หนังสือเล่ม ล่ นี้จัดทำ ขึ้น ขึ้ เพื่อเป็น ป็ส่วนหนึ่ง นึ่ ของวิชา ภาษาไทยระดับ ดัชั้นประกาศนียบัตรวิชาชีพชั้นสูง ชั้นปีที่ ปี1ที่ เพื่อให้ได้ศึด้ศึ กษาหาความรู้ใน เรื่อว่า ว่ นโสมไทยและได้ศึด้ศึ กษาอย่า ย่ งเข้า ข้ใจเพื่อเป็น ป็ ประโยชน์กับ กั การเรียน ผู้จั ผู้จั ดทำ หวัง วั ว่า ว่ หนังสือเล่ม ล่ นี้จะเป็น ป็ประโยชน์กับ กั ผู้ อ่าน หรือนักเรียน นักศึกษา ที่กำ ที่ กำลัง ลั หาข้อ ข้ มูลเรื่อง นี้อยู่ หากมีข้อ ข้ แนะนำ หรือข้อ ข้ ผิดพลาดประการใด ผู้จั ผู้จั ดทำ ขอน้อมรับไว้แ ว้ ละขออภัยมา ณ ที่นี้ ที่นี้ ด้ว ด้ ย ผู้จั ผู้จั ดทำ นายสุรินทร์ เจตนาเจริญโชติ วัน วั ที่1ที่8/7/66 คำ นำ ก
สา ร บั ญ เ รื่อ ง คำ น า ม สา ร บั ญ โสมไ ท ย ลั กลัษณ ะ ข อ งโสมไ ท ย ร า กโสมไ ท ย ใ บโสมไ ท ย ด อ กโสมไ ท ย ผ ล แ ล ะ เ ม ล็ ดล็ ข อ งโสมไ ท ย สร ร พ คุ ณ คุ ข อ งโสมไ ท ย ประโย ชน์ ข อ งโสมไ ท ย ค ณ ะ ผู้ จัผู้จัด บ ร ร ณ า นุ ก ร ม ห น้ ากข123456789 1 0 ข
โสมไทย โสมไทย (Fame Flower) หรือ เรียกอีกอย่า ย่ งว่า ว่ “โสมคน” สามารถ พบได้ทั่ ด้ ว ทั่ ทุกภาคในประเทศไทย เป็น รากแก้ว ก้ หรือเหง้าขนาดใหญ่อ ญ่ ยู่ ใต้ดิ ต้ดิ นคล้า ล้ ยรากโสมเกาหลี มีดอก เป็น ป็สีชมพูบานเย็น ย็ ทำ ให้ดูสวยงาม มากจนนิยมนำ มาปลูกเป็น ป็ไม้ประดับ ได้ นอกจากนั้นใบอ่อนยัง ยัสามารถนำ มาใช้เป็น ป็ส่วนประกอบในอาหารซึ่ง ซึ่ ให้ รสชาติดีอี ดีอี กด้ว ด้ ย รากโสมไทยจะมีรส ชุ่ม ชุ่ และขมเล็ก ล็ น้อยจึงเป็น ป็ ยาสุขุมที่ ไม่มีพิษ เหง้าโสมไทยมีรสหวานร้อน สามารถนำ มาใช้เป็น ป็ ยาสมุนไพรได้ดี โสมไทย ชื่อวิทยาศาสตร์ Talinum paniculatum (Jacq.) Gaertn. (ชื่อพ้องวิทยาศาสตร์ Claytonia patens (L.) Kuntze, Portulaca paniculata Jacq., Portulaca patens L., Talinum patens (L.) Willd.) ปัจ ปั จุบันจัดอยู่ใยู่ นวงศ์ TALINACEAE สมุนไพรโสมไทย มีชื่อท้อ ท้ งถิ่น ถิ่ อื่น ๆ ว่า ว่ โสม โสมคน (ภาคกลาง), ว่า ว่ นผัก ผั ปัง ปั(เชียงใหม่), โทวหนิ่ง นิ่ เซียม (จีน), ถู่เถู่หยินเซิน (จีนกลาง) เป็น ป็ ต้น ต้ 1
