KEMALANGAN B D A N P I E N C N E G A H A A N N Y A DI TAPAK NOORLINDA BINTI BUNDAWAN W SURIANIE BINTI WAN YUSOF
Kemalangan di Tapak Bina dan Pencegahannya Noorlinda binti Bundawan W Surianie binti Wan Yusof
Kemalangan di Tapak Bina dan Pencegahannya Hak cipta terpelihara. Tiada mana-mana bahagian dalam penerbitan ini dibenarkan ditiru, diterbitkan semula, atau disimpan dalam bentuk yang boleh dipergunakan lagi atau dipindah dałam mana-mana cara, baik dengan cara elektronik, mekanikal, penggambaran semula, perakaman atau sebaliknya tanpa mendapat izin bertulis daripada Bahagian Kurikulum, Jabatan Pendidikan Politeknik & Kolej Komuniti. eISBN 978-629-97861-9-1 Diterbitkan oleh Bahagian Kurikulum Jabatan Pendidikan Politeknik & Kolej Komuniti Aras 4, Galeria PJH Jalan P4W, Persiaran Perdana, Presint 4 62100 Putrajaya Tel : 03 8891 9000 Faks : 03 8891 9056
Assalamualaikum wbt dan Salam Sejahtera Syukur ke hadrat Allah S.W.T kerana dengan rahmatNya, Bahagian Kurikulum, Jabatan Pendidikan Politeknik dan Kolej Komuniti (JPPKK) berjaya menyempurnakan buku nota ringkas mengenai Kemalangan di Tapak Bina dan Pencegahannya. Buku Kemalangan di Tapak Bina dan Pencegahannya adalah sebagai panduan dan rujukan bagi pelajar dan pensyarah dalam sesi Pengajaran dan Pembelajaran (PdP). Buku ini mengandungi Sebelas (11) bab dalam menerangkan kemalangan di tapak bina dan langkah pencegahannya. Setinggi-tinggi penghargaan dan ucapan terima kasih kepada ahli jawatankuasa dan semua pihak yang sama-sama terlibat dalam penerbitan buku ini. Semoga ianya dapat dimanfaatkan sebaiknya dalam memperkasakan kemahiran dalam pembelajaran di samping menjadi pendorong untuk melahirkan graduan TVET yang berkualiti dan holistik, selaras dengan hasrat Pelan Pembangunan Pendidikan Malaysia 2015-2025 (Pendidikan Tinggi) dan menjadikan kurikulum mesra industri. Bahagian Kurikulum Jabatan Pendidikan Politeknik dan Kolej Komuniti Kementerian Pendidikan Tinggi 2023. PRAKATA i
Apa Itu Kemalangan Kemalangan Dalam Sektor Pembinaan Kewajipan Am Pihak Majikan Kewajipan Am Pihak Pekerja Peranan Pihak Pengurusan (Majikan) Peranan Pihak Pekerja Keadaan di Tapak Pembinaan Kepentingan Peralatan Perlindungan Diri @ PPE Kategori Peralatan Perlindungan Diri @ PPE Punca-punca Kemalangan Dalam Industri Pembinaan 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 10. 11. SENARAI KANDUNGAN 9. Kawalan Keselamatan Terhadap Mesin dan Peralatan 1 - 2 ii 3 - 4 5 - 6 7 - 8 9 - 10 11 - 15 16 - 20 21 - 25 26 - 32 33 - 35 36 - 39 Rujukan Glosari 12. 13. 40 41 Tentang Penulis Jawatankuasa Penulisan 14. 15. 42 43
APA ITU KEMALANGAN? 1
APA ITU KEMALANGAN Kemalangan merupakan kejadian yang tidak diingini berlaku secara tiba-tiba namun, ianya boleh dicegah. Kemalangan boleh mengakibatkan kerosakan kepada harta benda, kecederaan, kesakitan atau kematian. Kemalangan berlaku hampir setiap hari di tapak pembinaan. Kemalangan bukan sahaja boleh mengakibatkan kecederaan atau kematian kepada pekerja, bahkan juga kepada orang awam. 2
KEMALANGAN DALAM SEKTOR PEMBINAAN 3
