61 MVA Journal August 2022

61 MVV Kwartaal Joernaal
61 MVA Quarterly Journal

1

Inhoud . Contents 61 MVV/MVA Kwartaal Joernaal

Chairmans Report Redakteur: Dawid Lotter
Mederedakteurs: Robbert Torrani, Wayne Riddell
Geestesgesondheid/ Spiritual
Health Redaksioneel

61 Mech Bn Gp - Gone but Die rapportering van 61 MVV se dag tot dag gebeure is aangewese op
never forgotten 1978 - 2005 die Faceboek Groep “61 Mech Bn Gp - Gone but never forgotten.” Dan
Part 1 is daar ook die Webwerf. Beide word goed ondersteun. Tog gaan baie
nuuswaardighede verlore. Dit verswyn geleidelik in die massa van elek-
‘n Nuwe era breek aan - Die troniese posse. Boonop is dié bronne nie altyd oop vir buitestaanders nie.
Totstandkoming van die 61
MVV Wat van al die Skouerskure?; Die Makker Hulpfonds se aktiwiteite?; Die
61 MVV se uitreiking na ander organisasies?; en so kan ons voortgaan.
The Mech Warrior Oor 7 jaar gaan die 61 MVV sy vyftigste Jubileum jaar vier. Gepaard
A Truly Special Breed daarmee beplan die 61 MVA ʼn Gedenkalbum. Die eenheid se geskiedenis
is goed omskryf in die publikasies “Mobility Conquers” en die groeiende
Gedenk Naweek reeks publikasie oor spesifieke operasies waaraan die eenheid deelge-
neem het. Dit gaan waardevol wees vir die samesteller van die Jubileum
Stoepstories 19 Augustus 2022 Album. Maar waar gaan die samesteller die detail kry van al die ander
aktiwiteite sedert die ontstaan van die 61 MVV?
EXCO Algemene Jaarvergade-
ring 19 Augustus 2022 Daar is dus ʼn behoefte aan ʼn kommunikasie medium wat periodiek die
huidige nuuswaardighede van die lede versamel en publiseer. Dit kan
Jaarlikse Gedenkdiens en dien as die biblioteek waaruit die Jubileum Gedenkalbum samesteller die
kranslegging seremonie dag tot dag geskiedenis van die 61 MVA kan kry.

History of 61 MVA Met hierdie eerste poging tot ʼn elektroniese publikasie poog die redaksie
Memorabillia om hierdie leemte te vul. Die Augustus 2022 uitgawe konsentreer veral
op die reeks slagveld toer sedert 2009 tot 2022. Die hoof artikel gaan oor
Die Undade de Amizade die 2022 Algemene Jaarvergadering en die Jaarlikse gedenkdiens. Die
Slagveld toere klem op die Desember uitgawe sal val op die Skouerskure sedert die 61
2009 MVV se ontstaan. Daar word beplan om dan in ʼn siklus van kwartale die
2010 61 MVV/MVA Joernaal die lig te laat sien.
2018
2019 Die kwaliteit van die E-Zine se inhoud hang grootliks af van die bydraes
2022 van U, die lede.

The Munga Races for 61 Mech Meg Groete Voorblad Foto
Veterans

61 Mech Riders Redaksie Ariël Hugo hou die kruis
61 MVA and Johannesburg Reg- van die kerk in Mupa vas
61 Mech Veterans abroad - iment wat gedurende die Bosoor-
John McCrum log verwyder is, en tydens
ʼn Besondere Bevelvoerder se die onlangse slagveld toere
Annual Memorial Service Dolk 2020 terug besorg is.
CMVO 29/05/2022
The War Muse
Preservation of our History
through Museum Ter Nagedagtenis/In Memorium
2

Redaksionele Notas
Editorial Notes
Hier is die eerste uitgawe van die 61 MVA Kwartaal Joernaal. Die redaksie het gepoog om die inhoud van die
artikels so volledig en interessant as moontlik aan te bied. Die samestelling was nie sonder uitdagings nie. Ons
veterane se geheues raak ook seker maar kort (hulle is mos veterane – so hulle mag maar). Met die vrystelling
van hierdie uitgawe is daar nog bydraes uitstaande. Maar Rome is nie in een dag gebou nie. Ons voorsien dat
dit 3 uitgawes gaan vat om balans in die Kwartaal Joernaal te vestig.
GESOEK!! Vrywilligers om ʼn vaste rubriek skrywer te word, wat ʼn spesifieke tema deurlopend dek.
Here is the first issue of the 61 MVA Quarterly Journal. The editors have tried to present the content of the ar-
icles as fully and interestingly as possible. The compilation was not without challenges. Our veterans’ memories
are probably also short (they are veterans - so they may). With the release of this issue, contributions are still
outstanding. But Rome was not built in a day. We anticipate that it will take 3 issues to establish balance in the
Quarterly Journal.
WANTED!! Volunteers to become a fixed column writer, covering a specific theme continuously.

Ondersteun asseblief die ondersteuners van die 61 MVV
Kindly support the supporters of 61 MVA

3

Chairmans Corner

Chairmans Report

In 2018 I was handed the opportunity of becoming the Convenor of 61 MVA. A Position that I thought was just
a title and will not have challenges as Ariël Hugo and Gert Minnaar had a tightly structured concept in place. To
my surprise a challenge it became. Covid changed 61 MVA from an Idling speed to a Roller coaster.

We all of a sudden had more challenges to cope with, PTSD treatment was the biggest challenge pre Covid.
During Covid, ‘Buddy Support’ became immanent. We had to raise funds for support to members in need. Food
on the table of members that lost their income, dealing with proud men all of a sudden in need of help.

Exco het die uitdaging by die horings gepak. Jaap Steyn was soos altyd die voorbok. Kevin West en Manus
Myburgh het idees opgebring wat werk. Ons is van ‘survival ‘ na vlieg in ‘n paar maande. Dit het net weer die
61 Meg manier uitgebring. Sien die doelwit en veg deur die doelwit. Ons kan dankie sê vir lojale makkers wat
bereidwillig was om hand in die sak te druk en broers te help.

Mark Hume (RIV), Robert Torrani en vele ander in beheer van skouerskuur, het onder die mantel van Jannie
Nieuwoudt groot werk gedoen om behoefte te bepaal en lede uit te sorteer. Families het kos op die tafel gehad
danksy makker hulp.

After Covid we needed to regroup and evaluate our way forward, what is next, as in a battle the wounded needs
attention. Covid had us all in survival mode, just as in battle. This has left a footprint of old memories re-surfa-
cing and psychological scars in some lives. The new challenge has now surfaced, what is the way forward?

Securing funds and protecting our history is at the forefront of 61 MVA. The Youth is the way of protecting
the history and memories of our fallen in Angola as well as at home. Ariel Hugo, Mark Hume and Jaco Olivier
worked hard to secure and protect our legacy and history. Trying to ensure that “We shall remember Them” will
always be said of 61 Mechanised Battalion and its brave men that fought locally and abroad.

Ons wil elke lid van 61 MVV verseker dat ons alles sal doen om die “Legacy” van hierdie eenheid en sy manne
te beskerm. Ons lede sal dien soos dit van n Bestuursspan verwag word, om seker te maak dat 61 MVV hulle
lede se trots bly.

Meg groete,

Johan Booysen

4

Geestesgesondheid/ Spiritual Health

Hoe Gaan Ek Closure kry?

Deur: Ds Fanus Hansen (61 MVA Chaplain)

Manne/Broers en die Dames… Iemand vra op ‘n stadium op ons 61 te rou oor jou verlies(e).
Facebook blad oor die nut van vet-
Dalk moet ek begin met: ek is nie ‘n erane byeenkomste. Na my mening Maak jou kragte bymekaar, begin
sielkundige nie, ek is bloot iemand is dit die plek waar ek kan gesels fokus op die positiewe.
wat dink oor die dinge wat sielkun- met hulle wat dieselfde belewenis
diges weet… as ek gehad het. Sommer in gewone
taal; “…ons het dieselfde t-shirt,
In my handel en wandel, in my ge- ons verstaan mekaar!”
sels met julle en veral in my gesels
met julle families, is daar ‘n refre- Vra vir hulp! Daar is mense en in-
in, ‘n goue draad, wat al die stories stansies wat jou kan en wil help.
aanmekaar ryg: Druk jou trots in jou sak!

Jy was blootgestel aan dinge waar- Moenie jouself isoleer nie, moenie Kry ‘n plan vir die afsienbare toe-
voor jy nooit gereed was nie, bloot- eenkant gaan sit nie, moenie met koms, ‘n konstruktiewe plan.
gestel aan dinge waarvoor die heel jouself besig raak nie. Jy is nie op
beste opleiding in die wêreld jou daardie stadium jou eie beste maat- Skep vir jouself ‘n ritueel; gedenk
nooit sou kon voorberei nie. jie, óf die beste geselsskap nie. Kom die datum, drink ‘n heildronk, be-
by jou vriende uit! soek ‘n (die spesifieke) plek, kom
En nou is hierdie swart hond, die as groep bymekaar.
honger wolf, so elke nou en dan hier Bly by jou roetine, doen die dinge
êrens-iewers in jou agterkop… Dis wat gedoen moet word. Ek wil Sterkte Manne. Dink aan en bid vir
nou al jare later en steeds pla iets. so ver gaan as om te sê: staan op, julle…
skeer, stort, gaan werk toe, eet jou Groete.
Wat is die selfhelp vir ons wat nie broodjies etenstyd… Fanus - 9X
iemand wil gaan sien nie. Ons is
verkeerd, ons moet iemand gaan As jy nie binne ‘n maand beter is ***
sien, maar nee, nie ek nie, ek sorteer nie, kry profesionele hulp. Daar is
die sommer self uit… mense wat jou kan help. Dit kos ‘n 61 Veteran Buddy Fund
paar rand, die meeste daarvan word
Die eerste en beste is tyd. Gee jou- deur jou mediese fonds gedek, During the initial stage of the
self genoegsaam tyd om dit wat jy vir die res bestaan daar die bud- Covid pandemic lockdown, we
beleef het te verwerk. dy-fonds. saw many of our 61-veterans
suffering financially and many
Maar nou sê iemand, dis al vyf-en- Wees attent op jou gevoelens, wees without food. We then started our
dertig jaar! Praat dan met iemand. gereed om hoe jy nou voel, more in 61 Veteran Buddy Fund. If you
Praat oor wat gebeur het, vertel hoe detail vir ‘n professionele persoon know of any of our members who
jy gevoel het, wat jy beleef, gesien, te verduidelik… are in need of assistance, we ask
gehoor het, wat jy geruik het, die that you contact one of our Exco
smaak in jou mond. Probeer om Neem verantwoordelikheid vir wie members with the particulars. If
die gebeure so in detail moontlik te jy is, vir waar jy nou is, vir dit wat you are in need yourself, please let
beskryf. En onthou, dit is jou storie, jy beleef het, vir die toestand waarin us know. We keep all information
al klop jou feite nie, dis jou belewe- jy jou tans bevind. very confidential.
nis, vertel, vertel, vertel!
Gee jouself tyd om te treur, te huil,

5

61 Mech Bn Gp - Gone but never forgotten
1978 - 2005

Historical Background Part 1

The active years lasted close on 27 years – from the inception of the unit in 1979 until its disbandment
in 2005. The badge of “61” struck both fear and created respect in the hearts and minds of its former
enemies. 61 Mechanised Battalion Group was one of the South African units commended for its pro-
fessionalism and military prowess by the Cubans for battles fought extremely successfully in Angola.
This said announcement by a Cuban delegation during the peace negotiations of the Angolan War in
1989, serves as a tribute to the units’ fighting men. Most of the soldiers of 61 Mechanised Battalion
Group at the time were young National Servicemen. These soldiers marshaled the now internationally
recognised unit badge of 61 Mechanised Battalion Group with pride throughout all its military cam-
paigns and operations conducted in Southern Africa. This was a badge that became a status symbol in
the former South African Defence Force and later also in the South African National Defence force.
This tribute was due to the unit’s widely recognised military professionalism and highly regarded
operational standing.

Overview
The early years
What was later to become 61 Mech-
anised Battalion Group was esta-
blished in February 1978 as Combat
Group Juliet. The unit was based
on the organisation of a battalion
group and was formed at Oshivello
in South West Africa. Oshivello was
renamed by Commandant Johan
Dippenaar to Omuthiya in 1979.
Omuthiya became the primary
6

operational base of 61 Mechanised successfully participated in Opera- the then serving Chief of the Army,
Battalion Group for operations tion Reindeer in May 1978. Lieutenant General Constand Vil-
conducted during the South West joen.
African and Angolan military cam- Their target was the main forward
paigns. operational headquarters of SWA- Commandant Johann Dippenaar
PO for Southern Angola. This base was appointed as the first officer
Commandant Joep Joubert was ap- was used as a training camp by them commanding and was responsi-
pointed as the first commanding of- as well. Objective Bravo (Vietnam ble to formally establish the unit
ficer of Combat Group Juliet. The as SWAPO and the Angolans called at Omuthiya. 61 Mechanised Bat-
combat group was a temporary for- it) was a network of six SWAPO talion Group successfully partici-
mation mainly utilising a range of bases in the vicinity of Chetequera. pated in Operation Sceptic under
Ratel armoured fighting vehicles The enemy base also contained the his command in June 1980. This
as the core of its fighting force. forward headquarters for Western pre-emptive strike by the unit into
The original purpose of the unit Ovamboland in South West Africa,
was to establish a mobile reserve which lay across the Angolan bor- Angola was commonly referred to
for the South West African (SWA) der. In addition it was an important as Operation Smokeshell. During
Territorial Force and for lightening supply base for the insurgents. Ob- this operation 61 Mechanised Bat-
cross-border strikes into Angola. jective Bravo was situated approxi- talion Group was responsible to
mately 30 kilometers inside Angola destroy SWAPO command, control
The main foe originally was the and was successfully attacked and and logistic structures in Angola on
military wing of the South West destroyed by Combat Group Juliet 10 and 11 June 1980. The said en-
Africa Peoples Organisation. They on 4 May 1978. emy targets were located in the vi-
were operating from safe strategic cinity of Ionde in Southern Angola.
and operational base areas and ha- The birth of 61 Mech – Baptism The attack was followed up with the
vens situated in Southern Angola. of Fire conduct of area operations against
The enemy later included the An- scattered enemy forces for a period
golan government forces of FAPLA The aftermath of Operation Rein- asting more than ten days.
(People’s Armed Forces of Angola – deer led to the official establishment
“Forcas Armadas Popular de Ango-
la”). The Angolan Government and
its military forces were fully and
openly supporting SWAPO with
their cross-border military incur-
sions into SWA. Both SWAPO and
FAPLA were supported by Russian
and East German military advisors
as well as Cuban military forces.

