การบัญชีบริษัทจำกัด

การริบหุน้ เป็นการยกเลิกสิทธิในการเป็นเจา้ ของบริษทั จากดั โดยบริษทั ส่งจดหมายลงทะเบียนส่งคาบอก
กล่าวให้ผูจ้ องหุ้นมาชาระค่าหุ้น ถา้ ผูถ้ ือหุ้นผิดนดั ไม่ชาระค่าหุน้ บริษทั ก็จะส่งจดหมายลงทะเบียนเตือนให้
ชาระค่าหุน้ พร้อมดอกเบ้ียและเง่ือนไข ถา้ ไม่ชาระตามกาหนดจะทาการริบหุน้ หากผถู้ ือหุน้ ไม่สามารถนาเงิน
มาชาระตามที่แจง้ ได้ บริษทั ก็จะทาการริบหุ้น ส่วนการบนั ทึกบญั ชีเก่ียวกบั การริบหุ้นจะมีการริบหุ้นไดก้ ็
ต่อเมื่อตอ้ งมีการนาหุน้ ออกใหจ้ องและมีการรับชาระค่าหุน้ บางส่วน

1.ความหมายของการริบห้นุ
2. การริบห้นุ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์
3. การขายทอดตลาด
4. ค่าใช้จ่ายในการขายทอดตลาด
5. ดอกเบยี้ ค่าห้นุ ค้างชาระริบห้นุ
6. การชาระบญั ชีระหว่างบริษทั และผถู้ กู
7. วิธีปฏิบตั ิเกี่ยวกบั การริบห้นุ

การริบห้นุ (Forfeiture of Share) หมายถึง การที่ผจู้ องซื้อห้นุ ไม่ชาระค่า

หุ้นที่เหลือหลงั จากชาระงวดแรกไปไม่น้อยกว่า 25% ของมูลค่าหุ้นแล้ว
บริษทั จึงยกเลิกการจองห้นุ และนาห้นุ ท่ีถกู ริบออกขายทอดตลาดทนั ที

ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1121-1125 เมื่อผ้ถู ือห้นุ
ผิดนัดไม่มาชาระค่าหุ้นตามกาหนดเวลา บริษัทจะต้องดาเนิ นการตาม

ขนั้ ตอนดงั นี้

1. การเรียกให้ชาระค่าห้นุ แต่ละครงั้ ต้องแจ้งล่วงหน้าไม่น้อยกว่า 21 วนั
โดยส่งคาเตือนด้วยจดหมายลงทะเบียนไปรษณีย์ 2 ครงั้ ให้ผ้ถู ือห้นุ นาเงิน

ค่าห้นุ พร้อมดอกเบี้ยค่าห้นุ ค้างชาระมาชาระภายในกาหนดเวลา ณ สถานท่ี
ที่ได้ระบุไว้ และคาเตือนดงั กล่าวจะต้องระบุด้วยว่าถ้าผ้ถู ือห้นุ ผิดนัดไม่มา
ชาระค่าห้นุ อีกบริษทั จะทาการริบห้นุ เสีย ถ้าในหนังสือเตือนให้มาชาระหนี้
ค่าห้นุ ไม่ได้ระบวุ ่าจะริบห้นุ คณะกรรมการกจ็ ะทาการริบห้นุ ไม่ได้

2. เม่ือบริษัทริบหุ้นมาแล้ว จะต้องนาหุ้นออกขายทอดตลาดโดยไม่
ชกั ช้า เหตุผลกค็ ือกฎหมายบญั ญตั ิห้ามมิให้บริษทั จากดั เป็ นเจ้าของถือห้นุ
ของตน ดงั นัน้ ห้นุ ท่ีบริษทั ริบมา บริษทั จะรบั ซื้อไว้เองไม่ได้ จึงต้องนาออก
ขายทอดตลาด

3. เงนิ ทไ่ี ด้จากการขายทอดตลาดหุ้นทรี่ ิบน้ัน ให้หัก

3.1 ค่าหุ้นทเี่ รียกไปแล้วและผ้ถู ูกริบหุ้นยงั ค้างชาระอยู่

3.2 ดอกเบยี้ ของการผดิ นัดชาระหนีค้ ่าหุ้น ดอกเบยี้ นีใ้ ห้คดิ ได้ตามอตั ราทไ่ี ด้
กาหนดไว้ในข้อบังคบั ของบริษัท ถ้าข้อบังคบั ไม่ได้กาหนดไว้กใ็ ห้คดิ ได้ไม่เกนิ ที่
กฎหมายกาหนด สาหรับระยะเวลาการคดิ ดอกเบยี้ กใ็ ห้คดิ ดอกเบยี้ นับต้ังแต่วันผดิ นัด
ชาระค่าหุ้นจนถึงวนั ทบี่ ริษัทขายหุ้น ทรี่ ิบได้

