E-book รพ.พระศรีฯ (คติธรรมของสมเด็จพระมหาวีรวงศ์ ติสฺโส อ้วน)

40

๙๕. สมบัติท่ีตามผู้ตายไป ๒ อย่าง คือกรรมดี กรรมชั่วท่ีตัวท�ำในกรรม
๒ อย่างนี้ ใครต้องการส่วนไหน ก็ให้ต้ังใจท�ำส่วนน้ัน คือกรรมดีก็น�ำผู้ตายไปสุข
กรรมชั่วกน็ �ำผู้ตายไปทกุ ข.์
๙๖. ผลสำ� เรจ็ อยทู่ ่ี “ความจรงิ ความเดด็ เดยี่ ว ความรจู้ กั กาลเทศะ” ประกอบ
ด้วย“แข็งดที ่ีไม่หกั อ่อนดีทไี่ มข่ าด”.
๙๗. บรรดาเรอ่ื งมใี นโลกเปน็ “เรือ่ งดี เรือ่ งช่ัว เร่ืองสุข เรื่องทุกข์” เทา่ นัน้
ทา่ นทพ่ี น้ โลกไปได้แล้วก็สิ้นเร่อื งเทยี ว.
๙๘. พระพทุ ธศาสนาเปน็ ศาสนาเหมาะกบั คนผฉู้ ลาด ไมเ่ หมาะกบั ผโู้ ง่ เพราะ
เป็นศาสนามีเหตุผลจึงเหมาะกบั ผู้ฉลาดท่หี นกั ในเหตุผล.
๙๙. พระพทุ ธเจา้ ไมไ่ ดท้ รงบญั ญตั ลิ ทั ธิ ทรงบญั ญตั แิ ต่พระวนิ ยั กบั ทรงแสดง
พระธรรมผู้ท่ีนับถือธรรมและวินัยช่ือว่า “นับถือพุทธศาสนา” พระธรรมวินัย
๒ อยา่ งน้เี ปน็ “ตวั ศาสนา”.
๑๐๐. ความจริงอยู่ท่ีผมู้ อี ำ� นาจ ยตุ ิธรรมอยูท่ สี่ ุดของความรู้ (ท่วี ่านสี้ �ำหรับ
โลกยิ วสิ ัยโดยสว่ นมาก).
๑๐๑. ศาสนาคอื ธรรมและวนิ ยั ๒ อยา่ ง เมอื่ อบรมกาย วาจา และใจใหเ้ ปน็
ธรรมใหเ้ ป็นวนิ ัย การท�ำ การพดู การคิด ล้วนแตเ่ ป็นธรรมเป็นวนิ ยั เม่ือเป็นดงั นี้
การถือศาสนากไ็ มต่ ้องไปนบั ถือที่อ่นื ควรนบั ถอื ท่ตี วั ซ่งึ อบรมใหเ้ ป็นธรรม ใหเ้ ป็น
วนิ ยั นั้นเอง.
๑๐๒. ผู้ปกครองมีลกั ษณะดงั น้ี คอื
(๑) มีหวังดีใฝ่ใจในอันพร�่ำสอนผู้อยู่ใต้ร่มเงา แต่ถ้าผู้ที่ยังขืนท�ำผิด
กล็ งโทษโดยควรแกภาวะ ไม่ลุอำ� นาจแกอ่ คติน้ี “จัดเป็นด”ี .
(๒) มีหวังดีแต่ไม่สนใจในอันพร�่ำสอน แต่เม่ือมีผู้ท�ำผิดขึ้นก็ลงโทษ
ทีเดียวนี้ “ไมจ่ ดั เป็นด”ี .
(๓) หวงั ดหี รอื มหิ วงั ดกี ไ็ มใ่ ชท่ งั้ ๒ สถาน ใครจะทำ� ดหี รอื ทำ� ชว่ั ชา่ งมนั
ไม่เอาเป็นธุระทัง้ นน้ั นี้ “จัดเป็นเลวแท้”.

