańska, gdy alarmuje w niemieckiej rasowej”. Pomijam już to, co dostrzegają komercyjnej stacji TVN 24, a w innej
rozgłośni, że kraj obecnie zmienia na naszych ulicach opozycyjni polscy części z kolei znajdują tylko TVP Info.
się w hitlerowską III Rzeszę. Niemal europarlamentarzyści oraz ich nie- Sprawiali wrażenie dyletantów, którzy
w tym samym czasie polskojęzyczne ustanne zawodzenia o ratunek w Par- na salę obrad trafili przypadkiem, nie
redakcje komercyjne zapowiadają lamencie Europejskim. wiedząc nawet, że debata miała kon-
„alarmujące raporty” o stanie prawo- kretny temat. Mimo to chcieli ucho-
rządności w Unii Europejskiej, któ- Dlatego nie może dziwić, że swoje po- dzić za jedynych sprawiedliwych
rych „reflektor skierowany pozostaje stanowiła dołożyć niemiecka wiceprze- – oddanych walce o wolność słowa.
na Węgry i Polskę”. I jak ustaliła dzien- wodnicząca Parlamentu Europejskiego Tymczasem gros z nich doskonale pa-
nikarka radia RMF – tak, to „polska” Katarina Barley, skarżąc się na „reżimy miętało lata propagandy gierkowskiej,
rozgłośnia z kapitałem niemieckim Orbána i Kaczyńskiego”. Ogłosiła, że po- w której nawet niektórzy aktywnie
– przygotowany ostatni raport jest litycy ci przebudowują swoje kraje na uczestniczyli. Byli znacznie młodsi,
miażdżący głównie dla Polski. Komisja demokracje „niemające już nic wspól- mieli więcej wigoru niż dziś, ale nie
omawia cztery obszary funkcjonowa- nego z wartościami UE”. I nawołuje, mieli problemu, by razem z innymi
nia państwa, w tym system wymiaru by je „finansowo zagłodzić”. Ciekawe,
w jaki sposób swój postulat Barley i jej
urzędnicy zamierzają zrealizować.
| 84 | 12–18.10.2020
[email protected]
kształtować obowiązującą, kanoniczną zobaczyli wyższe standardy życia i po- na VII zjeździe partii delegaci z ca-
formę i treść przekazów medialnych wiew nowoczesności. łego kraju. W referacie programo-
reżimu. wym I sekretarz KC PZPR Edward
Sposoby pracy nieustannie dosko- Gierek podkreślił: „Ojczyzna nasza
Nie było to specjalnie bolesne, nalono i rozwijano. W Warszawie wkracza na nowy, wyższy etap socja-
gdyż w latach 70. i później pracowano 12 grudnia 1974 r., podczas IX Zjazdu listycznego rozwoju, w etap budowy
przede wszystkim nad atrakcyjnością Stowarzyszenia Dziennikarzy Pol- rozwiniętego społeczeństwa socja-
przekazu. Już nie agitowano wprost, skich, wypracowano metody „jak
lecz pośrednio, wplatając różne listycznego”. Znów ta retoryka
wątki propagandowe, łącząc różne Gwiazdy dziennikarstwa jest znajoma. Dziś powiedzieli-
formy przekazu. Coraz rzadziej i sceny, pamiętające czasy byśmy, że wkraczamy na nowy,
odwoływano się wprost do ideo- socjalistycznej prosperity, wyższy etap unijnego rozwoju,
logii marksizmu i teorii procesu dziś najgłośniej pomstują etap budowy rozwiniętego spo-
dziejowego jako ostatecznego ar- i wołają na ratunek unijnych łeczeństwa unijnego.
gumentu, choć rzecz jasna, tylko urzędników. Unijni komisarze
ta ideologia i teoria jedynie się li- mają im zagwarantować WOŁANIE O POMOC:
czyły. Nostalgia za taką telewizją bezpieczeństwo, jak UNIO, RATUJ!
pozostała w szeregach dzisiejszej dawniej urzędnicy
opozycji i trwa. Przywołanym ob- Komitetu Centralnego Czy może się więc dziwić, że
radom przewodniczyła już bardzo gwiazdy dziennikarstwa i sceny,
dziś wiekowa marszałek Senatu najskuteczniejszego oddziaływania pamiętające czasy socjalistycz-
Barbara Borys-Damięcka, która gazet, agencji prasowych, radia i tele- nej prosperity, dziś najgłośniej
telewizję z czasu PRL zna bardzo wizji na najszersze rzesze społeczeń- pomstują i wołają na ratunek
dobrze. W końcu spędziła w niej stwa. Zjazd SDP ma określić sposób, unijnych urzędników? Unijni
wiele lat. w jaki dziennikarze powinni podejść komisarze mają im zagwaranto-
do dyskusji nad programem, w którym wać bezpieczeństwo, jak dawniej
NOWY ETAP SOCJALIZMU PZPR przyjdzie na swój VII Zjazd” urzędnicy Komitetu Centralnego.