Commandant Frank Bestbier was
appointed as the second comman-
ding officer of Combat Group Ju-
liet. Under his command the unit

of 61 Mechanised Battalion Group Commandant Roland de Vries
on 1 January 1979. This historical was appointed as the second com-
step for the South African Defence manding officer of 61 Mechanised
Force and “61” was promulgated in Battalion Group. He served “61”
terms of Chief of the Army’s from January 1981 until January
Operations Order Number 1/79. 1983. Well known operations that
The Army Order was dated 6 Febru- were carried out during this era by
ary 1979. This order was issued by 61 Mechanised Battalion Group

7

was respectively Operations Pro- forces. Ratels were used extensive- Operation Askari (1983)
tea, Carrot, Yahoo, Makro, Daisy ly with decisive effect during these Operation Vasvat (1984)
and Meebos. Operation Protea was operations in a mobile aggressive Operation Nekomdraai (1984)
launched on 24 August 1981. The role. The combat force operated in Operation Pronkertjie (1985)
operation was heralded as one of the most instances far behind enemy Operation Viper (1985)
most successful large-scale conven- lines. Operation Benzine
tional type actions in Africa since Operation Moduler
the last world war. A brigade size Military operations were conduc- Operation Hooper
force, namely Task Force Alpha, ted successfully under a succes- Operation Packer
executed a deliberate pre-emptive sion of professional and seasoned Operation Excite (1988)
strike against conventional FAP- military commanders from 1978 to Operation Linger
LA units and formations positioned 2005. The unit was never defeated Operation Hulti (1988)
respectively at Humbe, Peu-Peu, on the battlefield. The commanders Operation Prone (1988)
Xangongo and Ongiva. Four mech- and the soldiers of 61 Mechanised Operation Merlyn (1989)
anised combat groups constituted Battalion Group was highly trained Operation Arson I
Task Force Alpha. 61 Mechanised and extremely adept at fighting fast Operation Arson II
Battalion Group, designated for moving offensive actions on the Operation Light Foot
this operation as Combat Group 10, hoof. Operation Ventic
formed the western attacking force. Operation Pikadel
61 Mechanised Battalion Group Operation Reward
The unit attacked its objective at was disbanded on 18 November Operation Displace
Humbe from the western side of the 2005 at Lohatlha and then merged Operation Jamba
Kunene River. with 8 South African Infantry Bat- Lohatla Army Battle School
Operation Protea provided indi- talion at Upington. The last serving 1991 yo 2005
cations of how things would be in Commanding Officer was Lieu-
the future. The war was escalating tenant Colonel Etienne Visagie. He Operation Shobashobane
and the Angolan mechanised capa- was also responsible to close the Operation Sweepslag (1994)
bilities, air power and air defenses unit in 2005. In 2010 former mem- Operation Sombre (1994)
promised to become a serious threat bers of the unit have established a Operation Intexo (1995)
in the future. SWAPO insurgents veteran’s organisation for 61 Mech- Operation Vlakhaas (1995)
were also fighting side-by-side with anised Battalion Group. These ve- Operation Jumbo III (1996)
FAPLA and Cuban conventional teran members still honour the
memories of the unit and its sol- Disbandment
diers and wear the badge with pride
to date. By 2005, 61 Mech was disbanded
and its infantry elements merged
Participation into 8 South African Infantry Bat-
talion at Upington after moving
The Unit participated in the follow- from Lohatla. The Armour and Ar-
ing operations tillery components were merged
into other existing regular units of
In South West Africa and Angola their respective corps.
1979 to 1989:

Operation Carrot (1979) Historical Background Part 2 to
Operation Sceptic (1980) be continued in the December
Operation Protea (1981) 2022 issue.
Operation Daisy (1981)
Operation Makro (1981)
Operation Meebos (1982)
Operation Yahoo (1982)
Operation Dolfyn (1983)

8

It was a unit widely respected for its demonstrated commitment and loyalty to service in South Africa
and South West Africa. 61 Mechanised Battalion Group will forever be remembered in the annals of
history as a unit that played one of the most significant roles in South Africa’s modern military his-
tory – but, not only for the sake of history, but also as a tribute to those who fought and served with
distinction under the units’ military emblems and other insignia. Today and tomorrow, ever triggered
and strengthened by the insignia of “61”, the memories live on.

9

61 MVA Publications

The Battle for Smokeshell – be given to each participant of the mille Burger and some photos tak-
The Book tour on the day they would have en during and after the battle. The
reached the coordinates. Due to the names of all 1 130 soldiers who took
It was a career-long desire for Maj Covid Pandemic the 2020 tour had part in Operation Sceptic are men-
Genl (Ret) Johann Dippenaar to to be cancelled. tioned in this book.
find the exact area where the Bat- Willem Steenkamp worked his The first printed copy of the new
tle for Smokeshell took place on 10 magic! This request for a condensed book was handed to Genl Dippe-
June 1980. This was to be the start of document grew into a fully-fledged naar on 10 June 2021 as a symbol-
a dedicated tour of Smokeshell ve- book which is a narrative commem- ic gesture celebrating those who
terans that would have taken place orating the 40th anniversary of 61 fought bravely on that historic day.
to arrive at the exact coordinates on Mechanised Battalion Group’s first Never did they know that Opera-
10 June 2020 –to commemorate the battle, during Operation Sceptic, tion Sceptic, of which the attack on
40th anniversary of that day. excerpted and edited from the re- Smokeshell was the major part, was
Genl Dippenaar asked well know gimental history. the first of the large-scale external
author – and also someone that was The book - THE BATTLE FOR operations of the ensuing years; the
at the Battle for Smokeshell – Wil- SMOKESHELL - 10 June 1980 is first real test of the mobile doctrine
lem Steenkamp to put together a made up of 330 pages illustrated that the South African Defence
condensed document which could with specific maps drawn up by Ca- Force was developing for fighting
conventionally in the African bat-
tle space; and a real baptism of fire
for 61 Mech, a carefully designed
fighting force of a type South Afri-
ca – and, indeed, Africa – had never
seen before.

PURCHASE

Prior to ordering kindly confirm
availability.

Your payment of R200 per copy
plus R100 postage (PostNet) will
confirm your order. Make your
payment to:

Account Name: 61 Mech Battalion
Group Veterans Association
Bank Name: Standard Band SA,
Universal Branch Code: 006305
Account Number: 00 329 366 1
Reference: Smokeshell + Your
name

Send proof of payment and person-
al information to admin@61mech.
org.za

10

‘n Nuwe era breek aan

Die Totstandkoming van die 61 MVV

Die Begin van die Reis Wes bymekaar gekom. Dit was die Deur:
eerste keer sedert Desember 1981, Gert Minnaar
Jaco Kirsten het in 2005 in die toe beide as peletonbevelvoer-
“Weg” reistydskrif ʼn paar artikels ders van Bravo kompanie (61 Meg opleiding as junior leiers op De
geskryf waarin hy met humor te- Brug, inlywing op Omuthiya met die
ruggekyk het na sy dae in die SA Bataljon Groep) her ontmoet het berugte Omuthiya Special, besoeke
Weermag. Hierdie stories het groot Daar is gekuier dat die byle huil! aan Tsumeb, vertrek en aankoms op
byval gevind by baie lesers wat self Hulle het baie gehad om oor te praat Grootfontein, opvolgoperasies by
ook tyd in die SA Weermag moes – eers oor al die normale goed en Tsintsabis en die plaasgebiede, koue
deurdring. later het die gesprek gedraai na hulle nagte op Lohatlha, benoude boude
tyd saam by 1 SA Infanteriebataljon by Humbe, Xangongo en Ongiva en
Een van hierdie lesers was Ariël en 61 Meg. Hulle het soveel ou her- later ook by Chitequeta en Bambi.
Hugo (RIV) van Caledon en hy innerings opgediep; soos die Infan-
het toe ‘n brief ingestuur na “Weg” terieskool op Oudshoorn in 1979, Aan die einde van die gesprek het
waarin hy sy waardering uit- hulle begin wonder waar op aarde
gespreek het teenoor Jaco vir hi- sou al hulle Weermagmakkers
erdie lekker artikels. Sommer ook hulleself nou na al die jare bevind,
om te sê hoe dit baie herinneringe en ook wat sou geword het van al die
wakker gemaak het oor sy tyd as beroepsoldate wat hulle gedurende
peletonbevelvoerder in 1980 by 1
SA Infanteriebataljon in Tempe,
Bloemfontein en in 1981 by 61 Meg
Bataljon Groep se Omuthiya basis
in Suidwes-Afrika/Namibië.

ʼn Ander leser van “Weg” wat ook

in daardie tydperke by dieselfde

kompanie as Ariêl Hugo ʼn peleton-

bevelvoerder was, het hierdie brief

raakgelees in die briewekolom van

November 2005. Dit het hom toe

so aangespoor dat hy besluit het om

dadelik sy ou Weermagmater, wat

so ‘n mooi brief geskryf het, op te Agter v.l.n.r. Ferdi de Vos, Kowie Steyn, HG Smit, Chris Walls,

spoor en te gaan opsoek. Gert Minnaar, Roland de Vries, Ep van Lill, Jan Malan.

Op 23 Desember 2006 het Ariël Voor v.l.n.r. Gert van Zyl, Ariël Hugo, Hubrecht van Dalsen,
Hugo en Gert Minnaar in Somerset Henry du Plessis en Servaas Lotter.

11

hulle 3 jaar tydperk in die Weermag netwerk ingetrek het. hy weer eerste keer met sy een-
mee saamgewerk het of onder wie heids bevelvoerder van 1981 oor
se bevel hulle gedien het. So het die netwerk letterlik oor die die telefoon gepraat het. Roland het
land en verder versprei. Met Chris uit Pretoria dadelik sy ondersteun-
En net daar het die eerste gedagte Walls in Bahrein, Ettiene Gertzen in ing uitgespreek vir die ambisieuse
oor die totstandkoming van die 61 Pretoria, Ettienne Gilbert in Kaap- plan, Hy ʼn klomp ander oudlede
Meg Bataljon Groep Veterane- stad, wat weer op sy beurt kontak van 61 Meg Bataljon Groep se kon-
vereniging ontstaan. Miskien het gehad het met Ferdi de Vos en Hu- takbesonderhede ook deurgegee om
die twee ʼn voorgevoel gehad oor brecht van Dalsen in Brisbane, Aus- op te volg.
hoe groot hierdie gedagte sou groei. tralie.
Toe, net daar vra hulle vir die kel- Die eerste persoon wat hy na sy
nerin in die restaurant om ʼn foto te Hulle het na ʼn rukkie besef dat gesprek met Roland gekontak het
neem. hulle meer moeite sal moet doen om was Jan Malan (kompanie bevelvo-
die voormalige bevelvoerders en erder van Alfa kompanie in 1982)
Ariël het nog so effens skepties RSM’e van die eenheid op te spoor, en toe vir HG Smit (RSM van 1982
gevoel oor hoe die makkers na al asook die ander beroepsoldate wat tot 1985) in Stilbaai, en toe Henry
die jare sal reageer, maar vir Gert in allerhande verskillende hoeda- “Doepie” du Plessis (LWT bevelvo-
was dit ʼn uitgemaakte saak dat daar nighede by 61 Meg Bataljon Groep erder van 1980 tot 1982). So het dit
ʼn baie rein gedagte gebore was. gedien vanaf 1979 tot 2005 toe die dan gekom dat ʼn groep die naweek
Terwyl mens baie kan vergeet in die eenheid ontbind is. Sonder die be- van 10 en 11 Augustus 2007 toege-
25 jaar nadat jou militêre opleiding trokkenheid van hierdie beroepsol- sak het op ‘n klein dorpie in die
verstryk het, het die een belangrike date of “PF’s” sou die veteranevere- Overberg met die naam Caledon.
beginsel van die aanval behoue nigng nooit gestalte kon vind nie.
gebly. Naamlik om van hegte basis Die notule van die Caledon byeen-
In hierdie soektog na oudlede van koms op 11 Augustus 2007 bevat
na hegte basis te beweeg. Dir het 61 Meg Bataljon Groep het dit ook die volgende hoof elemente:
verseker dat hierdie gedagte van duidelik geword dat die makkers
die skepping van ʼn veterane tuiste wat in 1978 deel van Veggroep Ju- • Sover moontlik moet oud bev-
vir 61 Meg geleidelik begin groei liet was ook ingetrek moet word by elvoerders (en senior personeel)
het. Dit het soos ʼn kragtige tsunami hierdie bree broederskap. Veggroep betrek word – want is geredeneer,
uitgekring met elke ekstra makker Juliet was ʼn spesiale taakmag wat manskappe assosieer met bevelsele-
wat opgespoor word, wat dan weer in 1978 gevorm is waar Ratel Infan- mente. Dit is hulle punt van verwys-
op sy beurt al die makkers binne sy terie Gevegsvoertuie vir die eerste ing.
keer in die operasionele gebied in
ʼn gevegsrol aangewend is. Hierdie • Die eenheid se etos moet bewaar
veggroep was in 1978 betrokke by word.
die poging om die ontvoerders van
sappeur Johann van der Mescht te • Die eenheid se gedenknaald moet
agtervolg. Hulle was die voorloper geskuif word na ʼn meer toeganklike
wat gelei het tot die stigting van 61 perseel.
Meg Bataljon Groep in 1979.
• Die eenheid se militêre nala-
Ariël het moeite gedoen om oud- tenskap moet behoorlike gedoku-
makkers se name in te Google op menteer word.
die internet en op daardie manier
het hy by Roland de Vries uitgekom, • Die vereniging sal geen poli-
(Bevelvoerder van 61 Meg Bataljon tieke agenda bedryf nie en wil daad-
Groep 1081/82). Hy het eers by Ro- werklik ʼn bydrae maak tot nasiebou
land de Vries (junior) in Knysna uit- en die herstel van verhoudinge.
gekom wie hom toe Roland (senior) Die mening was gehuldig dat die
se nommer gegee het. Ariël onthou te stigte vereniging ʼn langtermyn
hoe hy hoendervleis gekry het toe proses moet begin wat gemik sal
wees op versoening tussen voorma-
lige vyande.

• Die vereniging moet ‘n tuiste
skep vir ons lede wat met letsels van
die bosoorlog worstel.

12

• Ondersoek die prosesse om as ‘n toria byeengekom om verdere uit- aan ons aktiwiteite gekoppel word
volwaardige veterane organisasie te voering aan die Caledon oogmerke nie. Enige aksie wat ons loods moet
stig. te gee. Die 61 MVV word amptelik ʼn positiewe uitwerking op nasie-
gestig – eers as ʼn vereniging en later bou, vrede en versoening in die al-
• Ondersoek die moontlikheid van omskep as ‘n artikel 21 maatskappy. gemeen inhou.
slagveldtoere na Namibië en Ango-
la. Die hoofuitkomste van die stig- • Om die eenheid se militêre na-
tingsvergadering was die aanvaard- latenskap behoorlik te dokumen-
• Ondersoek die moontlikheid vir ing van die ‘n visie en enkele doel- teer – beide menslike ervaringe en
die ontwikkeling van ‘n webtuiste. stellings as volg: die groot bydrae wat die eenheid
tot mobiele oorlogvoering doktrine
• ‘n Moontlike datum vir ampte- Ons, die oud bevelvoerders, - offi- ontwikkeling gelewer het.
like stigting is vir Augustus 2008 in siere, adjudant offisiere, onder offi-
die vooruitsig gestel siere en manskappe onderneem om • Ons aanvaar dat sommige oud
die besondere militêre nalatenskap lede oor gebeure finaliteit (“clo-
• Afgetrede Genl De Vries is as van die eenheid te koester, te be- sure”) soek en ons aanvaar ‘n ver-
interim Beskermheer aangewys. waar en te bevorder tot voordeel antwoordelikheid om daarin te help.
van oudlede, die krygsgeskiedenis
Hierna was die wiele letterlik en en die algemene publiek. Tydens die vergadering is Genl Jo-
figuurlik aan die rol en het die spreek han Dippenaar as die eerste Besker-
woordelike Gideonsbende geen Gevolglik stel ons, ons ten doel: mheer aangewys, wat heel gepas
steen onaangeraak gelaat om ou • Om alle oud lede (van alle weer- was vir die man wat ook die eenheid
makkers op te spoor nie. Gedurende se stigtingsbevelvoerder was en
die naweek van 30 Augustus 2008 magsdele) te betrek en weer deel te watter rol het hy gespeel om dinge
het ʼn groepie van oud lede in Pre- maak van die unieke kameraderie bymekaar te hou en te stuur.
wat die eenheid gekenmerk het.
Die 2008 stigtingsvergadering het
• Om die etos van 61 te laat struktuur geskep en aksies wat
voortleef i.t.v. professionele optre- daaruit voortgevloei het kan as volg
de, respek en vertroue, sonderlinge gelys en uitgebrei op word:
vriendskappe, goeie dissipline en
trotse optrede wat die eenheid ge- • Registrasie aansoek is ingedien
kenmerk het. Ons is en was vir in- by die SANDF.
terafhanklike van mekaar in die uur
van konflik - hierdie esprit de corp • ‘n Webblad is onder die hand
wil ons handhaaf in tyd van vrede. van Gert Minnaar ontwikkel om
kommunikasie te vergemaklik en
• Geen politieke konnektasies sal vele menslike ervaringe te begin
“oes” met die oog op die boek oor
61 se geskiedenis.