41

๑๐๓. ดีก�ำจัดช่ัวได้สะดวก แต่ดีจะก�ำจัดดีไม่ได้ ดังน้ัน จะต่อกรกะใคร
ให้ค้นดูดใี นตวั เราในตัวเขา ขา้ งไหนจะมากกว่ากัน ใครค่ รวญให้รอบดา้ น ธรรมดา
ดีมมี ากอยา่ ง ดวี วั ดีงู ดีหมี ดีหมู เปน็ ยาท้งั นนั้ .
๑๐๔. บรรดาดที ม่ี ีในโลก ๒ อยา่ ง คอื ดีที่ “มนี ยิ ม” และดที ี่ “ไม่มนี ิยม”
กด็ ที จ่ี ะมคี า่ สงู ตอ้ งเปน็ ดที ี่ “มนี ยิ ม” ถา้ ดไี มม่ นี ยิ มแมถ้ งึ จะดกี ม็ คี า่ เตยี้ ตำ�่ ดจุ เพชร
เม็ดโตเท่าลูกโลก ถา้ ไม่นยิ มราคาก็เต้ียตำ่� ฉะนัน้ .
๑๐๕. ท่จี ะเป็นผู้ใหญ่คุ้มครองหมู่ พึงเวน้ โทษเหลา่ น้ี คือ อย่าเป็นผเู้ ห็นแก่
ได้ เห็นแก่ตัว และพวกพ้องตวั และมีอธั ยาศัยคับแคบ ให้มีคุณส่วนทีต่ รงกนั ขา้ ม.
๑๐๖. เนื้อทองธรรมชาติเกิดขึ้นจากบ่อเดียวกัน อันท�ำเป็นเคร่ืองประดับ
บางอันประณีต บางอันเลว, ก็แหละที่ประณีตและเลวน้ัน ไม่ใช่เป็นเพราะทอง
นเี้ ป็นเพราะฝีมือของชา่ งนาคต่างหาก ฉนั ใด, การปฏิบัติธรรมวินยั ที่ประณตี หรือ
เลวกม็ ใิ ชเ่ พราะธรรมวนิ ยั เพราะบคุ คลผปู้ ฏบิ ตั ติ า่ งหาก ฉนั นน้ั ทปี่ ระณตี เหมาะกบั
ผู้สูง ที่เลวเหมาะกับผ้ตู �่ำ.
๑๐๗. เพอื่ น ๓ จำ� พวก คือ เพ่อื นติ ๑ เพอ่ื นเตอื น ๑ เพื่อนตาย ๑ ในเพื่อน
๓ จำ� พวกนัน้ เพอื่ นตกิ ็หาแต่เรอื่ งต,ิ เพื่อนเตอื นก็มแี ต่เตือน, เพ่ือนตายเปน็ เพอ่ื น
ทส่ี ำ� คญั มาก เมอื่ มเี หตกุ ารณอ์ ะไรทงั้ หมดไมว่ า่ หนกั หรอื เบา ตง้ั ใจเอาเปน็ ธรุ ะจรงิ ๆ
ไมท่ ้ิงไมข่ ว้าง เป็นด้วยกัน ตายดว้ ยกัน นเ้ี รยี กว่า “เพอื่ นตาย”.
๑๐๘. ผู้บ�ำเพ็ญสมถกรรมฐานและวิปัสสนากรรมฐาน หรือบ�ำเพ็ญ
สมถภาวนาและวปิ ัสสนาภาวนา ถา้ ท�ำให้ผบู้ �ำเพ็ญน้ัน “โง่เปน็ บา้ มวั เมา ดหู มนิ่
ดูถูกผอู้ นื่ ” ดังนีช้ อื่ วา่ “การบ�ำเพญ็ ผดิ ทาง” ถา้ ทำ� ให้ “หายโง่ หายบ้า หายมัวเมา
ประมาท หายดหู มนิ่ ดถู กู ผอู้ นื่ ” เปน็ ตน้ เชน่ นจี้ งึ ชอ่ื วา่ “บำ� เพญ็ ชอบ บำ� เพญ็ ถกู ตอ้ ง”.
๑๐๙. ตัวกิเลสและตัวกรรมทั้งที่เป็นบุญ ท้ังท่ีเป็นบาป เป็นนามธรรม
ไม่ปรากฏตัวตนพอจะแลเห็น แม้ถึงกล้องจุลทรรศน์ส่องดูก็ไม่เห็น ผู้ใดสะสม
ให้เกิดให้มีข้ึนที่สันดาน ก็เกิดก็มีอยู่ท่ีผู้นั้น ไม่ระบาดไปติดผู้อ่ืน ไม่เหมือนตัว