(w 1975 r. – HK), donosiło ówczesne
Lamenty unijnych urzędników „Życie Warszawy”. Honorowym goś- Ostatnio do grona zbuntowa-
oraz naszej opozycji nad „telewi- ciem zjazdu był Jerzy Łukaszewicz, od- nych artystów dołączył aktor
zją Jacka Kurskiego” z Koronką powiedzialny z ramienia KC PZPR za Adam Ferency. Udzielił wywiadu
do miłosierdzia Bożego nie powinny dział ideologii i propagandy. W swoim kolorowej prasie, dając upust swo-
zaskakiwać. W kulminacyjnym okre- wystąpieniu podkreślał m.in. atmo- jej frustracji i niezadowoleniu z obec-
sie gierkowskiej propagandy publi- sferę dumy z dokonań i „satysfakcji nej władzy. I znów można było dziwnie
cyści i pisarze nie składali deklaracji z osiągnięć, klimat wyższych aspiracji się poczuć, gdy pytany o Unię Europej-
„wiary” w socjalizm i ateizm. Wia- stworzony w naszym kraju w okresie ską, niby nową jutrzenkę swobody, wy-
domo było jednak, podobnie jak dziś obchodów XXX-lecia Polski Ludo- buchnął, ukazując głęboką niechęć do
na europejskich salonach, że żadnej wej”. Dodawał, że „środki masowego wszystkiego, co nie jest unijne: „Unia
innej „wiary” nie ma. Ale za to ma być przekazu powinny koncentrować się nas ostrzega i ostrzega, jestem ciekaw,
przyjemniej. na dalszej popularyzacji i upowszech- kiedy wreszcie zrobi to, co zapowiada,
nianiu nowych cech i wartości, które czyli że nie będzie pieniędzy, jeżeli nie
W 1974 r. w programie 2 TVP na- rodzi ustrój socjalistyczny”. Dziś po- będzie praworządności. Marzę o tym.
czelna redakcja publicystyki ruszyła wiedzielibyśmy nowych cech i warto- No marzę”. Ferency marzy. Żeby za-
z blokiem programowym „Studio 2”. ści unijnych, które rodzi ustrój nowej brano Polsce pieniądze…
Był to rodzaj pomysłu na „ciepłą wodę Europy. Czy aktorzy III RP muszą się tak od-
w kranie” Donalda Tuska, który anty- rażająco starzeć? Czy ich frustracja na-
cypował wówczas Mariusz Walter (ten W grudniu 1975 r. w Sali Kongreso- rasta tak bardzo dlatego, że politycy ka-
sam Walter, po załamaniu systemu wej Pałacu Kultury i Nauki zebrali się wiorowej lewicy, dawni sekretarze KC,
komunistycznego, zmienił się w szefa z Leszkiem Millerem na czele, wciąż
i właściciela telewizyjnej stacji TVN). zbierają większe niż oni unijne bene-
Cały blok emitowany był w każdą tzw. fity? Któż by pomyślał, że zmutowani
wolną sobotę i przedstawiał widzom komuniści, jako swoiste zwieńczenie
różnorodną, jak na tamte czasy, ofertę ustaw dekomunizacyjnych, lustracyj-
programów studyjnych i filmowych, nych i dezubekizacyjnych, znajdą tak
łączonych wejściami prezenterów, go- łatwo w cieniu unijnych gmachów słod-
spodarzy programów. Mieli być spon- kie i nieoczekiwane dożywocie.
taniczni, choć była to zaprogramowana Jest naprawdę coraz dziwniej.
improwizacja. Chodziło o to, by widzo-
wie mieli wrażenie otwarcia na Zachód, Autorka jest medioznawcą,
religiologiem, prof. WSKSiM w Toruniu
12–18.10.2020 | 85 |
[email protected]
na koniec | felietony |
Dziennikarska wiarygodność
W naszym zapędzonym życiu często ko- problemy z zatwierdzeniem tematu, z możliwością
rzystamy z przypadkowych mediów, ich realizacji, a potem z emisją. Jednak zaskarbiłam
głównie internetowych. Nie spraw- sobie swoją pracą uznanie znakomitych autorytetów
w kraju i za granicą, takich jak Zofia Korbońska, hra-
dzamy podawanych informacji, komentarzy, nie
docieramy do źródeł, by poznać prawdę. Tu narzuca bia Marek Raczyński, prof. Józef Garliński z Londynu,
się zasadnicze pytanie o wiarygodność i rzetelność wykładowca wielu światowych uniwersytetów, prof.
