ชวนคิดพินิ พิ นิ จคุณ คุ ค่า วิเคราะห์เ ห์ นื้อหา ๑.นักนัเรีย รี นได้ข้อ ข้ คิดอะไรบ้า บ้ งจากคำ สอนในอิศรญาณภาษิตต่อไปนี้ และจะสามารถนำ ข้อ ข้ คิดที่ได้ไปใช้ปช้ ระโยชน์ไน์ ด้อย่าย่งไร ๑.๑ ชายข้า ข้ วเปลือกหญิงญิข้า ข้ วสารโบราณว่า น้ำ พึ่ง พึ่ เรือ รื เสือ สื พึ่ง พึ่ป่าป่อัชฌาสัยสั ๑.๒ อย่าย่นอนเปล่าเอากระจกยกออกมา ส่อส่งดูหดูน้า น้ เสีย สี ทีหนึ่ง นึ่ แล้วจึงนอน ๑.๓ เอาหลังตากแดดเป็น ป็ นิจนิคิดคำ นวณ รู้ถี่ รู้ถี่ถ้วนจึงสบายเมื่อ มื่ปลายมือ มื ๒.ให้นั ห้ กนัเรีย รี นอ่านอิศรญาณภาษิตที่กำ หนดให้ถ ห้ อดคำ ประพันพัธ์แ ธ์ ละยก สำ นวนสุภสุาษิตที่สอดคล้อง ๒.๑ ค่อยดำ เนินนิตามไต่ผู้ไผู้ปหน้า น้ ใจความว่าผู้มีผู้ คุ มี ณคุอย่าย่หุนหุหวน เอาหลังตากแดดเป็น ป็ นิจนิคิดคำ นวณ รู้ถี่ รู้ถี่ถ้วนจึงสบายเมื่อ มื่ปลายมือ มื ...................................................................................................................... ...................................................................................................................... ...................................................................................................................... ๒.๒ อันเสาหินหิแปดศอกตอกเป็น ป็ หลัก ไปมาผลักบ่อบ่ยเข้า ข้ สายังยัไหว จงฟังฟัหูไหูว้หูคหูอยดูไดูป เชื่อ ชื่ น้ำ ใจดีกว่าอย่าย่เชื่อ ชื่ ยุ ...................................................................................................................... ...................................................................................................................... ...................................................................................................................... อิศรญาณภาษิต ๔๗
พิจพิารณาภาษาคำ ประพันพัธ์ ๑.ยกตัวอย่าย่งกลุ่มลุ่คำ หรือ รืประโยคที่ปรากฏในคำ สอนอิศรญาณภาษิตที่ สะท้อนวิถีชีวิ ชีวิตของคนในสังสัคมไทยในอดีตและปัจปัจุบันบัว่ามีค มี วามเหมือ มื น หรือ รื แตกต่างกันอย่าย่งไร ให้เ ห้ หตุผตุลประกอบ ................................................................................................................ ................................................................................................................ ................................................................................................................ ................................................................................................................ ................................................................................................................ ๒.