Sektor pembinaan merupakan sektor yang paling banyak menyumbang kepada kadar kematian pada tahun 2021 iaitu sebanyak 73 kes. Kemalangan dalam sektor pembinaan membabitkan pembinaan bangunan bertingkat, komersial dan juga pembinaan infrastruktur. Sumber : Statistik Kemalangan dan Penyakit Pekerjaan Negara 2021, JKKP. KEMALANGAN DALAMSEKTOR PEMBINAAN 4
KEWAJIPAN AM PIHAK MAJIKAN 5
Kewajipan majikan dan setiap orang yang bekerja sendiri untuk memastikan setakat yang praktik, kesihatan, keselamatan dan kebajikan semua pekerjanya semasa bekerja. Seseorang yang melanggar peruntukan Seksyen 15, 16, 17 dan 18 adalah melakukan satu kesalahan dan apabila disabitkan boleh didenda tidak melebihi lima puluhributinggit atau dipenjara selama tempoh tidak melebihi dua tahun atau keduaduanya. KEWAJIPAN AMPIHAK MAJIKAN Seksyen 15, Akta Keselamatan dan Kesihatan Pekerjaan 1994 Seksyen 19, Akta Keselamatan dan Kesihatan Pekerjaan 1994 6
KEWAJIPAN AM PIHAK PEKERJA 7
KEWAJIPAN AMPIHAK PEKERJA Seksyen 24, Akta Keselamatan dan Kesihatan Pekerjaan 1994 Memberi perhatian munasabah bagi keselamatan dan kesihatan dirinya dan orang lain Memberi kerjasama kepada majikan atau orang lain Memakai dan menggunakan peralatan atau pakaian pelindung diri yang dibekalkan Mematuhi arahan atau langkah-langkah keselamatan dan kesihatan pekerjaan 8
PUNCA-PUNCA KEMALANGAN DALAM INDUSTRI PEMBINAAN 9
MAJIKAN PEKERJA 01 02 03 Kelemahan daripada pihak pekerja Kelemahan daripada pihak pengurusan (majikan) Keadaan di tapak pembinaan Kurang kawalan keselamatan terhadap mesin dan peralatan PUNCA-PUNCA KEMALANGAN DALAM INDUSTRI PEMBINAAN 04 MESIN & PERALATAN TAPAK BINA 10
PERANAN PIHAK PENGURUSAN (MAJIKAN) 11
Memberi maklumat, arahan-arahan kerja dan menyedia latihan supaya kerja dapat dijalankan dengan betul dan selamat 1 4 Memastikan peralatan, mesin dan bahan-bahan disimpan dengan betul 7 Sentiasa memantau dan merekod keadaan kawasan kerja. Membuat taklimat keselamatan (toolbox meeting) kepada para pekerja 2 5 Bahan-bahan berbahaya disimpan dengan selamat 3 Memastikan prosedur setiap kerja dilakukan dengan baik, lengkap dan selamat 6 Bahan-bahan berbahaya diangkat dengan cara yang betul dan selamat CIRI-CIRI PIHAK PENGURUSAN (MAJIKAN) YANG BERTANGGUNGJAWAB 12
Ada papan tanda keselamatan Jentera yang digunakan sesuai Memberi latihan kepada pekerja baharu Prosedur kerja dilakukan dengan sempurna, betul dan selamat PIHAK PENGURUSAN (MAJIKAN) YANG BERTANGGUNGJAWAB 13
Tidak memberi perhatian terhadap aspek keselamatan 1 4 Tidak memberi latihan kepada pekerja baharu 8 Tidak/kurang memberi taklimat keselamatan kepada pekerja Tidak peka dengan risiko yang wujud 2 5 Tidak menyediakan polisi keselamatan dan papan tanda keselamatan 9 Memaksa pekerja bekerja lebih masa 3 Tidak/Kurang memberi latihan untuk pekerja 6 Tidak menubuhkan 'Jawatankuasa Keselamatan Dan Kesihatan Pekerjaan’ 7 Jentera yang digunakan tidak sesuai CIRI-CIRI PIHAK PENGURUSAN (MAJIKAN) YANG LEMAH 14