zawodu dziennikarskiego. Nie wiem, czy można na- Zbigniew Brzeziński, prof. Zbigniew Wolak ( jedyny
zwać dziennikarzem kogoś, kto tylko trzyma mikro- ekspert ONZ zza żelaznej kurtyny), prof. Paweł Wie-
fon w ręku, albo redaktorem kogoś, kto całą wiedzę czorkiewiczitd.Wstawialisięzamną,pisalilistydoTVP,
czerpie z internetu. Dlaczego? Bo w sieci można recenzje (mam ich całą dużą dokumentację) i moje filmy
napisać wszystko, każdą bzdurę, byle tylko wzbu- Alina nie leżały na półkach, były emitowane. A to, że w środku
dzić sensację i przyciągnąć odbiorcę. Taki redaktor Czerniakowska nocy (druga–trzecia godzina), bez zapowiedzi, to już
w wielkim pośpiechu zamyka temat, nie zastanawia- inna sprawa, raczej charakteryzująca cały ten bolszewi-
jąc się nad skutkami swojej pracy. cki zakłamany system. Jednak mówienie, że nie były emitowane,
Miałamjeszczetoszczęścieuczyćsiędziennikarstwaodlu- jest też swego rodzaju łatwym skrótem owej propagandy.
dzi, dla których każde słowo miało wielkie znaczenie i mimo że Jeszcze dla wyjaśnienia wszystkim, którzy pytają, jak wysoką
tworzyliidziałaliwczasachPRL,tojednaktezasady,zapewne dostałam nagrodę, o czym usłyszeli w telewizji, odpowiadam,
wyniesione od swoich przedwojennych mistrzów, nadal obo- żejesttosymbolicznastatuetka,którąmożnazobaczyćnastro-
wiązywały. W filmie dokumentalnym każdy obraz, zdjęcie, nie Festiwalu NNW.
każdy materiał muszą odpowiadać prawdzie, nie ma miejsca Trochę byłam zdziwiona tym uhonorowaniem, bo moje filmy,
na przypadkowość, fikcję, bo wtedy cała praca i jej autor tracą chociaż tematycznie bardzo odpowiadają niepokornym, nie-
wiarygodność.Dofilmu„OnwierzyłwPolskę”(ogen.Fieldor- złomnym i wyklętym bohaterom, nie były pokazywane przez
fie „Nilu”) odnalezienie w archiwach Prokuratury General- 12 lat trwania tego festiwalu, raz tylko jeden z nich zaistniał na
nej oryginalnego dokumentu skazującego go na karę śmierci początkuprzezprzypadek…Poobejrzeniu„Fenomenupolsko-
– podpisanego przez trzech sędziów: Igora Andrejewa, Gu- ści”prezesIPNJarosławSzarekidyrektorDorotaKalitazade-
stawaAuscaleraiEmilaMerza–zajęłomiprawiedwamiesiące. cydowali, by zrobić 12 sylwetek wynalazców polskich, którzy
Odbiorcy współczesnych mediów nie zaglądają do źródeł zmienialiobliczePolskiiświata,oczymmałoktowie.Pierwszy
– napisali,powiedzieli,więcmusitakbyć.Dopierokiedykogoś natejliścieznalazłsięIgnacyMościcki,wszyscywiemy,przed-
osobiście doświadcza nieprawda, fikcja dziennikarska, wtedy wojenny prezydent, wytworny, elegancki, patriota z wielką
przychodzizastanowienienadkondycjąnaszejcałejmedialnej kulturąreprezentującyPolskę,aletoprzedewszystkimniezwy-
przestrzeni i nasuwa się podstawowe pytanie: czy dzisiaj ko- kły umysł, naukowiec chemik. Wynalazł i opracował metodę
mukolwiek potrzebna jest prawda? pozyskiwaniakwasuazotowegoz powietrza.Kontynującswoje
Ostatnio zostałam uhonorowana na Festiwalu Niezłomni badania dotyczące reakcji tlenu i azotu w łuku elektrycznym
Niepokorni Wyklęci w Gdyni i teraz, z perspektywy tygodnia z wykorzystaniem wirującego płomienia w polu magnetycz-
odtamtejuroczystejgali,możenależysięuśmiechnąć,zamiast nym, skonstruował pierwsze na świecie kondensatory wyso-
irytować,żektoś,przedstawiającmnie,mijasięzprawdą,aprze- kiegonapięcia.Wymyśliłiopracowałaparatydozabezpieczania
cieżwystarczyłozapytać,zamiastkompilowaćcośzinternetu. sieci elektrycznych przed wyładowaniami atmosferycznymi,
Niematumiejscanawyjaśnianietychwszystkichlapsusów, pieceelektryczne–doprodukcjicyjanowodoruzwęglowodo-
odniosęsiętylkodosprawyostatniegomojegofilmupt.„Feno- rów i azotu itd. Autor ponad 40 patentów polskich i zagranicz-
men polskości”, który ukończyłam na początku 2020 r., więc nych,powyborzenaprezydentaRPużytkowanieprawdonich
nie mógł kilka lat czekać na emisję, jak zostało powiedziane. nieodpłatnieprzekazałpaństwupolskiemu.Rozwójświatowej
Mediainternetoweskrzętnietopodchwyciły,aprzecieżteraz, cywilizacji wiele zawdzięcza Ignacemu Mościckiemu.