• Genl Dippenaar het onmid-
delik die bevelstrukture van die
SANDF geskakel en begin onder-
handel oor die items van 61 Meg
Bn Groep steeds in weermag be-
sit. Hierdie items het letterlik die
wêreld volgestaan - op Lohatla was
die gedenknaald, en by 1 SAI Bn
die baniere, vaandel en ander mu-
seum items plus ‘n Olifant tenk en
‘n BRDM. Hierdie was ʼn moeisame
en delikate proses wat vir bykans 18
maande gesloer het.

• Streekstrukture het stelselmatig

13

van die grond gekom met die oog- tydens goeie kontak met die plaas- monumentale aksie. Genl Kobus
merk om 61’ers van tyd tot tyd by like bevolking gemaak is. Weereens (Bokkie) Smit het met sy argitek
skouerskure te betrek waar die bro- in 2018, 2019 en 2022. agtergrond en aanvoeling ʼn nuwe
ederskap gekoester kan word en ontwerp die lig laat sien om in te
ouddlede welkom is. In die kort • Finaliteit is bereik oor ons em- pas in die beperkte spasie by die mu
bestaan van die 61 MVV is daar bleem – soos hy tans daaruit sien. seum. Jan Malan het die mus eum
vele ongelooflike stories van per- se arm gedraai vir spasie om ons
soonlike genesing. Dit wat makkers • Lidmaatskapfooie is vasgestel op museum items te plaas en vandag is
gekry het om weer met ʼn eweknie R150 per jaar (of R1000 eenmalig die 61 MVV uitstalling een wat ʼn
te gesels en duidelikheid of pers- vir lewenslange lidmaatskap). By trekpleister is vir besoekers. Die af-
pektief te kry van gebeure wat hul betaling van lidmaatskap verkry ʼn breek en aanry van die items vanaf
lewe beinvloed het. Die skouer- lid toegang tot die webtuiste en die sover as Lohatla via Bloemfontein
skure is ʼn klein aksie met enorme reg om die amptelike veteranedrag
impak waarvan baie kan getuig. Die aan te skaf. Dit was ʼn goeie taktiese is deur Jaap Steyn aangepak. Jaap
oorwoë boodskap is – ons het vir besluit wat ʼn goeie inkomste stroom het ʼn hele span bouers van Lichten-
ʼn beter vorm van vrede baklei het bewerkstellig. burg ingespan vir die snel operasie
om genl de Vries aan te haal. By die en op 10 Junie 2010 was alles in
geleenthede kon ons oud bevelvo- • Die 30 ste herdenking van Op- plek ala militêre presisie. Weereens
erders ʼn “dankie” en ʼn “woord van erasie Smokeshell (10 Junie 1980) ons dank aan hierdie span van oud
bemoediging” bring aan ʼn geslag offisiere en oud bevelvoerders. Die
vir wie dit nie beskore was om met items was afgebreek, aangery en op-
die snelle veranderinge wat sedert gerig teen ‘n koste van R37459.49.
April 1989 die politieke landskap
van Suidelike Afrika permanent ve-
rander het nie.

• Die wiele is ook aan die rol gesit
vir die skrywe van “Mobility Con-
quers” en is die boek gepubliseer.

• Die eerste slagveld toer na
Angola het sy beslag gekry toe ‘n

groepie 61’ers gedurende Augustus was as eerste 61 MVV herdenkings- Die proses het homself begin dryf
2009 na Namibia en Angola vertrek dag gestel vir 12 Junie 2010. Daar- – 61’ers het begin eienaarskap vat
het (onder leiding van Koos Moor- na herdenk die vereniging jaarliks van hul roemryke verlede – en van
croft - voormalige RSM van die sy gesneuweldes op die voorlaaste heinde en verre het manne begin
SAW). Die toer is met ʼn tweede een Saterdag van Augustus by die mu- kontak maak en hulp aangebied.
gedurende 2010 opgevolg waar- seum in Saxonwold. Die geskiedenis word bewaar deur
die ywer en deursettingsvermoë van
Die verskuiwing van die geden- die oud lede wat die skuif van die
knaald en ander items na Die gedenknaald, Lomba klok (Hind
Suid-Afrikaanse Nasionale Oorlog- memorial) en museum items aange-
smuseum (Ditsong) was letterlik ʼn pak het. Soos ons ons leiers leer ken
het, het hulle voorgevat.

14

The Mech Warrior
A Truly Special Breed

Whenever something is written warrior as a special breed of men, I By
on the 61 MVA Facebook Page, I believe we need to home into five
typically comment with a cryptic different attributes that characte Anthony
sentence that says, “a truly special rised 61 Mech Bn Gp during the Turton
breed of men”, to which I some- Bush War era.
times add, “from the Era of Excel- gic backdrop to the local war the
lence”. I am a wordsmith, believing Undoubtedly the single most im- senior leadership had to prosecute,
that we must accurately capture, in portant of these attributes are what and it could only be done with the
the fewest words possible, the es- we found under the banner of senior astuteness of the philosopher as a
sence of something far greater than leadership. These career soldiers framework for analysing the prob-
those words alone. In this regard were all “warrior philosophers” in lem. You see, within the battlespace
I became enamoured, many years my opinion. They were not simply created by the clash of two global
ago, with a statement made by Jus- warriors, because there were many ideologies, there were military rea-
tice MT Steyn that was burned into of those around in the SADF at the
my mind. Steyn said, “a word is time. What set the mechanised se- lities that only they could see.
not a crystal, transparent and un- nior leadership apart from the rest Two of these were central to their
changed, but the skin of a living was the philosopher aspect to the thinking – mobility and efficiency.
thought”. warrior. A philosopher thinks crit-
ically and deeply about matters, The communist ideology had
I am on the constant search for and this enables complex issues to spawned a dogmatic prosecution
skins of living thoughts. I think be unravelled. The way a problem of the war, which translated into a
of these as the discarded shells of is defined, also pre-determines the static defensive position taken by
delicious Catawba grapes after solution to that problem, and this is all opposition forces. Into this static
shooting the sweet content into my the start of our journey to describe defensive pattern was injected the
mouth, as I select the appropriate this special breed of men. For these rigid dogma of how to fight a defen-
word to describe, in the greatest senior leaders – colonels and cap- sive war. How to lay out a killing
possible accuracy, the message I tains – all career soldiers, were able field with interlocking arcs of fire
am trying to convey. Words matter, to understand the Bush War within made them highly predictable, but
and in my role as an intelligence the context of a regional military also resource constrained in time of
operator, I truly learned how to use manifestation of a broader political war, because no defensive position
them appropriately, judiciously, process. can be adequately protected for a
and accurately, for everything con-
veyed in my reporting had meaning That bigger picture was the Cold
and consequences. War, which in essence was a glo-

So, in trying to describe the mech bal battle of two ideologies. This
bigger picture provided the strate-

15

full 360-degree radius. to the Era of Excellence, because major engagements.
Our philosopher warriors rapid- that entire generation of men were Any photograph of a JL after an
subject to this process of relentless
ly concluded that two critical ele- competition and selection. operation, typically shows how
ments were needed for the success- those young men had visibly aged,
ful prosecution of any war. Think By setting high standards, only because of the burden of respon-
of a pincher movement where each the best were selected for training as sibility they had carried on their
prong is of similar importance. The JL’s, through the Mech Leadership young shoulders. But those young
one prong was the need for mobili- Wing (MLW). Their training fo- lieutenants and corporals certainly
ty to simply go around the defences cussed on developing decision-mak- made a big difference.
and come in on the blind side. In the ing skills, within the boundaries of
face of a prepared killing field – the the tactical handbook, that we can The third attribute was the quality
preferred defensive position that call the application of flexible dog- of the conscripted soldier. While it
was always encountered as a default ma. This created a unique cohort of is globally accepted that conscripts
– the most potent solution is mobili- highly competent leadership, deep- generally do not make good com-
ty. From this came the motto “mobi- ly schooled in the tactical skills nee- bat soldiers, South Africa simply
did not have the manpower to allow
litate vincere” (mobility con- ded to execute the strategy defined this myth to reduce the capacity to
quers). The second prong was the by the senior leadership. Drills were wage a successful war. As a result,
ability to exploit the value of mo- standardised and refined, always 61 Mech became renowned for the
bility, which translated into the need with input from the latest opera- fact that it was the only offensive
to be flexible in decision-making by tional deployment, where mistakes front-line combat unit, not made
devolving authority to the lowest were analysed, and lessons captured up of permanent force members. In
level of command. It also implied for purposes of constant improve- this they are unique, only because
command and control, most nota- ment. It was this constant process of of the quality of the conscripted sol-
bly through the integration of the refinement during the active selec- dier, which was selected, trained,
four offensive combat capabilities tion and training of JL’s, that creat- and nurtured by the JL’s during well
of any army – the infantry, armour, ed a potent cohort of leadership that planned phases, each with measur-
artillery and field engineers. In do- mirrored the thinking of the senior able outcomes.
ing this, our philosopher warrior professional soldiers under whose
leadership were able to integrate command they fell. During each phase, the indivi-
these four arms at battalion level, an dual conscript was made supreme-
achievement not found in any other These JL’s carried an enormous ly fit and given a confidence lack-
army of the world. This alone made burden of responsibility during ac- ing in the schoolboy age set from
us unique. tive service, where their ability to which they had been recently se-
make sensible decisions on the spur lected. Weakness was converted to
Having figured this out, our senior of the moment, when the fog of war strength, and fear was replaced by
leadership developed sophisticated creates a tactical opportunity that if an unshakable belief that the syner-
tactics and strategy, which could exploited rapidly, had the potential gy of the team was undoubtedly the
only be implemented successfully to radically change the outcome of best protection for any individual
by means of the second attribute. any given battle. Without a shadow going into harms way during a hot
Without any doubt, the junior lea- of doubt, those who passed through military engagement against a com-
MLW training, and qualified as mitted enemy.
dership (JL) cohort were excep- JL’s, were the very cream of our Specialization was encouraged as
tional in every dimension. They human capacity crop. Their impact individuals were eventually placed
were selected through a process of was huge, when the force disparity into their final team configuration
intense competition, in which excel- was sometimes as big as 1:10. The as a potent mechanised infantry pla-
lence was rewarded and innovation JL’s literally defined the outcome of toon. Drills were standardised and
encouraged. Therefore, I often refer

16

their execution became routine for innovation and technological pari- In many ways our mech warriors
these men, as they integrated with were a truly remarkable breed of
machine, under potent command ty. We always punched above our men. From the professional colonels
and control by the JL’s. and captains, often doing the job that
weight and in so doing we became other armies would assign to briga-
Which leads us logically to the diers and majors, right down to the
fourth attribute. Technology was respected as a nation of achievers conscripted soldier rubbing shoul-
scarce because of sanctions, but ders in the Ratel IFV, riding into a
within the context of the Era of and innovators. battle in which they were always
Excellence, that scarcity merely numerically outnumbered, and then
spawned a major drive to develop This brings us to the final attri- emerging victorious. Where else in
solutions locally. the world do you see all arms be-
bute. This was undoubtedly the ing successfully integrated into one
What the major powers would command and control system at the
take a decade to convert an idea into ethos that made everything possi- battalion level?
a prototype and then a production
run, was reduced to one tenth of that ble. That ethos was created by the Where else do you see evidence
time in South Africa. We have many that a upscaling from battalion to
examples of this, but three will suf- senior leadership, who had a pro- brigade level happens simulta-
fice. The Ratel became a highly
adaptable platform from which a found understanding of the big- neously with a tactical redirec-
variety of weapons could later be tion away from unconventional to
deployed. The artillery we used ger picture against which our local conventional warfare? Personally,
rapidly became best of breed and I know of no other place, so I feel
world leaders at the time. But more Bush War was playing out. confident in saying that our mech
importantly, on the electronic side, warriors were a truly special breed
the missile program had created a This ethos embraced the tactics of men. They were the personifica-
potent national capacity to innovate tion of the Era of Excellence that
in areas of technology beyond the and strategy that was being con- propelled South Africa into the very
missile program. Think of the hop- frontiers of technology, innovation,
per radio for just one example. stantly refined by our philosopher and industrialization.

With the gift of hindsight, we can warrior leadership class. This ethos We can justifiably all be proud
say that in the 1980’s South Africa of what we have accomplished as
was a nuclear power with the capa- became the embodiment of doc- veterans, even if it often feels that
our efforts might have been in vain.
city to develop complex missile trine, or to return to the analogy of When it mattered most, our gener-
systems, as well as other sophisti- ation stepped into the breach and
cated platforms like the Rooivalk a word as being the skin of a living shouldered the burden of respon-
helicopter and the Rooikat armoured sibility that few of their age would
fighting vehicle. What North Korea thought, the content of that Catawba be capable of in other countries. I
and Iran is trying to do now, we write these words as skins of living
were able to do in the 1980’s. This grape that was freed once the skin thoughts, in the hope that some-
meant that our special breed of men, thing of what I have captured, is
were part of a national capability of had ruptured. This became the DNA more than a crystal, transparent
and unchanged. I truly hope that I
of combat management, so deeply have done what each of you have
achieved, some justice by capturing
infused within the SADF that with- the moment in a few words strung
together on a page. I salute you all,
in the shortest possible moments our mech warriors, as a truly spe-
cial breed of men, from the Era of
in time, we could apply the cookie Excellence.

cutter developed in 61 Mech Bn Gp

and adapt as needed.

