ระบบแลกเปลี่ยนก๊าซ

อวัยวะที่เกี่ยวกับกลไกการหายใจ

Sternum Sternum Sternum
กระดูกอก Ribs Ribs

Ribs Diaphragm Intercostal
กระดูกซี่โครง muscles

Diaphragm
กระบังลม

Intercostal muscles
กล้ามเนื้อที่ยึดระหว่างซี่โครง

กล้ามเนื้อที่ทําหน้าที่ช่วยในการหายใจ

Intercostal muscles
กล้ามเนื้อยึดซี่โครง

external intercostal muscle
กล้ามเนื้อยึดซี่โครงแถบนอก

internal intercostal muscle
กล้ามเนื้อยึดซี่โครงแถบใน

หายใจเข้า หายใจออก หายใจเข้า

กล้ามเนื้อยึดซี่โครงแถบนอกหดตัว
กล้ามเนื้อยึดซี่โครงแถบในคลายตัว

กระดูกซี่โครงยกสูงขึ้น
กระบังลมเลื่อนต่ำลง
ความดันอากาศในปอดลดลง

หายใจออก

กล้ามเนื้อยึดซี่โครงแถบนอกคลายตัว
กล้ามเนื้อยึดซี่โครงแถบในหดตัว
กระดูกซี่โครงลดต่ำลงขึ้น
กระบังลมโค้งขึ้น
ความดันอากาศในปอดเพิ่มขึ้น

วัดปริมาตรอากาศขณะหายใจเข้า-ออก
ด้วยเครื่องสไปโรมิเตอร์ (Spirometer)

การหายใจถูกควบคุมโดยระบบประสาทอตโนวัติ อยู่นอกอำนาจจิตใจ
ศูนย์ควบคุมอยู่ที่สมองส่วนพอนส์ ( Pons) และเมดัลลาออบลองกาตา (medulla oblongata)

Pons

Pons Medulla
Medulla oblongata oblongata

การหายใจถูกควบคุมโดยระบบประสาทอตโนวัติ อยู่นอกอำนาจจิตใจ

medullar respiratory center
ศูนย์กลางการหายใจทั้งสองมีเซลล์ประสาท 2 ประเภท คือ
dorsal respiratory group (DRG) กระตุ้นการหายใจเข้า และ
ventral respiratory group (VRG) กระตุ้นการหายใจออก

pons respiratory center
อัพนูเอสติดเซ็นเตอร์ (apneustic center)
เกี่ยวกับการหายใจเข้า มีการกระตุ้นด้วยไฟฟ้าจะเกิด
ภาวะการหายใจเข้าตลอดเวลา "apneusis"
พนูโมเท็กซิกเซ็นเตอร์ (pneumotaxic center)
คุมไม่ให้มีการหายใจให้อากาศเข้าที่ปอดมากเกินไป

การควบคุมการหายใจภายใต้อำนาจจิตใจ
โดยสมองส่วนหน้า (Cerebrum) บริเวณเซรรีบรัลคอร์เทกซ์ (Cerebral Cortex) และไฮโปทาลามัส (hypothalamus)

ควบคุม บังคับ หรือปรับการหายใจให้เหมาะสมกับพฤติกรรมต่างๆของร่างกาย เช่น การพูด การร้องเพลง
การเล่นเครื่องดนตรี ประเภทเป่า การว่ายน้ำ การดำน้ำ หรือการกลั้นหายใจ

Cerebral Cortex
hypothalamus

hypothalamus

ทำกิจกรรม CO2 เกิดขึ้น CO2 รวมตัวกับน้ำ จะทำให้เกิดกรดคาร์บอกนิก
ซึ่งสามารถแตกตัวให้ H+ ได้

O2 ในเลือดน้อย ยับยั้ง มี H+ สะสมในเลือด
ขับ CO2 ออกจากปอด

อัตราการหายใจเพิ่มขึ้น เลือดเป็นกรด
กล้ามเนื้อกะบังลมและ ซี่โครงทำงานมากขึ้น กระตุ้นศูนย์การควบคุมการหายใจที่สมอง