Tidak memberi perhatian terhadap aspek keselamatan Tidak memberi perhatian terhadap aspek keselamatan Tidak memberi perhatian terhadap aspek keselamatan Tidak memberi perhatian terhadap aspek keselamatan PIHAK PENGURUSAN (MAJIKAN) YANG LEMAH 15
PERANAN PIHAK PEKERJA 16
CIRI-CIRI PIHAK PEKERJA YANG BERTANGGUNGJAWAB Patuh pada peraturan kerja Melaksana kerja seperti latihan yang diikuti Memakai alat perlindungan keselamatan (PPE) Bekerja dalam keadaan selamat Lapor masalah kepada Pegawai sekiranya berlaku permasalahan 17
PIHAK PEKERJA YANG BERTANGGUGJAWAB Memakai alat perlindungan keselamatan Mematuhi peraturan kerja yang telah ditetapkan Masalah dilaporkan kepada pegawai yang bertanggungjawab Memakai alat perlindungan keselamatan 18
CIRI-CIRI PIHAK PEKERJA YANG LEMAH Kurang pengetahuan & pengalaman dalam kerja yang dilakukan Tiada kelayakan dalam bidang yang dijalankan Daya penglihatan terhad Pengambilan dadah atau minuman keras Tidak menggunakan alat perlindungan keselamatan Tidak berdisiplin Tahap kesedaran yang rendah terhadap bahaya kerja Kurang pengawasan oleh penyelia tapak Tidak mematuhi arahan penggunaan mesin 19
KELEMAHAN PIHAK PEKERJA Tidak memakai alat perlindungan keselamatan Tidak memakai alat perlindungan keselamatan Tahap kesedaran yang rendah terhadap kerja yang berbahaya Tahap kesedaran yang rendah terhadap kerja yang berbahaya 20
KEADAAN DI TAPAK PEMBINAAN 21
Ruang kerja yang sesuai dengan kerja yang hendak dilakukan Bersih dan teratur Tidak bising Jentera yang diperlukan sahaja berada di tapak bina Bahan-bahan disimpan dengan baik dan teratur T A P A K P E M B I N A A N S E L A M A T 22
KEADAAN DI TAPAK PEMBINAAN Bahan-bahan disimpan dengan baik dan teratur Bahan-bahan disimpan dengan baik dan teratur Tapak pembinaan yang bersih dan teratur Jentera yang diperlukan sahaja berada di tapak bina 23
Risiko berlaku kemalangan Tapak pembinaan penuh dengan bahan-bahan dan loji Tahap bising yang melampau di tapak pembinaan Topografi tapak yang tidak begitu rata Iklim dan cuaca yang kurang sesuai Ruang kerja yang terhad T A P A K P E M B I N A A N T I D A K S E L A M A T 24
KEADAAN DI TAPAK PEMBINAAN Tapak pembinaan yang kotor Tapak pembinaan yang kotor Ruang kerja yang terhad Tapak pembinaan penuh dengan bahan-bahan 25
KAWALAN KESELAMATAN TERHADAP MESIN & PERALATAN 26
Mesin dan peralatan tidak diselenggara dengan baik Susun atur mesin dan peralatan tidak sesuai dengan ruang kerja Peralatan uzur dan tidak lagi sesuai digunakan Penyimpanan dan penggunaan mesin yang tidak teratur Pengendalian mesin yang tidak selamat Bagaimana mesin dan peralatan boleh menyebabkan kemalangan ? Kecacatan pendawaian menyebabkan kebocoran arus elektrik. . Membetulkan alat atau bahan tersangkut dengan menjangkau tangan Pekerja yang tidak kompeten mengguna atau menyelenggara mesin Mesin tiada penghadang keselamatan 27
Kecederaan kepada anggota badan Jenis kemalangan semasa pengendalian mesin dan peralatan Terpotong jari atau tangan Tertarik atau termasuk ke dalam mesin Dilanggar atau terhimpit Tercucuk Terkena renjatan eletrik . Terkena percikan api / letupan / kebakaran Terkena percikan sisa bahan Tersepit di antara mesin atau peralatan 28
