FLIP TAM CA NGUYET SAN KY I-2026

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 101VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIvừa ý, rồi đây sẽ có chuyện lớn. Bọn thị vệ, thái giám, nữ tỳ… sợ xanh mặt, không biết vì sao Võ hậu bất thần hồi cung. Bọn chúng lòng dạ rối bời không biết mình có phạm sơ xuất gì khiến cho Võ hậu bực mình. Thế là buổi sáng nguyên đán dở dang, vườn thượng uyển lập tức đóng cửa, tất cả theo giá về cung.Hôm sau cả Trường An xôn xao yết thị dán khắp nơi trong thành ngoài nội. Võ hậu hạ chỉ:“ Thuận thiên thừa vậnHoàng đế chiếu viết Mẫu đơn kháng chỉ, không chịu nở hoa vào buổi nguyên đán, tội đáng chết! Nay thể lòng độ lượng, Thánh Thần hoàng đế hạ chỉ trục xuất mẫu đơn ra khỏi Trường An, đày về Lạc Dương, vĩnh viễn không được hồi kinh!Khâm thử”Bấy giờ cả triều thần mới rõ vì sao Võ hậu bỏ dở buổi thưởng hoa, bá tánh cả thành Trường An không ngớt xì xầm:” Muôn hoa trong vườn thượng uyển nở vào buổi sáng mùa xuân để đón Võ hậu, duy chỉ có mẫu đơn kháng chỉ mà thôi!”**Vườn thượng uyển tịch mịch trong đêm trường, trời đã vào xuân nhưng còn lạnh lắm, bởi thế vắng lặng không một tiếng côn trùng, màn đêm bao phủ như đặc quánh, ánh sáng yếu ớt từ những chiếc lồng đèn tạo ra những quầng quang tròn mờ mờ khắp đó đây. Các lòai hoa đã khép cánh ngủ sớm để tụ hương dưỡng sắc cho ngày mai. Mẫu đơn thần chủ đang thao thức với các tỷ muội của mình, nàng đẹp không bút mực nào tả nổi, cái đẹp dịu dàng thùy mị mà tươi tắn; cái mơn mởn xuân thì khiến ai cũng phải đem lòng thầm yêu. Làn da mịn màng không có gì có thể sánh được, mùi hương thoảng nhẹ nhưng quyện lấy hồn người. Má nàng hồng phấn phơn phớt, mắt biếc mày thanh, yểu điệu thướt tha… Võ hậu chỉ thấy cái đẹp bề ngoài qua những cánh hoa, bà ấy chưa bao giờ và cũng không thể nào biết được cái thần thái thiên kiều bá mị của nàng, điều ấy đôi khi lại là cái hay, một khi bà ấy nhận biết được dung nhan thật sự của nàng thì có khi sẽ đem lòng đố kỵ và sẽ còn gây thêm tai họa cho nàng và những ai có liên can. Võ hậu những tưởng thần chủ mẫu đơn yểu điệu yếu ớt thì có thể áp chế được, bà ấy không thể ngờ rằng nàng dám kháng chỉ. Muôn hoa trong vườn thượng uyển nở trong sớm mùa xuân, riêng nàng nhất quyết không, đơn giản lúc này chưa phải là lúc mẫu đơn khoe hương sắc. Võ hậu muốn thấy hương sắc mẫu đơn thì Võ hậu phải đợi. Nàng nhất quyết không chìu ý bà ta. Khi nhận được chỉ của Võ hậu, nàng đã bảo với các tỷmuội:- Chỉ của Võ hậu buộc muôn hoa phải nở vào buổi nguyên đán đầu xuân, tuy nhiên họ nhà mẫu đơn chúng ta xưa nay chưa bao giờ nở vào xuân sớm, ta quyết giữ nghiệp nhà!Nàng Bạch Vân mẫu đơn thủ thỉ:- Tỷ tỷ, mình phải tùng quyền, chỉ Võ hậu không phải chuyện chơi, kháng chỉ e sát thân diệt tộc.Hồng Phấn mẫu đơn giọng lo âu:- Tỷ tỷ là thần chủ mẫu đơn hoa, tỷ tỷ có thể dùng quyền năng của mình buộc họ nhà mẫu đơn phải nở vào buổi nguyên đán được mà!Nàng Hoàng Diệp mẫu đơn cũng đồng tâm trạng với Hồng Phấn:- Tỷ tỷ, mình phải làm