เม่ือบริษัทริบหุ้นจะต้องบนั ทึกรายการยกเลิกบญั ชีทุนหุ้น
สามญั /ห้นุ บุริมสิทธิ หรือบญั ชีทุนห้นุ สามญั /ห้นุ บุริมสิทธิให้จอง

แล้ว แล้วแต่กรณี เท่ากบั จานวนท่ีได้เรียกชาระไปแล้วทงั้ หมด
และยกเลิกบญั ชีส่วนเกินหรือส่วนตา่ กว่ามลู ค่าของห้นุ จานวนนัน้
ท่ีได้เคยบันทึกบัญชีไปแล้ว พร้อมกับยกเลิ กบัญชีลูกหนี้ ค่า

ห้นุ ส่วนท่ีค้างชาระ ผลต่างระหว่างราคาขายห้นุ ท่ีเรียกชาระไป
แล้วกบั หนี้ที่ค้างชาระจะนาไปเครดิตไว้ในบญั ชี “ผู้ถกู ริบหุ้น”
ผลต่างนี้จะมีจานวนเท่ากบั ค่าห้นุ ท่ีผ้ถู ือห้นุ ได้ส่งเงินชาระค่าห้นุ
มาแล้ว บญั ชี “ผ้ถู กู ริบห้นุ ” จะแสดงความสมั พนั ธ์ระหว่างบริษทั
และผถู้ กู ริบห้นุ ว่าเป็นเจ้าหนี้หรือลกู หนี้ระหว่างกนั เท่าไร

การขายทอดตลาด คือ การนาหุ้นจานวนเดิ มท่ีริ บมาได้

ออกจาหน่ายไปอีกครงั้ หนึ่ง โดยวิธีการประมูลราคา ผ้เู สนอราคาซื้อสูงสุด
จะเป็ นผ้มู ีสิทธิซื้อห้นุ จานวนนัน้ ตามราคาท่ีเสนอซื้อและจะเป็ นผ้ถู ือห้นุ
แทนผ้ถู ือห้นุ รายเดิมที่บริษทั ริบห้นุ มา ดงั นัน้ เมื่อบริษทั ขายทอดตลาดได้
บริษทั จะต้องได้รบั เงินพร้อมทงั้ ส่งมอบห้นุ จานวนนัน้ ให้แก่ผ้ถู ือห้นุ รายใหม่
ซึ่งสามารถบนั ทึกบญั ชีโดยเดบิตเงินสด ตามจานวนเงินที่ขายได้และเครดิต
ทนุ ห้นุ สามญั /ห้นุ บรุ ิมสิทธิ พร้อมทงั้ เครดิตส่วนเกินมลู ค่าหรือเดบิตส่วนตา่
กว่ามูลค่าในจานวนเท่ากบั จานวนเดิมที่ได้บนั ทึกบญั ชียกเลิกไปเมื่อตอน
ริบห้นุ ผลต่างระหว่างราคาขายทอดตลาดกบั ราคาเดิมท่ีเคยออกขาย ถือ
เป็ นกาไรหรือขาดทุนจากการริบห้นุ ซ่ึงบริษทั จะต้องคืนให้ผ้ถู ือห้นุ ท่ีถกู ริบ
ดงั นัน้ บริษทั จะนาผลต่างนี้ไปเดบิตหรือเครดิตบญั ชี “เจ้าหนี้ผ้ถู ือห้นุ ท่ีถกู
ริบห้นุ ” แล้วแต่กรณี

การนาห้นุ ไปขายทอดตลาดย่อมต้องมีค่าใช้จ่ายเกิดขึน้
เช่น ค่าเช่าสถานที่ ค่าบริการในการขาย ค่าธรรมเนียม ฯลฯ ซ่ึงผู้
ถกู ริบห้นุ จะต้องเป็นผรู้ บั ผิดชอบ แต่เมื่อมีการขายทอดตลาด
บริษทั จาเป็นต้องเป็นผทู้ ดรองจ่ายค่าใช้จ่ายจานวนนี้ไปก่อนแล้ว
จึงไปเรียกเกบ็ คืนมาจากผถู้ กู ริบห้นุ ในภายหลงั ซ่ึงโดยปกติกจ็ ะใช้
วิธีการหกั บญั ชีระหว่างกนั