KAWALAN KESELAMATAN TERHADAP MESIN DAN PERALATAN YANG BAIK Mesin mempunyai penghadang keselamatan Pekerja yang kompeten mengguna atau menyelenggara mesin Pastikan tiada arus elektrik sebelum kerja pendawaian dilakukan Pekerja yang kompeten mengguna atau menyelenggara mesin 29
Memastikan semua mesin dan peralatan selamat digunakan 01 Menjalani latihan keselamatan 02 Menyimpan rekod orang terlatih yang boleh mengendali mesin dan peralatan yang bahaya 03 Mengesahkan peralatan keselamatan berada dalam keadaan baik dan boleh digunakan 04 Memastikan pekerja memakai peralatan perlindungan diri (PPE) yang sesuai 05 Tanggungjawab Penyelia 30
Rekabentuk yang selamat Butang kawalan berciri ergonomik Bebas dari sebarang bahaya getaran Ruang kerja selesa Pencahayaan mencukupi Pengudaraan baik Manusia Berpengalaman Terlatih Kompeten Sihat tubuh badan dan mental Faktor Utama Yang Perlu Diambil Kira Untuk Kawalan Keselamatan Sikap pekerja Mesin dan Peralatan Struktur mesin dan peralatan yang kukuh Kawalan kelajuan Persekitaran Bising yang tidak keterlaluan Lantai kerja kukuh dan tiada kekotoran 32
KEPENTINGAN PERALATAN PERLINDUNGAN DIRI@PPE 33
Keselamatan merupakan satu isu yang sangat penting di tapak bina. Kemalangan kerap berlaku dalam sektor pembinaan oleh kerana ketiadaan kelengkapan perlindungan diri atau kegagalan memakainya. Kelengkapan perlindungan diri bertujuan untuk melindungi pekerja daripada risiko kesihatan atau keselamatan di tempat kerja. MENAGAPAKAH PENTINGNYA MEMAKAI PERALATAN PERLINDUNGAN DIRI @ PPE Toolbox meeting merupakan satu aktiviti waktu pagi yang bertujuan mengingatkan semua pekerja tentang pentingnya kesihatan dan keselamatan di tempat kerja. 34
Menjadi perlindungan diri bagi mengelakkan berlaku kecederaan atau kematian 1 2 3 Kegagalan untuk melindungi diri anda pada masa sekarang boleh memberi kesan jangka panjang Meningkatkan kualiti hari bekerja anda KEPENTINGAN PERALATAN PERLINDUNGAN DIRI @ PPE 35
KATEGORI PERALATAN PERLINDUNGAN DIRI @ PPE 36
KATEGORI PERALATAN PERLINDUNGAN DIRI @ PPE 37
TALI PINGGANG KESELAMATAN Melindungi pekerja yang bekerja di kawasan yang tinggi sekiranya terjatuh PELINDUNG KEPALA Melindungi kepala daripada terkena objek yang terbang atau jatuh PELINDUNG TANGAN Digunakan apabila menggunakan peralatan yang tajam atau panas, bahan kimia, biologikal atau elektrikal hazard PELINDUNG PENDENGARAN Digunakan apabila kawasan bekerja mempunyai tahap kebisingan yang tinggi KATEGORI PERALATAN PERLINDUNGAN DIRI @ PPE JAKET KESELAMATAN Melindungi pekerja daripada dilanggar lori atau jentera yang ada di tapak bina 38
PELINDUNG MATA Melindungi mata semasa melakukan kerja pateri (welding) Dipakai apabila kawasan kerja mempunyai hazard partikel berterbangan, habuk dan sebagainya. Dipakai apabila menggunakan bahan kimia yang merengsa kepada mata. PELINDUNG KAKI Digunakan apabila bekerja di bengkel / tapak bina yang mempunyai risiko terpijak / tertusuk benda tajam atau objek terjatuh mengenai kaki. Digunakan apabila bekerja di makmal yang mempunyai risiko tumpahan bahan kimia Digunakan apabila bekerja di kawasan yang mempunyai risiko tergelincir akibat lantai licin. KATEGORI PERALATAN PERLINDUNGAN DIRI @ PPE 39
