บทที่ นิร นิ าศภูเ ภู ขาทอง ๔
ความเป็น ป็ มา สุนสุทรภู่แภู่ ต่งต่เรื่อ รื่ งนิรนิาศภูเภูขาทองเมื่อ มื่ ปี ๒๓๗๓ หลังลัจากที่พ ที่ ระบาทสมเด็จ ด็ พระ พุทพุธเลิศลิหล้าล้นภาลัยลัเสด็จ ด็ สวรรคตไปแล้วล้ ๕ ปี (สวรรคตปี ๒๓๖๗) เพื่อ พื่ เล่าล่เรื่อ รื่ ง การเดินดิทางจากวัดวัราชบุรบุณะหรือรืวัดวัเลียลีบ ไปนมัสมัการพระ เจดีย์ดีภูย์เภูขาทองที่จั ที่ งจัหวัดวัพระนครศรีอรียุธยุยาหลังลัจากออกพรรษาแล้วล้ ลักษณะคำ ประพัน พั ธ์ นิรนิาศภูเภูขาทองแต่งต่ด้วด้ยกลอนนิรนิาศ มีคมีวามคล้าล้ยคลึงลึกับกักลอนสุภสุาพ แต่ เริ่มริ่ด้วด้ยวรรครับรัจบด้วด้ยวรรคส่งส่ลงท้าย ด้วด้ยคำ ว่าว่เอย มีคมีวามยาวเพียพีง ๘๙ คําคํกลอน เท่านั้นนั้ แต่มีต่คมีวามไพเราะและเรียรีบง่าง่ย ตามแบบฉบับบัของสุนสุทรภู่ ใช้ภช้าษาที่เ ที่ ข้าข้ใจ ง่าง่ย บรรยายความรู้สึรู้ กสึขณะเดียดีวกันกัก็เ ก็ ล่าล่ถึงถึสภาพของความเป็นมาของบ้าบ้น เมือมืงใน สมัยมันั้นนั้ นิรนิาศภูเภูขาทอง ๗๐
วรรณคดีประเภทนิรนิาศ นิรนิาศเป็นบทประพันพัธ์ที่ธ์แ ที่ ต่งต่เพื่อ พื่ รำ พันพัถึงถึการจากหรือรืการพลัดลัพรากจาก ผู้ เป็นที่รั ที่ กรั โดยมักมีการเดินดิทาง จึงจึมีลัมีกลัษณะเป็นการบันบัทึกทึการเดินดิทางและ กล่าล่วถึงถึสิ่งสิ่ที่พ ที่ บเห็น ห็ ไว้ด้ว้วด้ย นิรนิาศมักแต่งต่ด้วด้ยคำ ประพันพัธ์ปธ์ระเภทโคลงหรือรืกลอน ที่แ ที่ ต่งต่เป็นโคลงมี ตัวตัอย่าย่ง เช่นช่นิรนิาศหริภุริญภุชัยชันิรนิาศนรินริทร์ ที่แ ที่ ต่งต่เป็นกลอนมีตัมีวตัอย่าย่ง เช่นช่ นิรนิาศ เมืองแกลง นิรนิาศภูเภูขาทอง กลอนที่ใที่ ช้แช้ต่งต่นิรนิาศซึ่งซึ่เรียรีกกันกัว่าว่กลอน นิรนิาศ นิยนิมเริ่มริ่บทแรกด้วด้ย “วรรครับรั” และจบด้วด้ยคำ ว่าว่ “ เอย” ส่วส่น ความยาวบทกลอนไม่จําจํกัดกัจําจํนวน ตัวตัอย่าย่งเช่นช่ เดือดืนสิบสิเอ็ด อ็ เสร็จ ร็ ธุรธุะพระวสา รับรักฐินฐิภิญภิ โญโมทนา ชุลีชุลลีาลงเรือรืเหลือลือาลัยลั ............................... .................................... จงทราบความตามจริงริทุกสิ่งสิ่สิ้นสิ้อย่าย่นึกนึนินนิทาแกล้งล้แหนงไฉน นักนัเลงกลอนนอนเปล่าล่ก็เ ก็ ศร้าร้ใจ จึงจึร่ำ ไรเรื่อ รื่ งร้าร้งเล่นล่บ้าบ้งเอยฯ นิรนิาศภูเภูขาทอง ๗๑
เนื้อ นื้ หาของนิรนิาศภูเ ภู ขาทอง นิรนิาศภูเ ภู ขาทองเริ่มริ่ต้นต้เล่าล่การเดินดิ ทางทางเรือรืจากวัดวัพระราชบูร บู ณะ กรุง รุ เทพฯ จุด จุ หมายปลายทางคือคื เจดีย์ดีภู ย์ เ ภู ขาทอง พระนครศรียรีา สถานที่เ ที่ ดินดิทางผ่าผ่น คือคืพระบรม มหาราชวังวัวัดวั ประโคนปัก โรง เหล้าล้บางจาก บางพลู บางพลัดลั บางโพ บ้าบ้นญวน วัดวัเขมา ตลาด แก้วก้ตลาดขวัญวับางธรณีเณีกราะ เกร็ด ร็ บางพูด พู บ้าบ้นใหม่ นางเอ บางหลวง บ้าบ้นงิ้วงิ้เมื่อเข้าข้เขต พระนครศรีอรียุธ ยุ ยา ผ่าผ่นหน้าน้จวน เจ้าจ้เมือง วัดวัพระเมรุ แล้วล้จึงจึเดินดิ ทางถึงถึเจดีย์ดีภู ย์ เ ภู ขาทอง ส่วส่นขา กลับลักล่าล่วถึงถึวัดวัอรุณ รุ ราชวราราม เท่าท่นั้นนั้ระหว่าว่งการเดินดิทาง เมื่อ มื่ กวีพวีบเห็น ห็ สิ่งสิ่ใดน่าน่สนใจหรือรื สอดคล้อล้งกับกัความคิดคิที่ต้ ที่ อต้งการ เสนอก็จ ก็ ะน่าน่มากล่าล่วไว้ นิรนิาศภูเภูขาทอง ๗๒