sao đây? Từ giờ đến sáng mai chỉ còn mấy canh giờ nữa thôi! Hay là tỷ tỷdùng quyền thần chủ một lần này vậy!Thần chủ mẫu đơn tha thiết nhìn các tỷ muội, ánh mắt nàng đẹp mê hồn, ai chạm phải ánh mắt ấy cũng đều lay động tâm thần, sanh niềm cảm kích. Các tỷ muội của nàng cũng đẹp mười phân vẹn mười, tuy nhiên khi ở bên nàng thì vẫn không sao so sánh được, có lẽ cái dung nhan của nàng quá vi diệu, thật sự thiên kiều bá mị và thần thái của nàng luôn tỏa ra một làn sóng vô hình có thể khiến người ta say mê

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 102VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠImà tâm phục khẩu phục. Nhìn một lượt các tỷ muội bên mình, nàng cất giọng trong trẻo như pha lê khua, lại dịu êm như làn gió thoảng:- Là thần chủ mẫu đơn hoa, chị có thể khiến họ nhà mẫu đơn nở theo ý muốn, có thể làm cho mẫu đơn thay hình đổi sắc… nhưng chị sẽ không làm thế, tuyệt đối không làm! Chị tôn trọng các tỷ muội, cứđể họ nhà mẫu đơn tụ hương dưỡng sắc thuận theo tự nhiên của đất trời. Hoa chỉ nở khi đến thì, hương chỉtỏa khi đúng độ. Nếu chị vâng chỉ buộc các tỷ muội phải nở nghịch mùa hóa ra chị không chỉ phụ họ nhà mẫu đơn mà còn phụ cả sự dung dưỡng của mùa màng tự nhiên, phụ cả công lý đất trời.Đại Hoàng đa diệp mẫu đơn ôm ấp lầy nữ thần chủ và thì thào:- Võ hậu chiếm ngôi quốc chủ thay trời hành đạo, chúng ta là thần tử thì phải vâng mệnh, muội kháng chỉ chị e chúng ta gặp họa mất thôi!Thần chủ mẫu đơn nhìn nàng thông cảm:- Tỷ tỷ nói rất phải, đó là lẽ thường tình, tuy nhiên khi quốc chủ bá đạo thì mình không thể nắm mắt làm theo. Sức mạnh bạo lực có thể giết người diệt tộc nhưng không thể làm thay đổi được công lý. Võ hậu có thể giết hết nhà mẫu đơn nhưng quy luật của tự nhiên không thể thay đổi theo ý muốn của bà ta. Trời đất mùa màng càng không thể thay đổi để chìu ý muốn của bất cứ cá nhân nào. Trăm hoa và vạn vật muôn loài vốn sanh diệt theo quy luật tự nhiên của thế gian. Nay Võ hậu hạ chỉ buộc mẫu đơn phải nởtrái mùa là một việc vô minh. Muội là thần chủ mẫu đơn hoa, muội quyết không làm theo lời bà ta, nếu ai cũng sợ sức mạnh của bạo quyền mà cúi đầu thì còn gì công lý trên đời này!Nàng Hồng Phấn mẫu đơn run run, lệ long lanh nơi khóe mắt:- Chúng ta mảnh mai yếu ớt như thế này, làm sao làm được việc của anh hùng trượng phu?Thần chủ mẫu đơn nâng cằm nàng Hồng Phấn, nhìn vào mắt nàng đầy tình thương yêu trìu mến:- Muội lầm rồi! Chúng ta chỉ là những bông hoa làm sao làm được việc của anh hùng trượng phu? Chúng ta chỉ làm việc của chúng ta thôi! Những bông hoa dâng hương sắc cho đời chứ không vâng lời chỉdụ hay mệnh lệnh.- Tỷ tỷ, em sợ Võ hậu nổi trận lôi đình thì họ nhà mẫu đơn tuyệt diệt!