za prezesury Jacka Kurskiego, takie filmy nie czekają długo Warto i trzeba docierać do źródeł, na szczęście został wydany
na prezentację i ten też nie czekał. Był dwukrotnie pokazany pięciotomowy słownik „Polski wkład w przyrodoznawstwo
w TVP1 z bardzo dobrym skutkiem. Otrzymałam wiele listów i technikę” pod naukową redakcją wybitnego znawcy tematu
podziękowań nie tylko z kraju. Film jest również dostępny na prof. Bolesława Orłowskiego. Wystarczy czytać i opierać
stronie IPN, zachęcam do zobaczenia i własnej oceny. swoją wiedzę na sprawdzonych naukowych dziełach, a wtedy
Redaktorzy chętnie posługują się pewnymi sztampowymi ustrzeżemy się powierzchowności, przypadkowości i błęd-
zwrotami,modnymiwdanymczasie,typu:„Miałapaninajwięcej nych informacji, krzywdzących nie tylko jednostki, lecz i całe
filmówpółkowników”,aletoniezupełnieprawda.Tematy,jakimi społeczeństwo.
się zajmuję, i mój sposób ich realizacji, szczególnie za rządów ludzi, Autorka jest reżyserem filmowym, scenarzystką
którym obca jest duma z Polski i Polaków, powodowały zawsze i dziennikarką
| 86 | 12–18.10.2020
[email protected]
Jubileusz Z życia
Kościoła
W yciszają się fety upamiętniające
powstanie NSZZ „Solidarność”. relacjonuje
Akademie ku czci, odznaczanie za-
służonych związkowców, telewizyjne koncerty 1. Kościół traci swoją pozycję, a jego głos bywa pomijany. Czy da
– to wszystko sprawia wra- się odwrócić ten trend? Pomóc w tym może nowa encyklika Fran-
żenie, że oto 40 lat temu ciszka „Fratelli tutti”. Papież przypomina, że „wszyscy tworzymy
powstał potężny, 10-mi- wspólnotę powołaną do obalania murów i budowania mostów”.
lionowy ruch społeczny, Zaznacza też, że Kościół jest skierowany „na zewnątrz” po to, by
„szukać człowieka” nawet na peryferiach. To wezwanie nie tylko do
który pokonał komunę. duchownych, lecz także wiernych, by stać po stronie prawdy i nie
Czy na pewno? A może bać się przyznawać do Jezusa. Papież wyjątkowo celnie diagnozuje
karnawał wolności zakoń- problemy świata i warto wczytać się w jego słowa.
czył się, zanim się tak na
dobre rozpoczął? Może 2. Mijają właśnie trzy lata, od kiedy 7 października 2017 r. miliony
ludzi w Polsce i na świecie modliło się podczas wydarzenia Róża-
ludowa władza grała na niec do Granic. Modlitwa, która początkowo miała się odbyć jedynie
czas? Kilkanaście miesięcy wzdłuż granicy Polski, rozlała się niemal na cały świat. W tym roku
wystarczyło reżimowi Ja- Lech wydarzenie będzie miało swoją kontynuację – Różaniec do Granic
ruzelskiego do przygoto- Makowiecki Nieba, który odbędzie się 1–8 listopada 2020 r. w całej Polsce.
