กฎหมายธุรกิจ-02

บทท่ี

หน้ี2

สาระการเรยี นรู้

1. ความหมายของหนี้
2. บ่อเกิดแห่งหนี้
3. วตั ถุแหง่ หนี้
4. การชาระหนี้
- การผดิ นัดการชาระหน้ี
5. ความระงบั แหง่ หนี้

1. ความหมายของหน้ี

“หน้ี”

หมายถึง หน้าที่ที่บุคคลต้องกระทา
การหรอื งดเว้นกระทาการอย่างใดอย่าง
หนึ่งเพอ่ื ประโยชน์ของอีกฝ่ายหนึ่ง

โดยบคุ คลทม่ี หี น้าทต่ี ้องกระทาการ
เราเรยี กวา่ “ลูกหนี้” ส่วนบุคคลท่ีรบั การ
กระทา หรอื มีสิทธิให้อีกฝ่ายหน่ึงกระทา
เรยี กว่า “เจ้าหนี้”

2. บอ่ เกิดแหง่ หน้ี

หน้ีจะเกิดขึน้ ได้ตอ้ งมบี อ่ เกิดแห่งหนี้ หมายถงึ ที่มาอันทา ให้บุคคลมีหน้ีที่
ต้องกระทาต่อกนั

ดังนั้น ถา้ ไมม่ ีบ่อเกิดแห่งหน้ีก็ไม่มีหน้ี เมื่อไม่มีหนี้ก็ไม่มีเจ้าหน้ีและลูกหนี้
อันจะมาบังคบั อะไรกนั ได้ โดยบ่อเกิดแหง่ หน้ีมีด้วยกนั 2 ลักษณะ คือ

1. นิตกิ รรม คือการท่ีบุคคลกระทาลงด้วยใจสมัครและ
โดยชอบด้วยกฎหมายเพ่อื ก่อความสมั พนั ธท์ างกฎหมายขนึ้

2. นิติเหตุ คอื เหตุทท่ี า ให้บคุ คลมีหน้ีทีก่ ฎหมายกาหนด
ข้ึน โดยบุคคลอาจจะไม่สมัครใจเป็นหน้ี แต่กฎหมา ย
กาหนดว่าเหตดุ ังกล่าวจดั ว่าบุคคลเป็นหนี้และต้องชาระหน้ี

2. บอ่ เกิดแหง่ หนี้

“ละเมิด”

หมายถึงการท่ีบุคคลหน่ึงกระทาโดยจงใจหรือ
ประมาทเลนิ เล่อต่ออีกบุคคลหน่ึง โดยผิดกฎหมายเป็น
เหตุให้เขาเสียหายต่อชีวิตรา่ งกาย อนามัย ทรพั ย์สิน
เสรภี าพ หรอื สิทธอิ ยา่ งใดอย่างหนึ่ง

ผ้ลู ะเมดิ จะต้องรบั ผดิ ชดใช้ค่าสินไหมทดแทนต่อ
ผูเ้ สียหายคือเป็นลกู หน้ีของผถู้ ูกละเมิดน่ันเอง เช่น

เขี ย ว ขั บร ถช น ข า ว ข า หัก เขี ย ว จึ งมี ห น้ า ที่ท่ี ต้ อ ง ช ด ใช้
ค่าเสียหายและค่าสินไหมทดแทน เขียวจึงเป็นลูกหน้ี
ขาว และขาวก็เป็นเจา้ หน้ีเขยี ว

2. บอ่ เกิดแหง่ หน้ี

“จัดการงานนอกส่ัง”

คอื การท่ีบุคคลคนหน่ึงเขา้ ทาบางสิ่งบางอย่างแทนอีก
บคุ คลหน่ึง โดยท่ีเขามิไดม้ อบหมายแต่หากสมประโยชน์แล้วก็
อาจเกดิ หนข้ี นึ้ มาได้ เชน่
วนั หนึ่งเกดิ พายลุ มแรง หลงั คาบ้านของนายขาวเปิดออก นาย
เขียวเห็นว่าหากปล่อยไว้ ทรัพย์สินในบ้านของนายขาวคง
เปยี กฝนหมดแน่ แต่ก็ไม่สามารถติดต่อนายขาวได้จึงจ้างชา่ ง
มาซอ่ มหลงั คาให้