- Sống chết vốn vô thường, họ nhà mẫu đơn dẫu có bị diệt nhưng bạo quyền không thể giết được cái đẹp, không thể thay đổi được quy luật tự nhiên theo ý muốn chủ quan.Những bông hoa mẫu đơn quây quanh bên thần chủ, chụm mái đầu vào nhau, những vòng tay quấn quýt mà lệ hoen mi. Không biết có phải những giọt lệ này làm cho các nàng trở nên xinh đẹp lạthường hay là nhờ thần thái của thần chủ mà các nàng càng trở nên kiều diễm và quyến rũ vô cùng. Thế là các tỷ muội cùng quyết sống chết với nữ thần chủ của mình, tuy mảnh mai là vậy nhưng không một ai xé lẻ để mưu sự sống cho riêng mình. Nữ thần chủ mẫu đơn dang rộng đôi tay ôm ấp các tỷ muội:- Chúng ta sống chết có nhau, kháng chỉ cũng là bất đắc dĩ, tuy lành ít dữ nhiều nhưng chúng ta không thể vì sợ bạo lực mà làm trái lương tâm và tự nhiên.**Trường An hôm nay lại xôn xao, yết thị mới được phủ doãn cho dán khắp nơi, Võ hậu lại hạ chỉđày mẫu đơn về Lạc Dương, vĩnh viễn không cho về kinh. Bá quan văn võ trong triều đều răm rắp vâng mệnh, duy có Địch Nhân Kiệt dám đứng ra can gián, tuy nhiên thánh chỉ đã ban thì không thể rút lại. Địch Nhân kiệt bèn sức cho thuộc hạ coi sóc chu đáo việc đưa mẫu đơn về Lạc Dương. Ông bí mật lệnh cho các quan dọc đường về Lạc Dương phải bảo đảm để mẫu đơn không phải nhạt sắc phai hương.Võ hậu không chỉ giận vì mẫu đơn kháng chỉ mà còn ghen tức vì mẫu đơn dám đẹp hơn bà, trước khi hạ chỉ bà

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 103VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIcòn ra lệnh đốt cháy những bụi Tử Ban mẫu đơn. Địch Nhân Kiệt cho người đào những gốc Tử Ban mẫu đơn còn sót đưa về Lạc Dương luôn. Hồng Phấn và bạch Ngọc lả người đi trên quãng đường đi đày, thần chủ phải luôn luôn ở bên cạnh để tiếp sức cho hai nàng. Thần chủ trích máu ở đầu ngón tay mớn cho Hồng Phấn và Bạch Ngọc. Nàng Hoàng Tâm cũng yếu dần đi, thần chủ lấy một cánh hoa của chính mình tán nhỏ làm thuốc để cứu Hoàng Tâm, trong lúc nghiền cánh hoa, thần chủ vô tình rơi giọt lệ vào thuốc mà không hay biết. Thần chủ đau lòng nhìn các tỷ muội, những cánh hoa rũ xuống, thân hình mềm lả kiệt sức, tuy nhiên thần chủ vẫn cố gắng hết sức để vực các tỷ muội dậy. Bị bứng gốc khỏi sinh quán của mình, vừa mất dưỡng chất lẫn dưỡng khí, vừa mệt với khí hậu lạ trên đường đi đày. Các nàng đau đớn thểxác vừa tha thiết nhớ quê hương, tuy nhiên không một ai tỏ ra hối hận với quyết định của mình. Thần chủthủ thỉ:- Chúng ta phải sống! Dù có thể nào đi nữa chúng ta cũng phải sống! Sống để bạo lực thấy công lý không thể bị bẻ cong, bạo lực không thể giết được cái đẹp!**Lạc Dương vốn là cố đô, xưa kia rất hưng vượng nhưng đã bao lần bị đốt phá tan hoang. Lạc Dương thuộc vùng Giang Nam đất đai trù phú, sông nước hữu tình, khí hậu ấm áp, người tuy không còn quý phái như người Trường An nhưng lại khá hồn hậu. Ban đầu việc tiếp nhận mẫu đơn cũng khá e dè, họsợ liên lụy tới mình. Nhiều kẻ thẳng thừng:- Đừng thu nhận bọn kháng chỉ, những kẻ làm loạn!Trong họ nhà hoa cũng có một số đố kỵ:- Bọn mẫu đơn đến đây cướp mất nguồn sống của chúng ta!Nữ thần chủ cùng các tỷ muội phải hết sức kham nhẫn chịu đựng, vừa tự sửa mình để thích ứng với khí hậu, thổ nhưỡng tập tập quán của cư dân thành Lạc Dương và cả một vùng Giang Nam. Trời không phụlòng người, vài