Uvula

การไอ 1) ทางเดินหายใจถูกกระตุ้น เกิดกระแสประสาทผ่าน vagus nerve ไป medulla
(Cough reflex) 2) หายใจเอาอากาศเข้า epiglottis , vocal cord ปิด
3) กล้ามเนื้อท้องหดตัว เกิดแรงผลักต้านกับกระบังลม กล้ามเนื้อหายใจออกหดตัว เกิดแรงดัน
4) epiglottis , vocal cord เปิด ทำให้อากาศพุ่งออกมาทางปาก พาเอาสิ่งแปลกปลอมออกมา

การจาม 1) สิ่งระคางเคืองกระตุ้นในโพรงจมูก ส่งกระแสประสาทผ่าน Cranial nerve ไป medulla
(Sneeze reflex) 2) อากาศเข้า epiglottis , vocal cord ปิด
3) กล้ามเนื้อท้องหดตัว เกิดแรงดัน epiglottis , vocal cord เปิด
4) uvula ถูกกด อากาศผ่านออกทางจมูก ขจัดสิ่งแปลกปลอมทางจมูก

Pulmonary Defense Mechanism Physical mechanism
Physical mechanism
Detoxification mechanism 1. ระบบการกรอง (Filtration system) : สารติดที่ผิวทางเดินหายใจ
a. Impaction : ดักสาร ช่วงโพรงจมูก และ nasopharynx
b. Sedimentation : ช่วงหลอดลม สารตกลงบนหลอดลม
mucociliary clearance มากำจัด
c. Diffusion : สารเล็ก จะตกลงในถุงลม หรือเคลื่อนที่พร้อมแก๊ส

2. Mucosal adherence and bacterial interference : ปากและลำคอ
มีแบคทีเรีย normal flora

3. Airway reflex : กลไกอัตโนมัติของร่างกาย (จาม Epiglottis ป้องกัน
สำลัก ไอ)

4. Mucociliary clearance : เมือกรวมกับสิ่งแปลกปลอม เซลล์บุผิวทาง
เดินหายใจที่มีขนพัดเมือกออกมา

Detoxification mechanism

1. Enzyme and nonspecific soluble factors : สิ่งคัดหลั่ง
ในทางเดินหายใจ (น้ำมูก น้ำลาย alveolar surfactant)

2. Phagocytosis : ในถุงลม alveolar macrophage จับเชื้อโรค
3. Humoral mediated immunity (HMI) : Secretory IgA ,

Serum Immunoglobulin
4. Cellular mediated immunity (CMI) : T lymphocyte เป็น

กลไกต่อต้านเชื้อโรคที่อยู่ในเซลล์

โรคถุงลมโป่งพอง (Emphysema)

อาการ
ผนังของถุงลมถูกทำลายทะลุถึงกัน พื้นที่ผิวในการแลกเปลี่ยน
แก๊สลดลง ทำให้หายใจถี่ เหนื่อยหอบ หัวใจทำงานหนัก

สาเหตุ
เกิดจากการสูดควันพิษ สะสมอยู่ในเซลล์ สร้างเอนไซม์
ทำลายถุงลมและหลอดลม เกิดเป็นถุงขนาดใหญ่

วิธีป้องกัน
หลีกเลี่ยงการสูดควันพิษ ทั้งจากบุหรี่ ไอเสียรถ

โรคปอดบวม (ปอดอักเสบ) (Pneumonia)

อาการ
หลอดลม ถุงลม มีของเหลวเพิ่มขึ้น พื้นที่ผิวการแลกเปลี่ยน
แก๊สลดลง มีอาการไอ เหนื่อยง่าย หายใจเร็ว

สาเหตุ
ติดเชื้อแบคทีเรียหรือไวรัส ปอดเกิดการอักเสบและบวม
หลอดลมและถุงลมมีของเหลวเพิ่ม

วิธีป้องกัน
อยู่ในที่อากาศถ่ายเทสะดวก ออกกำลังกายสม่ำเสมอ

โรควัณโรค (Tuberculosis)

อาการ
อาการไอเรื้อรัง สามารถติดต่อสู่ผู้อื่นผ่านทางละอองเสมหะ
จากการไอ จาม

สาเหตุ
ติดเชื้อแบคทีเรีย Mycobacterium tuberculosis ทำให้
เกิดการอักเสบที่ปอด

วิธีป้องกัน
หลีกเลี่ยงการอยู่ใกล้ชิดกับผู้ป่วยวัณโรคในระยะแสดงอาการ

โรคมะเร็งปอด (Lung cancer)

