คู่มือเกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ สําหรับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่ น (อปท.) Assessment Criteria for Sustainable City in an Eco-Industrial Town พิมพ์ครัง้ที่1 กันยายน 2565 จํานวน 300 เล่ม ข้อมูลทางบรรณานุกรมของหอสมุดแห่งชาติ ดําเนินการโดย กองส่งเสริมการมีส่วนร่วมของประชาชน กรมส่งเสริมคุณภาพสิ่ งแวดล้อม เลขที่ 49 ซอย 30 ถนนพระราม 6 แขวงพญาไท เขตพญาไท กรุงเทพฯ 10400 ผลิตและจัดทําโดย สถาบันวิจัยสภาวะแวดล้อม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย อาคารสถาบัน 2 ถนนพญาไท แขวงวังใหม่เขตปทุมวัน กรุงเทพฯ 10330 พิมพ์ที่ สํานักพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (CUP6606-157K) 254 ถนนพญาไท แขวงวังใหม่เขตปทุมวัน กรุงเทพฯ 10330 โทรศัพท์02-218-3542 e-mail: [email protected] กรมส่งเสริมคุณภาพสิ่ งแวดล้อม. กองส่งเสริมการมีส่วนร่วมของประชาชน. คู่มือเกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ สําหรับองค์กร ปกครองส่วนท้องถิ่ น (อปท.) Assessment Criteria for Sustainable City in an Eco-Industrial Town.-- กรุงเทพฯ : สถาบันวิจัยสภาวะแวดล้อม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2566. 104 หน้า. 1. อุตสาหกรรม--แง่สิ่ งแวดล้อม. I. สุทิศา สมิทธิเวชรงค์, ผู้วาดภาพประกอบ. II. อทิตินนท์ภูพาดทอง, ผู้วาดภาพประกอบร่วม. III. ชื่อเรื่อง. 307.332 ISBN 978-616-407-836-9 307.76 ISBN 978-616-407-812-3 เอกสารแจกฟรีสงวนลิขสิทธิ์ ตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์พ.ศ. 2565
คู่มือเกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ (Assessment Criteria for Sustainable City in an Eco-Industrial Town) กองส่งเสริมการมีส่วนร่วมของประชาชน กรมส่งเสริมคุณภาพสิ่ งแวดล้อม
คู่มือเกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ I 1 คํานํา ยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี (พ.ศ. 2561-2580) ได้กําหนดยุทธศาสตร์ด้านการสร้าง การเติบโตบนคุณภาพชีวิตที่เป็นมิตรต่อสิ่ งแวดล้อม เพื่อนําไปสู่การบรรลุเป้าหมายของ การพัฒนาที่ยั่งยืนในทุกมิติด้วยการประสานความร่วมมือกันให้ทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง เข้ามามีส่วนร่วมในการดําเนินการบนพื้นฐานการเติบโตร่วมกัน โดยให้ความสําคัญกับ การสร้างสมดุลที่จะนําไปสู่ความยัง่ยืนทัง้ 3 ด้าน ได้แก่เศรษฐกิจ สังคม และสิ่ งแวดล้อม ดังนัน้ตามยุทธศาสตร์ชาติ20 ปีกรมส่งเสริมคุณภาพสิ่ งแวดล้อม มีความมุ่งเน้น การดําเนินงานด้านเมือง บนฐานแนวคิดของความยั่งยืนในองค์ประกอบหลัก 4 ด้าน ได้แก่“เมืองอยู่ดีคนมีสุข สิ่ งแวดล้อมยัง่ยืน เมืองแห่งการเรียนรู้และการบริหารจัดการ ที่ดี” สามารถสร้างการเติบโตด้านเศรษฐกิจจากภาคอุตสาหกรรม การพัฒนา โครงสร้างพื้นฐาน ตลอดจนสิ่ งอํานวยความสะดวกทั้งระบบสาธารณูปโภค อุปโภค เพื่อตอบสนองภาคอุตสาหกรรมและความเป็นอยู่ ตลอดจนการใช้ชีวิตของประชาชน ในเขตเมือง ทั้งนี้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่ น (อปท.) ประกอบด้วย เทศบาลนคร เทศบาลเมือง เทศบาลตําบล และองค์การบริหารส่วนตําบล จึงเป็นหน่วยงานหลัก ที่สามารถช่วยขับเคลื่อนการพัฒนาเมืองได้อย่างยั่งยืน ทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม โดยการบูรณาการร่วมกันทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้องตามเป้าหมาย การพัฒนาที่ยัง่ยืน (SDGs) บนหลักของปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง กรมส่งเสริมคุณภาพสิ่งแวดล้อม ได้จัดทําคู่มือ “เกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมือง น่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ (Assessment Criteria for Sustainable City in an Eco-Industrial Town)” สําหรับ อปท. ใช้เป็นแนวทางในการเตรียมเอกสารประกอบ “การประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ (Sustainable City in a Specific Area of the Eco-Industrial Town)” หรือใช้ในการวางแผนพัฒนาเมืองอุตสาหกรรม ที่ยั่งยืน ซึ่งคู่มือเล่มนี้ได้มีการนําเสนอด้านเทคนิค แนวทาง และขั้นตอนต่าง ๆ ใน การเตรียมเอกสาร ความพร้อม ตลอดจนรูปแบบการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรม เชิงนิเวศ โดยได้มีการนําเสนอประเด็นการประเมินที่ 1-15 ของความเป็นเมืองน่าอยู่ คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศที่ได้พิจารณาถึงความสอดคล้องกับเนื้อหา และเป้าหมาย ของการพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development Goals: SDGs) 17 เป้ าหมาย ตามที่องค์การสหประชาชาติ (United Nations: UN) ได้กําหนดไว้ซึ่งเป้าหมาย SDGs นั้น จะสามารถช่วยส่งเสริมให้เมืองเกิดแนวทางการพัฒนาเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ ได้อย่างสมดุล เกื้อกูล และยัง่ยืน กรมส่งเสริมคุณภาพสิ่ งแวดล้อม
2 I คู่มือเกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ สารบัญ หน้า คํานํา 1 ส่วนที่1 บทนํา 3 ส่วนที่2 นิยามศัพท์และความหมาย 4 ส่วนที่3 วัตถุประสงค์ของการใช้คู่มือ 7 ส่วนที่4 วิธีการใช้คู่มือ 8 ส่วนที่5 เทคนิคการพัฒนาเพื่อยกระดับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่ น (อปท.) ในพื้นที่เป้าหมายเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ 9 ส่วนที่6 ข้อเสนอแนะในการเข้าร่วมการประเมิน 12 ส่วนที่7 เป้าหมายการพัฒนาที่ยัง่ยืน (Sustainable Development Goals; SDGs) 14 ส่วนที่8 ความสอดคล้องระหว่างเป้าหมายการพัฒนาที่ยัง่ยืน กับประเด็นเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ 22 ส่วนที่9 แนวทางการเตรียมข้อมูลและหลักฐานต่าง ๆ เพื่อการประเมินตนเองเบื้องต้น 37 ส่วนที่10 ตัวอย่างการนําส่งเอกสารตามเกณฑ์การประเมิน สําหรับนําเข้าในระบบ Sustainable City in a Specific Area of the Eco-Industrial Town 101 บรรณานุกรม 102
คู่มือเกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ I 3 กรมส่งเสริมคุณภาพสิ่งแวดล้อม ได้จัดทํา “คู่มือการปร ะ เมิน เมืองน่าอยู่ คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ” ฉบับปรับปรุงครั้งที่ 2 พ.