wania stanu wojennego. 3. Episkopat Polski przyjął nowe zasady formacji w seminariach
Obrady okrągłego stołu poprzedzone były duchownych. W dokumencie podkreślono, że każdy kapłan zawsze
zastraszaniem, skrytobójczymi mordami i ma- powinien się czuć uczniem w drodze, stale potrzebującym formacji,
sowym wyrzucaniem tzw. ekstremy Solidarno- rozumianej jako ciągłe upodabnianie się do Chrystusa. Nowością
ści za granicę – z biletem w jedną stronę. Na tak jest uwrażliwianie przyszłych kapłanów na problem wykorzystywa-
przygotowanym gruncie zezwolono Polakom na nia seksualnego małoletnich.
pierwsze „wolne” wybory, w których tylko 35 proc.
miejsc w Sejmie mógł obsadzić naród. Kuriozalne 4. Zespół Pomocy Kościołowi na Wschodzie zachęca do udziału
wzmacnianie lewej nogi przez prezydenta Lecha w akcji „Podaruj znicz na Kresy”. Świadczy ona nie tylko o naszej
Wałęsę (teraz już wiemy dlaczego) doprowadziło wierze, lecz również o pamięci o naszych rodakach i patriotyzmie.
Akcja prowadzona jest od 14 lat. Jej celem jest troska o to, by na
do dwóch kadencji Aleksandra Kwaśniewskiego polskich mogiłach na Wschodzie zapłonęły znicze w czasie Wszyst-
i triumfalnego powrotu lewicy do władzy. kich Świętych i Dnia Zadusznego.
Dziś, gdy niegdysiejsi prominentni komu-
niści reprezentują Polskę w Parlamencie Eu- 5. Caritas Polska ma 30 lat. Rocznicowe uroczystości odbyły się
ropejskim, a partyjni faryzeusze z pogromców 9 października. Caritas jest największą organizacją dobroczynną
„pedałów” (akcja „Hiacynt”) przefarbowali się w Polsce. Pomaga setkom tysięcy potrzebujących w kraju i za gra-
na tęczowych wyznawców „dżender”, trwa upo- nicą. W 2019 r. jej wydatki na działalność dobroczynną przekroczyły
karzająca batalia o podniesienie rent i emerytur 100 mln zł. Po latach widać wyraźnie, że Caritas Polska jest szybko
zasłużonym związkowcom do poziomu obni- i skutecznie reagującą organizacją pomocową, która cieszy się
żonych (czy na długo?) esbeckich świadczeń. zaufaniem społecznym.
Sowiecka „integracja” zastąpiona została unij-
nymi próbami demontażu państw narodowych. 12–18.10.2020 | 87 |
Groźba finansowego „zagłodzenia” Polski i Wę-
gier jest coraz bardziej realna. I jak to się ma do
prawdziwych ideałów pierwszej Solidarności?
Do tej wymarzonej wolności, czyli decydowania
o swym losie (nie mylić z „wolnością” wyboru
płci)? Co z chrześcijaństwem, które jest na Sta-
rym Kontynencie brutalnie rugowane? Co z tra-
dycyjną rodziną, którą bezwzględnie dewastują
genderowi ideolodzy? Marksistowskie utopie
niszczą cywilizację łacińską. Solidarność to nie
skansen, wciąż jest nam potrzebna! Dziś chyba
nawet bardziej.
[email protected]
na koniec |
Nasze miejsce
w historii
22 października zbierze się
Trybunał Konstytucyjny,
by rozstrzygnąć, czy aborcja eugeniczna jest
zgodna z konstytucją. Już teraz na sędziów
wywierane są ogromne naciski
Jan Pospieszalski Zapis jest nieprecyzyjny, umożliwia więc niu okazało się zupełnie zdrowe. Nie
szeroką interpretację, dając ogromną zawsze (na szczęście) diagnoza lekarza
W alka z pandemią uspra- władzę lekarzowi. Aborcję można prze- jest trafna. Zdarza się też, że w okresie
wiedliwiła uchylenie wielu prowadzić, gdy istnieje „duże prawdopo- płodowym następuje wycofanie się wad.