ลัก ลั ษณะของโสมไทย ต้น ต้โสมไทย หรือ ต้น ต้โสมคน จัดเป็น ป็ พรรณไม้ ล้ม ล้ ลุก ที่มี ที่มี อายุเพียงหนึ่ง นึ่ ปี ลำ ต้น ต้ ตั้ง ตั้ ตรง มี ความสูงของลำ ต้น ต้ประมาณ 60-100 เซนติเมตร มักแตกกิ่ง กิ่ ก้า ก้ นบริเวณโคนต้น ต้ จำ นวนของกิ่ง กิ่ ที่แ ที่ ตกออกจากต้น ต้ มีประมาณ 5 กิ่ง กิ่ ขึ้น ขึ้ไป โดยการแตกกิ่ง กิ่ จะทิ้ง ทิ้ช่วงห่าง ประมาณ 1 นิ้ว ลำ ต้น ต้ มีลัก ลั ษณะเป็น ป็ เหลี่ย ลี่ ม และฉ่ำ น้ำ ลำ ต้น ต้ อ่อนเป็น ป็สีเขีย ขี ว เมื่อมีอายุ มากจะเป็น ป็สีน้ำ ตาลบริเวณโคนต้น ต้ ต้น ต้ อ่อน ลำ ต้น ต้ จะเปราะและหักได้ง่ ด้ง่ าย เมื่อแก่แ ก่ ล้ว ล้ จะ แข็ง ข็ และเหนียว มีเนื้อแข็ง ข็ คล้า ล้ ยไม้ นิยม ขยายพันธุ์โ ธุ์ ดยใช้เมล็ด ล็ เพราะจะได้ร ด้ ากแบบ โสมเกาหลีห ลี รือโสมจีน แต่ถ้ ต่ า ถ้ นำ มาปัก ปัชำ จะไม่มีรากแก้ว ก้(รากโสม) แต่ จะมีเพียงรากแขนงเท่า ท่ นั้น โสมไทยจัดเป็น ป็ พรรณไม้กลางแจ้งที่เ ที่ จริญ เติบโตได้ดี ด้ใดี นดินทรายหรือดินร่วนซุย ซุ ที่มี ที่มี ความชุ่ม ชุ่ ชื้นสูง ชอบที่มี ที่มี แสง พบ ขึ้น ขึ้ได้ทั่ ด้ ว ทั่ไปในทุกภาคของประเทศ มักพบในที่ชุ่ที่ชุ่ ม ชุ่ ชื้น บริเวณใต้ต้ ต้ น ต้ไม้ใหญ่ ตามป่า ป่ โปร่ง ป่า ป่ เต็ง ต็ รัง ตามไร่สวน หรือบ้านเรือนทั่ว ทั่ไป 2
รากโสมไทย รากโสมไทย รากเป็น ป็ รากแก้ว ก้ หรือเหง้าขนาดใหญ่อ ญ่ ยู่ใยู่ ต้ดิ ต้ดิ น คล้า ล้ ยราก โสมเกาหลี รากแก้ว ก้ มีความเหนียว ลัก ลั ษณะของรากเป็น ป็ รูปกลมยาว ปลายแหลมคดงอเล็ก ล็ น้อย และมีรากฝอยมาก ส่วนเปลือ ลื กของราก เป็น ป็สีขาวหรือสีน้ำ ตาล เนื้อในรากนิ่ม นิ่ เป็น ป็สีขาวนวล เมื่อขูดที่ผิ ที่ผิ วของ รากสักครู่ จะพบว่า ว่ บริเวณที่ขู ที่ ขู ดเป็น ป็สีแดง รากแก้ว ก้ จะมีความเหนียว มี กลิ่น ลิ่ ฉุนเล็ก ล็ น้อย เมื่อรากโตเต็ม ต็ ที่จ ที่ ะมีรูปร่างคล้า ล้ ยโสมเกาหลีห ลี รือโสม จีน 3