RUJUKAN Garis Panduan Pencegahan Kemalangan Di Tempat Kerja. Cetakan Ketiga (2008). Putrajaya : Bahagian Kawalan Penyakit, Kementerian Kesihatan Malaysia. Garis Panduan Keperluan Kelengkapan Pelindung Diri. (2017). Bangi: Pusat Pengurusan Risiko, Kelestarian & Kesihatan Pekerjaan (Rosh-UKM) PORTAL MyHEALTH. (2011, September 23). Risiko Keselamatan di Tempat Kerja. Diambil daripada http://www.myhealth.gov. my/risiko-kesihatan-di-tempat-kerja/ PORTAL MyHEALTH. (2016, Ogos 12). Pengurusan Risiko Di Tempat Kerja. Diambil daripada http://www.myhealth.gov.my/ pengurusan-risiko-di-tempat-kerja/ Statistik Kemalangan dan Penyakit Pekerjaan Negara 2021, JKKP. Wan Nurhidayati Wan Johari. (2014, Mei 18). Punca Kemalangan dan Pencegahan. Diambil daripada https://www.slideshare.net/ wannurhidayati/topik-3-punca-kmalanganpcegahan Zurithsafety (2021, Mac 30). Perkara Penting Yang Anda Perlu Menggunakan PPE di Tempat Kerja. Diambil daripada https://www.zurithsafety.com.my/post/perkara-penting-yanganda-perlu-menggunakan-ppe-di-tempat-kerja 40
GLOSARI JKKP : Jabatan Keselamatan dan Kesihatan Pekerjaan PPE : Peralatan perlindungan diri 41
TENTANG PENULIS NOORLINDA BINTI BUNDAWAN Penulis merupakan pensyarah Program Penyeliaan Tapak Bina di Kolej Komuniti Teluk Intan, Perak. Beliau mempunyai 5 tahun pengalaman dalam bidang Penyeliaan tapak Bina dan memiliki beberapa sijil pentauliahan daripada Badan Profesional. W SURIANIE BINTI WAN YUSOF Penulis merupakan pensyarah Program Penyeliaan Tapak Bina di Kolej Komuniti Teluk Intan, Perak. Beliau mempunyai 5 tahun pengalaman dalam bidang Penyeliaan tapak Bina dan memiliki beberapa sijil pentauliahan daripada Badan Profesional. 42
PENAUNG : YBrs. Dr. Haji Mohd Zahari bin Ismail Ketua Pengarah Pendidikan Politeknik dan Kolej Komuniti PENASIHAT 1 : En. Mohd Noor Bin Shahudin Pengarah Kanan (Akademik) Jabatan Pendidikan Politeknik dan Kolej Komuniti PENASIHAT 2 : Dr. Norhayati binti Zakaria Pengarah Bahagian Kurikulum Jabatan Pendidikan Politeknik dan Kolej Komuniti PENGERUSI : Ts. Dr. Zamsalwani binti Zamri Timbalan Pengarah Bahagian Kurikulum Jabatan Pendidikan Politeknik dan Kolej Komuniti EDITOR DAN PENYELARAS : Ts. Rabeah binti Md Zin Bahagian Kurikulum Jabatan Pendidikan Politeknik dan Kolej Komuniti Cik Nik Afiqah binti Kamil Bahagian Governan & Kecemerlangan Jabatan Pendidikan Politeknik dan Kolej Komuniti PENULIS : Pn. Noorlinda binti Bundawan Pn. W Surianie binti Wan Yusof Kolej Komuniti Teluk Intan Ucapan setinggi-tinggi penghargaan kepada semua pihak yang terlibat secara langsung dan tidak langsung serta semua pihak yang telah bekerjasama dalam penghasilan buku "Kemalangan di Tapak Bina dan Pencegahannya" SEKALUNG PENGHARGAAN JAWATANKUASA PENULISAN 43
KEMALANGAN B D A N P I E N C N E G A H A A N N Y A DI TAPAK