42

โรคตัวพยาธิ ซง่ึ เป็นรูปธรรม อาจส่องเห็นด้วยกลอ้ งจลุ ทรรศน์ได้ ตัวโรคตัวพยาธิ
เมื่อเกิดแก่ผู้ใดผู้หน่ึงแล้วอาจระบาดไปติดผู้อ่ืนได้ ดังน้ันจึงควรระวัง ถึงกระน้ัน
หมอก็ยังเอาใจใส่ในการรักษาพยาบาลให้หายได้ เหมือนพระพุทธเจ้าหรือสาวก
ผู้ขณี าสพสนิ้ กเิ ลสส้นิ กรรมแล้ว.
๑๑๐. ปวงสมณศากยบตุ ร พากนั อยโู่ ดยสนั ตสิ ขุ จงึ สมควรเพราะความเปน็ อยู่
ทุกอยา่ งเน่อื งอยกู่ ับชาวบา้ น จึงไมค่ วรทะนง.
๑๑๑. วิบากหรือผลย่อมเกิดแต่เหตุ ส่วนปัจจัยเป็นแต่อุดหนุนเหตุให้เกิด
วิบาก คือผล.
๑๑๒. พระบรมศาสดาทรงประกาศพระศาสนาเพียง ๔๕ ปี ก็เปน็ หลกั ฐาน
มัน่ คง ทงั้ น้ี กเ็ พราะธรรมและวินยั ท่ีเรียกวา่ พระศาสนานนั้ เปน็ สว่ นทดี่ ที ี่ถูกตอ้ ง
จงึ ประกาศไดไ้ ว ถา้ เป็นสง่ิ ทไ่ี ม่ดี ไมถ่ กู ตอ้ ง ก็ประกาศไม่สะดวก ทัง้ นี้ ผ้มู ปี ัญญา
พงึ วจิ ารณ์ กิจทุกอยา่ งท่จี ะพึงท�ำ ถ้าเป็นสว่ นชอบย่อมสะดวก.
๑๑๓. ธรรมอะไรบ้างท่ีเคยเกิดกับจิตของเรามาแล้ว และธรรมอะไรบ้าง
ที่ยงั ไม่เคยกบั จิตเรา ผ้หู วงั รุง่ เรืองควรวิจารณ์ ขอ้ น.้ี
๑๑๔. วธิ ที ำ� สงครามของนกั รบ บางเหลา่ ใชว้ ธิ ตี รงึ ตาปู คอื ทใี่ ดเปน็ จดุ สำ� คญั
ทางยุทธ์ ยืดพร้อมกันหมด ไม่ให้ข้าศึกมีโอกาสช่วยกันได้, นักบวชผู้ท�ำสงคราม
กับกเิ ลสควรดเู ป็นเย่ยี งแท.้
๑๑๕. สัตว์ผู้ก่อกรรม กรรมผู้ก่อวิบาก ดุจแผ่นดินเป็นที่เกิดต้นไม้ ต้นไม้
เป็นทเ่ี กดิ ดอกผลฉะนัน้ .
๑๑๖. สพรหมจารไี ด้ลาภกย็ ินดี แตม่ วี ติ กถึงคำ� ว่า “สกฺกาโร กาปุริสํ หนตฺ ิ
เครือ่ งสักการะฆา่ คนช่ัว” แล้วกเ็ ลยงด.
๑๑๗. วฒั นธรรมที่จะร้วู า่ “เราได”้ ตอ้ งไดร้ ับรางวลั ของตวั เอง.
๑๑๘. ทุกส่ิงทุกอย่างบรรดามี ย่อมเป็นของใหม่แก่ผู้ที่ยังไม่เคยแต่เป็น
ของเกา่ แก่ผ้ทู เ่ี คยแล้ว.