năm sau họ nhà mẫu đơn nhân giống lan rộng khắp vùng, đến giữa mùa xuân thì nở rực rỡcả một giải giang hà. Ngoài Bạch Ngọc, Hồng Phấn, Hoàng Diệp, Hoàng Tâm giờ còn thêm Thanh Diệp và nhiều chi khác mà nữ thần chủ chưa kịp đặt tên. Riêng nàng Hồng Phấn và Bạch Ngọc nhờ giọt máu của nữ thần chủ mớn cho trên đường đi đày mà giờ sanh ra một loài mẫu đơn đỏ thẫm vô cùng đẹp và rạng rỡ. Còn nàng Hoàng Tâm nhờ giọt lệ của nữ thần chủ rơi vào gói thuốc mà giờ sắc diện của nàng long lanh ngang ngửa với thần chủ. Sắc hương mẫu đơn giờ vượt trội hơn các loài hoa bản địa Lạc Dương và Giang Nam, tiếng lành bay xa khắp thiên hạ.Một sớm giữa mùa xuân, nữ thần chủ mẫu đơn mắt lệ long lanh, nét mặt rạng rỡ hạnh phúc. Các tỷmuội cũng đẹp không khác nàng là mấy, chỉ có người trong cuộc mới có thể nhận biết được mà thôi! Lời nàng dịu êm như hơi thở mùa xuân:- Trong họa có phúc, những tưởng bị đày về Lạc Dương là bạc phước nào ngờ lại là sự may mắn vô cùng. Họ nhà mẫu đơn ta nhờ thế mà hưng vượng hơn bao giờ hết, hương sắc rực rỡ hơn, biến thểthêm loài mới, nếu còn ở đất cũ thì không bao giờ được như hôm nay!Lời của nàng quyện vào nắng gió xuân bay khắp cõi nhân gian, bay về đất cũ, lan tỏa khắp đất trời. Thiên hạ dậy sóng lòng, giai nhân tài tử dập dìu về Lạc Dương trẩy hội ngắm mẫu đơn hoa và họ bảo nhau mẫu đơn thành Lạc Dương đẹp nhất thiên hạ.Tiểu Lục Thần PhongẤt lăng thành, mùa Xuân cũ

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 104VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠICHRISTMAS ECHOESWhen Jingle bells ring all the wayWe are happy and joyful during the holidaysThe stars shining above skyColorful and fun sounds on earthDo you remember fifty years agoWhen White Christmas songs echoed in Sai GonAmerican ran out of Viet NamThe last hours before collapsingThe red wave rises to the highestBeginning boat people disaster on Southeast SeaThe biggest suffering of the VietnameseThousands of years agoCivil war nonstopThey are brave and fight back invading from the NorthWhile they seize the Southern lands tooOn holidays if only praying weren’t meaninglessWhile hatred and greedSupernatural powers leave us helplessWhile we live in blind believeReal miracle is to be awakeTurn light on one self from ignorance“Jingle bells all the way”We will make peace for the worldLove and make love better than warChristmas is comingWe live in lovingThe planet is not only for human but for all sentient beingsWarm hearted and open minded are the best waysTolerance and right understand are the exact pathLove our whole livesLove foreverLove never endsSteven NguyenGeorgia, 1225