อาการ
อาการไอเรื้อรัง แน่นหน้าอก เหนื่อยง่าย หายใจสั้น
หายใจมีเสียงหวีด เจ็บหน้าอกตลอดเวลา

สาเหตุ
เกิดจากการแบ่งเซลล์ผิดปกติ เกิดเป็นเนื้องอกชนิดร้าย
กระจายภายในปอด ส่งผลต่อการทำงานของปอด

วิธีป้องกัน
หลีกเลี่ยงสถานที่ๆมีฝุ่นควันมาก หรือการทำงานในเหมืองแร่

โรคหอบหืด (Asthma)

อาการ
กล้ามเนื้อหลอดลมหดตัว ทำให้หลอดลมตีบ ผู้ป่วยหายใจ
ไม่สะดวก เกิดอาการหอบหืด

สาเหตุ
เกิดจากการอักเสบเรื้อรังของหลอดลม ผู้ป่วยไวต่อ
สิ่งกระตุ้นทำให้ทางเดินหายใจมีการระคายเคือง

วิธีป้องกัน
หลีกเลี่ยงการสัมผัสกับสิ่งกระตุ้นที่ทำให้เกิดอาการหอบ

โรคหลอดลมอักเสบ (Bronchitis)

อาการ
อาการไอ มีเสมหะ หายใจไม่สะดวก หอบเหนื่อย แน่นหน้าอก
อาจหายใจมีเสียงดังหวีดได้ อาจมีอาการเจ็บคอ

สาเหตุ
เกิดการอักเสบของเยื่อบุหลอดลม มีเสมะในหลอดลม ติดเชื้อ
ไวรัส อดิโนไวรัส (Adenovirus) , ไรโนไวรัส (Rhinovirus)

วิธีป้องกัน
หลีกเลี่ยงการอยู่ใกล้ชิดหรือสัมผัสกับผู้ป่วย ควันบุหรี่ ควันไฟ

คออักเสบ (Acute Pharyngitis)

อาการ
อาการไข้ ปวดศีรษะ รู้สึกปวดเมื่อยไม่สบายตัว คอมีจุดสีแดง
หรือรอยขาวหรือรอยสีเทาขึ้น

สาเหตุ
ติดเชื้อไวรัส และแบคทีเรียที่กระจายอยู่ในอากาศเข้าสู่
ร่างกายผ่านการหายใจ หรือการสัมผัสกับเชื้อโดยตรง

วิธีป้องกัน
ล้างมือเป็นประจำก่อนและหลังทำกิจกรรมทุกประเภท

ไซนัสอักเสบ (sinusitis)

อาการ
อาการคัดแน่นจมูก มีน้ำมูกเหนียวในจมูกหรือไหลลงคอ
ส่งผลให้การได้กลิ่นลดลงและปวดตามบริเวณใบหน้า

สาเหตุ
รูระบายไซนัสเกิดอุดตัน ไม่สามารถระบายไซนัสออกได้
ไม่สามารถกำจัดเชื้อโรคออกได้ จนเกิดเป็นไซนัสอักเสบ

วิธีป้องกัน
ล้างมือเป็นประจำก่อนและหลังทำกิจกรรมทุกประเภท

COVID-19

อาการ
มีไข้ ไอแห้ง เจ็บคอ น้ำมูกไหล หายใจเหนื่อยหอบ ปวดเมื่อย
ตามตัว อ่อนเพลียอย่างมาก ปวดบวม คออักเสบ

สาเหตุ
เกิดจากไวรัส SARS-CoV-2 โดยติดเชื้อไวรัสผ่านทางละออง
ฝอยจากระบบทางเดินหายใจ

วิธีป้องกัน
สวมหน้ากากอนามัย ล้างมือด้วยสบู่หรือแอลกอฮอล์

COVID-19 ภาพรังสีทรวงอกเมื่อได้รับการวินิจฉัยว่า
เป็นโรคปอดอักเสบจาก COVID-19

Patchy opacity

Ground glass opacity หรือ
interstitial opacity

Reticulonodular opacity

COVID-19 ภาพรังสีทรวงอกเมื่อได้รับการวินิจฉัย
ว่าเป็นโรคปอดอักเสบจาก COVID-19

Ground glass opacity หรือ Patchy opacity Reticulonodular opacity
interstitial opacity รอยทึบแบบกระจกฝ้า มีลักษณะเป็นปื้ น เป็นรอยขาว