We saw this happen when 62 Mech

Bn was formed when required. We

saw this in the transformation of 32

Bn, from a potent guerrilla force,

to an equally potent conventional

capability. We saw this in the rapid

upscaling of the Parachute Batta-

lions to 44 Parachute Brigade,

where all arms were air drop certi-

fied, including the mechanics and

medics. All of this is truly remar-

kable. 17

61 MVA Publications

Operation Protea - in his typical accurate yet collegial operations on the North-Western
THE BOOK style. front and also have a psychological
Operation Protea was launched on impact by reinforcing the message
(Including Operation Daisy (1981), 23 August 1981 to destroy the Swa- that it no longer had the luxury of
Operation Meebos 2 (1982), Op- po command and training centre safe sanctuaries in Southern Angola
eration Yahoo (1982), Operation at Xangongo and its logistic bases The following equipment, said to be
Phoenix (1983), Operation Dolfyn at Xangongo and Ongiva with the between 3,000 and 4,000 tons, was
(1983) intention to neutralize SWAPO’s captured: 
military forces in Southern Angola 6–9 T-34 tanks
This publication “Operation Protea” between the Cunene and Kavango 3–4 PT-76 tanks
is the second volume of the 61 MVA rivers, also known as the Central 4 BRDM-2 APC
series on operations in which the Theatre. The destruction of the bases 2 BM-21 MRL
unit participated. The author needs at Xangongo and Ongiva would un- 25–43 ZIS-3 76 mm guns
no introduction. Willem Steenkamp dermine Swapo’s ability to conduct 16 ZU-23 AA guns
wrote the captivating story of Protea 17 14.5 mm AA guns
13 M-55 20 mm AA guns
94–97 SA-7
240 trucks
1,800 small arms
250 tons ammunition
490 000 lt petrol
120 000 lt diesel

The end of Operation Protea did not
signal the end the South African ac-
tivity against SWAPO in southern
Angola as Operation Protea was
quickly followed up by another at-
tack, Operation Daisy.

ORDER
Prior to ordering kindly confirm
availability
Your payment of R200 per copy
plus R100 postage (PostNet) will
confirm your order. Make your
payment to:

Account Name: 61 Mech Battalion
Group Veterans Association
Bank Name: Standard Band SA,
Universal Branch Code: 006305
Account Number: 00 329 366 1
Reference: Protea + Your name

Send proof of payment and person-
al information to admin@61mech.
org.za
18

Annual Activities 19 to 20 August 2022

The 2022 EXCO meeting - prior to the AGM was. held at the Voortrekker Monument at

14H00. It took place in the Boardroom with the Voortrekkers rich history surrounding us on the walls.

At these meetings, all the different segments of the 61MVA eg 61 Riders, Museum Committee, Website, Fi-
nance, Membership, Regalia, Skouerskuurs bring forward a report of what has happened in their respective
segments in past year. Then discussions around it and plans to move forward are discussed.

The decisions and plans then get brought to the AGM by our Chairperson for further discussion and then ratifi-
cation by members of 61MVA.

In attendance this year were, Johan Booysen, Jaap Steyn, Manus Myburgh, Kobus Kemp, Toffie Grove, Fanus
Hansen, Kevin West, Wessie Van Der Westhuizen and Robert Torrani.

61MVA holds its first Stoep Stories evening

The Stoepstories evening was held
at Voortrekker Monument in the
Voortrekker saal on Friday the 19th
August, the evening before the
memorial parade.

The story tellers were Fanus Han-
sen and the two brothers Jaques
and Johan De Wet. The idea is to
take this successful evening to all
the regions where 61MVA has a
presence.

The evening was open to all vet- The evening had its challenges when Fanus Hansen was telling a
erans and not just 61 veterans and as that afternoon the cables were story about a young man meeting
was very well attended, we even stolen and the area was without a young lady and the electricity
had our own 61MVA KZN group electricity. Fortunately a generator happening between them when
attended and they had come up by was organised and we managed to they touched, as soon as Fanus
combi for the memorial weekend. keep the function going. One of the mentioned that part, the circuit
Kevin West had his clothing and funny moments that happened was breaker tripped and we were left in
memorabilia on sale.
19

darkness. The timing of the events
could not have been more appro-
priate.
Dinner was then served which was
a lasagne dish and some salads.
After dinner there were some items
on auction to raise funds for the
Buddy Fund, there was a knife auc-
tioned as well as an Askari, Ratal
Alpha and Omega book and then
two hard cover Bravo 87 Photo
Journal books in a specially made
wooden case. The one Bravo Book
that was bought has been donated
to our Museum display at Ditsong
along with its case.
The evening then carried on with
some more stories until the close at
about 22h30.
A memorable evening which I am
sure we will see more of in the
coming future.

20

61 Mech MVA Annual Memorial Parade and awards day
– 20th August 2022.08.28

When one thinks back on parades, it conjures up images of By
troops and weaponry on display. The tradition of military parades Wayne
in South Africa traces its origin to the Netherlands, thru the Riddell
Dutch East India Company, and later on the United Kingdom.
The combination of traditions from these two countries created
a unique South African tradition that would be manifested in the
public parades of today.

The 61 mech memorial needle,
who has the names of those mem-
bers of 61 mech who died on ac-
tive duty appear at the base of the
needle. The granite for the needle
comes from Karabib in Namibia.
The needle was erected first at
the 61 mech base at Omuthiya in
Ovamboland in 1982. Thereafter
the needle has travelled to Wal-
vis Bay in the early 90’s and then
Lohatla before it was erected at the
Ditsong Museum Of Military His-
tory on 25 may 2010. It was here
that the Annual 61 Mech Parade
was started in 2011.

The history of the 61 Mechanised previous SADF and its succes- So, this is where my story begins.
Battalion and its respectful and sor, the SANDF for 27 years. It About 3 weeks prior to the parade,
honourable battle honours is well participated in almost all major I was contacted by the 61 Mech
documented in the annuals of operations during the South West Veterans Association Executive
history but what is not that well African – Angolan bush war and and asked if I would consider
documented is the creation and played a major role in making the taking on the job of controlling
significance of this parade. SADF and the SANDF one of the the annual parade in the form
best armies the African continent of Master of Ceremonies from
The annual 61 Mech parade is one has ever seen! Colonel (Retired) Jan Malan who
of remembrance, the paying of had conducted the task since it’s
respect and time of reflection. It’s
inception dates back only 14 years,
when the 61 Mech Veterans Asso-
ciation was formed on 30 August
2008. The primary objective of
this is to preserve the unique mili-
tary heritage of 61 mech battalion
group, and to promote it to its for-
mer members, to military history
in general and the public at large.

This prestigious unit was the ope- 21
rational reserve for the formidable

the requirements of the SA Army
over a career spanning more than
half a century are acknowledged
with thanks and appreciation.
Sarge was also the guiding light in
the project to write the ratel book
and was busy writing a book about
the development of the SA Army’s
combat uniforms when he fell ill.

inception. The call took me by sur- the Veterans Association to several It was commonplace that soldiers
prise. I gulped and Trepidatiously people who have been instrumen- would name their ratel infantry
accepted. Primarily because I saw tal in the ongoing success of the fighting vehicles they went to bat-
it as a call to duty. Something that Veterans Association. These were tle with while serving in the border
is intrenched in all of us when awarded to Richard Henry of the war. It was at this parade that I
we think of 61 Mech, “At Thy Ditsong Museum of Military His- got the honour to announce that
Call…!!!” tory, as he was leaving the organ- we honour Sarge Nell by naming
isation after serving several years. ratel with chassis 0001, which has
The preparations were relatively Andrew Whittaker, BusinessPrint a permanent home at the Ditsong
easy for me as between Manus – Manus Myberg, Chaplain Andre Museum for Military History,
Myberg and Col Jan Malan, they Antonissen, Tosca Antonissen, ‘SARGE’.
had chapter and verse well docu- Elzanne Balhao, Ian Serfontein
mented. The nerves however were and Jannie Nieuwoudt (who was Retired Brigadier General Tony
like a band of wild Mustangs. All not present) also received certifi- Savides did the honour of unvei-
over the place. I mean, I was not cates of appreciation for services ling of the name. “Stand easy Col-
only tasked with the front and cen- rendered. onel Sarge Nell! Your earthly duty
tre focal point of the day, but I was I think the highlight of the parade is done, and you have passed to
also in the presence of greatness. must be the naming of the museum higher order. You and your legacy
Past Officers Commanding, Ge- display ratel. Colonel JT “sarge” will not be forgotten as we remem-
nerals, fellow veterans, and fami- Nell, whom the ratel development ber you with fondness, respect,
lies of our great movement. team acknowledge as the “Father and gratitude.”
of The Ratel”, passed away early
The day not only commemorated on Sunday 10 July 2022 after a This was the apex point of a very
our fallen, which was the primary short illness. memorabile memorial service.
reason for the memorial parade, One that I will never forget. Jud-
which incidentally had the largest Sarge was the commander, lea- ging by the congratulatory com-
number of attached units and asso- der, mentor, and friend of all who ments after the parade, especially
ciations also paying their respects served with and under him on from Colonel Jan Malan, left me
by laying wreaths at the needle to the many phases of the develop- filled with euphoria and appreci-
date, but we also got to issue a fel- ment of the ratel ICV and the new ation for the opportunity bestowed
low veteran his Pro Patria medal doctrine for mechanised infantry on me by the 61 Executive. A job
after an almost 40 years wait. This in the SA Army. He continued as I have happily accepted to repeat
accolade went to Veteran P Engel- such after his retirement and until next year. Mobilitate Vincere…
brecht who served with pride in his untimely passing at the age of
operation Askari in 1983. 91 years and six months. His con- ***
tribution to the ratel story and to
The parade was also the oppor- countless other projects that pro-
tunity to present certificates from vided a wide range of solutions to

22

23

Address: 61 Mech MVA Memorial Parade 20 August 2022

By Brig Gen (Ret) Tony Savides, SM

Greetings and compliments to reasons however, the evaluation Fellow Veterans, Honoured
all present. had to be delayed until 25 Septem- Guests, Ladies and Gentlemen,
ber of that year. The rest, as they
Thank you for the kind invitation say, is history. Members of the younger gene-
to participate at this year’s func- ration, and those with no military
tion. Melanie and I are proud and Please note that any reference in affiliation often ask, “why do you
privileged to be here, even more to my address to the male gender is old men and women gather at
be singled out for this honour. for expedience only and must be these ceremonies each year?” A
taken to be gender, race, religion fair question perhaps, and one that
Before my brief address, please and politically neutral. The term I suppose we sometimes ask our-
permit me a few comments: Soldier also transcends arms of the selves. Each of us will also have
Someone once asked Elon Musk service and relates to members of our own response to this question,
whether he had been to Harvard, the ground, air, maritime, medical some elaborating on the history
to which he is said to have replied and support services, in fact to all and the traditions and others, per-
“no, but people who work for me who served in whatever organisa- haps more directly. In my opi-
did!” I have a similar relationship tion or capacity and in whatever nion, a response need not be long
with 61 Mech – I never served time of conflict. and detailed. In fact my personal
with the unit, but when I was OC 1 response would simply be a three-
SAI Bn, members of my unit did, As there may be non-South Afri- word answer, namely: “Out of
and I have had a long relationship cans present, I am delivering this Respect!” Respect for those who
with 61 Mech in various posts address in English, paid the highest price, respect for
thereafter and am proud to be a
member of this Veterans’ Asso-
ciation. So I am, at least, entitled
to reflected glory, and that is also
why it is such a privilege to be part
of this organisation and to attend
this event every year!

Today is the 20th of August and
coincidentally, exactly 50 years
ago 20 August 1972 was sched-
uled as D minus -1 for “Operation
Tarter” – not a combat operation,
yet one that would have a pheno-
menal effect on combat operations
in future years. Operation Tarter
was the evaluation of contenders
for the SA Army’s ICV project.

This evaluation proved to be the
conception, or perhaps the em-
bryo, of the Ratel Infantry Com-
bat Vehicle, for this is when the
Springfield Büssing Buffel ICV,
from which the Ratel evolved, first
appeared on the scene. For various

24

their loved ones, respect for those choosing, but chosen by politi- litical and social dynamics and
who years later still carry emo- cians, mostly far removed from practices, and even the generally
tional or physical scars – or both. the dangers of combat. Similarly, accepted meanings of words are
Respect for our fellow soldiers at these events we do not glorify captured and turned around - but
including those who in many wars war nor even any of the combat the honour and the duty of Sol-
and conflicts have gone before us, operations, and who won or lost is diering is eternal. War and its
and even respect for the soldiers immaterial. Instead we celebrate pursuit and conduct is sometimes
who opposed us. the fact that (in the words of CK not honourable, yet Soldiering
Chesterton) “Soldiers fight, not is an honourable profession and
After all, the Soldier has no ene- because they hate what is in front Soldiers who are people of Faith,
mies but, from time to time, must of them, but love what is behind take heart from the fact that it was
fight an enemy not of his own them”. Times change, as do po- of a soldier that Christ once said:
“I tell you, I have not found such
great faith even in Israel.” (Luke 7,
Verse 9 NIV)

Those of us who grew up in the
SADF of the 1960s, when we still
used many of the British Army
training manuals, might recall that
the definition of discipline also
includes the term “self-respect”. In
fact it states that (Discipline) “is
founded on self-respect, self-con-
trol and a sense of duty”. (It adds
that “Good discipline results as
much from cheerful cooperation as
it does from plain obedience”. A
bit difficult to comprehend during
an “oppie” I suppose, yet amongst
others, it is this respect and dis-
cipline that made us who we are
today and that helped us to nurture
our own self-respect. A well-disci-
plined soldier radiates self confi-
dence in his bearing, the neatness
of his uniform, the readiness of his
combat kit, and in respect for his
fellow soldiers irrespective of rank
and position.

There is hardly a better example
of self-respect than when a soldier
graduates from basic and specialist
training to become combat ready.
The swagger might be a mite
overdone at times, but the pride
and self-respect are obvious. When
the soldier returns from a com-
bat operation where self-respect
was as essential as teamwork,
and indelible bonds were formed

25

through mutual respect, his swag- decline in standards and morals participating in events such as this
ger may be muted but his sense today, and disrespect for that not only honours them but dis-
of self-worth is heightened. Just which should be respected. Thus, plays our deep respect for them. It
as respect is earned and not an adding to Respect as a response also shows respect for the count-
entitlement, self-respect is positive to the earlier question, one must less men and women who tire-
and is also earned. Similarly, ego add “we also do this out of self-re- lessly manage military veterans’
is negative, so we should never be spect” because we are proud of organisations and who organise
boastful and never tolerate disre- our contribution and are proud to and manage memorial events such
spect, not even from ourselves. show it. I personally believe that as this, which epitomise respect
We must also never see arrogance Respect and self-respect are at the more than mere words can. As the
and boasting as “self-respect”, and very core of being a soldier and a late President Ronald Reagan once
that is one reason why events such military veteran. It is also the core said at a Memorial Day Parade:
as this are conducted with dignity of Integrity, something sorely lack- “… if words cannot repay the
and reverence. ing on so many levels in today’s debt we owe them, surely with
world – and specifically among so- our actions we must strive to keep
It is also why we do not boast here called leaders here in our beautiful faith with them and with the vision
about combat victories yet remain country. that led them to battle and to final
proud of our achievements and sacrifice.”
thankful for mercies received. One Not honouring the men and wom-
can hardly have respect for others en who paid the highest price Occasions such as this event here
if one does not have self-respect, in the service of their country is today turn words and ideals into
and I believe further that it is a nothing more than showing them actions and allow us the opportu-
lack of self-respect amongst many disrespect, and disrespect is often nity to fulfil our duty of respect to
so-called leaders that is one of a manifestation of the lack of those who fought in all conflicts
the very reasons for the general self-respect. Thus, attending and for that in which they believed,
and especially to those who made
the Supreme Sacrifice. In closing,
I would like to amend a famous
saying by General George S Pa-
tton, Jr: “While we mourn those
who died, we must also thank God
that they lived, and we must con-
tinue to do this with reverence and
respect!” I thank you.