ศ. 2565 เพื่อพัฒนาและปรับปรุง ให้เกณฑ์การประเมินมีความทันสมัย และสามารถนําไปใช้เพื่อประกอบการประเมินได้อย่าง มีประสิทธิภาพ ประกอบกับการรับรองเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ (Sustainable City in a Specific Area of the Eco-Industrial Town: SEIT) ในพื้นที่เป้าหมาย อย่างยัง่ยืน จึงจําเป็นต้องมีการพัฒนาศักยภาพองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่ น (อปท.) และ ภาคีเครือข่ายร่วมพัฒนาในพื้นที่เป้าหมายให้มีความรู้ความเข้าใจ สามารถกําหนดนโยบาย ในการวางแผนและขับเคลื่อนกิจกรรมการพัฒนาเมืองมุ่งสู่ความเป็นเมืองน่าอยู่คู่ อุตสาหกรรมเชิงนิเวศได้ตลอดจน อปท. สามารถประเมินตนเองได้เพื่อเป็นการวัดระดับ แล ะติดต ามผลข อ งก า รพัฒน า เมื อ ง ได้ในเบื้องต้น เพื่อนํา ไปสู่การปรับปรุง การดําเนินงานในด้านของการพัฒนาเมืองให้มีประสิทธิภาพ และประสิทธิผลได้ อย่างยั่งยืน กรมส่งเสริมคุณภาพสิ่ งแวดล้อม จึงได้จัดทําคู่มือ “เกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมือง น่าอยู่คู่อุตสาหกรรม เชิงนิ เวศ (Assessment Criteria for Sustainable City in an Eco-Industrial Town)” สําหรับ อปท. ซึ่งเป็นคู่มือที่นําเสนอเทคนิค แนวทาง และขัน้ตอน ต่าง ๆ ในการเตรียมเอกสาร ความพร้อม ตลอดจนรูปแบบการประเมินเมืองน่าอยู่ คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศที่สามารถนําไปปรับใช้เป็นเครื่องมือในการประเมินตนเอง (SelfAssessment Report: SAR) โดยมีการนําเสนอประเด็นการประเมิน ที่1-15 ของความเป็น เมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ โดยเพิ่ มเติมเนื้อหาตามเป้าหมายการพัฒนาที่ยัง่ยืน (Sustainable Development Goals: SDGs) 17 เป้าหมาย ตามที่โครงการสิ่ งแวดล้อม แห่งสหป ร ะชาชาติ (UN Environment Programme: UNEP) ได้กําหนด เป้าหมาย การพัฒนาที่ยั่งยืนไว้โดยได้พิจารณาประเด็นการประเมินทั้ง 15 ประเด็น ให้มี ความสอดคล้องกับประเด็นของการประเมินในแต่ละตัวชี้วัดนัน้ๆ ทัง้นี้เพื่อเป็นการแสดง ให้เห็นถึงการมีส่วนร่วมของ อปท. ผู้ประกอบการโรงงานอุตสาหกรรม และภาคีเครือข่าย ในการขับเคลื่อนกิจกรรมการพัฒนาความเป็นเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ ตามเป้าหมายการพัฒนาที่ยัง่ยืน (SDGs ) ส่วนที่ บทนํา 1
4 I คู่มือเกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ ส่วนที่ นิยามศัพท์และความหมาย อุตสาหกรรม กิจกรรมที่ใช้ทุนและแรงงานเพื่อผลิตสิ่ งของหรือจัดให้มีบริการ มักเป็นการประกอบ ธุรกิจขนาดใหญ่ที่ต้องใช้แรงงาน แล ะ เงินทุนมาก เช่น อุตสาหกรรมยานยนต์ อุตสาหกรรมสิ่ งทอ หรือเป็นการผลิตสิ่ งของจํานวนมากเพื่อการค้าโดยทัว่ไปก็เรียกว่า อุตสาหกรรม เช่น อุตสาหกรรมในครัวเรือน เมือง พื้นที่ตั้งชุมชนซึ่งมีขนาดใหญ่กว่าหมู่บ้าน มีสาธารณูปโภคและสาธารณูปการ โดยมีองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่ นดูแลและจัดการ อาจเรียกเมืองต่าง ๆ ตามลักษณะ กิจกรรมที่สําคัญในเมืองนัน้ๆ ได้แก่เมืองการค้า เมืองอุตสาหกรรม หรือตามสถานที่ตัง้ เช่น เมืองชายทะเล เมืองท่าทางทะเล เมืองตามบริบทของคู่มือฉบับนี้หมายถึง องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) ทุกระดับในพื้นที่ประกอบด้วย เทศบาลนคร เทศบาลเมือง เทศบาลตําบล และองค์การบริหารส่วนตําบล อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ (Eco Industry) การพัฒนาเศรษฐกิจอุตสาหกรรมของพื้นที่ให้เจริญเติบโตไปพร้อมกับความเจริญของ ชุมชนและการรักษาสภาพแวดล้อมที่ดีอย่างสมดุล เป็นการพัฒนาอย่างยั่งยืน โดยความร่วมมือกันของผู้มีส่วนได้เสียทุกฝ่ายทั้งภาครัฐ ผู้ประกอบการ องค์กรปกครอง ส่วนท้องถิ่ น ภาคประชาชนในพื้นที่และนักวิชาการ เมืองอุตสาหกรรมเชิงนิเวศ (Eco Industrial Town) เมืองที่มีการเจริญเติบโตโดยมีอุตสาหกรรมเป็นตัวขับเคลื่อนเศรษฐกิจหลัก และ มีความสมดุลกับการพัฒนาทางสังคม และความเป็นอยู่ของประชาชน โดยมีผลกระทบ ต่อคุณภาพชีวิตและสิ่งแวดล้อมในระดับต่ ํา ซึ่งการพัฒนาอุตสาหกรรมเชิงนิเวศ อย่างยัง่ยืน สามารถจําแนกตามพื้นที่ได้เป็น 4 ระดับ คือ 1) ระดับปัจเจกชน (Eco Factory หรือ Factory Level) 2) ระดับกลุ่มอุตสาหกรรม/นิคมอุตสาหกรรม (Eco Industrial Group หรือ Eco Industrial Level) 3) ระดับเมือง (Eco Town Level) และ 4) ระดับ เมืองใหญ่หรือนคร (Eco City) หรือกลุ่มเครือข่ายเมืองใหญ่ 2
คู่มือเกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ I 5 การพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development) การพัฒนาที่ตอบสนองความต้องการ ณ เวลาปัจจุบัน โดยไม่ส่งผลกระทบที่จะทําให้ ความสามารถในการตอบสนองความต้องการของคนรุ่นถัดไปลดน้อยลง ซึ่งการพัฒนา ที่ยัง่ยืนจะต้องคํานึงถึงความสมดุลของ 3 มิติคือ สังคม เศรษฐกิจ และสิ่ งแวดล้อม กฎระเบียบของเมือง หมายถึง ข้อกําหนดของท้องถิ่ นที่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่ นกําหนดขึ้นมา ได้แก่ เทศบัญญัติและข้อบัญญัติองค์การบริหารส่วนตําบล เป็นต้น ทั้งนี้เมืองสามารถ นําข้อกําหนดมาพิจารณาลงนามในระหว่างกระบวนการยื่นขอรับรองเมืองน่าอยู่ได้ เช่นกัน การวางแผน การกําหนดแนวทางการดําเนินงานที่แสดงให้เห็นถึงขั้นตอนการดําเนินงานในประเด็น การประเมินนั้น ๆ โดยแผนงานที่สมบูรณ์จะมีองค์ประกอบที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ระบบงาน ในภาพรวม แหล่งที่มา จํานวนงบประมาณที่ใช้บุคลากร สถานที่ระยะเวลาใน การดําเนินงาน และวิธีการประเมินผล ทั้งนี้แผนงานของโครงการย่อยที่มีขนาดเล็ก สามารถลดขนาดและความซับซ้อนของแผนงานลงได้โดยอาจนําเสนอหรือแสดงเป็น เอกสารที่ไม่เป็นทางการได้เช่น รูปภาพที่เกี่ยวข้องกับการวางแผนงาน โดยมีหลักฐาน ประกอบการแสดงถึงการมีแผนงานไล่ระดับจากทมี่ีความน่าเชื่อถือมากไปหาน้อยได้ดังนี้ 1) รูปเล่มแผนงานฉบับสมบูรณ์ที่มีองค์ประกอบของแผนงานอย่างครบถ้วน โดยที่ เมืองสามารถนําส่ง ปกหน้า สารบัญ และส่วนของสรุปแผนงาน เพื่อประกอบ การพิจารณา 2) เอกสารการเบิกจ่ายงบประมาณดําเนินการแบบเป็นทางการ มีการระบุถึง ความจําเป็นของการดําเนินงานและสรุปขั้นตอนการดําเนินงาน 3) แฟม้สื่อประสมที่เป็นภาพเคลื่อนไหวในขัน้ตอนการดําเนินงาน 4) ภาพแสดงถึงกระบวนการจัดทําแผนงาน ได้แก่ภาพการประชุมจัดทําแผนงาน อย่างมีส่วนร่วมของภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง และภาพแสดงการเขียนแผนงานร่วมกัน 5) เอกสารประกอบอื่น ๆ ได้แก่แผนที่ได้รับการอนุมัติจากผู้บริหาร
6 I คู่มือเกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ การดําเนินงาน ขัน้ตอนที่ได้มาจากการดําเนินการ ภายหลังจากที่มีการวางแผนงานแล้ว โดยมีหลักฐาน ที่เกี่ยวข้อง คือ หลักฐานของการดําเนินงานในแต่ละขั้นตอน โดยหลักฐานส่วนใหญ่อาจ เป็นสื่อประสมหรือภาพประกอบการดําเนินงาน โดยความสําคัญของหลักฐานซึ่งแสดงให้ เห็นถึงการดําเนินงานในภาพรวมและองค์ประกอบที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ภาคีเครือข่ายที่มี ส่วนร่วมกับการขับเคลื่อนการดําเนินงานด้วยเครื่องมือต่าง ๆ และการแสดงถึงจุดเด่น ของการดําเนินงาน การบริหารจัดการ การนําเสนอกรอบความคิดในการทํางานให้มีประสิทธิภาพมากยิ่ งขึ้น ตลอดจนได้ผลผลิต ที่มีประสิทธิผลสูงสุด รวมทั้งการแสดงถึงกลุ่มคนที่เข้ามาร่วมดําเนินการ การระบุถึง องค์ประกอบ ความเชื่อมโยง และบทบาทหน้าที่ของกลุ่มต่าง ๆ ที่มีการดําเนินงานร่วมกัน โดยเมืองสามารถนําเสนอเป็นหลักฐานที่เป็นเอกสาร สื่อประสม หรือรูปภาพประกอบ หลักฐานประกอบผลการดําเนินการ หลักฐานที่แสดงให้เห็นถึงผลสําเร็จของการดําเนินงาน เช่น สื่อประสม ภาพประกอบ เอกสาร เป็นต้น
คู่มือเกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ I 7 ส่วนที่ วัตถุประสงค์ของการใช้คู่มือ 3 คู่มือเกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ จัดทําขึ้นเพื่อใช้เป็น แนวทางในการเตรียมความพร้อมในด้านเอกสาร รูปภาพประกอบ และหลักฐานอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง ตลอดจนการเตรียมความพร้อมในด้านต่าง ๆ ของ อปท. สําหรับการ ประเมินเชิงประจักษ์ (SEIT) ประกอบการตัดสินใจเข้าสู่กระบวนการประเมินเพื่อขอ รับรองการ เป็น เมืองน ่าอยู ่คู ่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศจากกรมส่งเสริมคุณภาพ สิ่ งแวดล้อมต่อไป