การท่ีผถู้ ือห้นุ ติดค้างไม่ชาระเงินค่าห้นุ จนเป็นเหตใุ ห้ต้องมีการริบห้นุ
และนาออกขายทอดตลาดในที่สดุ ทาให้บริษทั ได้รบั ชาระค่าห้นุ ล่าช้า ซึ่ง
บริษทั มีสิทธิคิดดอกเบีย้ ค่าห้นุ ค้างชาระเอากบั ผถู้ กู ริบห้นุ ได้ ดอกเบีย้ ค่าห้นุ

ค้างชาระนี้จะคานวณจากจานวนหนี้ค่าห้นุ คงค้าง โดยคานวณตามอตั รา
ดอกเบีย้ ท่ีกาหนด และคานวณตามระยะเวลานับตงั้ แต่วนั ที่ผถู้ ือห้นุ ผิดนัด
ชาระหนี้ค่าห้นุ จนถึงวนั ที่บริษทั ขายทอดตลาดห้นุ ได้ ดอกเบีย้ ท่ีคานวณได้
ตามจานวนนี้ถือเป็นรายได้ของบริษทั แต่เน่ืองจากผถู้ ือห้นุ เดิมมกั จะยงั ไม่
จ่ายดอกเบีย้ จานวนนี้ให้ทนั ที แต่จะให้บริษทั นาไปหกั บญั ชีหนี้สินระหว่างกนั
ดงั นัน้ บริษทั จึงต้องบนั ทึกบญั ชีรายได้จานวนนี้เข้าไปกบั บญั ชีเจ้าหนี้ผถู้ ือ
ห้นุ ท่ีถกู ริบ

หลงั จากท่ีบริษัทริบหุ้นและนาออกขายทอดตลาด และคิด
ค่าใช้จ่ายระหว่างกนั เรียบร้อยแล้ว บริษทั ต้องชาระบญั ชีระหว่าง
บริษทั และผถู้ กู ริบห้นุ สามารถทาได้โดย

1. คานวณหาจานวนเงินสดคงเหลือจากการขายห้นุ และหกั
ค่าใช้จ่าย

2.คานวณโดยพิจารณาจากยอดคงเหลือในบญั ชี “เจ้าหนี้ผ้ถู ือ
ห้นุ ที่ถกู ริบ” ถ้าบญั ชีผถู้ กู ริบห้นุ มียอดคงเหลือด้านเดบิต แสดงว่า
ผถู้ กู ริบห้นุ เป็นลกู หนี้บริษทั บริษทั จะรบั เงินคืน แต่ถ้าบญั ชีเจ้าหนี้
ผู้ถือหุ้นท่ีถกู ริบอยู่ด้านเครดิต แสดงว่าผู้ถกู ริบหุ้นเป็ นเจ้าหนี้
บริษทั บริษทั ต้องคืนเงินให้

การริบห้นุ ตามกฎหมายไทยมีวิธีเดียวคือวิธีที่ 1 ส่วนกฎหมายของ
สหรฐั อเมริกามี 4 วิธีดงั นี้

วิธีท่ี 1 บริษทั นาห้นุ ที่ถกู ริบขายทอดตลาดบนั ทึกราคาที่จาหน่ายไว้เดิม
หลงั จากหกั ค่าห้นุ ที่ค้างชาระและค่าใช้จ่ายแล้วให้คืนเงินแก่ผ้ถู ือห้นุ ท่ีถกู ริบ
(วิธีตามกฎหมายไทย) บนั ทึกบญั ชีโดย

วิธีที่ 2 บริษทั ออกใบห้นุ ให้บางส่วนเท่ากบั จานวนเงินที่ชาระมาแลว้
โดยบริษทั คิดค่าห้นุ ให้ในราคาที่ออกจาหน่ายครงั้ แรก ส่วนเงินท่ีเหลือจาก
การออกใบห้นุ ให้คืนให้แก่ผถู้ อื ห้นุ เดิม

วิธีที่ 3บริษทั คืนเงินให้แก่ผถู้ ือห้นุ ท่ีถกู ริบด้วยเงินท่ีชาระมาแลว้ ทงั้ หมด

วิธีที่ 4 บริษทั ริบเงินท่ีผจู้ องซื้อห้นุ ได้ชาระมาแลว้ ทงั้ หมด