ยกตัวอย่าย่งบทประพันพัธ์ใธ์ นอิศรญาณภาษิตที่มีก มี ารใช้คำ ช้ คำสำ นวนที่ลึกซึ้ง ซึ้ กินใจ กระทบใจผู้อ่ผู้ อ่าน พร้อ ร้ มให้เ ห้ หตุผตุลประกอบ ................................................................................................................ ................................................................................................................ ................................................................................................................ ................................................................................................................ ................................................................................................................ อิศรญาณภาษิต ๔๘
บทที่ ๕ นิทานคำ กลอนเรื่อ รื่ งพระอภัยมณี ตอนพระอภัยมณีหนีนางผีเสื้อสมุทร บทที่ ๕ นิทานคำ กลอนเรื่อ รื่ งพระอภัยมณี ตอนพระอภัยมณีหนีนางผีเสื้อสมุทร
ความรักเป็นเรื่องดีงามที่ชักนำ ให้คน ๒ คน มาใช้ชีวิตคู่ร่วมกัน แต่ถ้าเป็นความรักที่มิได้เกิด จากความสมัครใจของทั้งสองฝ่ายก็ยากที่จะครองชีวิตคู่ร่วมกันได้อย่างปกติสุขหรืออย่างยาวนาน ความคิดดังกล่าวสะท้อนให้เห็นอย่างชัดเจนในชีวิตคู่ของพระอภัยมณีกับนางผีเสื้อสมุทร ในนิทาน คำ กลอนเรื่องพระอภัยมณี ซึ่งเป็นผลงานเริื่องเอกของสุนทรภู่ นอกจากนี้ในกรณีที่แม่ให้กำ เนิดลุก แล้วมิได้สนใจเลี้ยงดู ความผูกพันระหว่างเเม่กับลูกก็จะมีน้อย เช่นความสัมพันธ์ระหว่างนางผีเสื้อ สมุทรกับสินสมุทร นิทานคำ กลอนเรื่องพระอภัยมณี ตอนพระอภัยมณีหนีนางผีเสื้อสมุทร ๕๐
พระอภัยมณีอยู่กินกับนางผีเสื้อสมุทรมาแปดปีมีบุตรด้วยกันชื่อ สินสมุทร หน้าตา เหมือนบิดาแต่ดวงตามีสีแดงและมีพละกำ ลังเหมือนนางผีเสื้อสมุทร พระอภัยมณีรักบุตรชาย มาก นอกจากจะอบรมบ่มนิสัยแล้วยังสอนวิชาต่าง ๆ ให้ทั้งเป่าปี่และเพลงอาวุธ วันหนึ่งนาง ผีเสื้อสมุทรออกไปหาอาหารนอกถ้ำ ฝ่ายสินสมุทรเมื่อเห็นบิดาหลับและมารดาก็ไม่อยู่จึงเล่น อะไรไปเรื่อยเปื่อย กระทั่งไปปีนหินที่ปิดปากถ้ำ เล่นและลองผลักดู ผลปรากฏว่าถ้ำ ถูกเปิด ออก สินสมุทรจึงออกไปเที่ยวเล่นแล้วพบกับนางเงือก เมื่อเห็นว่าประหลาดดีจึงใช้กำ ลังจับ กลับมาที่ถ้ำ ให้บิดาดู ด้านพระอภัยมณีเมื่อรู้ว่าสินสมุทรมีพละกำ ลังถึงขนาดเปิดถ้ำ ได้ก็เกิด ความกังวลว่านางผีเสื้อสมุทรจะรู้ ตอนนั้นสินสมุทรก็ได้รู้ความจริงว่าแม่ของตนเป็นยักษ์ ฝ่าย นางเงือกที่ฟังและพูดภาษามนุษย์ได้ก็ร้องขอชีวิตกับสองพ่อลูกให้ไว้ชีวิตตน แล้วจะยอมทำ ตามทุกอย่างที่ต้องการ พระอภัยมณีจึงขอให้นางเงือกพาตนกับลูกหนีไปจากนางยักษ์ นาง เงือกตอบตกลงที่จะพาหนีไปยังเกาะแก้วพิสดารซึ่งมีฤๅษีที่มีเวทมนตร์มาก อยู่ตนหนึ่ง ด้านผีเสื้อสมุทรหลังจากที่กลับมาก็ฝันร้ายว่ามีเทวดาเหาะมาที่เกาะแล้วเอาค้อนทุบถ้ำ พร้อม ทั้งควักลูกตานางไป เมื่อตื่นขึ้นมาพระอภัยมณีก็ออกอุบายให้นางไปอยู่ผู้เดียวที่ตีนเขา แล้ว อดข้าวอดปลาให้ครบสามวัน นางผีเสื้อสมุทรก็เชื่อแล้วทำ ตาม เมื่อนางไป พระอภัยมณีกับสิน สมุทรก็หนีออกไปจากเกาะตามความช่วยเหลือจากนางเงือก และเมื่อนางผีเสื้อสมุทรกลับมา ที่ถ้ำ และไม่พบสามีกับลูกก็โกรธและออกตามหา และตามมติด ๆ จนในที่สุดก็ได้พระฤๅษีช่วย ไว้ นิทานคำ กลอนเรื่องพระอภัยมณี ตอนพระอภัยมณีหนีนางผีเสื้อสมุทร ๕๑
พระโฉมยงค์องค์อภัยมณีนาถ เพลินประพาสพิศดูหมู่มัจฉา เหล่าฉลามล้วนฉลามตามวันมา ค่อยเคลื่อนคลาคล้ายคล้ายในสายชล ฉนากอยู่คู่ฉนากไม่จากคู่ ขึ้นฟ่องฟูพ่นฟองละอองฝน ฝูงพิมพาพาฝูงเข้าแฝงวน บ้างผุดพ่นฟองน้ำ บ้างดำ จร กระโห้เรียงเคียงกระโห้ขึ้นโบกหาง ลอยสล้างกลางกระแสแลสลอน มังกรเกี่ยวเลี้ยวลอดกอดมังกร ประชุมซ่อนแฝงแฝงชลขึ้นวนเวียน ฝูงม้าน้ำ ทำ ท่าเหมือนม้าเม่น ขึ้นลอยเล่นเลี้ยวลัดฉวัดเฉวียน ตะเพียนทองท่องน้ำ นำ ตะเพียน ดาษเดียรดูเพลินจนเกินมา เห็นละเมาะเกาะเขาเขียวชอุ่ม โขดตะคุ่มเคียงเคียงเรียงรุกขา จะเหลียวซ้ายสายสมุทรสุดสายตา จะแลขวาควันคลุ้มกลุ้มโพยม จะเหลียวดูสุริย์แสงเข้าแฝงเมฆ ให้วิเวกหวาดองค์พระทรงโฉม ฟังสำ เนียงเสียงคลื่นดังครื้นโครม ยิ่งทุกข์โทมนัสในนฤทัยทวี พอเย็นย่ำ ค่ำ พลบลงโพล้เพล้ ท้องทะเลมืดมัวทั่ววิถี พระห้ามเงือกสองราด้วยปราณี ประเดี๋ยวนี้ลมกล้าสลาตัน เห็นละเมาะเกาะใหญ่ที่ไหนกว้าง หยุดเสียบ้างให้สบายจึงผายผัน เราหนีนางมาได้ก็ไกลครัน ต่อกลางวันจึงค่อยไปให้สำ ราญ ฯ นิทานคำ กลอนเรื่องพระอภัยมณี ตอนพระอภัยมณีหนีนางผีเสื้อสมุทร ๕๒