26

Trusted Friends

Two photos that spans a friendship of more than 4 decades. The first photo was taken in early
January 1984 in front of 71C, the Ratel 90 of Manus Myburgh after the town of Cuvelai was taken
during Ops Asakri. Manus is on the left, the 71 Troop Commander Ian Scott in the middle and on
the right, Neels van Heerden who was the ‘official loader’ in 71C.
All three friends were students at the University of Pretoria, members of the University of Pretoria
Military Unit (UPME) and after their studies, they worked together at the then Bureau for Public
Relations at the University.
The second photo was taken at he the 2022 61 Mech Memorial Service and Parade. The only dif-
ference is some grey hair and ……………………

27

HISTORY OF 61 MVA MEMORABILIA

protective the members of 61 MVA, By
and also previous members who Kevin
had served with the unit and for West
whatever personal reason had not
joined the 61 MVA, were of the unit
and its insignia, it was clear that this
avenue could be focussed upon.

On a hot summers night during The remit coming from the long ion Group insignia, but rather the 61
the 2018 61 MVA tour to Angola, hours around the fire and after many MVA insignia.
sitting around a well stoked fire Cucas were consumed, was the fol-
consuming many Cuca Beers, the lowing: • We had to start policing the many
discussion arose prompted by our vendors out there that were misuing
• Look at memorabilia as a whole the 61 Mech insignia for commercial
dear friend, and which would be appealing to our gain with no returns coming to the
fellow vete- members. Association for its members
ran, Ariel Hugo
(gone but not • Memorabilia had to exhibit It was well established that the 61
forgotten). The quality in the item/s. MVA had its formal apparel that
discussion went was worn at veteran functions, but
around a num- • Memorabilia had to be affordable that no apparel existed that could be
ber of aspects to our members while ensuring that worn by our members outside of the
of the 61 MVA, a reasonable turn on items would be formal apparel.
such as, who made to support our Buddy Fund
will take our legacy forward when (for members in need)/ During the 2018 tour to Angola, I
we are no longer around, to how • Memorabilia was not to use the was in a vehicle with Toffie Grove,
we keep our members interested in heraldic approved 61 Mech Battal- Marco Carforio and Kelvin Luke. I
the Association allowing them to had made a tour knife for each one
publicly demonstrate that they be- of us, which turned out to be quite
longed to this proud unit. popular (see below). After the tour,

Indeed, the 61 MVA could be said
to be one of the better led and ma-
naged veterans associations, but
a lot more could be done for our
members, and the association itself.
It was agreed by all around the fire
that hot summers evening, that 61
Mech had a strong commercial va-
lue which had not been used to its
fullest in support of its members.
Given this, and how passionate and

28

it was decided to make a number of and Protea. These coins were com-
2018 tour knives as well as knives missioned and manufactured to the
with various engravings on them highest standards of quality.
(61 MVA logo, Ratel 20/90; Olifant
Tank and G5 howitzer; etc…). Specific Smokeshell and Protea
golfshirts were also made.
This was the start of a range of
memorabilia to be manufactured
and sold under the auspices of 61
MVA.

Certain memorabilia items were occasion, the exco commissioned
made for 61 MVA members only, a challenge coin made for this pur-
while others were made which pose. This was a once off and all
could be worn by friends of the coins have since been sold.
Association. A number of items
were so-called hits with our mem- Challenge coins were also made for
bers such as the black dri-macs; operations Sceptic (Smokeshell)
buffs; and band of brothers golf
shirts, to name a few.

10 year anniversary

2018 also marked the 10 year
aniversary of the 61 MVA. For this

29

for their own commercial gain. With
the support of you (our members)
we continuously police such activ-
ities to ensure our heraldry is not
misused for commercial purposes
where such initiatives carry little or
no value to 61 MVA, our heritage
and our Buddy Fund. We would like
to thank all members who have
assisted us in policing this matter,
and call on all members to call out
such activity when identified.

Many veterans organisations wear these with me. We will also be em- The sales of our memorabilia really
their unit berets at events. Gene- barking on a range of clothing for took off after the 2018 Angola tour,
rally, 61 MVA never wore berets. women and children. and it continues to be one of the ma-
However, a number of our members jor funders of our Buddy Fund. The
did wear berets at functions, and As with all projects of this nature, sales have enabled 61 MVA to sup-
it was decided to have a standard it does come with its challenges. port a number of members in need,
beret badge for our members. The All members of 61 MVA Exco are and for this, we thank each and
61 MVA logo was used as the beret volunteers and perform the tasks every member for contributing to
badge which was made and sold to required by them in their free time. our Buddy Fund through the pur-
our members. Certain lapel badges We would love to be able to serve chase of our memorablia.
were approved such as the Ratel our members on a full time basis,
badge (both can be seen below). but unfortunately this is not some- Mobilitate Vincere greetings!!!
Various items of clothing and other thing achievable in the short to me- Kevin West
memorabilia were also made over dium term (possibly even the longer Finances, Membership and Memo-
the period from 2018 until present. term). rabilia
As time progresses, we will conti- [email protected]
nue bringing new and exciting items Over and above this, there are many
to our members. Should any of our vendors out there who manufacture
members have ideas of memorabil- paraphernalia with the 61 emblem
ia that would go down well with our
members, please feel free to share

30

Die Dekade van Toer

Oorsprong

Die organisering van toere terug na die ou slagvelde het vanaf die stigting van die 61
MVV hoë prioriteit geniet.

Deur Deon Lamprecht die Bosoorlog. Hulle het nie poli- erken en te respekteer. In die woor-
tieke of morele regverdiging gaan de van kmdt. Ben Khadila, geharde
Soldate – beroepsoffisiere en die soek nie. Hulle het nie gaan tjank Swapoveteraan, by ’n kuier met die
jong dienspligtiges wat ingevolge of simpatie soek nie. Soos soldate SuidAfrikaners:
die landswet opgeroep is – verklaar deur die eeue heen het hulle dinge “There are no victors here. Peace is
nie oorloë nie. Politici verklaar deurgemaak wat ’n geweldige the only victor.”
oorloë. Soldate doen net hul werk. impak op hul lewe gehad het. Hulle
Daarvoor betaal hulle soms met hul het gaan sin maak daarvan, saam Kan daar ’n groter waarheid as dít
lewe, terwyl die oorlewendes met met makkers wat dieselde deurge- wees? En hoe ironies tog dat die
geestelike letsels gelaat word. Ook maak het. Hulle het vriendskap Angolese en Swapo die Suid Af-
die geliefdes van die lewende én en respek gaan betoon teenoor ou rikaanse veterane se versoenings-
die dooie slagoffers word diep vyande. Want elke man tel:Suid gebaar verwelkom het. Dít terwyl
gesny. Juis hierin lê die belang en Afrikaner, Namibiër, Angolees, die SuidAfrikaanse regering weier
betekenis van die pelgrimstogte na Rus of Kubaan. Soms is dit genoeg om die name van slagoffers van die
Angola deur groepe veterane van om bloot ’n ander se waarheid te Bosoorlog in Vryheidspark in Pre-
toria aan te bring.

Slagveld Toer

Hoe goed het ons mekaar verstaan Soos elkeen versink het in alleenspraak
Daar op Omuthiya en aan die front In aanmars op gister se gedagte
Diep in die bos het ons saamgestaan Na vergange jeug en die se grafte
En het saam geleef in hegte verbond Die legkaart weer nuut te bou
Om rug-teen-rug _ sy-aan-sy mekaar Die te-of-naby, die op-of-omtrent
Te dra deur slagvelde en gevaar Van vae kronkelpaaie te onthou
Soekend na die groter prent
Jou vrese het ook in my wese gekolk
En saam gestap deur die donker wolk *
In jou het ek myself leer ken
Saam het ons die stryd gewen Terug vanuit die ver verlede
In die vreugde en die hartseer Suidwaarts tot terug in die hede
Het ons soveel van mekaar geleer Het modderwater weer suiwer gevloei
Het die soldatesiel weer trots gegloei.
*
©Dawid Lotter
Ou Ruitverwysings

Nou stap ons terug op verre weë
Op spore van lank geleë

Ons konvooi in siwwie “Ratels” in siwwie klere
Sonder handgranate mortiere of gewere
Het die pad na noord gevat
Met herinnerings in hoogste rat
Oor die grens het woorde min geraak

31

Angola Battlefields Tour 2009 - The Pioneers

As early as 11 Augustus 2007 during the Caledon pre 61 MVA establishment talks the idea of, among
various other activities, the need for organised Angola battlefield tours was envisaged. When the 61
MVA founding conference took place in 2008, this idea got momentum. The first Angola tour organ-
ised by 61 MVA took place over the period .... With AO Koos Moorcroft as Tour guide. (Ex Sergeant
Major of the Army (SADF). The tour members were Doepie du Plessis, Ariël Hugo, Mark Lowes,
Jan Malan, Gert Minnaar, Andre Martin, Jaap Steyn, Ep van Lill. This tour paved the way for similar
tours by 61 MVA the following years and culminated in the 2022 tour. During this years other tour
operators also got involved in a series of Angola battle field tours.

Eerste Angola ekspedisie bataljon, 44 Valskermbrigade en 32 op ‘n tent in die bos met ‘n groot
Bataljon het. skerm waar die tweede toets teen
Hierdie geskiedkundige eerste eks- die Leeus gekyk is, biltong en droe
pedisie wat onder die vaandel van n Hinderlaag deur Eie Magte in wors op groot skaal verorber is en
die 61 Meg Veteranevereniging An- Windhoek ‘n skaapbraai daarna met genoeg
gola besoek het, het op 26 Junie ver- drinkgoed om vir ‘n bataljon mi-
trek op ‘n roete wat al die slagvelde Bygedra deur Gert Minnaar graine te gee.
gedek het waar die soldate van 61
Meg Bataljon Groep tydens die Bos Op pad na Angola het die toerspan Daar is tot laat saam met die manne
soorlog hulle staal moes wys. hom in Windhoek vasgeloop in van Windhoek gekuier, en almal is
gasvryheid so ruimhartig en opreg diep getref daar weg oor die won-
Die roete het die toergeselskap ook dat dit aan aanranding gegrens het. derlike gesindheid waarmee die eks
deur Cassinga en Savate geneem, spedisie ontvang is.
twee plekke wat spesiale beteke- Frank van Zyl en sy makkers van
nis vir die soldate van 1 Valskerm- Windhoek het die toerlede vergas ‘n Man mag mos maar ‘n traantjie

32

2009

pik as jy hierdie tipe spontane ont- nie.
vangs te beurt val? Daarna het ons afgeklim en soos in
die ou dae in Ovamboland met die
*** voetpatrollies eers by die hoofman
Besoek aan Omuthiya wat nou hier woon gaan spangees
bou, en daarna deur die ou basis
Ons het op 29 Junie ingedraai by die geloop terwyl Andre Martin vir ons
witpad na Omuthiya toe, en opgery die belangrikste plekke in die ou ba-
tot by die oorblyfsels van die wag sis uitgewys het.
huisie by die basis se hoofingang.
Niemand het gevra vir ons logboeke jaar oud was.

Ons stop by al die ou bekende plek-
ke in die basis. Andre Martin het vir
ons uitgewys waar die HK, LWT,
magasyn, menasie en kuierplekke
was.Ons het oom Doepie du Plessis
se been lekker getrek oor die toe-
stand van sy LWT.

Ons kon ook stap tot by die verlate
en verwaarloosde swembad, waar
die olifante daardie tyd kom water
drink het in die nag.Die duikplank
het in die hek geduik, en die swem-
bad is gebars en leeg.

61 Meg gedenknaald se fon- Middagete in die menasie se
murasie
dasies

By die fondasies van die 61 Meg Ons het sommer in die murasie van
gedenknaald het ons stilgestaan vir die ou menasie middagete geeet, en
‘n minuut se stilte om aan al ons ‘n man se kop was maar vol ge-
gestorwe makkers te dink, wat nie dagtes oor die tye van lank gelede.
soos ons kon oud word nie.
Terwyl ek daar gestaan het, kom
Dit was nogal ‘n emosionele oom- ek uitkyk op die plek waar die ou
blik gewees, want party van daardie menasie was, waar ons die Kersete
makkers het ‘n mens persoonlik van Desember 1980 gehad het met
geken toe hulle nog 18, 19 en 20 tannie Elize Botha en die Dankie

33

Tannies wat vir ons kom pakkies 2009 Wat vir my baie opvallend van die
uitdeel het, waar Bravo kompanie hele toer was, was dat daar geen ge-
ook daardie Desember ‘n uitspat- En dan was daar Koos Moorcroft vegte onder die manne was nie maar
tige konsert gehou het , waar do- met sy stil manier en humor wat van daar was so hier en daar ‘n kwessie
minee Koos Rossouw vir ons kom die toer ʼn groot sukses gemaak het. wat aandag moes kry. Dit is so dat
kerk hou het, waar Sonja Herholdt Ook José, ons Angolese gids, met na elke operasie daar ‘n nabetrag-
vir ons kom sing het, waar … sy stil glimlag en besadigde laggie ting gehou moet word en hierdie is
wat dit vir ons aangenaam gemaak geen uitsondering nie.Uit die aard
Ek en Ariel Hugo het ook die plek het en maklik om met hom vriende van die saak was daar sekere pligte
opgespoor waat ons platoon com- te maak. wat nagekom moes word, maar eers
manders se tent in 1981 gestaan het, Dan was daar Annamarie en haar is daar ‘n kampkommandant of
en daar gestaan en wonder oor al die man Chris en ook Boepie Nel, ons bungolow bull gekies.
water wat sedertdien in die see ge- drywers en kosmakers, alles wat
loop het. hulle aangeraak het was ʼn groot Die naam van Ariël Hugo het hier
sukses wat die kosmaak betref en opgeduik vir hierdie joppie en sy
*** die reëlings wat hulle getref het. plig was om elke dag die werk uit te
Hulle persoonlike vriendelikheid en deel. Maar julle weet, maak nou vir
‘n Tiffie Sammajoor se herin- gasvryheid – daar was eenvoudig wolf skaapwagter dan was hierdie
neringe geen perke nie. nou die ideale voorbeeld daarvan
want hy het ons opgedeel in vier
Bygedra deur Oom Doepie du En dan was klein groot Chris Moor- spanne.
Plessis croft en James die kameraman wat
gesorg het dat die foto’s geneem Elke dag was dit die plig van die
Dit was die Sondag laat in die mid- word en dan in die aand lekker spanne om verskillende take te
dag toe Ariël Hugo my bel en se dat musiek gemaak het. En ook Jo Rat- doen, maar soos die noodlot dit wou
ek saamgaan Angola toe. Iemand cliffe wat al was dit nie haar beurt gehad het toe ons by Menongue
het vir my betaal, ek moet net my nie, gehelp het om kos op die tafel aankom was dit daardie aand Jan
eie sakgeld, pille en brille betaal, te kry. Malan, Ep van Lill en my diens-
wat geen probleem vir my was nie. beurt gewees om te help kosmaak.
Ons eie persoonlike bungalow bull;
Ek se baie baie dankie. Ek wil net
vir daardie persoon of persone wat
dit vir my moontlik gemaak het,
se baie baie dankie dat dit vir my
moontlik gemaak is om saam te ry
op die mees ongelooflikste reis van
my lewe.