praw i wolności. Służby sa- dobieństwo ciężkiego i nieodwracalnego
nitarne i policja dostały uprawnienia, by upośledzenia płodu albo nieuleczalnej Dziś stoimy jako społeczeństwo
karać tych, którzy łamią wprowadzone choroby zagrażającej jego życiu”. A więc wobec ogromnej szansy. Czekaliśmy
obostrzenia. Na ołtarzu zdrowotnego wystarczy prawdopodobieństwo. To le- na to cztery lata. 22 października (tak
bezpieczeństwa złożyliśmy naszą karz, często jednoosobowo, określa jego się składa, że tego dnia jest liturgiczne
wolność. stopień i wyrokuje, jak ciężkie może być wspomnienie św. Jana Pawła) zbierze
upośledzenie i jak bardzo nieodwracalna się w pełnym składzie Trybunał Kon-
Dzieje się to w kraju, w którym na choroba. Wielu rodziców potwierdza, stytucyjny, by rozstrzygnąć, czy aborcja
mocy tzw. kompromisu aborcyjnego, że w gabinetach lekarskich spotkali się eugeniczna jest zgodna z konstytucją.
w imię wolności i w imię prawa do kom- z postawą proaborcyjną. Wszystko zatem zależy od decyzji sę-
fortu, każdego roku uśmierca się ponad dziów. Ale nie tylko. Już teraz wywie-
tysiąc polskich obywateli. Wystarczy Relacja matka – lekarz jest niesyme- rane są na nich ogromne naciski. Pro-
podejrzenie upośledzenia dziecka tryczna. Postawa lekarza, który stwier- aborcyjne lobby podejmuje wściekłe
i zgodnie z obowiązującymi przepisami, dza, że dopatrzył się wad rozwojowych, działania dezinformacyjne. Zaroiło się
w ramach bezpłatnej opieki zdrowotnej, „ale niech się pani nie martwi, jeszcze od fake newsów o karach więzienia dla
można dokonać aborcji. Wprowadze- zdążymy [cytuję], bo należy się pani matek, które poroniły, o zakazie badań
nie przed laty do ustawy tego wyjątku, aborcja”, sprawia, że matka często ulega prenatalnych.
w miarę upowszechniania się diagno- sugestywnej propozycji. Zamiast rzetel-
styki prenatalnej, doprowadziło z cza- nej informacji o możliwościach terapii Ale my nie jesteśmy bezbronni. Mo-
sem do ogromnych nadużyć. Ponury (także prenatalnej), zamiast wsparcia, żemy dołączyć do Nowenny Życia. Od 13
bilans za 2019 r. pokazuje, że na 1116 do- perspektywa „usunięcia płodu”. Matka, do 21 października (rocznica objawień
konanych tzw. legalnych aborcji prze- zwykle w ogromnym stresie, nie jest też w Fatimie) w całej Polsce będziemy się
słanka eugeniczna miała zastosowanie informowana, że alternatywą dla aborcji modlić, by Duch Święty umocnił su-
w 1074 przypadkach. jest donoszenie ciąży. Urodzenie ciężko mienia sędziów, aby położyli kres za-
upośledzonego dziecka, nawet gdy nie bijaniu chorych dzieci. Prawo do życia
Jednak nie tylko powszechność badań ma szans na przeżycie, pozwala przy i godność osoby nie może być unieważ-
prenatalnych sprawia, że aborcji przy- zastosowaniu opieki paliatywnej nadać niona tylko przez wykrycie u nich wad
bywa. Agresywna propaganda politycz- imię, ochrzcić, a gdy umrze, pochować przed urodzeniem. Upośledzone dzie-
nych radykalnych organizacji demoluje je z należną każdemu człowiekowi god- cko nie jest intruzem. Osoby z zespo-
sumienia i prowadzi do zmian w postrze- nością. Następnie (co dla psychiki matki łem Downa dzięki terapii funkcjonują
ganiu aborcji eugenicznej. Prawo ma siłę bardzo ważne) opłakać stratę i przeżyć społecznie i cieszą się życiem. Szacunek
kształtowania norm i postaw. Wdruko- żałobę. Jest też wiele świadectw rodzi- i równość wobec prawa ich też dotyczy.
wanie poczucia, że to, co legalne, jest ców, którzy mieli odwagę przeciwstawić A stosunek do słabszych i bezbronnych
dobre (powszechnie akceptowane), się naciskom lekarzy i zdecydowali się określa, kto jest dobrym człowiekiem,
deprawuje sumienia lekarzy i rodziców. przyjąć chore dziecko, które po urodze- i wyznacza, czy Polska będzie po właś-
ciwej stronie historii.
| 88 | 12–18.10.2020
[email protected]
Michał Korsun prezentuje: I kiedy złotem października
Dieta Frau Katariny Barley oczarowani...