๑. การลงไหลในรูปภายนอกไม่ใช่เรื่องดี เพราะเมื่อเวลาเปลี่ยนไปร่างกายย่อมเปลี่ยนตาม ไม่เที่ยง แท้ การที่นางยักษ์หลงในรูปโฉมพระอภัยมณีไม่ใช่เรื่องดี หากนิสัยแท้จริงไม่ดีดั่งรูปภายนอกก็จะผิด หวังและเกิดความทุกข์ตามมา ดังนั้นการเลือกคบคนไม่ควรดูแค่ภายนอกเพียงอย่างเดียว ๒. การพึ่งพาช่วยเหลือกันเป็นสิ่งที่ดี เช่น การที่เงือกพ่อแม่ลูกช่่วยเหลือพระอภัยมณีกับสินสมุทร ๓. ความรักเหมือนดาบสองคม ที่อาจทำ ลายล้างหรือทำ ให้มีความสุขก็ได้ เช่นความรักของนางยักษ์ ที่เกิดจากความหลง เป็นรักที่ต้องการครอบครองไม่ใช่การเสียงสละ และแสดงให้เห็นว่ารักไม่เป็นไป ตามการก็อาจแปรเปลี่ยนเป็นความแค้นได้ นิทานคำ กลอนเรื่องพระอภัยมณี ตอนพระอภัยมณีหนีนางผีเสื้อสมุทร ๕๓
๑. แนวคิดความรัก อันเป็นสิ่งสวยงาม หากความรักมิได้เกิดจากความสมัครใจของทั้งสองฝ่าย ก็ ยากที่จะอยู่ร่วมกันได้อย่างปกติสุข ๒. คติธรรมในเรื่องความเสียสละ จะเห็นได้ว่าตัวละครในเรื่องได้แสดงน้ำ ใจต่อกันได้อย่างน่า ประทับใจ ตอนที่พระอภัยมณียอมเสียสละชีวิตตน เพื่อให้เงือกและสินสมุทรรอดไปได้ ๓. สะท้อนให้เห็นความสำ คัญขอองสติปัญญา จะเห็นได้จากตัวละครในเรื่อง ต่างคิดไตร่ตรอง อย่่างรอบคอบและมีเหตุผล ทำ ให้ผู้อ่านเข้าใจถึงการกระทำ ของตัวละครเป็นอย่างดี และการ ดำ เนินเรื่องราบรื่นน่าประทับใจ ๔. แสดงให้เห็นคุณธรรมเมตตา เช่นตอนที่พระฤาษีแห่งเกาะแก้วพิศดารให้ความช่วยเหลือผู้ที่ตก ทุกข์ได้ยาก ๕. ความเชื่อเรื่องความฝัน จะเห็นได้ว่าความฝันนั้นอาจบ่งบอกสิ่งที่กำ ลังจะเกิดขึ้นได้ ๖. ความเชื่อเรื่องกฎแห่งกรรม เป็นสิ่งที่รู้อยู่แก่ใจทุกคนดีว่ากระทำ สิ่งอันใด ย่อมได้สิ่งนั้นเป็นผล ตอบแทน ๗. ความเชื่อเรื่องกตัญญูกตเวที จะเห็นได้ว่าพ่อเงือกกล่าวสำ นึกคุณที่พระอภัยมณีสั่งให้สินสมุทร ปล่อยพ่อเงือก โดยไม่ให้ต้องทรมานที่ถูกสินสมุทรจับตัวลากเล่น ๘. สะท้อนวิถีของคนไทยในการดำ เนินชีวิต และสภาพของสังคมไทย เช่น การให้ความเคารพ ผู้ใหญ่ การให้ความช่วยเหลือกัน เรื่องเวทมนต์คาถา ทั้งนี้ยังสะท้อนให้เห็นถึงความเป็นอยู่ของ คนไทยในการเลี้ยงดูเด็ก นิทานคำ กลอนเรื่องพระอภัยมณี ตอนพระอภัยมณีหนีนางผีเสื้อสมุทร ๕๔
๑. การใช้อุปมา คือการเปรียบเทียบสิ่งหนึ่งกับอีกสิ่งหนึ่ง ไม่คลาดเคลื่อนเหมือนองค์พระทรงเดช แต่ดวงเนตรแดงดูดังสุริย์ฉาย ทรงกำ ลังดังพระยาคชาพลาย มีเขี้ยวคล้ายชนนีมีศักดา ๒. การใช้อุปลักษณ์ การเปรียบสิ่งหนึ่งเป็นอีกสิ่งหนึ่ง อันเทวัญนั้นคือมัจจุราช จะหมายมาดเอาชีวิตริษยา ๓. การใช้คำ เชิงถาม ศิลานี้ที่มนุษย์จะเปิดนั้น สักหมื่นพันก็ไม่อาจจะหวาดไหว ยักขินีผีสางหรืออย่างไร มาพาไปไม่เกรงข่มเหงกู ๔. ปฏิพากย์ คือ การใช้ถ้อยคำ ที่มีความหมายตรงกันข้ามหรือขัดแย้งกันแต่มีการกล่าวมา อย่างกลมกลืนกัน หนักหรือเบาเยาว์อยู่ไม่รู้จัก เข้าลองผลักด้วยกำ ลังก็พังผาง เห็นหาดทรายพรายงามเป็นเงินราง ทะเลกว้างข้างขวาล้วนป่าดง ๕. อติพจน์ คือการกล่าวเกินจริง ในเชิงมากเกินจริงและน้อยเกินจริง ถึงประตูคูหาเห็นเปิดอยู่ เอ๊ะอกกูเกิดเข็ญเป็นไฉน เข้าในห้องมองเขม้นไม่เห็นใคร ยิ่งตกใจเพียงจะดิ้นสิ้นชีวี ๖. บุคคลาธิษฐาน คือ สมมติให้สิ่งไม่มีชีวิต ให้มีชีวิตมีความคิดเหมือนมนุษย์ จะเหลียวดูสุริย์แสงเข้าแฝงเมฆ ให้วิเวกหวาดองค์พระทรงโฉม ฟังสำ เนียงเสียงคลื่นดังครื้นโครม ยิ่งทุกข์โทมนัสในนฤทัยทวี ๗. นามนัย คือ การใช้คำ หรือวลีซึ่งบ่งบอกลักษณะหรือคุณสมบัติของสิ่งใดสิ่งหนึ่งแทนอีกสิ่งหนึ่ง แต่โยคีมีมนต์อยู่ตนหนึ่ง อายุถึงพันเศษถือเพทไสย อยู่เกาะแก้วพิสดารสำ ราญใจ กินลูกไม้เผือกมันพรรณผลา นิทานคำ กลอนเรื่องพระอภัยมณี ตอนพระอภัยมณีหนีนางผีเสื้อสมุทร ๕๕
๑. เสาวรจนีย์ เป็นบทชมโฉมหรือความงาม พบในตอนที่พระอภัยชมความงามของนางเงือก พงศ์กษัตริย์ทัศนานางเงือกน้อย ดูแช่มช้อยโฉมเฉลาทั้งเผ้าผม ประไพพักตรลักษณ์ล้ำ ล้วนขำ คม ทั้งเนื้อนมนวลเปล่งออกเต่งทรวง ขนงเนตรเกศกรอ่อนสอาด ดังสุรางค์นางนาฎในวังหลวง พระเพลินพิศคิดหมายเสียดายดวง แล้วหนักหน่วงนึกที่จะหนีไป ๒. พิโรธวาทัง เป็นบทโกรธ บทตัดพ้อต่อว่าไม่พอใจ ประชดประชัน นางผีเสื้อเหลือโกรธพิโรธร้อง มาตั่งซ่องศีลาจะมีอยู่ที่ไหน ช่างเฉโกโยคีหนีเขาใช้ ไม่อยู่ในศีลสัตย์มาตัดรอน เขาว่ากันผัวเมียกับแม่ลูก ยื่นจมูกเข้ามาบ้างช่วยสั่งสอน แม้นคบคู่กูไว้มิให้นอน จะรานรอญรบเร้าเฝ้าตอแย ๓. สัลปังคพิสัย เป็นบทโศกเศร้า คร่ำ ครวญ พบในตอนที่นางผีเสื้อสมุทรคร่ำ ครวญถึงพระอภัยมณีผู้ เป็นสามีที่ได้หนีนางไป เสียแรงรักหนักหนาอุตส่าห์ถนอม สู้อดออมสารพัดไม่ขัดขืน ช่างกระไรใจจืดไม่ยืดยืน นางสะอื้นอ้าปากจนรากเรอ นิทานคำ กลอนเรื่องพระอภัยมณี ตอนพระอภัยมณีหนีนางผีเสื้อสมุทร ๕๖
นิทานคำ กลอนเรื่องพระอภัยมณี ตอนพระอภัยมณีหนีนางผีเสื้อสมุทร ๕๗
๑.อธิบายลักษณะเฉพาะของตัวละครที่นักเรียนสนใจมากที่สุด ยกตัวอย่างและวาดภาพประกอบ ๒.วิเคราะห์พฤติกรรมของตัวละครที่น่าเห็นใจมากที่สุด พร้อมให้เหตุผล ๓.นางผีเสื้อสมุทรควรปฏิบัติตนอย่างไรจึงจะเป็นที่รักของลูกและสามี นักเรียนคิดว่าควรมีหลักการ ครองเรือนอย่างไรจึงจะทำ ให้ชีวิตคู่ยืนยาว ๔.ถ้านักเรียนเป็นพระอภัยมณี นักเรียนจะหนีนางผีเสื้อสมุทรหรือไม่ เพราะเหตุใด ๕.หาข้อดีของนางผีเสื้อสมุทรที่เกี่ยวข้องกับพระอภัยมณีและสินสมุทร นิทานคำ กลอนเรื่องพระอภัยมณี ตอนพระอภัยมณีหนีนางผีเสื้อสมุทร ๕๘
นายสุว สุ รรณ เส็ง ส็ นา นางสาวชมภูนุ ภู นุ ช ภาสดา นางสาวเฟื่อ ฟื่ งลดา ชาวนา นางสาววรรณนิภา นามทอง นางสาวนิธิสา แสนกล้า ผู้จัผู้ จั ดทำ