ใบโสมไทย ใบโสมไทย ใบเป็น ป็ใบเดี่ย ดี่ ว ออกเรียงสลับ ลั ลัก ลั ษณะของใบเป็น ป็ รูปมนรี หรือรูปไข่ก ข่ ลับ ลัปลายใบมนหรือแหลมสั้น โคนใบสอบหรือเรียวแคบ เล็ก ล็ ลงจนถึงก้า ก้ นใบ ส่วนขอบใบเรียบ ใบมีขนาดกว้า ว้ งประมาณ 2.5- 3.5 เซนติเมตร และยาวประมาณ 5-7 เซนติเมตร แผ่น ผ่ ใบเป็น ป็สีเขีย ขี ว เรียบเป็น ป็ มันทั้ง ทั้สองด้า ด้ น ไม่มีขน หลัง ลัใบมีสีเข้ม ข้ กว่า ว่ ท้อ ท้ งใบ เนื้อใบหนา และนิ่ม นิ่ เส้นใบสานกัน กั เป็น ป็ ร่างแห น้ำ ยางที่ใที่ บมีสีและเหนียว เมื่อ สัมผัสผั จะรู้สึกคัน คั เล็ก ล็ น้อย 4
ดอกโสมไทย ออกดอกเป็น ป็ช่อบริเวณส่วนยอดหรือที่ปที่ ลายกิ่ง กิ่ ก้า ก้ นช่อตั้ง ตั้ ขึ้น ขึ้ ดอกย่อ ย่ ยมีขนาดเล็ก ล็ ดอกเป็น ป็สีม่วงแดงอ่อน เมื่อบานเต็ม ต็ ที่จ ที่ ะมีขนาดกว้า ว้ ง ประมาณ 6 มิลลิเ ลิ มตร (ดอกจะบานในช่วงที่มี ที่มี แสง เวลาไม่มีแสงดอกจะหุบ ก้า ก้ นดอกย่อ ย่ ยยาว) กลีบ ลี ดอกมี 5 กลีบ ลี ลัก ลั ษณะของกลีบ ลี ดอกเป็น ป็ รูปไข่ห ข่ รือ เป็น ป็ รูปกลมรี ปลายกลีบ ลี แหลม กลีบ ลี ดอกเป็น ป็สีม่วงแดงไม่มีกลิ่น ลิ่ ส่วนกลีบ ลี เลี้ย ลี้ งดอกมี 2 กลีบ ลี หลุดร่วงได้ง่ ด้ง่ าย สีขาวใส ห่อหุ้มดอกในขณะตูม ตู โคนกลีบ ลี เลี้ย ลี้ งมีลัก ลั ษณะเป็น ป็ ครึ่ง รึ่ วงกลม แกนกลางของกลีบ ลี เลี้ย ลี้ งเป็น ป็สีเขีย ขี วเข้ม ข้ ดอกโสมไทย เป็น ป็ เส้นบางขึ้น ขึ้ไป ส่วนปลายกลีบ ลี เลี้ย ลี้ งจะมีลัก ลั ษณะแหลม ดอกเป็น ป็ ดอก แบบสมบูรณ์เพศ บริเวณกลางดอกมีเกสรเพศผู้ 10 อัน ล้อ ล้ มรอบเกสรเพศ เมีย มีสีเหลือ ลื ง มีรูปร่างคล้า ล้ ยเมล็ด ล็ ถั่ว ถั่ประกบกัน กัส่วนก้า ก้ นเกสรเพศเมียจะ เป็น ป็ เส้นบาง ๆ คล้า ล้ ยกับ กั ด้า ด้ ยและมีลัก ลั ษณะโค้ง ค้ เล็ก ล็ น้อย ส่วนปลายแฉกจะ แยกออกเป็น ป็3 แฉก และมีสีชมพูเหมือนสีของกลีบ ลี ดอก รังไข่มี ข่ มี ลัก ลั ษณะ กลม ภายในรังไข่มี ข่ มี ออวุล วุ เป็น ป็ เม็ดเล็ก ล็ ๆ จำ นวนมาก ส่วนละอองเรณูจะมี ลัก ลั ษณะเป็น ป็ เม็ดเล็ก ล็ ๆ สีเหลือ ลื ง หากมีความชุ่ม ชุ่ ชื้นเพียงพอ จะออกดอกได้ ตลอดทั้ง ทั้ปี และมักมีแมลงและมดดำ มาอาศัยอยู่ 5