8 I คู่มือเกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ ส่วนที่ วิธีการใช้คู่มือ เพื่อการประเมินเชิงประจักษ์ (SEIT) 4 คู่มือฉบับนี้ใช้ประกอบก่อนเข้าสู่กระบวนการตรวจประเมินโดยคณะกรรมการประเมิน ของกรมส่งเสริมคุณภาพสิ่ งแวดล้อม ดังนัน้รายละเอียดของการได้มาซึ่งคะแนน ในแต ่ล ะร ะดับตั้งแต ่ 1-5 ทัง้ 5 ประเด็น คณะทํางานของ อปท. ที่รับผิดชอบใน การเตรียมความพร้อมเพื่อการประเมินควรศึกษาและทําความเข้าใจกรอบแนวคิด ปร ะ เด็นการปร ะ เมินตาม เกณฑ์การปร ะ เมิน เมืองน ่าอยู ่คู ่อุตสาหกรรม เชิงนิเวศ เพื่อการเตรียมเอกสาร หลักฐานต่าง ๆ ซึ่งมีระดับความแตกต่างกันของคะแนนที่ได้ ดังนัน้เอกสารหรือหลักฐานที่เกี่ยวข้องจะมีความสอดคล้องกับระดับคะแนน ในแต่ละประเด็นของการประเมิน เช่น รายงาน เอกสาร ภาพถ่าย แผนงาน ฐานข้อมูล และผลการดําเนินงาน หรืออื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง ทัง้นี้เพื่ออํานวยความสะดวกแก่ผู้กําหนด นโยบายและผู้ปฏิบัติงานในการเตรียมความพร้อมสําหรับการประเมินตนเองในเบื้องต้น เพื่อประกอบการตัดสินใจก่อนเสนอเข้าสู่กระบวนการตรวจประเมินโดยคณะกรรมการ ประเมินของกรมส่งเสริมคุณภาพสิ่ งแวดล้อม สําหรับเกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ ทั้ง 15 ประเด็น (ตารางที่ 1-20) แสดงให้เห็นถึงรายละเอียดของข้อมูลที่ต้องจัดเตรียมเอกสาร หลักฐานต่าง ๆ เพื่อการประเมิน ประกอบด้วย 5 ระดับ ได้แก่ 1) การวางแผน 2) การบริหารจัดการ 3) การดําเนินการ 4) ผลการดําเนินการ และ 5) การปรับปรุงและการ นําผลลัพธ์ไปใช้และการต่อยอดผลงาน ทัง้นี้มีการระบุระดับคะแนนต่าง ๆ ที่คาดว่า จะได้รับตั้งแต ่ระดับ 1-5 “คู่มือเกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรม เชิงนิเวศ ” เป ็นก า รกํ า หนด ขั้นต อน แ ล ะว ิธ ีก า รป ร ะ เ ม ินต า ม ขั้นต อนต ่า ง ๆ โดยมีรายละเอียดของประเด็นการประเมินที่เกี่ยวข้องกับทิศทางการพัฒนาเมือง ที่มีการดําเนินงานด้านอุตสาหกรรมเชิงนิเวศ ดังนัน้การประเมินเมืองน่าอยู่ คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ จะพิจารณาจากความสามารถ และสมรรถนะของเมืองที่ขอรับ การประเมิน
คู่มือเกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ I 9 ส่วนที่ เทคนิคการพัฒนาเพื่อยกระดับ อปท. สู่เมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ 5 การเพิ่ มขึ้นของจํานวนประชากรเมืองและการเติบโตทางเศรษฐกิจและสังคม อย่างต่อเนื่อง ที่มีผลมาจากการพัฒนาอุตสาหกรรม ทําให้อปท. ต้องมีการเตรียม ความพร้อมในการรับมือกับการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น รวมทัง้การวางผังเมืองและ การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน รวมถึงการมีแผนการจัดการสิ่ งแวดล้อม เพื่อรองรับ การขยายตัวของประชากรและกิจกรรมต่าง ๆ ที่เพิ่ มมากขึ้นในแต่ละพื้นที่ที่มี ความแตกต่างกันไป โดยเฉพาะอย่างยิ่ ง อปท. ในพื้นที่เป้าหมายของการพัฒนา เมืองอุตสาหกรรมเชิงนิเวศ ที่มีประชากรแฝงเข้ามาทํางานในพื้นที่และมีกิจกรรม ด้านการผลิตในภาคอุตสาหกรรม และการบริการซึ่งจําเป็นต้องอาศัยกลไก รูปแบบการดําเนินงาน และแรงจูงใจ เพื่อนําไปสู่การพัฒนาและยกระดับ อปท. ในการดําเนินงาน เพื่อมุ่งสู่ความเป็นเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศอย่างยัง่ยืน ดังนั้น อปท. ควรมีการดําเนินงานในเบื้องต้นดังต่อไปนี้
10 I คู่มือเกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ 5.1 ด้านกลไกและรูปแบบ การดําเนินงาน 1) ความร่วมมือของภาครัฐ เอกชน และประชาชนในท้องถิ่ น การพัฒนาเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ ไม่สามารถดําเนินการได้โดยหน่วยงาน ใดหน่วยงานหนึ่ง จําเป็นต้องมีการบูรณาการความร่วมมือ 3 ภาคส่วนได้แก่ ภาครัฐ เอกชนและประชาชน เพื่อแก้ไขปัญหาและพัฒนาการบริหารจัดการด้านต่าง ๆ ให้เกิด ความคล่องตัว นอกจากนี้การเปิดโอกาสให้ประชาชนเข้ามามีบทบาท จะทําให้เกิด ความเชื่อมัน่และได้รับการยอมรับ ส่งผลให้การดําเนินภารกิจต่าง ๆ ประสบความสําเร็จ และเกิดประโยชน์สูงสุดต่อท้องถิ่ น 2) ความร่วมมือระหว่างหน่วยงาน การขับเคลื่อนเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ เป็นความร่วมมือระหว่างหน่วยงาน ประกอบด้วย กรมส่งเสริมคุณภาพสิ่ งแวดล้อม กรมโรงงานอุตสาหกรรม กรมส่งเสริม การปกครองส่วนท้องถิ่ น การนิคมอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย สภาอุตสาหกรรมแห่ง ประเทศไทย และจังหวัดเป้าหมายการพัฒนาเมืองอุตสาหกรรมเชิงนิเวศ จํานวน 39 จังหวัด โดยมุ ่งหวังให้ชุมชนสามารถอยู ่ร ่วมกับภาคอุตสาหกรรมได้อย ่างยั ่งยืน สําหรับ อปท. ซึ่งตัง้อยู่ในพื้นที่เมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ ควรสร้างความ ร่วมมือในการพัฒนาเมืองกับหน่วยงานราชการในส่วนภูมิภาค ได้แก่ สํานักงาน ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่ งแวดล้อมจังหวัด ซึ่งมีบทบาทสําคัญในส่งเสริมคุณภาพ สิ่ งแวดล้อม สํานักงานอุตสาหกรรมจังหวัดมีหน้าที่ในการประสานและสนับสนุน การปฏิบัติงานด้านอุตสาหกรรมในเขตพื้นที่จังหวัด ซึ่งเป็นหน่วยงานที่ดําเนินงาน ส่งเสริมสนับสนุน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่ นให้เกิดการดําเนินงานที่มุ่งสู่เมืองน่าอยู่ คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศที่มีความยัง่ยืนในทุก ๆ มิติ
คู่มือเกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ I 11 5.2 ด้านแรงจูงใจ 1) การประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ เป็นการประเมินผลการดําเนินงานของ อปท. ที่สมัครใจส่งผลงานการดําเนินงาน เข้าร่วมการประเมินซึ่งจะทําให้ทราบถึงระดับของการพัฒนาเมืองและแนวโน้มความเป็น เมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ นอกจากนี้ยังทําให้อปท. นําผลการประเมิน ไปปรับปรุงพัฒนาเมืองไปสู่เมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ 2) การสร้างเครือข่ายความร่วมมือกับหน่วยงานภายนอก การส่งผลงานเข้าร่วมการประเมิน จึงเป็นการสร้างความร่วมมือในการขับเคลื่อน การพัฒนาเมือง โดยการมีส่วนร่วมของภาคส่วนต่าง ๆ ตั้งแต่กระบวนการวางแผน การดําเนินงาน การดําเนินกิจกรรม และการติดตามประเมินผล นอกจากนี้ยังเป็น การส่งเสริมให้เกิดการบูรณาการร่วมกันระหว่างเครือข่ายเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรม เชิงนิเวศ 3) ความน่าเชื่อถือของการประเมิน ดําเนินการโดยคณะกรรมการที่เป็นกลาง และเป็นที่ยอมรับของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง กับการพัฒนาเมืองยั่งยืน (Sustainable City) จึงเป็นการยืนยันถึงผลการดําเนินงาน พัฒนาเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ ของ อปท. ว่ามีผลการดําเนินงานที่ดี และเป็นที่ยอมรับของ อปท. อื่น ๆ 4) การได้รับรางวัลแห่งความภาคภูมิใจ แรงจูงใจที่สําคัญสําหรับการส่งผลงานเข้าประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ คือ การได้รับรางวัลจากหน่วยงานที่มีความน่าเชื่อถือ ซึ่งจะช่วยสร้างการยอมรับจาก ประชาชนในพื้นที่และ อปท. อื่น ๆ โดยผลสําเร็จนัน้เกิดขึ้นจากความร่วมมือทุกภาคส่วน