43

๑๑๙. ทำ� ตนใหส้ มกบั คำ� ทเ่ี ขาชมวา่ ดี และทำ� ตนไมใ่ หถ้ กู กบั คำ� ทเี่ ขาตวิ า่ ชวั่
เทา่ น้ีกเ็ ป็น “ผ้มู ีคา่ สงู ”.
๑๒๐. ท�ำตนให้ผอู้ น่ื เคารพ รกั ใคร่ ไว้เน้ือ เชอ่ื ใจ หรอื คุม้ ครองปอ้ งปกตน
ให้พ้นจากปองร้ายของผู้อนื่ เท่าน้ีก็เปน็ “ผยู้ อดเยย่ี ม”.
๑๒๑. ทกุ คนทำ� ตนเหมอื นไมแ้ กน่ ใบดก ดอกหอม ผลหวานเทา่ นน้ั “รงุ่ โรจน”์ .
๑๒๒. ปวงสตั วโ์ ลกทจี่ ะภมู สิ งู หรอื ตำ�่ และไดค้ วามสขุ หรอื ทกุ ข์ จติ เปน็ ผนู้ ำ�
กรรมเปน็ ผแู้ ตง่ ทัง้ นนั้ ไม่มีพระเจ้าองคใ์ ดเลย.
๑๒๓. พง่ึ ตวั ไดแ้ ลว้ ไปพงึ่ ผอู้ น่ื หรอื ผอู้ นื่ มาพง่ึ กไ็ ด,้ ยงั พง่ึ ตวั ไมไ่ ดไ้ ปพง่ึ ผอู้ น่ื
หรอื ผ้อู นื่ มาพง่ึ กไ็ ม่ได้.
๑๒๔. ทุกสิ่งท่ีปรากฏให้เรารู้ น้อมเข้ามาสอนเราได้ท้ังสิ้น คิดว่าส่วนดี
เราท�ำตาม ส่วนชัว่ เรางดเวน้ เสีย.
๑๒๕. คนโง่หาดีจนตายก็ไม่พบ มัวโยนดีไปข้างหน้าตามไม่ทันสักที ส่วน
คนฉลาดไม่ต้องหาดี อยู่ทไี่ หนท�ำแตด่ ีกพ็ บแต่ดี ไม่อดไมอ่ ยาก มแี ต่ดเี ตม็ ตวั .
๑๒๖. ผชู้ นะช่วั ของตวั เองยงั ไมไ่ ด้ ย่อมยงั เปน็ “ทาสของโลก”.
๑๒๗. นักบวชทุกคนถือว่าตนมีหน้าท่ีท�ำกิจพระพุทธศาสนาแล้วก็ตั้งใจท�ำ
ทุกคนศาสนาก็ “รุ่งเรือง”.
๑๒๘. ผู้เป็นหัวหน้าท่ีดีคุ้มครองหมู่มีลักษณะ ๓ อย่าง คือ “รักผู้ท่ีรักดี
ทำ� ดี, ชงั ผู้ทรี่ กั ชั่วท�ำชั่ว, เฉยๆ ผทู้ ่ไี มร่ ักดไี ม่ท�ำดี ไมร่ กั ชั่วไม่ทำ� ชั่ว”.
๑๒๙. ชาวนาท�ำนา เบ้ืองต้นย่อมบ�ำรุงต้นข้าวให้งอกงาม เมื่อเป็นผลแล้ว
ต้องท�ำลายต้น เก็บเก่ียวเอาแต่ผลฉันใดแม้ผู้ปฏิบัติศาสนาเบ้ืองต้นก็พึงบ�ำรุง
การงาน เพอ่ื บำ� เพญ็ บารมี เมอ่ื แกร่ อบแลว้ ตอ้ งทำ� ลายโลกเสยี เหลอื อยแู่ ตผ่ ลพเิ ศษ
ฉันนัน้ .
๑๓๐. ส่งิ ทต่ี นชอบไมท่ ำ� มักไปทำ� แต่สิ่งทตี่ นไม่ชอบ