ผลโสมไทย ลัก ลั ษณะของผลเป็นรูป ทรงกลมหรือกลมรี ผลมีขนาดเล็ก ล็ โดยจะมีขนาดประมาณ 3 มิลลิเ ลิ มตร เมื่ออ่อนผลจะเป็น ป็สีเขีย ขี ว ผิวผล เรียบ เมื่อแก่แ ก่ ล้ว ล้ จะเป็นสีเหลือ ลื ง อ่อน สีแดง และจะเป็น ป็สีเทาเข้ม ข้ เมื่อแก่จั ก่ จั ดจะแตกทำ ให้เมล็ด ล็ฟุ้ง ฟุ้ กระจายตกลงบนพื้นดิน ภายในผลมี เมล็ด ล็สีดำ ขนาดเล็ก ล็ มีจำ นวนเมล็ด ล็ ประมาณ 50-60 เมล็ด ล็ ผลและเมล็ด ล็โสมไทย เมล็ด ล็โสมไทย ลัก ลั ษณะของเมล็ด ล็ เป็น ป็ รูปกลมแบน เมล็ด ล็ มีสีขาว ตอนผลอ่อน และจะเปลี่ย ลี่ นเป็น ป็สี ดำ เมื่อแก่ ผิวเมล็ด ล็ เรียบ มี ลัก ลั ษณะเปราะบาง 6
สรรพคุณของโสมไทย 1.รากโสมไทยมีรสชุ่ม ชุ่ ขมเล็ก ล็ น้อย เป็น ป็ ยาสุขุม ไม่มีพิษ ใช้เป็น ป็ ยา บำ รุงธาตุ บำ รุงร่างกาย (ราก) ส่วนเหง้าโสมไทยมีรสหวานร้อน ใช้ เป็น ป็ ยาบำ รุงร่างกาย บำ รุงธาตุ บำ รุงกำ ลัง ลั แก้อ ก้ าการอ่อนเพลีย ลีโดย ใช้เหง้านำ มาดองกับ กั เหล้า ล้ กิน (เหง้า) 7 2.หากร่างกายมีอาการอ่อนเพลีย ลี อันเนื่องมาจากการตรากตรำ ทำ งานหนัก ให้ใช้รากสดหรือรากแห้ง นำ มาผสมกับ กั รากทงฮวย และ น้ำ ตาลกรวด แล้ว ล้ นำ มาตุ๋นตุ๋ กินกับ กัไก่ (ราก)ส่วนอีกตำ รับยาแก้อ ก้ าการ อ่อนเพลีย ลีไม่มีเรี่ย รี่ วแรง ให้ใช้รากแห้ง 35 กรัม นำ มาตุ๋นตุ๋ กินกับ กั ปลาหมึกแห้ง 1 ตัว ตั(ราก) 3.ช่วยแก้อ ก้ าการวิงเวีย วี นศีรษะ (ราก) ใช้เป็น ป็ ยาบำ รุงร่างกายหลัง ลั การฟื้น ฟื้ไข้ใข้ หม่ ๆ ด้ว ด้ ยการใช้รากแห้ง 30 กรัม รากโชยกึงป๊ว ป๊ ก 30 กรัม และโหงวจี้ม่อท้อ ท้15 กรัม นำ มาผสมกัน กั ต้ม ต้ กับ กั น้ำ กิน (ราก) 4ช่วยแก้ปก้ ระจำ เดือ ดื นมาผิดปกติของสตรี หรือประจำ เดือ ดื นมา ไม่ปกติ (ราก) 5รากโสมไทย มีสรรพคุณ คุ เป็น ป็ ยาบำ รุงปอด ทำ ให้ปอดชุ่ม ชุ่ ชื่น (ราก)