12 I คู่มือเกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ ส่วนที่ ข้อเสนอแนะ ในการเข้าร่วมการประเมิน 6 1) แต่งตัง้คณะทํางานของ อปท. เพื่อทําหน้าที่รวบรวมข้อมูลผลงานที่ผ่านมา ย้อนหลัง 3 ปีแล ะจัด เตรียม เอกสารสําหรับส ่ง เข้าร ่วมการปร ะ เมิน และ ขอคําแนะนําจากกรมส่งเสริมคุณภาพสิ่ งแวดล้อม โดยคณ ะทํางานควร ประกอบด้วยบุคลากรจากฝ่าย กอง หรือสํานักต่าง ๆ 2) คณะทํางานที่ได้รับการแต่งตัง้ทําการศึกษาและทําความเข้าใจกรอบแนวคิด ประเด็นการประเมิน เกณฑ์การประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ สําหรับ อปท. ผ่านช่องทางเว็บไซต์ของกรมส่งเสริมคุณภาพสิ่ งแวดล้อม (www.deqp.go.th) ระบบการจัดทําฐานข้อมูล และการประเมินตนเอง (SelfAssessment Report, SAR) รวมถึง ศึกษาขั้นตอนการสมัคร การส่งผลงาน เข้ารับการประเมิน และการจัดส่งรายงานข้อมูลพร้อมหลักฐานต่าง ๆ จากคู่มือ การปร ะ เมิน เมืองน ่าอยู ่คู ่อ ุตสาหกรรม เชิงนิเวศ (Sustainable City in a Specific Area of the Eco-Industrial Town) ฉบับปรับปรุงครัง้ที่ 2 พ.ศ. 2565 และเกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศสําหรับ อปท. (Assessment Criteria for Sustainable City in an Eco-Industrial Town) เล่มนี้ซึ่งสามารถดาวน์โหลดเอกสารเพิ่ มเติมได้จากเว็บไซต์ของกรมส่งเสริม คุณภาพสิ่ งแวดล้อม 3) คณะทํางานที่ได้รับแต่งตัง้เตรียมข้อมูลพื้นฐานของเมือง สําหรับการประเมิน ตนเองผ่านระบบการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศด้วยตนเอง (SAR) หรือเตรียมข้อมูลตามแนวทางการดําเนินงาน ผลผลิตและผลลัพธ์ ที่สอดคล้องกับแต่ละประเด็นการประเมินโดยศึกษาได้จากคู่มือการประเมิน สําหรับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่ นที่ผ่านการประเมินตนเอง (SAR Score) นอกจากนี้คณะทํางานควรจัดให้มีการประชุมร่วมกับผู้บริหาร อปท. เพื่อหารือ และคัดเลือกโครงการ/กิจกรรมซึ่งเป็นผลงานที่ดําเนินงานเองหรือมีส่วนร่วม ดําเนินการอย่างต่อเนื่องจนถึงปัจจุบัน ซึ่งควรเป็นผลงานที่มีความสร้างสรรค์ โดดเด ่น หรือเป็นนวัตกรรมที่มีผลสําเร็จเป็นที่ประจักษ์เพื่อจัดทําข้อมูล สรุปรายงานผลการพัฒนาเมืองรายตัวชี้วัด
คู่มือเกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ I 13 4) การนําเสนอผลงานตามประเด็นการประเมิน คณะทํางานหรือผู้รับผิดชอบ ควรจัดทํา เอกสารรายล ะ เอียดการดํา เนินงานพร้อมหลักฐานปร ะกอบ อย่างชัดเจน โดยแทรกหลักฐานในเนื้อหาตามองค์ประกอบของประเด็นการ ประเมิน 5) คณะทํางานของ อปท. ทํากา รต รวจสอบความสมบูรณ์ของข้อมูล และหลักฐานก่อนจัดส่งผลงาน ซึ่งควรมีการประชุมอย่างต่อเนื่องเพื่อร่วมกัน ตรวจสอบความสมบูรณ์และครบถ้วนของข้อมูล ก่อนเสนอผู้บริหารพิจารณา และจัดส่งมายังกรมส่งเสริมคุณภาพสิ่ งแวดล้อม ตามเวลาที่กําหนด รวมทัง้ ควรมีการตรวจสอบการได้รับเอกสารให้เป็นที่เรียบร้อย
14 I คู่มือเกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ 1. แนวคิดของการพัฒนาเมืองอุตสาหกรรมเชิงนิเวศ เมืองอุตสาหกรรมเชิงนิเวศ (Eco Industrial Town) เป็นรูปแบบของ การพัฒนาอุตสาหกรรมที่ยั่งยืนบนพื้นฐานความสมดุลของเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม โดยมีความสอดคล้องกับกฎหมาย และ ความเป็นไปได้ทางเทคโนโลยีเริ่ มตั้งแต่การลดการใช้ทรัพยากรและ พลังงานหรือมีการใช้อย่างคุ้มค่า และลดการปล่อยของเสีย หรือทําให้ เกิดของเสียให้น้อยที่สุด พร้อมกับการเพิ่ มประสิทธิภาพในการผลิต โดยมี การดําเนินงานภายใต้หลักการความร่วมมือของผู้ประกอบการอุตสาหกรรม ทัง้หน่วยงานรัฐ ท้องถิ่ น และชุมชน เพื่อมุ่งสู่ประโยชน์ร่วมกัน ส่วนที่ เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development Goals; SDGs) 7 ภาพที่1 เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน ขององค์การสหประชาชาติ17 เป้าหมาย แหล่งที่มา: https://www.un.or.th/globalgoals/th/the-goals/
คู่มือเกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ I 15 2. คุณลักษณะของเมืองอุตสาหกรรมเชิงนิเวศ ประกอบด้วย § มิติเศรษฐกิจ เป้าหมาย เพื่อสร้างปัจจัยที่เอื้อต่อการเจริญเติบโต ของเศรษฐกิจท้องถิ่ นและจังหวัด และความเป็นอยู่ที่ดีของประชาชน ท้องถิ่ น § มิติสังคม เป้าหมาย เพื่อความสุขของคนในองค์กรและชุมชน โดยมุ่งเน้น คุณภาพชีวิตและสังคมที่ดีให้พนักงานของอุตสาหกรรมมีคุณภาพชีวิต และสวัสดิการที่ดีก่อให้เกิดความสุขขององค์กรและสามารถอยู่ร่วมกับ ชุมชนได้อย่างผาสุกและยั่งยืน § มิติสิ่งแวดล้อม เป้าหมายเพื่อใช้ทรัพยากรและพลังงานอย่างมี ประสิทธิภาพในกระบวนการผลิต ลดของเสีย เพิ่มผลิตภัณฑ์ ที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม มุ่งสู่สังคมที่มีการหมุนเวียนวัสดุกลับมา ใช้ใหม่ โดยใช้หลัก 3Rs มุ่งสู่อุตสาหกรรมคาร์บอนต่ ํา และมุ่งสู่การสร้าง เครือข่ายการเกื้อกูลและพึ่งพากันของภาคอุตสาหกรรม หรือมุ่งเน้น การแลกเปลี่ยนทรัพยากร พลังงาน และวัสดุเหลือใช้ร่วมกัน หรือการดําเนิน กิจกรรมต่างๆร่วมกันเพื่อลดต้นทุนและสร้างความยัง่ยืน 3. การพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development) ปัจจุบันวิกฤตการณ์ด้านสิ่ งแวดล้อมมักส่งผลกระทบอย่างกว้างขวาง จึงทํา ให้หลายประเทศตระหนักถึงเรื่องของการป้องกันและแก้ไขปัญหามากขึ้น โดยเป้าหมายของการพัฒนาแห่งสหัสวรรษ (Millennium Development Goals ; MDGs) ขององค์การสหประชาชาติ (United Nations: UN) ที่มี เป้าหมายเพื่อเสริมสร้างมาตรฐานชีวิตความเป็นอยู่ของประชาชน และสิ้ นสุด ลงในปีพ.ศ. 2558 และทางองค์การสหประชาชาติได้มีแนวคิดใหม่จึงกําหนด เป้าหมายของการพัฒนาขึ้นมาใหม่โดยคํานึงถึง “การพัฒนาที่ยั่งยืน” (Sustainable Development Goals ; SDGs) โดยประเด็นสําคัญของวาระ การพัฒนาภายหลังปีพ.ศ. 2558 คือ การจัดทําเป้าหมายการพัฒนาที่ยัง่ยืน โดยกําหนดกรอบที่หลากหลายมิติมากขึ้น ทั้งในด้านของเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อมให้มีความเชื่อมโยงกัน โดยได้มีการเริ่ มใช้มาตั้งแต่เดือน กันยายน 2558 และมีระยะเวลา 15 ปี (2558-2573) โดย The United Nations (UN) หรือองค์การสหประชาชาติได้กําหนดเป้าหมายของการพัฒนาที่ยัง่ยืน ทั้งหมด 17 เป้าหมายดังภาพที่ 1