Dan wil ek ook net vir Gert Min- Verjaarsdagmaatjies word voor-
naar en Ariël Hugo dankie se vir al getrek
die geduld wat hulle met my gehad
het en ook vir al die reëlings om die Dit was by Menongue dat die wolf
toer vir ons almal lekker en gemak- uitgespring het want dit was Ep van
lik te maak. Lill se verjaarsdag gewees daardie
dag.

Ons het by ‘n soort padkamp aange-
doen met tipe voorafvervaardig-
de huisies waar ons toestemming
gekry het om te oornag. Dit was
kenisse gewees van Koos Moor-
croft gewees.

34

En raai, Ep van Lill kry ‘n slaap- 2009 sies seker van watter land hy regtig
kamer met ‘n dubbelbed, verema- want kort-kort hang hy halflyf uit kom nie, want die grappies wou nie
tras en donskombers met ‘n stort en die Overlander om te rook want in ophou nie en die aksente waarmee
‘n TV, ek weet nie wat nog alles nie! die voertuig was rook verbode. Ou die grappies gepaard gegaan het sal
Jan Malan sit en teken kaarte en ro- Mark het hom nie laat afskrik nie, as niemand vir Andre Martin kan na-
etes en hy berei hom voor vir ‘n le- hy wou rook het hy gerook en dan doen nie.
sing daardie aand oor die gevegte sy bottel Coke Zero oopgemaak.
by Cuito Cuanavale. Andre se insiggewende terugvoer
Nadat die gas van hierdie Coke Zero by Omuthiya was puik en dit het
En raai wie bly oor om die werk te ‘n paar maal oor my en Gert gespat sommer ‘n hele paar van ons manne
doen? Reg geraai, oom Doepie!!! het, het Gert wat nou nie verniet ʼn terug gevat na die goeie en harde
prokureur is nie, so ʼn paar Latynse tye wat ons daar deurgebring het.
Julle moet net weet dis aartappels woorde na Mark toe gegooi en vir ʼn
en uie skil, koffie maak en skottel- lang tyd was dit redelik stil met die Jaap Steyn se meesterstukke
goed was. Gelukkig was daar spoel- okery en Coke Zero.
latrines, anders het ek nog gate Met ‘n mes, ‘n stukkie skuurpapier
gegrawe ook, maar ek sal nie nou En soos dit met die goeie ouens en natuurlik my potlood wat hy op-
daaroor uitwei nie. gaan het Mark ons heelwat van die gebruik het om strepies op die stuk-
natuur, wilde diere en plantegroei ke hout te trek en af te merk,wat hy
Ons rokende skoorsteen vertel want as ‘n tracker in die wild- orals op spesiale plekke in Angola
tuin. opgetel het, het Jaap vir almal op
Langs my in die Overlander het my die toer die mooiste 61 Meg aan-
ander vriend, Mark Lowes gesit – denkings gemaak.
die skoorsteen van die 61 Meg vet-
erane.Ek moet se ek het meer van Hierdie gedenkstukke het Jaap en
sy agterkant as sy voorkant gesien Ariël op Rundu vir ons uitgedeel
net nadat ons terug oor die Ango-
lese grens gekom het.

Ons eie inhouse komediant O ja, Jaap, ek weet dit was jy wat
vir my en Boepie met die cable ties
Die Engelsman, of moet ek sê Skot in die tent toegesluit het. Ek weet jy
of Ier het ons so vermaak met sy is bang vir spoke, ek het jou adres
grappies en aksente. Ek is nie pre- en revenge is sweet!

35

2009

O ja, ek het myself vergeet!Ek was
die goeie ou op die toer, altyd be-
tyds vir kosmaak, tente afslaan,
gate grawe, koffie aandra, hout aan-
dra-nee wat, ek was die goeie ou.

Laastens wil ek vir al die Tiffies wat
deur die jare saam met my gewerk
het baie dankie se vir die lojaliteit,
die harde werk en die lekker saam-
wees tydens julle dienstydperk.

En ook al die offisiere wat saam
met ons by Omuthiya was en al die
probleme wat ons saam kom oplos.

***
61 Meg uiteindelik op die brug
by Cuito Cuanavale

Deur Gert Minnaar

Dit was miskien wel 22 jaar te laat,
maar op Dinsdag 7 Julie 2009 het 8
lede van die 61 Meg Veterane
vereniging hulle voete stewig ge-
plant op die nou beroemde of be-
rugte brug net suid van die dorpie
Cuito Cuanavale in Angola.

Hierdie dorpie se naam is in 1987 maar toe ons oor die brug by Cuito Sammajoor Doepie du Plessis
en 1988 tydens Operasies Moduler, Cuanavale ry, het ons toerleier, Koos en die Ratelaste tydens Operasie
Hooper en Packer in baie Suid Af- Moorcroft, ‘n oproep van generaal Daisy
rikaanse soldate en hulle geliefdes Jannie Geldenhuys ontvang.
se geheues ingegraveer met die ver- Bygedra deur Gert Minnaar
woede gevegte wat in hierdie omge- Koos Moorcroft het vir die generaal
wing plaasgevind het. gese dat hy nooit sou kon glo waar In 1981 tydens Operasie Daisy was
hy op daardie oomblik was nie. Die sammajoor Doepie du Plessis en
Oom Ep van Lill, Jan Malan,Jaap nuus oor ons teenwoordigheid op sy span Tiffies manne wat wondere
Steyn, Oom Doepie du Plessis, daardie brug was gewis vir die gen- verig het om Ratels wat landmyne
Andre Martin, Mark Lowes, Ariel eraal ‘n verassing gewees. afgetrap het, weer diensbaar en aan
Hugo en Gert Minnaar het uiteinde- die loop te kry. En dit sommer daar
lik gesmaak wat dit voel om op hi- Miskien was die tydsberekening diep in die Angolese bosse, ver van
erdie 110 meter lange brug te staan van die generaal se oproep toe nie die gerieflike fasiliteite by Omuth-
waaroor so baie van daardie tyd se so toevallig gewees nie? iya.
bohaai gegaan het.
*** Tydens hierdie spesifieke operasie
Generaal Jannie Geldenhuys het daar heelwat Ratels landmyne
praat met ons toerleier op die brug afgetrap, en die Tiffies het gewerk
by Cuito Cuanavale dat dit klap om by te bly.

Dit was seker pure toeval gewees,

36

2009

Die aste van hierdie beskadigde Ra- Planne word gemaak om oom Die toergroep het nie gebrek gelei
tels moes gewoonlik vervang word, Doepie hok te slaan aan inisiatief nie, en die volgen-
en nuwe Ratelaste moes dan eers in- de aand net voor oom Doepie wou
gevlieg word na die laergebied so- Aangesien dit toe maar eers ons gaan inkruip het, is hy toe eers ‘n
dat die Tiffies hulle toorkunsies kon derde nag in Angola was, het daar ʼn bietjie narkose toegedien.
uitvoer om die Ratels weer aan die effense onrustigheid ontstaan onder
loop te kry. van die toerlede oor die koffie uit- Die eerste toediening narkose,
nodigings so vroeg in die oggend. bestaande uit 4 tots brandewyn, is
Oom Doepie droom die hele nag Koffie is lekker, maar nie so lekker die aand sonder sy medewete in sy
van Ratelaste so vroeg in die oggend nie. laaste koppie koffie voor slapenstyd
gegooi. Die nag kon ʼn Ratelas maar
Oom Doepie du Plessis was van- Boepie Nel van Loeriesfontein was uit die hemel op oom Doepie geval
jaar saam op ons eerste Angola ek- die drywer van die Overlander ge- het, dit sou niks gemaak het nie
spedisie, en die aand toe ons naby wees, en hy en oom Doepie het want hy het soos ʼnn klip geslaap.
Cuvelai in die omgewing waar Op- saam in ʼn choppertentjie geslaap.
erasie Daisy plaasgevind het ge- Die volgende paar aande het sy
kamp het, was sy gemoed weer vol Die volgende aand nadat oom toegewyde narkotiseur gebruik om
Ratelaste wat afgelewer moes word Doepie en Boepie gaan inkruip het, bietjie te eksperimenteer met die
sodat die Ratels weer aan die gang het ‘n paar besorgde toerlede, wat dosis narkose totdat hy die mees
moet kom. steeds verkies om anoniem te bly, effektiefste en bekostigbaarste do-
‘n stokkie gesteek voor oom Doepie sis bepaal het vir sy pasient en sy
Oom Doepie kon daardie nag net se naglopery en die tentjie se zips beursie.In die proses het die narko-
nie tot ruste kom nie, en teen vier stewig vasgemaak met cable ties. tiseur dit darem ook nie nagelaat
uur die oggend was hy reeds op en om die narkose ook op homself uit
wakker, besig om van tent tot tent in Dit was regtig lekker om te sien hoe te toets nie.
die kamp navraag te doen. vindingryk twee gewese bevel-
voerders van 61 Meg weier om Oom Doepie het daarna elke aand
“More, is julle wakker?” Oom terug te deins van hierdie tipe logis- pligsgetrou sy narkose voor sla-
Doepie se vriendelike dog ferm tieke uitdagings, sonder om al die penstyd geneem en dit was dan ook
navraag het die meedoenlose snork eer vir hulleself te neem. die coupe de grace gewees vir sy
koor in die kamp tentjie vir tentjie naglopery.
onderbreek. “Ai, ek kan nou al die Die slim plan het vir oom Doepie
heelaand nie geslaap kry oor die daardie nag binne in sy tentjie ge- Die narkotiseur het op ‘n staduim
Ratelaste nie .Wil jy nie bietjie kof- hou, maar die plan het ongelukkig bedenkinge gekry oor die toedie-
fie hê nie?” Die snorkkoor het die vir sy kamermaat Boepie Nel, ook ning van die narkose want as ‘n pa-
indringende vraag beantwoord deur ewe uitstekend gewerk om hom in sient te veel begin uitsien na sy nar-
die noot na ʼn rukkie weer teen ʼn ef- die tent te hou. kose, dan sou dit miskien beter en
fense hoër oktaaf te hervat. goedkoper gewees het vir die nar-
kotiseur om homself eerder onder
narkose te plaas.

***

Wanneer Boepie wou opstaan in die
nag was dit om regtig ‘n draai te
gaan loop, en when a man wants to
go, a man wants to go.

Oom Doepie moes daarna elke aand
narkose kry.

37

Ondersteun asseblief die ondersteuners van die 61 MVV
Kindly support the supporters of 61 MVA

38

2010

61 MVA Battlefield Tour - 2010

A group of veterans on a journey to their past (19 South Africans). Back to a land that they are unable to
forget. They went back to Angola to revisit old battlefields in a quest to make peace with the past, meet their
former enemies, and above all to make peace with themselves. Many met each other for the first time the day
they gathered at De Wildt, north-west of Pretoria, to start their 6000km and 17-day pilgrimage.

De Wildt (Pretoria) - Windhoek - Tsumeb - Omuthiya - Okatopie
- Chetequera - Xangongo, Ondjiva, Evale, Mupa, oor Cuvelai na
Techamutete, Cassinga, Cuito Cuanavale, Savate, Buffalo.19 x
Veterane - 7 dae

39

2010

Oudsoldate se pelgrimstog op soek na innerlike vrede.

Deur: Deon Lamprecht

Deon Lamprecht was in sy dienspligjare aan 61 Meg Bn Gp ver-
bonde. Hierdie is sy reeks soos dit in die Rapport November 2010
verskyn het.. Van vertrek tot deur Windhoek na Omuthiya, na
Xangongo, dan na Cassinga, Mupa en verder na die Savaterivier
en Cuito Cuanevale.

Onder die 19 Suid Afrikaners was offisiere oorhandig. “Die oorlog is
swaargewigte en beroepsoldate verby. Dis fantasties dat julle hier
soos: Roland de Vries, voormalige is. Kom asseblief weer terug,” het
adjunkhoof van die leër en oud- Ndjoba gesê. En hier het Roland
bevelvoerder van 61; Jaap Steyn, “My-naam-is-nie-generaal-nie!”
ook ’n oudbevelvoerder van 61; en de Vries met ʼn snik in sy stem die
Koos Moorcroft, deurwinterde rec- woorde geuiter wat die mantra van
cesoldaat en eens die mees senior die toer sou word: “Elke man tel.”
onderoffisier van die leër. Élke man: SuidAfrikaner, Na-
mibiër, Angolees, Kubaan of Rus.
Daar was egter ook doodgewone Hier het die SuidAfrikaners tydens Daarby sou Jaap weldra byvoeg:
ouddienspligtiges wat deur omstan- ʼn seremonie waaraan genl. Karel En ook elke vrou. Elke vrou wat
dighede in ʼn oorlog gedompel is Ndjoba, hoof van die Namibiese gespook het om alleen ʼn huishou-
wat ʼn reuse impak op hul lewens ding en gesin bymekaar te hou
sou hê. In die burgerlike lewe het weermag se menslike hulpbron terwyl haar man êrens in die bos
hulle nou uiteenlopende loopbane: was. En elke vrou wat gely het in ʼn
die bankwese, eiendom, inge- eenheid, en komm. Ben Khadila, verhouding met ’n man wat geeste-
nieuswese, landbou … Talle het lik stukkend teruggekom het. Daar
mekaar vir die eerste keer ont- bevelvoerder van die Namibiese by Windhoek se Heldeakker het ek
moet die dag toe hulle by De Wildt, weer gedink aan die vorige aand,
noordwes van Pretoria, bymekaar spesiale magte, deelgeneem het, toe eertydse vyande saam by ʼn
gekom het om hul pelgrimstog van hulde gebring aan die slagoffers skaapbraai gekuier het. Ek en Ben
6 000 km en 17 dae te begin. Maar aan albei kante van die konflik en Khadila het eenkant gepraat oor sy
die bande van ’n universele broe- ʼn kruis aan die twee Namibiese lang jare in die bos as ʼn Swapo-
derskap gesmee in vuur en bloed vegter. Ben het geamuseerd om
het hulle naatloos verenig in ʼn hom rondgekyk en met ʼn effense
gemeenskaplike sending: Om sin te glimlag gesê: “Daar is geen oor-
maak uit ʼn oorlog wat in Suid Afri-
ka polities ongewild geword het en
soms selfs as misdadig bestempel
word. Om geestelike letsels te
genees. En om ’n hand van
vriendskap uit te reik na hul eer
tydse vyande.

*

In Windhoek, by die imposante
Heldeakker hoog bo die stad waar
die Swaporegering die slagoffers
van sy gewapende stryd teen Suid
Afrika vereer.