Wycinki z przeszłości Leszek Długosz
W ędrowiec. Pismo Tygodniowe Ilustrowane” Dalekie wiosny
z kwietnia 1893 r. przynosił opis wyburzania – Innych już nie będzie
w Berlinie starych ruin, by uczynić miejsce na Jeśli się zdarzą, będą jeszcze dalsze…
jedną z cesarskich rezydencji. Czytamy: – Odległość funkcją jest przestrzeni i zegara
– Umówionej miary
„Szereg wspaniałych gmachów zajmie znaczną przestrzeń, Wszakże tam serca wspominanie
na której obecnie rozwalają domy i uprzątają gruzy. Wielka Gdzie mu się zdaje – centrum, sedno było
była trudność w usunięciu starej wieży kościelnej, której – Szczęście w najbliższym zasięgu?
Późniejsze wiosny i jesienie
potężne mury pod – Dni tylko zwykłym są księgowaniem
wpływem czasu – Biegną, zbiegają po kolei
zeszkliły się nie- (Ach, nie tak już, ach, nie tak już
mal i stawiały Jak przedtem…)
wielki opór oskar- Lecz… biegną i wbiegają na murawę
dom, postano- Szczęśliwie do gry nowo powołani
wiono tedy użyć Aby po chwili swego apogeum
druzgocącej siły Na ławce rezerwowych usiąść
dynamitu. Ogro- W cieniu nieuchronnego zapomnienia
dzono miejsce, aby Wiosny zliczając wciąż późniejsze i jesienie
uniknąć wypadku – Przychodzimy, odchodzimy
i przystąpiono do Refren ów podejmując…
robót. Czynności tej dokonywał oddział pionierów pod okiem Z sercem czy uciszonym?
oficerów inżynierii; położono ogromny nabój dynamitu pod – Wolnym od oczekiwań?
fundamenta i puszczono prąd elektryczny. Nastąpił straszny Bóg i oni jedni wiedzą…
wybuch, lecz wieża ani drgnęła. Musiano więc ilość dynamitu – Szczęśliwcy
podwoić, rezultat nie był lepszy. Na koniec natrafiono na Jeśli na widok blasków dalekiego kwietnia
miarę właściwą – stara wieża zachwiała się i runęła. Właśnie Zachwytem zdolni są rozjaśnić
rycina przedstawia tę chwilę”. Swoje spojrzenia
Jak i gdy złotem października uwiedzeni
(mk) Z uśmiechem patrzą
W milczeniu…
[email protected] – Z wizją listopada pogodzeni.
CENNIK OKRES PRENUMERATY
PRENUMERAT*
3 miesiące 6 miesięcy 12 miesięcy
SIECI 75 zł 139 zł 245 zł
wSIECI HISTORII – 29 zł (3 wydania) 54 zł (6 wydań)
pakiet SIECI – 158 zł (w tym 3 wydania 280 zł (w tym 6 wydań
i wSIECI HISTORII wSIECI HISTORII) wSIECI HISTORII)
*dane do przelewu w stopce redakcyjnej
12–18.10.2020 | 89 |
na koniec | felieton |
Od A do Zybertowiczów
Wyobraźnia w szafie
C enimy sobie Katarynę. Osobi- W wymiarze duchowym to przypadkowy, gdyż aktywiści LGBT+ Autopromocja | Reklama 46/0920/F
ście nigdy jej nie spotkaliśmy, ale błąd Kataryny najważniejszy, wszelkie seksualne odmienności pró-
czytujemy chętnie, nierzadko się bują uświęcać, gdzie tylko można przy-
z nią zgadzając. Szkoda, że nie pisuje już gdyż aktywiści LGBT+ wołując kategorię „miłości”. Nie dajmy
tekstów dla tygodnika „Do Rzeczy”, ale seksualne odmienności się zwieść takiemu pomyleniu pojęć.
do „Plusa/Minusa” również zaglądamy.
próbują uświęcać, Socjologia i kultura
Z Katarzyną Sadło tu polemizujemy przywołując kategorię
– wcale nie dlatego, iż swoim publicy- „miłości”. Nie dajmy się zwieść Jest jeszcze trzeci powód – z socjologicz-
stycznym pazurem spróbowała dosięg- takiemu pomyleniu pojęć nej perspektywy może najważniejszy. To
nąć prezydenckiego ministra Andrzeja
Derę, który powiedział: „Gdyby może być przejawem fascynacji, ekscy- postawa, która mówi: jesteśmy prze-
moje dziecko miało skłonności ho- tacji, poczucia wolności, potrzeby eks- ciwko dyskryminacji inaczej pożą-
moseksualne, na pewno zachęcał- perymentowania, chęci bycia „innym”. dających (w tym kochających)
bym je, żeby tego nie afirmowało”. To może, ale nie musi, mieć wiele wspól- i jednocześnie przeciwko afir-
nego z miłością. Albo zgoła nic. Nic. macji ich postaw. Dlaczego?