44

๑๓๑. สตั วด์ ริ จั ฉานทกุ หมเู่ หลา่ จะรสู้ กึ วา่ ตนเปน็ อะไรหรอื ไมท่ ม่ี นษุ ยส์ มมติ
เรยี กตา่ งๆ ตัวอย่างนกจ�ำพวกหนึ่ง เช่น หงส์ มนั จะรวู้ า่ มนั เป็นหงส์ ตามสมมติท่ี
มนษุ ยเ์ รียกหรอื ไม?่ หรือจะส�ำคัญวา่ “มันเปน็ อะไร”.
๑๓๒. ตัวบทกฎหมายส�ำหรับปกครองสงฆ์ และสังฆาณัติท้ังปวงต้อง
สนบั สนุนพระวินัยบญั ญตั ิ จึงจะจัดวา่ เปน็ “กฎหรอื อาณตั ทิ ี่ดี”.
๑๓๓. อดทนเป็นเค้าความส�ำเรจ็ ปลวกตวั น้อยท�ำทอี่ ยู่ไดด้ เี พราะคณุ ขอ้ น.้ี

อ้างองิ
• www.dhammajak.net/forums/viewtopic.php? T=๔๗๖๓๖. ค้นเมื่อ
วันท่ี ๒๕ มีนาคม ๒๕๖๕

45

คณะที่ปรกึ ษาจัดท�ำ E-Book
นายแพทยป์ ระภาส อุครานันท์ ผูอ้ ำ�นวยการโรงพยาบาลพระศรมี หาโพธิ์
แพทย์หญิงมานิดา สงิ หัษฐติ รองผ้อู ำ�นวยการดา้ นการแพทย์
นางไพรตั น์ ชมภบู ุตร รองผู้อำ�นวยการดา้ นการพยาบาล
นายเกรียงศกั ดิ์ เชือ่ มงาม รองผอู้ ำ�นวยการดา้ นบรหิ าร
แพทยห์ ญิงวิรีย์อร จมู พระบุตร รองผู้อำ�นวยการด้านยทุ ธศาสตรแ์ ละการพัฒนา
นางอัมพร สลี ากุล ผชู้ ่วยหวั หนา้ กลุม่ ภารกจิ การพยาบาลด้านบริหาร

คณะผูบ้ ันทกึ เสยี ง ถอดเทปและเรยี บเรยี ง
นางสาวธีราภา ธานี หัวหน้ากลุ่มงานการพยาบาลสุขภาพจติ และจิตเวชชมุ ชน
นางสาวสุดารตั น์ พุฒพมิ พ์ รองหัวหน้ากลุ่มงานการพยาบาลโรคซึมเศร้าและผูป้ ว่ ยพิเศษ
นายวรี ะยทุ ธ มายศุ ิร ิ รองหัวหนา้ ดา้ นวชิ าการฝ่ายเทคโนโลยีและสารสนเทศ

คณะทำ�งานจดั ทำ� E-Book ประธาน
นางจนิ ตนา ลจี้ งเพิ่มพูน รองประธาน
นางสุทธยา แสงรุ่ง คณะทำ�งาน
นางสาวธีราภา ธาน ี คณะทำ�งาน
นางสาวสดุ ารัตน์ พฒุ พมิ พ์ คณะทำ�งาน
นางสขิ รนิ ทร์ พิมพพ์ ัฒน์ คณะทำ�งาน
นายวีระยุทธ มายศุ ิร ิ คณะทำ�งาน นพ.ประภาส อุครานนั ท์
นางสาวลลั ฌ์ลลนิ ทวีพันธ์ คณะทำ�งาน ผู้อำ� นวยการโรงพยาบาลพระศรีมหาโพธ์ิ
นางสาวณัฏฐณิชา สุภาพ คณะทำ�งาน
นายชษิ ณพุ งษ์ สุนทรพานชิ ย์ คณะทำ�งานและผชู้ ว่ ยเลขานกุ าร
นางอิศราภรณ์ ประกอบจันทร์ คณะทำ�งานและผู้ชว่ ยเลขานุการ ๑
นายวาที วันเพง็ คณะทำ�งานและผชู้ ่วยเลขานุการ ๒
นายพมิ ลจติ ร ภมู ิพนั ธ์

คติธรรม ลบไมศ่ ูนย์ 46

“...อบรมตวั ใหส้ ขุ สงบคนเดยี ว

เท่ากบั ให้สุขสงบแกโ่ ลก...”

E-book

ปาฐกถาธรรม “คติธรรม ลบไม่ศนู ย์”

ผลิตโดย โรงพยาบาลพระศรมี หาโพธ์ิ กรมสขุ ภาพจติ

ออกแบบโดย โรงพมิ พ์ศิริธรรมออฟเซท็