รอยโรคที่ขาวขึ้นทั่ว ๆ เท่า ๆ กัน
โดยไม่มีการบดบังโครงสร้างภายใน

โรคภูมิแพ้ (Allergy)

อาการ
มีผื่นที่ผิวหนัง คัดจมูก น้ำมูกไหล จาม ไอ แน่นหน้าอก
โรคหอบ หืด เคืองตา และตาแดง

สาเหตุ
เกิดจากร่างกายไวต่อสารก่อภูมิแพ้ ทำให้เกิดอาการผิดปกติ
กับอวัยวะที่สัมผัสสารก่อภูมิแพ้

วิธีป้องกัน
หลีกเลี่ยงการสัมผัสกับสาร หรือสิ่งที่ก่อให้เกิดภูมิแพ้

ภาวะที่มีลมในช่องเยื่อหุ้มปอด (ภาวะปอดรั่ว) (Pneumothorax)

อาการ
ภาวะลมรั่วในช่องเยื่อหุ้มปอด มีอาการหายใจหอบเหนื่อย
หายใจลำบาก อาจจะเกิดภาวะช็อก

สาเหตุ
เกิดจากมีลมรั่วออกมาจากถุงลมในปอด เข้าไปในช่องเยื่อหุ้ม
ปอด ถ้าลมที่รั่วออกมามาก ไปกดเนื้อปอดให้แฟบลง

วิธีป้องกัน
การหลีกเลี่ยงการสูบบุหรี่

โรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง (COPD)

อาการ โรคถุงลมโป่งพอง และ
หลอดลมอักเสบ มักพบร่วมกัน
อาการไอเรื้อรัง มีเสมหะมากโดยเฉพาะในช่วงเช้าหลังตื่นนอน
รู้สึกเหนื่อยหอบ หมดเรี่ยวแรง หายใจลำบาก ในโรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง

สาเหตุ

หลอดลม เนื้อปอด และ หลอดเลือดปอดเกิดการอักเสบเสีย
หาย ทำให้หลอดเลมค่อย ๆ ตีบแคบ หรือ ถูกอุดกั้น

วิธีป้องกัน
การไม่สูบบุหรี่ หลีกเลี่ยงการอยู่ใกล้กับผู้ที่สูบบุหรี่

https://www.scimath.org/lesson-biology/item/6977-respiratory-system
https://www.scimath.org/lesson-biology/item/10516-2019-07-18-01-40-45
https://biology.mwit.ac.th/Resource/BiodiverPDF/9_diver_animalia2_2.pdf
http://racha1-online.school/wp-content/uploads/2020/12/หน่วย6_ระบบหายใจ.pdf
https://il.mahidol.ac.th/e-media/respiration/L1T1_new.html

http://www.cai.md.chula.ac.th/lesson/anatomy/picture/demo6.html
http://old-book.ru.ac.th/e-book/z/ZO431/zo431-11.pdf
http://www.chanthaburi.buu.ac.th/~chalee/subject/physiology/phy005_respiratory_sy
stem_slide.pdf

http://www.as2.mju.ac.th/E-
Book/t_sompong/%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B8%A7%E0%B8
%B4%E0%B8%A0%E0%B8%B2%E0%B8%842557%20%E0%B8%A8%E0%B8%A
A.310/%E0%B8%9A%E0%B8%97%E0%B8%97%E0%B8%B5%E0%B9%884%20re
spiratory%20syst.docx

https://vet.kku.ac.th/physio/rs/regulationventilation/regvent007.htm

http://medinfo2.psu.ac.th/pr/chest2014/file/hrct_xray/18.pdf

http://www.med.swu.ac.th/radiology/images/stories/Education/chest%20%20cvs%
202014.pdf

http://clmjournal.org/_fileupload/journal/83-4-11.pdf

https://rcst.or.th/userfiles/THE%20RESPIRATORY%20SYSTEM%20.pdf

6/1

MEMBER

นายกฤตภาส พัฒน์แก้ว นางสาวธัญญภรณ์ สะดอนรัตน์ นางสาวบุญสิตา กสิกรรม นางสาววรนิษฐา เพ็งพุด นางสาวเบญญทิพย์ ก่อแก้ว
เลขที่ 1 เลขที่ 8 เลขที่ 9 เลขที่ 10 เลขที่ 26

Thank you.