ถึงถึโรงเหล้าล้เตากลั่นลั่ควันวัโขมง มีคัมีนคัโพงผูกผูสายไว้ปว้ลายเสา โอ้บอ้าปกรรมน้ำ นรกเจียจีวอกเรา ให้มัห้วมัเมาเหมือมืนหนึ่งนึ่บ้าเป็นน่าน่อาย ทำ บุญบวชกรวดน้ำ ขอสำ เร็จ ร็ พระสรรเพชญโพธิญธิาณประมาณหมาย ถึงถึสุรสุาพารอดไม่วม่อดวาย ไม่ใม่กล้กล้รายแกล้งล้เมินมิก็เ ก็ กินกิ ไป ไม่เม่มาเหล้าล้แล้วล้แต่เต่รายังยัเมารักรัสุดสุจะหักหัห้าห้มจิตจิคิดคิไฉน ถึงถึเมาเหล้าล้เช้าช้สายก็ห ก็ ายไป แต่เต่มาใจนี้ปนี้ ระจำ ทุกทุค่ำ คืนคื บทอาขยาน นิรนิาศภูเภูขาทอง ๗๓ นิรนิาศภูเภูขาทอง (สุนทรภู่)ภู่
มาถึงถึบางธรณีทณีวีโวีศก ยามวิโวิยคยากใจให้สห้ะอื้น อื้ โอ้สุอ้ธสุาหนาแน่นน่เป็นแผ่นผ่พื้น พื้ ถึงถึสี่ห สี่ มื่น มื่ สองแสนทั้งทั้แดนไตร เมื่อ มื่ เคราะห์ร้ห์าร้ยกายเราก็เ ก็ ท่าท่นี้ ไม่มีม่ที่มีพ ที่ สุธสุาจะอาศัยศั ล้วล้นหนามเหน็บ น็ เจ็บ จ็ แสบคับคัแคบใจ เหมือมืนนกไร้รัร้งรัเร่อร่ยู่เยู่ อกา ถึงถึเกร็ด ร็ ย่าย่นบ้านมอญแต่ก่ต่อก่นเก่าก่ผู้หผู้ ญิงญิเกล้าล้มวยงามตามภาษา เดี๋ย ดี๋ วนี้ม นี้ อญถอนไรจุกจุเหมือมืนตุ๊กตุ๊ ตา ทั้งทั้ผัดผัหน้าน้จับจัเขม่าม่เหมือมืนชาวไทย โอ้สอ้ามัญมัผันผัแปรไม่แม่ท้เท้ที่ย ที่ ง เหมือมืนอย่าย่งเยี่ย ยี่ งชายหญิงญิทิ้งทิ้วิสัวิยสั นี่ห นี่ รือรืจิตจิคิดคิหมายมีหมีลายใจ ที่จิ ที่ ตจิใครจะเป็นหนึ่งนึ่อย่าย่พึงพึคิดคิ ถึงถึบางพูดพูพูดพูดีเดีป็นศรีศัรีกศัดิ์ มีคมีนรักรัรสถ้อถ้ยอร่อร่ยจิตจิ แม้พูม้ดพูช่วช่ยตัวตัตายทำ ลายมิตมิร จะชอบผิดผิในมนุษนุย์เย์พราะพูดพูจา บทอาขยาน นิรนิาศภูเภูขาทอง ๗๔ นิรนิาศภูเภูขาทอง (สุนทรภู่)ภู่
คำ อธิบธิายคำ ศัพท์เพิ่มพิ่เติม นิรนิาศภูเภูขาทอง ๗๕
คุณ คุ ค่าด้านวรรณศิลป์ ๑. มีสัมีมสัผัสผันอก คือคืค่าค่สุดท้าท้ยในวรรคสดับดัและวรรครองส่งส่สัมสัผัสผักับกัคำ ที่ ๓ ใน วรรครับรัและวรรคส่งส่เสมอ ส่วส่นสัมสัผัสผัใน จะมีปมีรากฏภายในวรรคทุกทุวรรค ทั้งทั้สัมสัผัสผัสระและสัมสัผัสผั อักอัษร ทำ ให้กห้ลอนมีคมีวามไพเราะยิ่งยิ่ขึ้นขึ้เช่นช่ ดูน้ำดูน้ำวิ่งวิ่กลิ้งลิ้เชี่ย ชี่ วเป็นเกลียวกรอก กลับกระฉอกฉาดฉัดฉัฉวัดวัเฉวียวีน บ้าบ้งพลุ่งพลุ่งวิ่งวิ่วนเหมือมืนกงเกวียวีน ดูเดูปลี่ยนเปลี่ยนคว้าว้งคว้าว้งเป็นหว่าว่งวน สัมสัผัสผัในวรรค เช่นช่วิ่งวิ่กลิ้งลิ้ , เชี่ย ชี่ ว-เกลียลีว, ฉอก-ฉาด-ฉัดฉั-ฉวัดวัเฉวียวีน นิรนิาศภูเภูขาทอง ๗๖ ๒. ................................................................................................. ...................................................................................................... ...................................................................................................... ..................................................................................................... .....................................................................................................