40

winnaars hier vanaand nie.Vrede is 2010 gestaan het (dis intussen verskuif
die enigste oorwinnaar.” na die Nasionale Oorlogsmuseum
Noord van die Etosha wildtuin stop in Johannesburg), word verpoos
* ons by Omuthiya, die ou opera- vir ʼn oomblik van stilte, voordat
Tsumeb, Omuthiya en Ovambo- sionele basis van 61 Meg, eens daar middagete gemaak word by
land ’n belangrike wapen in die Suid die bouval van die ou troepeme-
Afrikaanse Weermag se konven- nasie.
Van Windhoek is ons noordwaarts sionele arsenaal. Die eenheid het
na Tsumeb, ʼn myndorp in die deelgeneem aan feitlik elke opera- Angola
destydse operasionele gebied met sie sedert Reindeer in 1978 tot die
ʼn besonderse band aan 61 Meg en gevegte rondom Cuito Cuanevale Oplaas word die Angolese grens
wat as ʼn gemeenskap soms hard in 1987. Dis ook die plek waar ek oorgesteek by Calueque, en die
geslaan is deur Swapo insypelaars. baie maande van my eie diensplig Namibiese teerpad wat onder Suid
In Tsumeb het soldate en burger- deurgebring het. Van die basis, Afrikaanse troepies as die “gun
likes by geleentheid saam gerou. soos baie ander, is daar net bou- barrel highway” bekend gestaan
Ons konvooi trek aandag in dié valle oor. Die ou paradegrond is het,maak plek vir ʼn Angolese
dorp. Buite die huis waar Roland ’n sokkerveld. Grashutte het die sandpad.
en sy gesin gewoon het – en wat plek van bruin tente ingeneem en
terselfdertyd as 61 Meg se hoof- donkies wei waar Ratelgevegsvoer-
kwartier gedien het – kom inwo- tuie gestaan het. Dis vir my vreemd
ners uit alle rigtings om te groet en gepas. By die plek waar die geden-
hul herinneringe te deel. knaald vir 61 se gesneuweldes eens

Blackie se Plek

Dis die pad wat ons na die uitspan-
plek onder die twee kremetart-
bome lei. Blackie se Plek. Die
eerste halte op ’n reis wat by tye
sou herinner aan Joseph Conrad se
Heart of Darkness.

41

Operation Super was a military 2010 nie, want niemand verstaan nie
confrontation during the South ...Maar ek kan dit vir julle sê, want
African Border War in March vegters waarin hy as ʼn rou offisier julle verstaan.” Dit was die groep
1982 to prevent SWAPO guer- van 32 Bataljon sy troepe gelei oudsoldate van 61 Gemeganiseerde
rillas infiltrating into South het, staan in die geskiedenis boeke Infanterie Bataljon, 32 Bataljon
West Africa through the Kaok- opgeteken as Operasie Super. en die Verkenningskommando’s
oveld  from a location near the (oftewel “recces”) se eerste nag in
abandoned Portuguese town of * Angola op ʼn uitgebreide toer van
Iona in the Angolan province of “Ons ammunisie het opgeraak die slagvelde waar dié drie eenhede
Namibe. … Ons het hul dooies se wapens hard geveg het. Blackie was as’t
opgetel terwyl ons vorentoe be- ware die gids wat met sy waardige,
The battle lasted over seven weeg het sodat ons kon aanhou dog pynlik eerlike vertelling vir die
hours by which time the soldiers veg … Ons het hul lyke van am- ander gewys het hoe om die pad na
of 32 Battalion resorted to using munisie gestroop, want ons het innerlike vrede te loop.
enemy weapons as they began dit nodig gehad.” In die rivier van
to run out of ammunition. As emosie wat daar by die kampvuur Die volgende oggend, voor die
evening fell, the 32 Battalion uit Blackie gevloei het, was daar groep Blackie se Plek verlaat het, is
company readied itself for a woede teenoor senior offisiere wat John McMahon met ʼn tou en
PLAN counterattack. hy glo hom en sy makkers in die ʼn bakkie in die kremetart opge-
trek is om die kruis vas te skroef,
The battlefield littered with (GPSkoördinate: suid 17 grade
dead. 197 insurgents and 3 05.636, en oos 16 grade 43.626) .
members of 32 Battalion died, In ’n eenvoudige seremonie waa-
with seven to eight prisoners rby die plaaslike inwoners betrek
captured. Significant quantities is, is die kruis opgedra aan almal
of food, weapons and logistical wie se lewensbloed in die An-
equipment were captured by the
South Africans.

ʼn Uitspanplek onder twee steek gelaat het, verdriet en ook
groot, ou kremetartbome naby trots op wat hy en ʼn Gideonsbende
Naulila in die Chetequera op die slagveld vermag het. Maar
gebied in die suide van Ango- bowenal was daar sy verligting om
la sal voortaan deur ʼn groep te kan práát daaroor met mense
SuidAfrikaners onthou word as wat verstaan. Omdat hulle ook
“Blackie se Plek”. Want dis hier oorlog ken. “ ʼn Mens dam alles
waar Kenneth Schwartz, ofte- op, jy praat met niemand daaroor
wel Blackie, se emosionele reis
van bykans drie dekades lank
tot ’n einde gekom het.

Omring deur medeveterane van
die Bosoorlog in Angola en die
destydse Suidwes Afrika het
Blackie die trauma van ʼn dag
van koeëls en bloed in 1982
herleef. En eindelik genesing
gevind.

Die uitmergelende, dag lange
geveg teen ’n oormag Swapo-

42

golese sand uitgeloop het: Suid 2010 Operasie Protea, lê ver onder ons
Afrikaners, Namibiese guerrillas, in die Cunene terwyl ons oor die
Angolese, Kubane, Russe. Daar is kruis hoog bo teen die stam van nuwe brug ry. Dis maar net een
gebid onder die kremetart. En ja, die groot kremetartboom gelaat van die baie verwoeste brûe wat
daar was trane, in die vertroostende het, lê agter ons. Die sandpad op ons pad sou wees. Wat oor is
omhelsings van kamerade. Vir die volg die kronkels van die Cune- van dié sementblaaie dien nou as
plaaslike mense was daar gesken- nerivier deur ’n groen landskap gemeenskaplike klerewasplekke en
ke van klere, en vir die veterane ʼn waar die kremetarte die alleen- klouterplekke vir kinders. Net hier,
belofte dat die kruis – net een van heersers van die bos is. vertel Roland de Vries, het hy op
vele wat die mylpale op hierdie die ou brug gestaan en magteloos
toegekyk hoe ’n SuidAfrikaanse
troep ’n huis op ’n hoogte op die
westelike oewer van die rivier

onthoupad sou aandui – opgepas Maar dan nader ons Xangongo binnegaan – en in daardie oomblik
sou word. “ ’n Mens besef nou … – en skielik is ons in ’n landskap het hy gewéét wat gaan gebeur. ’n
Elke ou wat jy doodgeskiet het, geskend deur oorlog. Hierlangs Sekonde later het die soldaat ’n
het ook ʼn ma of ʼn pa, ʼn broer of ʼn volg ons die spore van die Suid deur oopgemaak en die wêreld het
suster gehad.” Elke man tel. Afrikaanse militêre kolonne wat in sy gesig ontplof.
Xangongo, Ondjiva, Evale, Mupa, in die suide van Angola Swapo-
oor Cuvelai na Techamutete, vegters, die Angolese leër, Ku-
Cassinga, Cuito Cuanavale, Savate, bane en Russe in hul vestings
Buffalo. gaan aanval het.
Operasies soos Protea, Askari,
Die brûe van Angola lê soos die Meebos, Cassinga, Smokeshell,
karkasse van diere met gebreekte Firewood, Savate – mylpale
rûe in die land se riviere. Blackie in vuur en bloed op die groep
se Plek, waar ons vroegoggend die SuidAfrikaanse veterane van die
Bosoorlog se onthoupad na Cuito
Cuanavale. Die oorblyfsels van
die Xangongobrug, wat deur die
SuidAfrikaners vernietig is tydens

Ons gaan loop op die hoogtetjie
rond. Die huis waar ’n versteekte
bom die dienspligtige aan flarde
geruk het, ruik na urien en ontlas-
ting. ’n Klipgooi van die huis af is
die oorblyfsels van ’n ou Portugese
fort – en ’n gedenkteken vir Por-
tugese koloniale soldate wat lank
voor die SuidAfrikaners hier kom

43

2010

soldatestewels vertrap is, dáár die
begraafplaas waar ons loopgrawe
was. Nie ver van hier nie het ons in
die nag vorentoe gegaan om die lyk
van ’n makker op te tel nadat die
ligspoorkoeëls deur hom geskeur
het. Ek onthou hom as ’n ou wat
altyd geglimlag het.

veg en sterf het. Ons laat ’n kruis by suster Eria Wanneer die veterane se reis na
Newoluja, die herder van hierdie innerlike vrede en versoening aan
Wat is vermag met al die verwoes- kudde. En ry. Die reis het nou sy hulle verduidelik word, is daar ’n
ting in die suide van Angola? “Voor ritme gevind. Maak ’n mens jou oë stille goedkeuring. Saans is daar
ons operasies hier kon Swapo met toe, is dit maklik om te glo dis 20, die luukse van ’n groot kampvuur
vragmotors tot by die Namibiese 30 jaar gelede. Daar is dieselfde – want destyds, toe die nag ’n
grens ry en dan oor die grens loop wit sand, die versengende hitte en beskermende sluier was, kon ons
om hul landmyne te plant. Ná ons die vlieë. nooit vuur maak nie, herinner Jaap
operasies moes hulle honderde Steyn die groep.
kilometers te voet loop net om tot Die Land Cruisers wieg en skud
by die grens te kom,” is De Vries en stamp deur slaggate soos die in- In die gesprekke om die vuur is
se pragmatiese antwoord. fanteriegevegsvoertuie van weleer. daar die begin van ’n vredigheid.
Waar ons snags uitspan – soms Dit is asof Kenneth “Blackie”
Ons stoot aan, suidoos na Ondjiva. naby die grashutte van plaaslike Schwartz se ontboeseming daardie
Aan albei kante van die pad ruk mense waar verslete vlae van die eerste nag onder die kremetart-
die roesrooi wrakke van Russiese regerende MPLAparty hoog wap- boom die spanning in almal verlig
pantservoertuie in ewige slagordes per – vra ons eers die hoofman se het. In die gesprekke kom drie
op deur die bosse. Dan draai ons toestemming. dinge telkens na vore: ’n Res-
skerp noord en ry dieper in die pek vir die eertydse Swapovyand
kwesbaarste deel van Angola in. Hulle is ongelooflik arm, die mense wat hard en dapper geveg het. ’n
Anhaca, Evale … By ’n sending- van hierdie stukkende land wat so Verwondering en ’n dankbaarheid
stasie naby Mupa besef ek eens- baie gely het weens die oorlog. oor die vriendelike ontvangs deur
klaps: hier was ek al. Daar is die Hul velle is die dofswart kleur van die Angolese mense. En skok oor
kerk, hier die verlate klaskamers mense wat selde op ’n vol maag hoe verpletterd die land is. Skoon
waar kinders se skoolboeke onder slaap. Maar hulle het die waar- water is skaars en ons gebruik dit
digheid van mense wat niks anders net om te drink en vir tande borsel.
het nie. Hulle lag terwyl hulle ons Ons bad in die riviere saam met die
kamproetine bekyk en skerts met
dié onder ons wat Portugees praat.

44

plaaslike mense wanneer daar ’n 2010
kans is, so elke derde dag. Die toi-
let? ’n Graaf, ’n rol “witgoud” en die operasie van 4 Mei 1978 ’n
’n gerieflike bos. Nóg verder noord suksesvolle aanval deur valskerm-
deur die landskap van oorlogwrak- soldate op ’n goed beskermde en
ke en stukkende brûe, oor Cuvelai strategies belangrike Swapobasis.
na Techamutete (hier begin die Swapo het dit in die internasionale
landmyne, waarsku ’n plaaslike in- media en die Verenigde Nasies be-
woner). En dan Cassinga, een van stempel as ’n siniese aanval op ’n
die mees omstrede hoofstukke in onbeskermde vlugtelingekamp.
die geskiedenis van die Bosoorlog.
Uit ’n SuidAfrikaanse oogpunt was Die waarheid lê tussen die twee
– daar was ’n militêre basis én ’n
vlugtelingekamp by Cassinga. Die lugafweerkanonne op hulle geskiet
groep wyk nie van die voetpaadjies het, daarna teen Kubaanse pantser-
tussen die stukkende geboue vol voertuie wat Swapo te hulp gesnel
koeëlgate af nie, want die eertydse het.
myndorpie is nooit behoorlik gevee
vir ou plofkoppe nie. Die paadjie ’n Uitgeteerde man verskyn asof
– wat wel veilig gemaak is sodat van nêrens, geklee in ’n verslete
Swapopolitici jaarliks Cassingadag MPLA hemp en pet. Sy tone steek
hier kan herdenk – neem jou verby by sy stukkende stewels uit. Sy
loopgrawe en borswerings na twee naam is Antonio Vicente, vertel
groot, eenvoudige sementblaaie. hy in Portugees. Terence Doyle en
Onder die sement is die massa- Louis Bothma tolk. Ja, hy is ’n An-
grafte van die sowat 600 mense golese oudsoldaat en hy was hier
wat hier gesterf het. Hier word die dag van die aanval. Hy weet
verpoos vir ’n oomblik van stilte. nou hoe lyk die hel. Dáár was Swa-
Want elke man tel – SuidAfrikaner, po se hoofkwartier, hier die wapen-
Namibiër, Angolees, Kubaan of stoor, daar hul loopgrawe en tente,
Rus. As ’n slagveld is dit klein en beduie hy. En daar, die paradeter-
’n engtevrees pak ’n mens beet. rein en die voertuigpark. Hy self
Dit moes ’n onbeskryflike hel hier het deur die Calongarivier gevlug.
gewees het toe die Canberra’s, Daar het baie mense om hom ver-
Buccaneers en Miragevliegtuie hul drink terwyl hulle van die geveg
bomme op die Swapovegters en af gevlug het, vertel hy. *Volgens
burgerlikes laat reën het. Daarna
het die valskermsoldate uit die lug
neergedaal vir ’n harde geveg, eers
teen die Swapovegters wat met