16 I คู่มือเกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ เป้าหมายที่1 ยุติความยากจนทุกรูปแบบในทุกที่ (No poverty : End poverty in all Its forms everywhere) เป้าหมายนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อขจัดความยากจนและความอดอยากให้หมดไป หลายชุมชนยังขาดอาหารที่เพียงพอ น้ําดื่มที่สะอาด สุขภาพอนามัยที่ดีซึ่งเป้าหมาย ดังกล่าวนัน้ครอบคลุมไปถึงกลุ่มชุมชนที่อาศัยอยู่บนความเปราะบางทางสิ่ งแวดล้อม กล่าวคือ การได้รับผลกระทบจากสิ่ งแวดล้อม โดยจะมีการแก้ปัญหาการเข้าถึง ทรัพยากร และบริการขัน้พื้นฐาน การช่วยเหลือจากการได้รับผลกระทบต่าง ๆ ตลอดจน การช่วยเหลือชุมชนผู้ที่ได้รับภัยพิบัติทางการเปลี่ยนแปลงทางภูมิอากาศ เป้าหมายที่2 ยุติความหิวโหย บรรลุความมั่นคงทางอาหาร และยกระดับโภชนาการ และส่งเสริมเกษตรกรรมยั่งยืน (Zero hunger : End hunger, achieve food security and improved nutrition and promote sustainable agriculture) เพื่อต้องการยุติความอดอยากให้หมดไป ท่ามกลางการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจ การพัฒนาผลผลิตทางการเกษตรไม่เพียงต่อการบริโภค ทําให้ประชากรหรือชุมชนไม่มี อาหารที่เพียงพอต่อการบริโภค โดยเป้าหมายนี้ยังมีความเกี่ยวข้องกับการส่งเสริม การเกษตรที่ปลอดภัย และยัง่ยืน การปรับปรุงสภาพความเป็นอยู่ให้มีความปลอดภัย ในการทําการเกษตร และได้รับผลผลิตทางการเกษตรที่สะอาด ตลอดจนการสร้าง ความสามารถทางการผลิตให้เพิ่ มมากขึ้น รวมทัง้การพัฒนาคุณภาพดินให้ดีเพื่อให้เกิด การทําการเกษตรที่ยัง่ยืน เป้าหมายที่3 สร้างหลักประกันการมีสุขภาวะที่ดีและส่งเสริมความ เป็นอยู่ที่ดีสําหรับทุกคนในทุกช่วงวัย (Good health and well-being : Ensure healthy lives and promote well-being for all) เพื่อส่งเสริมการมีสุขภาพที่ดีของคนในชุมชน การเข้าถึงบริการทางสาธารณสุข ที่มีคุณภาพ การมีหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าสําหรับทุกคน ลดจํานวนการตาย จากการได้รับสารเคมีที่ปนเป้ือนทางอากาศ น้ําและดิน ให้มีอัตราการเสียชีวิต และการรับสัมผัสสารเคมีให้น้อยที่สุด
คู่มือเกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ I 17 เป้าหมายที่5 บรรลุความเสมอภาคระหว่างเพศและเสริมพลัง แก่สตรีและเด็กหญิงทุกคน (Gender equality : Achieve gender equality and empower all women and girls) โดยเป้าหมายนี้ให้ความสําคัญกับความเท่าเทียมกันทางเพศ จะไม่มีการแบ่งแยก ยุติการเลือกปฎิบัติตลอดจนการขจัดความรุนแรงที่เกิดขึ้นกับเด็กและสตรีการค้ามนุษย์ การโดนกระทํารุนแรงทางเพศ และการแสวงหาผลประโยชน์ทางร่างกาย ทุก ๆ คน สามารถมีจุดยืนทางสังคมเดียวกันได้ลดช่องว่างระหว่างหญิงกับชาย ซึ่งรวมไปถึงเพศ ทางเลือกด้วย เป้าหมายที่4 สร้างหลักประกันว่าทุกคนมีการศึกษาที่มีคุณภาพอย่างครอบคลุม และเท่าเทียม และสนับสนุนโอกาสในการเรียนรู้ตลอดชีวิต (Quality education : Ensure inclusive and equitable quality education and promote lifelong learning opportunities for all) เป้าหมายนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อให้ทุกคนได้รับการศึกษาที่มีคุณภาพ และไม่เสียค่าใช้จ่าย เพิ่ มทักษะที่จําเป็นต่อการดํารงชีพ และประกอบอาชีพ ขจัดความเหลื่อมล้ําทางการศึกษา สร้างหลักประกันว่าทุกคนจะได้รับการศึกษากันอย่างเท่าเทียม มีการส่งเสริมการเรียนรู้ และการเพิ่ มทักษะที่จําเป็นต่อการพัฒนาอย่างยั่งยืน เป้าหมายที่6 สร้างหลักประกันเรื่องนํ้ าและการสุขาภิบาล ให้มีการจัดการอย่างยั่งยืนและมีสภาพพร้อมใช้สําหรับทุกคน (Clean water and sanitation: Ensure availability and sustainable management of water and sanitation for all) โดยเป้าหมายนี้มีจุดมุ่งเน้นให้ทุกคนได้บริโภคน้ําที่สะอาด ตลอดจนการได้รับน้ําดื่ม โดยไม่ ขาดแคลน การยกระดับคุณภาพน้ําในชุมชนให้สะอาด ตลอดจนการปกป้อง และฟ้นื ฟูระบบ นิเวศ จากแหล่งน้ํา แม่น้ํา ดิน และทะเล เป็นต้น
18 I คู่มือเกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ เป้าหมายที่7 สร้างหลักประกันว่าทุกคนเข้าถึงพลังงานสมัยใหม่ ในราคาที่สามารถซื้อหาได้เชื่อถือได้และยังยืน่ (Affordable and clean energy ensure: Access to affordable, reliable, sustainable and modern energy for all) เป้าหมายนี้มีจุดมุ่งเน้นในเรื่องที่ต้องการให้ทุกคนสามารถเข้าถึงพลังงานสมัยใหม่ที่มี ราคาถูก และสามารถเข้าถึงได้ทุกคน ยกระดับการอํานวยความสะดวกในการเข้าถึง งานวิจัย เทคโนโลยีและพลังงานที่สะอาด รวมถึงพลังงานทดแทน เพื่อลดอัตราการปล่อย ก๊าซเรือนกระจก รวมทั้งมีเป้าหมายในการสร้างโครงสร้าง และการพัฒนาเทคโนโลยี เพื่อสร้างพลังงานที่สะอาดให้เกิดการใช้ได้อย่างกว้างขวางและทัว่ถึง เป้าหมายที่8 ส่งเสริมการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจที่ต่อเนื่อง ครอบคลุม และยังยืน่ การจ้างงานเต็มที่และมีผลิตภาพ และการมีงานที่มีคุณค่าสําหรับทุกคน (Decent work and economic growth : Promote sustained, inclusive and sustainable economic growth, full and productive employment and decent work for all) โดยเป้าหมายนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจที่เพิ่ มมากขึ้น โดยเฉพาะ การพัฒนาผลิตภัณฑ์ภายในประเทศ การออกแบบ การแก้ไข การสร้างสรรค์ตลอดจน การส่งเสริมการท่องเที่ยวให้มีประสิทธิภาพที่ยัง่ยืน ตลอดจนการส่งเสริมวัฒนธรรม และ ผลิตภัณฑ์ท้องถิ่ นให้มีประสิทธิภาพ รวมทังการสร้างความแข็งแกร่งของสถาบันการเงิน ้ เป้าหมายที่9 สร้างโครงสร้างพื้นฐานที่มีความยืดหยุ่นต่อการเปลี่ยนแปลง สนับสนุนการพัฒนาอุตสาหกรรมที่ครอบคลุมและยังยืน่ และส่งเสริมนวัตกรรม (Industry, Innovation, and Infrastructure : Build resilient infrastructure, promote inclusive and sustainable industrialization, and foster innovation) โดยเป้าหมายนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อการพัฒนาโครงสร้างทางอุตสาหกรรมในประเทศให้ดี ยิ่ งขึ้น ส่งเสริมโรงงานอุตสาหกรรมที่สะอาด และเป็นมิตรต่อสิ่ งแวดล้อม การพัฒนา เทคโนโลยีและนวัตกรรมให้มากขึ้น ตลอดจนการส่งเสริมการลงทุนในการวิจัยทาง วิทยาศาสตร์และนวัตกรรม เพื่อการพัฒนาอย่างยังยืน่
คู่มือเกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ I 19 เป้าหมายที่10 ลดความไม่เสมอภาคภายในและระหว่างประเทศ (Reducing inequalities : Reduce income inequality within and among countries) โดยเป้าหมายนี้เพื่อลดความเหลื่อมล้ํา ช่องว่างระหว่างคนในประเทศ การกระจายรายได้สู่ ทุกภูมิภาค และส่งเสริมความเท่าเทียมกันทางเศรษฐกิจ สังคม ศาสนา เชื้อชาติหรือ สถานะทางเศรษฐกิจ เป้าหมายที่11 ทําให้เมืองและการตังถิ้ ่ นฐานของมนุษย์มีความครอบคลุม ปลอดภัย พร้อมรับการเปลี่ยนแปลงและยังยืน่ (Sustainable cities and communities : Make cities and human settlements inclusive, safe, resilient, and sustainable) เป้าหมายนี้เพื่อให้ทุกคนสามารถเข้าถึงที่อยู่อาศัย บริการสาธารณะขัน้พื้นฐานที่เพียงพอ ปลอดภัย การยกระดับและการพัฒนาชุมน ตลอดจนการปกป้อง การคุ้มครองมรดกทาง วัฒนธรรม และทางธรรมชาติของโลก รวมทัง้การมีชุมชนที่ปลอดภัย ทุกคนสามารถ เข้าถึงที่อยู่ที่ราคาเหมาะสม ยกระดับชุมชนแออัด และเพิ่ มพื้นที่สีเขียวให้มากขึ้นตลอดจน การปรับปรุงผังเมือง โดยเป้าหมายนี้เพื่อการแก้ไขการผลิต และการบริโภคที่ไม่ยัง่ยืน การจัดการสารเคมี และของเสียที่เป็นพิษต่อชุมชน ตลอดจนหาวิธีการต่าง ๆ ให้เป็นมิตรกับสิ่ งแวดล้อม ลดการปล่อยของเสียสู่อากาศ น้ํา และดิน เพื่อลดผลกระทบทางมลพิษทางสิ่ งแวดล้อม และส่งผลกระทบทางลบต่อสุขภาพของมนุษย์ เป้าหมายที่12 (Responsible consumption and production : Ensure sustainable consumption and production patterns) สร้างหลักประกันให้มีแบบแผนการผลิต และการบริโภคที่ยังยืน่