เชน่ นจี้ ดั วา่ สมประโยชน์แกน่ ายขาว นายขาวต้องจ่ายค่า
ซอ่ มหลังคาท่นี ายเขยี วออกเงนิ ใหไ้ ปกอ่ น จงึ เท่ากบั ว่านายขาว
เปน็ ลูกหนนี้ ายเขยี ว

2. บอ่ เกิดแหง่ หน้ี

“ลาภมิควรได้”

คือการท่บี ุคคลหนึ่งได้ทรพั ย์จากบุคคลอื่นไม่ว่า
ด้วยประการใด ๆ โดยปราศจากข้ออ้างทางกฎหมาย
และทาให้บุคคลอื่นเสียเปรยี บ ทรพั ย์ส่ิงน้ันถือว่าเป็น
ลาภมิควรได้ ผซู้ ่งึ ได้รบั ส่งิ น้ันมาต้องคืนทรพั ยน์ ั้น เช่น
นายแดงจะนาต้ใู ส่เอกสารมาส่งให้นายดาซ่ึงมีบ้านติด
กับนายขาว แต่กลับส่งผิดบ้าน มาส่งที่บ้านของนาย
ขาวแทน

ตู้ ใ ส่ เ อ ก ส า ร น้ี จั ด เป็ น ล า ภ มิ ค ว ร ไ ด้ น า ย ข า ว จึ ง
จดั เปน็ ลกู หนี้ท่ตี ้องคนื ต้ใู สเ่ อกสารนี้ใหแ้ ก่นายแดง

3. วัตถแุ หง่ หน้ี

วตั ถุแหง่ หนี้ คือ ส่ิงที่เจา้ หนี้เรยี กให้ลูกหนี้ชาระ แบง่ เปน็ 3 ลักษณะ คือ

1. ให้กระทาการ คือ การให้ลูกหนี้ ปฏิบัติหรือ
กระทาการแกเ่ จา้ หนี้ตามทต่ี กลงกัน

2. ให้งดเว้นกระทาการ คือการให้ลูกหนี้งดเว้น
การปฏบิ ตั ิหรอื กระทาการแก่เจา้ หนี้ตามทตี่ กลงกนั

3. ใหโ้ อนทรพั ยส์ ินส่งมอบกรรมสิทธิ์ คือการโอน
ทรัพย์สินเป็นการชา ระหน้ีเช่น โอนท่ีดิน เป็นต้น ซ่ึง
ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ได้กาหนดไว้
ดังนี้

3. วตั ถุแหง่ หนี้

กรณีทรพั ยส์ ิน = หากวัตถุแห่งหนี้ได้ระบุทรพั ย์ไว้เป็น
ปร ะ เ ภ ทห รือ ต า มเจ ต น า ข อ ง คู่ ก ร ณี
ไ ม่ อ า จ จ ะก า หน ด ไ ด้ ว่ า ท รัพ ย์ น้ั น จ ะ พึ ง
เป็นชนิดอย่างไร ลูกหนี้จะต้องส่งมอบ
ทรพั ย์ชนิดปานกลาง เชน่
นายแดงซื้อข้าวสารจากนายดา 10
กระสอบ โดยไม่ได้กาหนดว่าต้องการ
ข้าวสารชนิดใด เช่นนี้ให้นายดาส่งมอบ
ชนิดปานกลาง