45

2010

sy eie raming is daar meer as 500
mense – Swapovegters, vroue en
kinders – dood en saam begrawe.
Sewentien Kubane is doodgeskiet
en sewe Kubaanse tenks is ver
nietig, sê hy. Later het hulle die
lyke van twee SuidAfrikaanse val-
skermsoldate uit die rivier gehaal,
sê hy. Wat met hul oorskot gebeur
het, weet hy nie. Vicente hou saam
met die SuidAfrikaanse veterane ’n

gedenkdiens onder ’n boom waar ce”aanvalsgroep wat ook val- kanon. Minute tevore het De Vries
’n kruis aangebring word. Ons vat skermsoldate ingesluit het. Hulle soldate van SuidAfrika se 61 Ge-
weer die pad wat ons altyd nader het daardie dag ’n baie duur prys meganiseerde Infanterie Bataljon,
aan Cuito Cuanavale neem. Maar betaal vir hul oorwinning oor 32 Bataljon en die Spesiale Magte
daar is nog een ander emosionele Swapo. Negentien SuidAfrikaners oor die staalbrug – die poort na
mylpaal op hierdie dag. Naby is dood en 69 is gewond. Dit was Cuito Cuanavale – gelei. Gelden-
Indungo was dit Koos Moorcroft, een van die “recce’s” se bloedig- huys het net gelag oor dié oproep,
die rateltaaie “recce” (oftewel ’n ste dae – en een wat moontlik die het De Vries later vertel. Want die
verkenningskommandooperateur) uitslag van die latere gevegte by datum is 23 Oktober 2010, meer as
se beurt om sy masker te laat sak. die verre Cuito Cuanavale sou help 22 jaar nadat die kanonne stil ge-
bepaal. “ ’n Mens praat nie mak- word en die laaste SuidAfrikaanse,
Hier, tydens Operasie Firewood lik oor hierdie goed nie, dit maak Kubaanse en Angolese bloed hier
in 1987, was hy deel van ’n “rec- seer,” het Koos gesê. Sy stem het gevloei het.
gebreek – maar net vir ’n oomblik.
De Vries, destyds ’n kolonel en een
– Cuito Cuanavale – en 32 Battal- van die topbevelvoerders op die
jon se donker dag by die Savate slagveld, dra nie meer ’n uniform
rivier. nie. Geldenhuys is nie meer die
hoof van die SuidAfrikaanse Weer-
By die brug oor die Cuitorivier rap- mag nie.
porteer genl.maj. Roland de Vries
aan genl. Jannie Geldenhuys: Die konvooi wat De Vries oor die
“Ons het Cuito Cuanavale gevat uit brug gelei het, bestaan uit veterane
’n westelike rigting … Ons is op van die Bosoorlog. Hul “gevegs-
die doelwit.” Eenkant, op die oos- voertuie” is vier Land Cruisers
telike oewer van die Cuito, lê die en ’n Toyotabakkie, nie Ratels
uitgebrande wrak van ’n Russiese bewapen met 20 mm snelvuur-
gevegsvoertuig, aan die westekant kanonne nie. ’n Mens sou De
’n vernietigde mobiele lugafweer- Vries se oproep na Geldenhuys
vanaf die brug by Cuito Cuanavale
46 seker as galgehumor kon bestem-
pel. Immers is daar baie bloed, te
veel, in 1987 en 1988 vergiet in
’n reeks veldslae in die suidooste
van Angola, wat later gesamentlik
as die Slag van Cuito Cuanavale
bekend sou staan. Maar vir die
groep veterane op die laaste skof

van hul emosionele reis terug na 2010 de besluit daar moet uit die ooste
die ou slagvelde in Angola, het aangeval word. Die gevolg van dié
De Vries se oproep gesorg vir ’n in Cuito Cuanavale sou die skerp besluit, volgens De Vries, was dat
welkome ligte oomblik daar op die oë van die SuidAfrikaanse artil- die SuidAfrikaners – nadat hulle
oewer van die Cuitorivier. De Vries leriewaarnemers kon ontglip nie, die Kubane en die Angolese oor-
se tong was egter net halfpad in sy ook nie op die sanderige dorpsplein tuigend by die Lombarivier ver-
kies. Want op die lang pad tot hier waar ons kamp opslaan nie. Aan slaan en na Cuito Cuanavale
het hy die sênoumaarnetvraag in die westekant van die dorp, op die teruggedryf het – ingesuig is in ’n
sy eie gemoed hardop bewoord: Sê pad vanaf die Kubaans/Angolese statiese oorlog eerder as die Blitz-
nou maar net die Suid Afrika- lewensaar wat die SuidAfrikaanse krieg wat hulle verkies het.
ners hét Cuito Cuanavale van die gemeganiseerde kolonne destyds Cuito Cuanavale, waar die Kubane
noorweste af aangeval – soos hy en in twee sou gesny het as De Vries inderhaas hul modernste wapentuig
ander bevelvoerders op die grond sy sin gekry het, verrys ’n nuwe en tienduisende soldate ontplooi
destyds voorgestel het eerder as om reusegebou oor die landskap. Dis het om die vuisvoos Angolese
die dorpie uit die ooste te benader die oorlogsmuseum van Stalinis-
(soos die topgeneraals vermoedelik tiese afmetings wat die Chinese weermag te red, het keer op keer
op aandrang van die politici besluit hier bou. Nadat De Vries by die die aanslag van die SuidAfrikaners
het)? Dié plan het tot gevolg gehad brug oor die Cuitorivier sy oproep weerstaan. “Ons het hulle bloed-
dat die SuidAfrikaners hul “koppe aan Geldenhuys gemaak het, was neus geslaan … maar ons was net
tevergeefs teen die aambeeld ge- hy oënskynlik gelate. Vredig. Maar te min om dit vol te hou.” Hy is
stamp het”, soos De Vries dit stel. tydens sy voorligtingsessie in in ’n stadium verbied om 61 Meg,
Loop ’n mens in die vervalle hoof- Menongue, ons laaste halte vóór die ystervuis wat hy help bou het,
straat van Cuito Cuanavale lyk die Cuito, was daar staal in sy oë toe verder in die geveg aan te wend
dorp allermins soos ’n aambeeld hy praat oor die opsie van ’n weste- omdat die jong dienspligtiges bloot
wat die hamerhoue van Suid Afri- like aanval. te uitgeput was. In hul plek is die
kaanse G5kanonkoeëls weerstaan jong gemeganiseerde infanterie-
het. Dis ’n stukkende dorp. Die Vir De Vries, wat ’n groot rol kompanies van 4 SAI in die stryd
geboue is gevlek met die dodelike gespeel het om die doktrine van
aknee van skrapnel. Bouvalle dien mobiele oorlogvoering met Ratel-
as gemeenskaplike toilette en die gevegsvoertuie (spoed, slaankrag
verroeste tenk van ’n ou militêre en konstante beweging) te vestig,
waterlorrie dien as ’n stort. was die westelike roete die kortpad
na die vyandelike hoofslagaar. Die
Kyk jy vanuit enige plek in die terrein was geskik vir die mobiele
dorp na die ooste kan jy duidelik oorlogvoering waarin 61 Meg ge-
die hoë terrein sien van waar die konfyt was. Die kans was daar, glo
Suid Afrikaanse kanonne dag ná hy, om die Kubaanse en Angolese
dag die Kubaanse en Angolese magte in en om Cuito te isoleer
verdedigingstelsels bestook het. en te vernietig. Maar toe De Vries
En jy ril. Want niks wat beweeg die westelike aanvalsplan aan die
generaals voorlê, het laasgenoem-

47

2010

gewerp om aan te hou aanval teen mynvelde gery. Op hierdie laaste
’n oormag “totdat die soldate so skof in Angola draai ons skerp
moeg was dat hulle op die grond suidsuidwes, al langs die blou aar
omgeval en geslaap het net waar van die Cubangorivier, wat ons
hulle was, geweer in die hand”. uiteindelik terug na die Namibiese
grens sal lei.
.” In Cuito, waar die Suid Afrika-
ners saans ongehinderd rondloop Maar eers stop ons by Savate, waar
en Angolese Cucabier drink in die 32 Bataljon, een van die top ope-
plaaslike kuierplekke, was hulle rasionele eenhede van die des-
tydse SuidAfrikaanse Weermag, sy
donkerste dag beleef het.

weer verras deur die vergewens- Angola se riviere voed die lewe, 32 Bn. het 150 soldate – swart en
gesindheid en gasvryheid van die maar is dikwels ook landmerke wit – verloor in gevegte tydens die
inwoners. En by die brug, waar van die dood. So was dit by die Bosoorlog. Vyftien van hulle (ses
sommige van die veterane in die samevloei van die Cuitoen die Cua- wit en nege swart soldate) het op
rivier swem omdat hulle kán, het navalerivier, waar die bloed van 21 Mei 1981 in ’n enkele, bloedige
Domingos Gonsalves, beampte van duisende verspil is bloot om die dag gesterf in die aanval op die An-
die MPLA administrasie van Cuito Kubaanse en Angolese magte op golese basis by Savate. Kyk jy na
Cuanavale, ’n kruis ter nagedagte- die westelike oewer van die rivier die klompie eenvoudige grashutte
nis van die gesneuweldes aan alle te kan vaspen. in die middel van nêrens gaan
kante van die veldslag ontvang met dit jou verstand te bowe waarom
die belofte om dit in die nuwe En só was dit by Savate op die mense juis hier geveg en gesterf
Cuitooorlogsmuseum te plaas. oewer van die Cubangorivier – die het. Die eenvoudige antwoord is
Want elke man tel … Elke man laaste bestemming op die reis van waarskynlik die Cubangorivier
aan SuidAfrikaanse, Namibiese, genesing en versoening van die self: Mens en dier het water nodig.
Angolese en Russiese kant wat groep SuidAfrikaanse veterane van Militêre basisse in Angola word
hier sy plig as soldaat gedoen het. die Bosoorlog. Op die lang pad dus waar moontlik naby water
“Ek sal die woord versprei oor jul na Cuito Cuanavale het ons dae gebou. Die bitter ironie van 32 Bn.
gebaar teenoor ons. Julle sal altyd lank ooswaarts deur die stukkende se bloedige dag by Savate is dat die
welkom wees hier,” het Gonsalves landskap van oorlogswrakke en operasie geen strategiese nut vir die
by die brug gesê. Daar is sekerlik SuidAfrikaners ingehou het nie. Dit
’n versoeningsles hierin vir ons eie is gedoen op versoek van Unita.
land, SuidAfrika, waar oudsoldate
van die Bosoorlog dikwels deur
die regering van die dag as skurke
uitgemaak word. ;

48

En dit was weens Unita se swak 2010 te kerf aan ’n stuk optelhout om vir
intelligensie dat die rela- iemand ’n aandenking te skep, sy
tief klein SuidAfrikaanse mag soening en ’n hand van vriendskap eie hartseer gedeel oor sy pa wat
hom vasgeloop het in honderde van die Suid Afrikaanse vete- gesterf het terwyl hy op ’n operasie
meer Angolese soldate as wat hy rane ontvang het. Cambuandi het in Angola was. En hier het Roland
verwag het. Dit was ’n oorwin- Camille Burger se kaart van die de Vries droogweg opgemerk: “Ek
ning, ja – maar die prys was baie operasie gevra, “want ek het nooit is nou gatvol om te huil.” Maar
hoog. Louis Bothma, 32veteraan geweet wat presies hier gebeur het net ure later was daar weer trane.
en skrywer (hy het nie by Savate nie. Ek wil die verhaal aan almal Tussen die bouvalle van 32 Bn. se
geveg nie), vertel: “Nadat hulle vertel”. Die slagveld van Savate ou Buffalo basis en die omgevalle
die basis vir Unita gevat het, het was daardie aand ook ons laaste wit kruise op die sowat 500 grafte
Unita dit net vir ’n kort tydjie be- staanplek in Angola. Hier het die van swart 32 Bn.soldate en hul
set voordat hulle weer padgegee SuidAfrikaners en die plaaslike familie. Hier is die laaste kruis van
het – so waarvoor was dit alles?” inwoners saam gewas en geswem die veterane se pelgrimstog gelaat.
Onder ’n boom het José Cam- in die pragtige Cubangorivier – of En by ons vertrek het ’n olifantbul
buandi, MPLA administreerder in ’n simboliese ritueel van gene- met waarskuwende lyftaal gewys
van Savate, die laaste eertydse sing. dié voormalige plek van oorlog
Angolese vyand geword wat op behoort nou weer aan die bos. Soos
hierdie reis ’n kruis van ver- Die volgende oggend het ons die dit hoort.
grens oorgesteek na Rundu en die
lang vinger van Namibië bekend ***
as die Caprivistrook. By Rundu het
die uiterlik rustige Jaap Steyn, wie
se groot hande altyd besig was om

Hoekom wou die generaals nie instem tot die westelike aanvalsplan nie?

Volgens De Vries: “Ek glo die generaals (lees: die politici) was bang die oorlog sou nog verder eskaleer as ons
wes gegaan en Cuito gevat het.” En hy onthou ook die slegte nuus wat gekom het terwyl hy in Rundu gereed
was om sy westelike aanvalsplan voor te lê: Die nuus van Koos Moorcroft en sy mederecces se bloedige dag
by Indungo – Ops Firewood, ver wes van Cuito. “Ek kon die misnoeë op die generaals se gesigte sien. Hulle
was bang vir groot verliese.” De Vries glo die gemoedere van die Suid Afrikaanse publiek het teen die oorlog in
Angola begin draai. Maar wat sou gebeur het as die Suid Afrikaners wel wes om gegaan en Cuito verower het?
En De Vries antwoord sy eie retoriese vraag: Baie meer bloed sou gevloei het. Die Kubane, waarvan daar teen
die einde van die Slag van Cuito Cuanavale sowat 40 000 in die suide van Angola was, met 400 moderne tenks
– meer as waaroor die hele SuidAfrikaanse leër beskik het – sou die oorlog oor die Angolese grens gevat het tot
diep in die destydse Suidwes Afrika.

Boonop het die Kubane in daardie stadium met hul moderne MiG 23 vegvliegtuie en gesofistikeerde lugafweer-
wapens nie net die Angolese lugruim oorheers nie, hulle kon met gemak die lugruim van Suidwes binnegaan.
Die SuidAfrikaners het geen doeltreffende teenvoeter in die vorm van lugafweermissiele gehad nie. Dit was op
die ou einde waarskynlik in die belang van ’n beter vrede dat die Suid Afrikaners nie uit die weste aangeval het

49

2010
nie. Maar daar sal nog baie geargumenteer word oor wat nou eintlik by Cuito gebeur het.
Die Kubane, die Angolese en die ANC propageer dit was hiér waar apartheid die finale nekslag toegedien is.
Só is nie net Namibië bevry nie, maar uiteindelik ook Suid Afrika. Die SuidAfrikaners wat op die slagveld was,
sien dit in ’n meer pragmatiese lig: ’n Groot Angolese regeringsmag, onder Russiese bevel, het in Cuito Cuana-
vale saamgetrek en van daar ’n suidwaartse offensief geloods om die Unita rebelle in hul vestings in Mavinga
en Jamba te verslaan. ’n Veel kleiner SuidAfrikaanse mag het hulle in hul spore gestuit en ná groot verliese
terug na Cuito laat vlug. En daar het die Angolese en hul Kubaanse reddingsmag gebly en nie weer probeer om
Unita se vestings aan te val nie.
Dít, en tyd wat op die slagveld gewen is vir vredesamesprekings, was die Suid Afrikaners se oorwinning. Die
hele storie. Of nie? De Vries was die eerste wat krediet gegee het aan die Kubaanse diktator Fidel Castro, wat
vanuit Havana bevel oorgeneem en Kuba se 50 Brigade beveel het om van die westekant van Cuito suidwaarts
te storm na die Namibiese grens. Die roete wat De Vries noordwaarts wou volg om Cuito se kwesbare buik
oop te kloof … “Dit was briljant van Castro,” het De Vries gesê. “Hy het ons magte oos van Cuito irrelevant
gemaak. Ons moes terugskarrel om die Namibiese grens te gaan verdedig.” Dit was die immer vurige Louis
Bothma, veteraan van 32 Bataljon en skrywer van Die buffel struikel, wat ná De Vries se voorligting in Me-
nongue uitgebars het: “Wat maak dit saak? Wes of oos, Swapo sou vandag steeds in Windhoek regeer het. Die
politici het vir ons gelieg … ons moes vorige generasies se bôggerops gaan regmaak.” Kort agter hom het De
Vries gestap, die staal nie meer in sy oë nie. “Ja. Miskien maak dit nie meer saak nie.”

Ondersteun asseblief die ondersteuners van die 61 MVV
Kindly support the supporters of 61 MVA

50