20 I คู่มือเกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ เป้าหมายที่13 ปฏิบัติการอย่างเร่งด่วนเพื่อต่อสู้กับการเปลี่ยนแปลงสภาพ ภูมิอากาศ และผลกระทบที่เกิดขึ้น (Climate action : Take urgent action to combat climate change and its impacts by regulating emissions and promoting developments in renewable energy) ในขณะนี้ทุกประเทศทัว่โลกกําลังเผชิญกับปัญหาสภาพภูมิอากาศที่เปลี่ยนแปลงไป ส่งผล กระทบที่รุนแรงต่อสิ่ งมีชีวิต โดยมีแนวทางเพิ่ มขีดความสามารถในการรับมือกับ การเปลี่ยนแปลงสภาพทางภูมิอากาศ ที่อาจจะส่งผลให้เกิดภัยพิบัติทางธรรมชาติต่าง ๆ โดยให้มีการวางแผนและการส่งเสริมให้คนตระหนักถึงสภาวะดังกล่าว เพื่อหาแนวทาง ในการป้องกัน และหาแนวทางในการแก้ไขปัญหาร่วมกัน เป้าหมายที่14 อนุรักษ์และการใช้ประโยชน์จากมหาสมุทร ทะเล และทรัพยากรทางทะเลอย่างยังยืน่เพื่อการพัฒนาที่ยังยืน่ (Life below water : Conserve and sustainably use the oceans, seas and marine resources for sustainable development) โดยเป้าหมายนี้เพื่อการป้องกันการลดลงจากจํานวนสัตว์น้ําที่อยู่ในทะเล การป้องกันระบบ นิเวศแนวชายฝ่ัง การเสริมสร้าง และการตระหนักรู้ของคนเกี่ยวกับการอนุรักษ์การใช้ ประโยชน์ทรัพยากรทางทะเลที่ถูกต้อง รวมทัง้การส่งเสริมการทําการประมงที่ถูกต้อง ตามกฎหมาย เป้าหมายที่15 ปกป้อง ฟ้นฟืูและสนับสนุนการใช้ระบบนิเวศบนบกอย่างยังยืน่ จัดการป่าไม้ที่ยังยืน่ต่อสู้การกลายสภาพเป็นทะเลทราย หยุดการเสื่อมโทรมของที่ดินและฟ้นสภาพกลับมาใหม่ ื และหยุดการสูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพ (Life on land : Protect, restore and promote sustainable use of terrestrial ecosystems, sustainably manage forests, combat desertification, and halt and reverse land degradation and halt biodiversity loss) เป้าหมายนี้เพื่อส่งเสริมการใช้ประโยชน์ระบบนิเวศทางบกที่ยัง่ยืน การจัดการป่าไม้ การป้องกันการลักลอบตัดไม้ที่ผิดกฎหมาย การอนุรักษ์ความหลากหลายทางระบบนิเวศ ประกอบกับการฟ้ืนฟูระบบนิเวศทางบก การส่งเสริมการจัดการป่าไม้อย่างถูกต้อง และยัง่ยืน ซึ่งทัง้หมดนี้เป็นส่วนหนึ่งของมรดกทางธรรมชาติและวัฒนธรรมของมนุษย์
คู่มือเกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ I 21 เป้าหมายที่16 ส่งเสริมสังคมที่สงบสุขและครอบคลุมเพื่อการพัฒนาที่ยังยืน่ ให้ทุกคนเข้าถึงความยุติธรรม และสร้างสถาบันที่มีประสิทธิผล รับผิดชอบ และครอบคลุมในทุกระดับ (Peace, justice and strong institutions : Promote peaceful and inclusive societies for sustainable development, provide access to justice for all and build effective, accountable and inclusive institutions at all levels) โดยเป้าหมายนี้เพื่อส่งเสริมการลดความรุนแรงทุกรูปแบบ อัตราการเสียชีวิตที่เกิดจาก ความรุนแรง การข่มเหง ตลอดจนการค้ามนุษย์รวมทั้งการเสริมสร้างกระบวนการ ยุติธรรมให้มีความเป็นธรรม และทุกคนสามารถเข้ากระบวนการยุติธรรมได้ตลอดจน การพัฒนาสถาบันต่าง ๆ ให้มีความโปร่งใส และสามารถตรวจสอบได้ เป้าหมายที่17 เสริมความแข็งแกร่งให้แก่กลไกการดําเนินงานและฟ้นฟืู หุ้นส่วนความร่วมมือระดับโลก เพื่อการพัฒนาที่ยังยืน่ (Partnerships for the Goals : Revitalize the global partnership for sustainable development) เป้าหมายนี้มีวัตถุประสงค์ที่คํานึงถึงโลกในสภาวะปัจจุบัน การสื่อสารที่ไร้พรมแดน การพัฒนาเทคโนโลยีด้านการสื่อสารอย่างรวดเร็ว การเสริมสร้างความมีประสิทธิภาพ ทางเทคโนโลยีการเสริมสร้างนวัตกรรม ตลอดจนการค้าระหว่างประเทศ รวมทั้ง ความร่วมมือระหว่างประเทศที่กําลังพัฒนา และประเทศที่พัฒนาแล้ว
22 I คู่มือเกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ ส่วนที่ ความสอดคล้องระหว่างเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน กับประเด็นเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ 8 เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนขององค์การสหประชาชาติ (Sustainable Development Goals: SDGs) คือการเสริมสร้างมาตรฐานชีวิตความเป็นอยู่ของประชาชนอย่างสมดุลทั้งด้านสังคม สิ่ งแวดล้อม และเศรษฐกิจโดยไม่ส่งผลกระทบต่อความสามารถในการตอบสนอง ความต้องการของคนรุ ่นถัด ไป มีความสอดคล้องกับการพัฒนา เมืองน ่าอยู ่ คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ ที่มีอุตสาหกรรมเป็นตัวขับเคลื่อนเศรษฐกิจหลักควบคู่กับ ความสมดุลของคุณภาพชีวิตและสิ่ งแวดล้อม โดยตัวชี้วัดเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรม เชิงนิเวศทัง้ 15 ประเด็น มีความสอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยัง่ยืน 17 เป้าหมาย สามารถแสดงรายละเอียดได้ดังนี้
คู่มือเกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ I 23 ประเด็นที่1 การจัดทําโครงสร้างเพื่อการป้องกันมลพิษ ระหว่างเมืองและอุตสาหกรรม ประเด็นประเมินที่ 1 ด้านการกําหนดการใช้ประโยชน์ที่ดินให้เป็นไปตามบริบท ของเมือง ประกอบด้วย 2 ประเด็นย่อย ได้แก่ 1.1 การกําหนดพื้นที่กันชนหรือ เขตกันชนระหว่างอุตสาหกรรมและชุมชน เป็นการกําหนดพื้นที่ที่มีโครงสร้าง เพื่อการป้องกันผลกระทบจากกิจกรรมต่าง ๆ ของโรงงานอุตสาหกรรม และ 1.2 การกําหนดแนวป้องกันภายในพื้นที่โรงงานอุตสาหกรรม โดยการจัดการ ระยะห่างของพื้นที่ในเขตของโรงงานอุตสาหกรรม โดยเฉพาะบริเวณภายในรัว้ โรงงานด้านที่ติดกับชุมชน จัดทําแนวพื้นที่ว่างเปล่าหรือแนวปลูกต้นไม้เพื่อเป็น แนวป้องกัน หรือการใช้มาตรการอื่นที่มีระดับเทียบเท่าหรือสูงกว่าโดยเป็นแนวที่ อยู่ในเขตของแปลงที่ดินของโรงงานอุตสาหกรรม โดยชนิดและความสูงของ ต้นไม้ที่ใช้ปลูก และระยะห่างของแนวป้องกัน โดยขึ้นอยู่กับประเภทและลักษณะ ผลกระทบของอุตสาหกรรม ซึ่งสอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยัง่ยืน (Sustainable Development Goals : SDGs) เป้าหมายที่ 3: สร้างหลักประกันว่า คนมีชีวิตที่มีสุขภาพดีและส่งเสริมความเป็นอยู่ที่ดีสําหรับทุกคนในทุกวัย เป้าหมายที่ 9:สร้างโครงสร้างพื้นฐานที่มีความทนทาน ส่งเสริมการพัฒนา อุตสาหกรรมที่ครอบคลุมและยัง่ยืน และส่งเสริมนวัตกรรม และเป้าหมายที่ 11: ทํา ให้เมืองและการตัง้ถิ่ นฐานของมนุษย์มีคว ามครอบคลุม ปลอดภัย มีภูมิต้านทาน และยั่งยืน
24 I คู่มือเกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ ประเด็นที่2 การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานเพื่อ การรองรับการเติบโตของภาคอุตสาหกรรม อปท. ควรมีแผนพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานเพื่อรองรับการเติบโตของ ภาคอุตสาหกรรม มีการดําเนินงานสร้าง ปรับปรุง ซ่อมแซมโครงสร้างพื้นที่ ที่อํานวยความสะดวกของภาคอุตสาหกรรม ได้แก่ถนนที่ดีแสงไฟที่เพียงพอ หรือโครงสร้างเพื่อการสนับสนุนด้านวัตถุดิบสําหรับอุตสาหกรรม ได้แก่น้ําใช้ รวมถึงระบบเพื่อการรองรับของเสียจากภาคอุตสาหกรรม ซึ่งสอดคล้องกับ เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development Goals : SDGs) เป้าหมายที่ 6: สร้างหลักประกันว่า จะมีการจัดให้มีน้ําและสุขอนามัยสําหรับ ทุกคนและมีการบริหารจัดการที่ยั่งยืน และเป้าหมายที่ 9: สร้างโครงสร้าง พื้นฐานที่มีความทนทาน ส่งเสริมการพัฒนาอุตสาหกรรมที่ครอบคลุม ยั่งยืน และส่งเสริมนวัตกรรม ประเด็นที่3 การจัดการภัยพิบัติหรือสาธารณภัย เมืองควรมีการจัดการภัยพิบัติหรือสาธารณภัยที่เกิดจากภาคอุตสาหกรรม โดยเมืองที่มีความพร้อม สามารถป้องกันและตั้งรับเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นได้ และสามารถดําเนินการขับเคลื่อนให้เมืองเดินหน้าได้อย่างไม่หยุดชะงักและมีผู้รับ ผลกระทบจากเหตุการณ์น้อยที่สุด ตลอดจนเมืองสามารถฟ้นื ฟูเมืองให้กลับอยู่ ในสภาวะปกติได้โดยเร็ว โดยประเด็นประเมินที่ 3 การจัดการภัยพิบัติหรือ สาธารณภัย ประกอบด้วย 2 ประเด็น คือ 3.1 การเตรียมความพร้อมในการจัดการ ภัยพิบัติหรือสาธารณภัย และ 3.2 แผนบริหารความต่อเนื่องของเมือง ซึ่งสอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development Goals : SDGs) เป้าหมายที่ 11: ทําให้เมืองและการตั้งถิ่นฐานของมนุษย์ มีความครอบคลุม ปลอดภัย มีภูมิต้านทานและยั่งยืน