3. วตั ถุแหง่ หนี้

กรณีเงนิ ตรา หากหน้ี เงินไ ด้แสดงไว้เป็นเงิน ตรา

= ต่างประเทศจะส่งใช้เป็นเงินไทยก็ได้ การ
เปลี่ยนเงิน โดยคิดตามอัตราแลกเปล่ียน
เงิน ณ สถานท่ีและในเวลาทีใ่ ช้เงนิ เชน่
นายแดงกู้เงินนายดา ไป 100,000
ดอลลารส์ หรฐั ฯ นายแดงจะใช้เป็นเงินตรา
ไทยก็ได้โดยคิดอัตราแลกเปล่ียนเงิน ณ
สถานท่แี ละในเวลาท่ใี ช้เงนิ กนั หากเงินตรา
ระบใุ หใ้ ชเ้ งินตราชนิดท่ียกเลิกไม่ใช้กันแล้ว
ก็ให้ใชเ้ งนิ ตราสกลุ ทีใ่ ชก้ นั อยูไ่ ด้

4. การชาระหนี้

“การชาระหน้ี”

หมายถึง การกระทา เพื่อเป็นการ
ปลดเปลื้องภาระหรือหน้าท่ีท่ีเกิดจาก
หน้ีน้ัน ซึ่งโดยปกติลูกหนี้ก็ต้องเป็นผู้
ชาระหนี้ แต่ กฎหมายยั งกาหนดว่า
บุคคลภายนอกก็สามารถชาระหน้ีใหไ้ ด้

4. การชาระหน้ี

การผิดนัดการชาระหนี้ สามารถพิจารณาได้ 4 กรณีคือ

1. เมื่อไมม่ ีการกาหนดเวลา แต่เจ้าหนี้ได้แจ้งเตือน
แล้วแตล่ กู หนี้ยงั ไม่ชาระหนี้ จัดว่าลูกหน้ีผิดนัดการชาระ
หนี้

2. เม่ือหนี้มีกาหนดเวลาชาระหนี้ไว้ตามวันเวลา
ปฏิทินแล้ว และลูกหน้ียังไม่ชาระหนี้จัดว่าลูกหน้ีผดิ นัด
เมอ่ื ถงึ กาหนด โดยเจ้าหนไ้ี ม่จาเป็นตอ้ งเตอื น เชน่

กา หน ด ว่า ลูกห นี้จ ะชา ระ ห นี้ที่ กู้ยืม ไป ใน วันที่ 1
กมุ ภาพันธ์ พ.ศ.2558 เม่ือถงึ วันที่กาหนดแล้วลูกหน้ียัง
ไมช่ าระหนจ้ี ัดวา่ เป็นการผดิ นดั การชาระหน้ไี ด้ทนั ที

4. การชาระหน้ี

การผดิ นัดการชาระหน้ี สามารถพจิ ารณาได้ 4 กรณคี ือ

3. เมอ่ื ไมม่ กี ารกาหนดเวลาแต่มขี ้อตกลงใหเ้ จ้าหน้ี
ยนื่ บอกกล่าวลูกหนีต้ ามวนั เวลาปฏิทนิ เจ้าหนี้ต้องบอก
กลา่ ววนั ทีใ่ หช้ าระหน้ีกอ่ น หากถึงวนั น้ันแล้วลูกหนี้ไม่ชา
ระหน้คี อ่ ยจดั วา่ เปน็ ลกู หนผ้ี ดิ นัดการชาระหนี้ เชน่
นายแดงใหน้ ายดากู้ยมื เงนิ ไป 200,000 บาท โดยไม่ได้
กาหนดเวลาชาระหนี้ แต่มีขอ้ ตกลงให้นายแดงบอกกล่าว
ล่วงหน้า 30 วันหากต้องการให้นายดาชาระหน้ีเช่นนี้
เม่อื ครบกาหนด 30 วนั แล้วนายดายงั ไม่ชาระหนี้นายดา
จงึ ตกเปน็ ผผู้ ดิ นัด

4. หน้ีท่ีเกิดจากมลู ละเมิดเกิดเม่อื มีการทาละเมิด
และใหล้ ูกหน้ีผิดนัดต้งั แต่เวลาทาละเมดิ