Tylko dwa powody? Z punktu widzenia ładu kultu-
Nawet gdy mamy do czynienia z wro- rowego, jaki uznajemy za dobry
Taka rada ojca Katarynie się nie podoba. dzonym, silnym popędem seksualnym i, przeto, godny zalecenia.
Oburza ją sprzeciw ojca wobec tego, do tej samej płci, to do prawdziwej mi-
żeby „dziecko otwarcie mówiło, kim jest łości w wielu przypadkach może być Nie wszystkie małżeństwa mają
i kogo kocha”. Publicystka pisze, iż widzi droga tak daleka, że dla niektórych dzieci. Ale z ideą małżeństwa wiąże się
„tylko dwa powody, dla których można w ogóle nie do przebycia. zobowiązanie do wychowania swojego
własnemu dziecku doradzać ukrywa- potomstwa, czyli, jak przypomniał nie-
nie się z tym”. Pierwszy to obawy o bez- Bycie dzieckiem to okres kształtowa- dawno Bronisław Wildstein, podjęcie
pieczeństwo dziecka w nieprzyjaznym nia tożsamości, także okres błądzenia się „najważniejszej funkcji społecz-
środowisku. Drugim powodem, „dla polegającego na utożsamianiu przelot- nej”. Tak, w dzisiejszym zgiełku zapo-
którego rodzic może doradzać swojemu nych urzeczeń z wielkim uczuciem. minamy, że nie ma ważniejszej funkcji
dziecku, żeby się ze swoją orientacją społecznej niż wychowanie dzieci.
seksualną – czyli po prostu z tym, kogo W wymiarze duchowym to błąd Ka-
kocha – nie obnosiło”, jest wstyd przed taryny najważniejszy, choć może nie- Przecież to proste. Świat LGBT,
tym, co ludzie powiedzą, a nawet jak nie gdyby stał się powszechną kulturową
powiedzą – pewnie pomyślą. normą, doprowadziłby ludzkość do
samozagłady. A wcześniej do głębokiej
Takie powody pewnie faktycznie degradacji społecznego świata. Świat
występują, ale nam nasuwają się co naj- bez rodziców zdolnych do poświęceń
mniej trzy inne, także poważne. dla swoich dzieci to świat pozbawiony
podstawowego źródła ludzkiego ciepła.
Prywatność
Granice – w tym dobrego smaku
Ojciec może po prostu nie chcieć, by – w kulturze są potrzebne. Kultura
jego dziecko afirmowało publicznie ludzka, dla swojego zdrowia i rozwoju,
homoseksualizm, uznając, że sprawy winna stawiać dwie granice: pierwszą
seksu powinny pozostawać w sferze przeciw dyskryminacji środowisk mniej-
prywatności. Taka to stara norma kul- szościowych, drugą przeciw promowa-
turowa. Sprawa dobrego smaku. niu wzorców zachowań, które nie nadają
się do tego, aby stały się powszechne.
Psychologia
Publicystyka Kataryny jest niebanalna.
W dzisiejszej kulturze konsumpcji Wiele razy wykazała się przenikliwością
i pokoleniowego narcyzmu odczuwany analityczną, ale tym razem chyba za-
przez młodą osobę homoseksualizm brakło jej wyobraźni socjologicznej lub
– może nieświadomie – dała się zamknąć
w ideologicznej szafie genderu.
Katarzyna i Andrzej Zybertowiczowie
| 90 | 12–18.10.2020
[email protected]
Sieć Przyjaciół
Sieć Przyjaciół zapewnia dostęp
do cyfrowej wersji tygodnika Sieci,
magazynu wSieci Historii
i artykułów PREMIUM w portalu wPolityce.pl
Jacek Karnowski Marzena Nykiel
Redaktor naczelny tygodnika Sieci Redaktor naczelna portalu wPolityce.pl
e-Prenumerata
50teraz %
tanIeJ!
nowość!
dostęp do treści premium
W Portalu
KUP TERAZ: www.SiecPrzyjaciol.pl
[email protected]
[email protected]
The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
JAK ZATRZYMAĆ PANDEMIĘ
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search