คู่มือเกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ I 25 ประเด็นที่4 การให้ความรู้และสร้างเสริมสุขภาพเพื่อป้องกันโรคแก่ กลุ่มผู้ทํางานในโรงงานอุตสาหกรรม และประชาชนทัว่ไปในพื้นที่ การให้ความรู้ข้อมูล และแนวทางในการป้องกันโรคและมลพิษที่อาจเกิดขึ้น โดยตรงกับกลุ่มคนทํางานในโรงงานอุตสาหกรรม ที่เกิดขึ้นจากก๊าซพิษ สารละลาย ฝุ่นละออง หรือสารเคมีจําพวกโลหะ เป็นต้น รวมถึงโรคที่ได้รับ ผลกระทบมาจากการประกอบอาชีพ และประชาชนที่อยู่ในพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบ ซึ่งสอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development Goals : SDGs) เป้าหมายที่ 3 : สร้างหลักประกันว่าคนมีชีวิตที่มีสุขภาพดี และส่งเสริมความเป็นอยู่ที่ดีสําหรับทุกคนในทุกวัย ประเด็นที่5 การส่งเสริมการศึกษาอย่างหลากหลายและเท่าเทียม การส่งเสริมการศึกษาอย่างหลากหลายและเท่าเทียมในบริบทของเมืองน่าอยู่ คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ ซึ่งประกอบด้วย 2 ประเด็น ได้แก่ 5.1 การจัดทํา หลักสูตรท้องถิ่นเรื่องการจัดการสิ่งแวดล้อมหรือเมืองอุตสาหกรรม เชิงนิเวศหรือการป้องกันและการจัดการมลพิษจากโรงงานอุตสาหกรรม และ 5.2 การพัฒนาฝีมือแรงงานเพื่อตอบสนองต่อความต้องการของ โรงงานอุตสาหกรรมในพื้นที่โดยเชื่อว่าหากเมืองมีการดํา เนินการตาม ประเด็นที่ระบุในตัวชี้วัดเหล่านี้แล้วจะทําให้เกิดความยั่งยืนของการพัฒนา พื้นที่อุตสาหกรรมในเขตเมือง ซึ่งสอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน ( Sustainable Development Goals : SDGs) เป้าหมายที่ 4 : กา รสร้า ง หลักประกันว่า ทุกคนมีการศึกษาที่มีคุณภาพอย่างครอบคลุมและเท่าเทียม และสนับสนุนโอกาสในการเรียนรู้ตลอดชีวิต และเป้าหมายที่ 8: ส่งเสริม การเติบโตทางเศรษฐกิจที่ต่อเนื่อง ครอบคลุม และยั่งยืน การจ้างงานเต็มที่ มีคุณค่า และการมีงานที่เหมาะสมสําหรับทุกคน
26 I คู่มือเกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ ประเด็นที่6 การส่งเสริมความสัมพันธ์ของชุมชนและภาคอุตสาหกรรม การสร้างความร่วมมือกับสถานประกอบการหรือโรงงานอุตสาหกรรมในพื้นที่ ในการทํากิจกรรม CSR (Corporate Social Responsibility) หรือกิจกรรม CSV (Creating Shared Value) ซึ่งเป็นการดําเนินการเฉพาะด้านในกรณีที่เป็น พื้นที่โดยรอบหรือมีความใกล้ชิดอุตสาหกรรม และการส่งเสริมความสัมพันธ์ของ บุคลากรในพื้นที่และนําไปสู่การสร้างความร่วมมือกับสถานประกอบการหรือ โรงงานอุตสาหกรรมในพื้นที่ซึ่งสอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development Goals : SDGs) เป้าหมายที่ 11: ทําให้เมืองและ การตัง้ถิ่ นฐานของมนุษย์มีความครอบคลุม ปลอดภัย มีภูมิต้านทานและยัง่ยืน ประเด็นที่7 การปรับภูมิทัศน์เมืองให้มีความสวยงาม และสอดคล้องกับสภาพเมือง โครงสร้างพื้นฐานที่ต่อเนื่องจากการพัฒนาในภาคอุตสาหกรรม อาจมี ผลกระทบต่อภูมิทัศน์เมือง และเกิดมลพิษทางสายตาหรือทัศนะอุจาด (Visual Pollution) จึงควรที่จะมีการปรับปรุงภูมิทัศน์เมืองโดยอาศัยความสอดคล้อง กับวิถีชีวิต และการใช้ประโยชน์ของคนในเมืองนัน้ๆ เป็นหลัก ซึ่งสอดคล้องกับ เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development Goals : SDGs) เป้าหมายที่ 11: ทําให้เมืองและการตั้งถิ่ นฐานของมนุษย์มีความครอบคลุม ปลอดภัย มีภูมิต้านทานและยั่งยืน
คู่มือเกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ I 27 ประเด็นที่8 การจัดการมลพิษทางอากาศ หรือมลพิษอื่น ๆ อย่างเหมาะสม การดําเนินการของภาคอุตสาหกรรมในพื้นที่เมืองเป็นแหล่งมลพิษทางอากาศ ที่สําคัญ จึงควรมีการบริหารจัดการด้านคุณภาพอากาศ ได้แก่ฝุ่นละอองขนาด ไม่เกิน 2.5 ไมครอน (PM 2.5) เมืองต้องเริ่ มต้นการบริหารจัดการด้านคุณภาพ อากาศจากการจัดทําแผนที่ของแหล่งกําเนิดมลพิษ เพื่อใช้เป็นองค์ประกอบ ของการจัดทําแผนงานย่อยที่เกี่ยวข้องอย่างถูกต้องและเหมาะสมต่อไป ซึ่งสอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development Goals : SDGs) เป้าหมายที่ 11: ทําให้เมืองและการตั้งถิ่นฐานของมนุษย์ มีความครอบคลุม ปลอดภัย มีภูมิต้านทาน และยั่งยืน ประเด็นที่9 การบริหารจัดการขยะมูลฝอยชุมชนและของเสีย ภาคการผลิตของชุมชน เมืองมีแผนงาน และแผนการประสานงานกับภาคอุตสาหกรรม และหน่วยงาน กํากับของรัฐในการรับมือและบริหารจัดการ ไม่ให้มีการลักลอบทิ้ งขยะมูลฝอย หรือของเสียจากภาคอุตสาหกรรมในเขตพื้นที่เมือง มีการเก็บรวบรวมข้อมูล การกําจัดขยะมูลฝอย ปริมาณ วิธีการในการกําจัดขยะมูลฝอยของเมือง มีการบริหารจัดการขยะมูลฝอยจากผู้ประกอบการในพื้นที่ที่ดําเนินการในรูปแบบ ของโรงงานอุตสาหกรรมแต่ไม่เข้าเกณฑ์“โรงงาน” ตามพระราชบัญญัติ อุตสาหกรรม และโรงงานเหล่านี้อยู่ในกํากับขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่ น ซึ่งสอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development Goals : SDGs) เป้าหมายที่ 11: ทําให้เมืองและการตั้งถิ่นฐานของมนุษย์ มีความครอบคลุม ปลอดภัย มีภูมิต้านทานและยั่งยืน และเป้าหมายที่ 12: สร้างหลักประกันให้มีรูปแบบการผลิต และการบริโภคที่ยัง่ยืน
28 I คู่มือเกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ ประเด็นที่10 การจัดการนํ้ าเสียและมลพิษทางนํ้ าอย่างเหมาะสม เมืองมีแผนงานในการบริหารจัดการน้ําเสียในพื้นที่โดยอาจบริหารจัดการ แบบมีส่วนร่วมกับหน่วยงานต่าง ๆ ทั้งภาคประชาชน ผู้ประกอบการรายเล็ก หรือภาคอุตสาหกรรม และมีการจัดตั้งคณะทํางานร่วมกัน และนําไปสู่เครือข่าย การเฝ้าระวังด้านการเกิดน้ําเสียที่ไม่ผ่านกระบวนการบําบัดร่วมกัน สนับสนุน การเฝ้าระวัง และ/หรือการสร้างเครือข่ายเฝ้าระวังมลพิษทางน้ํา รวมถึงสร้าง ช่องทางเพื่อการแลกเปลี่ยน รับเรื่องร้องเรียนจากชุมชน และ/หรือมีกระบวนการ ตอบสนองและแก้ไข/บรรเทาเรื่องร้องเรียนที่เกี่ยวข้องกับมลพิษทางน้ํา โดยเฉพาะ การบริหารจัดการน้ําเสียจากผู้ประกอบการในพื้นที่ที่ดําเนินการในรูปแบบของ โรงงานอุตสาหกรรมแต่ไม่เข้าเกณฑ์“โรงงาน” ตามพระราชบัญญัติอุตสาหกรรม และโรงงานเหล่านี้อยู่ในกํากับขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่ น ซึ่งสอดคล้องกับ เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development Goals : SDGs) เป้าหมายที่ 6: สร้างหลักประกันว่าจะมีการจัดให้มีน้ําและสุขอนามัยสําหรับทุกคน และมีการบริหารจัดการที่ยั่งยืน เป้าหมายที่ 14: อนุรักษ์และใช้ประโยชน์จาก มหาสมุทร ทะเล และทรัพยากรทางทะเลอย่างยัง่ยืนเพื่อการพัฒนาที่ยัง่ยืน