5. ความระงบั แหง่ หน้ี

ความระงบั แหง่ หน้ี หมายถึง ความหมดไปแห่งหน้ี

โดยหนี้จะหมดไปด้วยเหตุ 5 ประการ คือ
1. การชาระหนี้ แก่เจ้าหนี้หรือผู้มี

อานาจรบั ชาระหนี้หรอื อาจชาระหนี้โดย
บุคคลภายนอกก็ได้ หากสภาพแห่งหนี้
เปิ ด ช่ อ ง ใ ห้ ก ร ะ ท า ไ ด้ แ ล ะ จ ะ ช า ร ะ ห นี้
ทงั้ หมดหรอื บางสว่ นกไ็ ด้

5. ความระงบั แหง่ หน้ี

2. การปลดหนี้ คือการที่เจ้าหน้ียอมยกหนี้ให้
ลูกหน้ีไมต่ ้องชาระหน้ีต่อไป การปลดหนี้โดยปกติ
ทาได้โดยการแสดงเจตนาโดยเจ้าหนี้ก็เพียงพอ
แต่หากหน้ีมีหนังสือเป็นหลักฐาน การปลดหนี้ก็
ต้องทาเป็นหนังสือด้วย

3. การหักกลบลบหน้ี คือการหักกลบหน้ีท่ีมี
วัตถุแห่งหน้ีเป็นลักษณะเดียวกัน เช่น นายแดง
เปน็ หน้ีเงนิ ก้นู ายดา 700,000 บาท ต่อมานายดา
ซื้อสินค้าของนายแดงมูลค่า 200,000 บาท ก็
สามารถนาเงิน 200,000 บาทมาหักกลบลบหนี้
700,000 บาท คงเหลือหนี้ที่นายแดงต้องชาระ
แก่นายดา 500,000 บาท

5. ความระงบั แหง่ หนี้

4. การแปลงหน้ีใหม่ โดยคู่กรณีเปล่ียนแปลง
สาระสาคัญของหนี้ ทาให้หน้ีเดิมระงับ แล้วให้
เปน็ ไปตามหน้ีใหม่ เช่น นายแดงตกลงให้นายดา
ต่อเติมหอ้ งครวั หลงั จากต่อเติมได้ส่วนหน่ึง นาย
แดงต้องการให้นายเขียวมาต่อเติมแทน แล้วให้
นายดามาสรา้ งโรงจอดรถแทน

5. หน้ีเกลื่อนกลืนกัน คือ สิทธิและหน้าที่ใน
หน้ีตกอยูใ่ นบคุ คลรายเดียวกัน เช่น ลูกยืมเงินพ่อ
100,000 บาท เท่ากับว่าพ่อเป็นเจ้าหนี้ลูกต่อมา
พ่อถึงแก่ความตายสิทธิในการเป็นเจ้าหน้ีตกมา
อยูท่ ่ีลกู ด้วย เช่นน้ีหน้ีเงนิ กู้ 100,000 บาทก็ระงบั

สรุป

หนี้ คือ หน้าทท่ี ี่ลกู หนต้ี ้องปฏิบตั เิ พอื่ ชาระหน้แี กเ่ จ้าหน้ี โดยอาจเกิดได้
จากนิติกรรมและนิติเหตุ โดยเมื่อชาระหนี้แล้ว หนี้ก็จะระงบั หรอื หนี้อาจ
ระงบั ดว้ ยวธิ ีอืน่ ๆ ได้อีก เชน่ การปลดหน้ี การหักกลบลบหน้ีการแปลงหนี้
ใหม่ และหนี้เกลื่อนกลืนกัน ซึ่งหากหน้ียังไม่ระงับแล้วลูกหน้ีไม่ชาระหน้ี
เจ้าหนี้ก็มีสิทธิฟ้องรอ้ งต่อศาลเพื่อบังคับให้ลูกหน้ีชาระหนี้หรอื ชดใช้ค่า
สนิ ไหมทดแทนได้