คุณ คุ ค่าด้านเนื้อ นื้ หา ๑. เกี่ย กี่ วกับกัคติชติาวบ้าบ้น การเชื่อ ชื่ เรื่อ รื่ งเกี่ย กี่ วกับกัพระธาตุ คนที่มี ที่ บุมีญบุ วาสนา เท่าท่นั้นนั้ที่จ ที่ ะได้คด้รอบครองพระธาตุ เช่นช่ พอกราบพระปะตอกประทุมทุชาติ พบพระธาตุสตุถิตถิในเกสร สมถวิลวิยินยิดีชุดีลีชุกลีร ประคองซ้อซ้นเชิญชิองค์ลค์งนาวา กับกัหนูพันูดพั มัสการสําสํเร็จ ร็ แล้วล้ ใส่ขส่วดแก้วก้วางไว้ใว้กล้เล้กศา มานอนกรุงรุรุ่งรุ่ ขึ้นขึ้จะบูชบูา ไปปะตาตันตัอกยิ่งยิ่ตกใจ แสนเสียสีดายหมายจะชมบรมธาตุ ใจจะขาดคิดคิมาน้ำ ตาไหล โอ้บุอ้ญบุน้อน้ยลอยลับลัครรไลไกล เสียสีน้ำ ใจเจียจีนจะดิ้นดิ้สิ้นสิ้ชีวัชีนวั นิรนิาศภูเภูขาทอง ๗๗ ๒. ................................................................................ ..................................................................................... ..................................................................................... .....................................................................................
ชวนคิดพินิพิจนิคุณ คุ ค่า นิรนิาศภูเภูขาทอง ๗๘ วิเวิคราะห์เห์นื้อ นื้ หา ๑. อภิปภิรายระบุข้ บุ อข้คิดคิคำ สอนที่ปที่ รากฏในเรื่อ รื่ ง เช่นช่การพูด พู การคบ คน ความรัก รั โทษของสุร สุ า ฯ ....................................................................................... ....................................................................................... ....................................................................................... ....................................................................................... พิจพิาราณาบทประพันพัธ์ ๑. คำ ประพัน พั ธ์ต่ ธ์ อต่ ไปนี้ในี้ ช้ถ้ช้อถ้ยคำ สื่อ สื่ อารมณ์ ความรู้สึรู้ กสึและแสดง ให้เห้ห็น ห็ ภาพอย่าย่งไร ไม่เม่มาเหล้าล้แล้วล้แต่เต่รายัง ยั เมารัก รั สุด สุ จะหัก หั ห้าห้มจิตจิคิดคิไฉน ถึงถึเมาเหล้าล้เช้าช้สายก็ห ก็ ายไป แต่เต่มาใจนี้ปนี้ ระจำ ทุก ทุ ค่ำ คืนคื ....................................................................................... ....................................................................................... ....................................................................................... .......................................................................................
มาถึงถึบางธรณีทวีโวีศก ยามวิโวิยคยากใจให้สห้ะอื้น อื้ โอ้สุอ้ธสุาหนาแน่นน่เป็นแผ่นผ่พื้น พื้ ถึงถึสี่ห สี่ มื่น มื่ สองแสนทั้งทั้แดนไตร เมื่อ มื่ เคราะห์ร้ ห์ าร้ยกายเราก็เ ก็ ท่าท่นี้ ไม่มีม่ที่มีพ ที่ สุธสุาจะอาศัยศั ล้วล้นหนามเหน็บ น็ เจ็บ จ็ แสบคับคัแคบใจ เหมือมืนนกไร้รัร้งรัเร่อร่ยู่เยู่ อกา นิรนิาศภูเภูขาทอง สุนทรภู่