คู่มือเกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ I 29 ประเด็นที่11 การระบายนํ้ าและการป้องกันนํ้ าท่วม เมืองมีเป้าหมาย (Target) และวางแผนงานการระบายน้ําและการป้องกันน้ําท่วม ของ เมือง โดยแบ่งตามพื้นที่อ่อนไหวของเมือง โดยอาศัยกระบวนการ มีส่วนร่วมจากภาคส่วนต่าง ๆ ของเมือง มีการวางแผนการเฝ้าระวังน้ําท่วม และเก็บสถิติปริมาณน้ําท่าของเมือง เพื่อการจัดทําแผนงานเฉพาะพื้นที่ และทําการประสานงานกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการบริหารจัดการร่วมกัน เมืองและ อปท.ส่งเสริม และสร้างการรับรู้แก่ภาคประชาชน ในการเฝ้าระวัง และป้องกันการเกิดน้ําท่วมในพื้นที่ต่าง ๆ ของเมือง ตลอดจนการพัฒนา นวัตกรรมที่สามารถใช้เพื่อการเตือนภัย และป้องกันภัยจากน้ํา สร้างความสมดุล ของการบริหารจัดการปริมาณน้ําผิวดินเพื่อนํามาใช้ในกิจกรรมต่าง ๆ ของเมือง โดยการใช้เพื่อเป็นแหล่งน้ําเพื่อการอุปโภค บริโภค การเกษตรกรรม อุตสาหกรรม ให้เพียงพอสําหรับคนทุกกลุ่ม ซึ่งสอดคล้องกับเป้าหมาย การพัฒนาที่ยัง่ยืน (Sustainable Development Goals : SDGs) เป้าหมายที่6: สร้างหลักปร ะกันว่าจะมีกา รจัดให้มีน้ําและสุขอนามัยสําหรับทุกคน และมีการบริหารจัดการที่ยั่งยืน เป้าหมายที่ 11: ทําให้เมืองและการตั้งถิ่ นฐาน ของมนุษย์มีความครอบคลุม ปลอดภัย มีภูมิต้านทานและยั่งยืน และเป้าหมายที่ 13: ปฏิบัติการอย่างเร่งด่วนเพื่อต่อสู้กับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และผลกระทบที่เกิดขึ้น
30 I คู่มือเกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ ประเด็นที่12 การผลิตและการบริโภคที่ยังยืน่ มีตัวชี้วัด 2 ประเด็นหลัก ประเด็นแรกเป็นการขับเคลื่อนเมืองด้วยระบบ เศรษฐกิจหมุนเวียน (Urban Circular City) การจัดการทรัพยากรให้เกิด ประโยชน์สูงสุด ที่มุ่งเน้นการลดการใช้ทรัพยากรธรรมชาติใหม่หมุนเวียน การใช้ทรัพยากรให้เกิดประโยชน์สูงสุด และปลดปล่อยขยะหรือของเสียให้น้อย ที่สุด สําหรับประเด็นที่สอง เป็นการส่งเสริมภาคประชาชนในเมืองรวมถึง ภาคการผลิตรายย่อยให้มีการดําเนินกิจกรรมที่เป็นการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม ของคนในเมืองและทุกภาคส่วนในเมืองเพื่อรักษาสภาพแวดล้อมที่ดี โดยคํานึงถึงกระบวนการผลิต การบริการ และการบริโภคที่มีการใช้ทรัพยากร อย่างคุ้มค่า มีประสิทธิภาพ เช่น การรณรงค์การใช้สินค้าที่เป็นมิตรต่อ สิ่ งแวดล้อม (Green Labels) สินค้าฉลากเขียว สํานักงานสีเขียว โรงแรมสีเขียว วัด หรือมัสยิดสีเขียว ตลาดสีเขียว การทําเกษตรอินทรีย์เป็นต้น ซึ่งสอดคล้อง กับเป้าหมายการพัฒนาที่ยัง่ยืน (Sustainable Development Goals : SDGs) เป้าหมายที่12: สร้างหลักประกันให้มีรูปแบบการผลิตและการบริโภคที่ยัง่ยืน
คู่มือเกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ I 31 ประเด็นที่13 การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ เมืองมีมาตรการเพื่อจัดการกับกิจกรรมที่เป็นสาเหตุของการเปลี่ยนแปลง สภาพภูมิอากาศของเมือง โดยให้มีความสอดคล้องซึ่งกันและกันทัง้แผนงาน ในระดับภูมิภาค และระดับประเทศ ทั้งในรูปแบบของนโยบายและวิธีปฏิบัติ การสร้างมาตรการเพื่อการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากแหล่งต่าง ๆ และเพิ่ มสัดส่วนพื้นที่สีเขียวเมืองเพื่อบรรเทาผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลง ของอุณหภูมิเมือง มีการใช้พลังงานที่สะอาดและเหมาะสม การให้บริการ สาธารณะที่เหมาะสมเพื่อการลดการใช้พลังงานรวมของเมือง กําหนดให้มี การปรับตัวด้านการเกษตรของเมือง และสร้างความตระหนักรู้และพัฒนา การศึกษาเรียนรู้ของภาคประชาชน รวมถึงเพิ่ มขีดความสามารถของเมืองใน การลดผลกระทบและการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ การรองรับในกรณีอุทกภัยที่อาจมีแนวโน้มรุนแรงขึ้นในบางพื้นที่ ซึ่งสอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยัง่ยืน (Sustainable Development Goals : SDGs) เป้าหมายที่ 13: ปฏิบัติการอย่างเร่งด่วนเพื่อต่อสู้กับ การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและผลกระทบที่เกิดขึ้น
32 I คู่มือเกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ ประเด็นที่14 การอนุรักษ์และพัฒนาพื้นที่สีเขียว ให้เกิดประโยชน์ต่อการดํารงชีวิต เมืองมีแผนการดําเนินงานด้านการอนุรักษ์และพัฒนาพื้นที่สีเขียวและ พื้นที่สีเขียวเมือง (Green Area and Urban Green Area) และมีฐานข้อมูล พื้นที่สีเขียวเมืองเพื่อการบริหารจัดการอย่างเหมาสม และสามารถใช้เป็น ตัวชี้วัดของการดําเนินการเพื่อลดผลกระทบเรื่องโลกร้อน ประชาชนมีความรู้ และความตระหนักในการอนุรักษ์และพัฒนาพื้นที่สีเขียว และสามารถเข้าถึง การใช้ประโยชน์พื้นที่สีเขียวได้ควบคู่กับการมีส่วนร่วมการดูแลรักษา ให้มีสภาพที่สมบูรณ์การสร้างกลุ่มหรือเครือข่ายในการอนุรักษ์ และพัฒนาพื้นที่สีเขียว จากภาคส่วนต่าง ๆ โดยเฉพาะการมีส่วนร่วมจาก ภาคอุตสาหกร รมซึ่งสอดคล้องกับเป้าหมายกา รพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development Goals : SDGs) เป้าหมายที่ 11: ทําให้เมือง และการตั้งถิ่ นฐานของมนุษย์มีความครอบคลุม ปลอดภัย มีภูมิต้านทาน และยั่งยืน
คู่มือเกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ I 33 ` ประเด็นที่15 การดูแลรักษาและใช้ประโยชน์ทรัพยากรธรรมชาติ ให้คงไว้ซึ่งระบบนิเวศที่ดี เมืองจัดให้มีแผนการดําเนินงานด้านการดูแลรักษาและใช้ประโยชน์จาก ทรัพยากรธรรมชาติและดําเนินงานตามแผนที่กําหนดไว้มีการติดตาม ตรวจสอบ การสรุปผลการดําเนินงาน การสํารวจข้อมูลทรัพยากรธรรมชาติ ในพื้นที่เช่น พันธุ์พืช พันธุ์สัตว์เป็นต้น และการจัดเก็บข้อมูลอย่างเป็นระบบ เช่น ทะเบียนต้นไม้ใหญ่ในเมือง ฐานข้อมูลชนิดพันธุ์พืช พันธุ์สัตว์หรือพื้นที่สี เขียวในพื้นที่เป็นต้น มีการส่งเสริมกระบวนการมีส่วนร่วมหรือการสร้างกลุ่ม หรือเครือข่ายในการเฝ้าระวัง การอนุรักษ์การดูแลรักษาและการใช้ประโยชน์ ทรัพยากรธรรมชาติและความหลากหลายทางชีวภาพในพื้นที่จากภาคส่วน ต่าง ๆ เช่น ภาคประชาชน เอกชน องค์กรเอกชน ซึ่งสอดคล้องกับเป้าหมาย การพัฒนาที่ยัง่ยืน (Sustainable Development Goals : SDGs) เป้าหมายที่ 15: ปกป้อง ฟ้นื ฟูและสนับสนุนการใช้ระบบนิเวศบนบกอย่างยัง่ยืน จัดการป่า ไม้อย่างยัง่ยืน หยุดการเสื่อมโทรมของที่ดินและฟ้นิสภาพกลับมาใหม่และหยุด การสูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพ
34 Iคู่มือเกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ
xx xx
คู่มือเกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ I 35
xx xx 36 Iคู่มือเกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ
คู่มือเกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ I 37 ประเด็นประเมินที่ 1 การจัดทําโครงสร้างเพื่อการป้องกันมลพิษระหว่างเมื ประเด็นประเมินที่ 1.1 ส่วนที่ 9 . ตารางที่ 1 ก า ร กํา ห น ด พื้ น ที่ กัน ช น หรือเขตกันชนระหว่างอุตสาหกรรมและชุมชน แนวทางการเตรียมข้อมูลแ เพื่อการประเมินตนเองเบื้อ
มืองและอุตสาหกรรม น และหลักฐานต่าง ๆ งต้น 01 ประเด็น
38 Iคู่มือเกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ
01 ประเด็น
คู่มือเกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ I 39
01 ประเด็น
40 Iคู่มือเกณฑ์ชี้วัดการประเมินเมืองน่าอยู่คู่อุตสาหกรรมเชิงนิเวศ
01 ประเด็น