ประโยชน์ของโสมไทย 1.ยอดอ่อน ใบอ่อนโสมไทยสามารถ นำ มาผัด ผั เป็น ป็ ผัก ผั ที่มี ที่มี รสชาติดี เช่น ผัด ผั น้ำ มันหอย ผัด ผั แบบผัก ผั บุ้งไฟแดง หรือนำ มาใช้ทำ แกงเลีย ลี ง แกงป่า ป่ แกงจืด แกงแค ส่วนยอดใบอ่อนก็นำ ก็นำ มาลวก ต้ม ต้ หรือนึ่ง นึ่ จิ้มกินกับ กั น้ำ พริก ใช้ผสมในแป้งทำ ขนมบัวลอย ขนม ทองพับ ข้า ข้ วเกรียบปากหม้อ และใบ อ่อนยัง ยัสามารถนำ มาใช้แทนผัก ผัโขม สวน ในการทำ อาหารได้อี ด้อี กด้ว ด้ ย 2.โสมไทยเป็น ป็ พืชที่อุ ที่ อุ ดมไปด้ว ด้ ยวิตามิน และเป็น ป็ อาหารที่มี ที่มี คุณ คุ ค่า ค่ สำ หรับผู้ป่ผู้ ว ป่ ยเบาหวานและผู้ที่ ผู้ เ ที่ พิ่ง พิ่ ฟื้น ฟื้ไข้ ใบอ่อนและยอดอ่อน จะนำ มาใช้รับประทานเป็น ป็ ผัก ผัใบเขีย ขี ว มีประโยชน์ช่วยบำ รุงร่างกาย โดย คุณ คุ ค่า ค่ ทางโภชนาการของโสมไทย จะประกอบไปด้ว ด้ ย คาร์โบไฮเดรต, เส้นใยอาหาร, โปรตีน ตี , แคลเซียม, ธาตุเ ตุ หล็ก ล็ , ฟอสฟอรัส, วิตามิน เอ, วิตามินบี 1, วิตามินบี 2 8
บรรณานุกรม 1.หนังสือพจนานุกรมสมุนไพรไทย, ฉบับพิมพ์ครั้ง รั้ ที่ 5.ดร.วิทย์ เที่ย ที่ งบูรณธรรม. “โสมคน”. หน้า 792-794. 2หนังสือสารานุกรมสมุนไพรไทย-จีน ที่ใที่ช้บ่อยในประเทศไทย. (วิทยา บุญวรพัฒน์). “โสมไทย”. หน้า 568. 3.ฐานข้อ ข้ มูลสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัย ลั อุบลราชธานี. “โสมไทย”. [ออนไลน์]. เข้า ข้ ถึงได้จ ด้ าก : www.phargarden.com. [08 ก.ย. 2014] 4.รายการสาระความรู้ทางการเกษตร ฝ่า ฝ่ ยวิจัยและบริการวิชาการ คณะทรัพยากรธรรมชาติ มหาวิทยาลัย ลัสงขลานครินทร์ วิทยาเขต หาดใหญ่.ญ่ “โสมไทย”. บทความวิทยุรายการสาระความรู้ทางการ เกษตร ประจำ วัน วั จันทร์ที่ 2 สิงหาคม 2547 [ออนไลน์]. เข้า ข้ ถึงได้ จาก : natres.psu.ac.th. [08 ก.ย. 2014]. ภาพประกอบ : www.flickr.com (by kafka4prez, ferguson-mayfield, Steven Severinghaus, judymonkey17, Marci Forbes, ChamPionShip, Sue Carnahan) 9
ครูที่ปรึกษา คณะผู้จัดทำ นายสุรินทร์ เจตนาเจริญโชติ แผนกแผนการเรียน พืชศาสตร์ ประกาศนียบัตรวิชาชีพชั้นสูงชั้นปีที่1 อาจารย์ อุรารัตน์ มอญขาม วิทยาลัยเกษตรและ เทคโนโลยีขอนแก่น 10
THANK YOU ขอบคุคุณ คุ ณ คุ THANK YOU