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 105VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIMÙA XUÂN DÂN TỘCMùa Xuân sangNăm ấy Mấy thuở một chốc huy hoàngKỷ Dậu mùng năm chớp giật sấm rền vangĐộng địa kinh thiênGiặc dữ tanChôn vùi giấc mộng xâm lăng truyền kiếpSầm Nghi Đống treo cổTôn Sĩ Nghị vứt cờ hiệu, ấn chương chạy tháo thânBọn bán nước ươn hèn khom lưng uốn gốiCuốn gói theo lũ tàn quân ô nhục Một sớm rồng Thăng Long trỗi dậyKhương Thượng – Ngọc Hồi – Đống ĐaSông Hồng loang đỏ máu Mãn Thanh Đại đế vào thànhLẫm liệt khải hoàn ca Áo bào vàng nhuộm đen màu thuốc súngOai danh lẫy lừng Xưa nay chưa từngThăng Long ngàn năm trong phút giây rạng rỡCành đào đất Bắc về NamTình yêu nơi Phú Xuân chờ đợiNgười anh hùng áo vải đất Tây SơnTrải lòng ra với non sông Xác pháo hồng hòa muôn vạn cánh mai vàngSử Việt tộc vẫn truyền đời thế đấy!Em có thấyMùa Xuân Bát ngát Tiếng hát bay khắp mọi miềnCon cháu nối dòng tổ tiênHuyết mạch lưu truyền thế thứMùa Xuân bất tận trong tâm tưởngMùa Xuân giữa cung đườngTiểu Lục Thần Phong Ất Lăng thành, 0225

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 106VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIFALL IN MIDTOWN Foliage is gorgeous in midtown They are happy under the blue sky and white cloudsColorful or auspicious clouds on the top of the trees?Countless leaves cheering and chasing onto the streets America in the mid FallPoliticians lead the wrong way How happy can one live while jobs are down?Minimum wage frozen while inflation risesThe devil and his cabinet are trying to destroy the Healthcare market There are not enough employees to pay Healthcare The crowd confused and crazy Vote or supporte the new dictator Which words to use to describe this status?I walk by myself in midtown Happiness mingling in Foliage Letting my discontent into the airBecause this is our karma Speaking with our hearts better than our heads Cult of personality is a disaster of our societyCommunism and facism are the biggest lessons Walking in the mid Autumn I see a happy leafThe smallest leaf but having the right consciousness Letting the wind blow into ten directions Steven N Richmond road, 1125

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 107VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIDỊ LOẠI HÌNHHắc bạch ngoại nhân dữ hoàng bìMưu sinh cộng trú xứ Kỳ Hoa Hoạt ngôn hý ngữ đồng hoan ý Bằng hữu kim sanh dị loại hìnhTÂM SỞ SANHSơ nhật thọ trì nhất biến kinh Dụng tâm quán tưởng Phật quang minhBát chánh thù đồ năng chuyển thánhMê ngộ giai do tâm sở sanh THÀNH TÂM TÁC Ý Nhật mộ hương đăng phụng cúng dườngThành tâm tác ý quảng thập phươngThượng Phật hạ tùng chư pháp giớiTúc huệ khai căn phước thậm thâmTiểu Lục Thần PhongẤt Lăng thành, 0825ĐỒNG HỶ TIẾUCộng sinh bằng hữu thả tùy duyên Ẩm tửu hoan ca trục ưu phiền Hứng vũ cao âm đồng hỷ tiếu Bì lao thô thiển nhập thần tiên Steven N LÃN SẮC KHÔNG Độc ẩm trùng hoa cô phạn điếm Mỹ nhân xướng xuất thuật tâm công Du tử tinh si nghi khán mộng Nhất dạ truy hoan lãn sắc không Lãng Thanh Ất Lăng thành, 0925

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 108VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠICHÚC MỪNG NĂM MỚI 2026CHÚC toàn Nhân loại bạn gần xaMỪNG cõi Ta Bà cõi tạm nhàNĂM tới sẽ không còn giết nháMỚI này Bính Ngọ sống an hòaHAI từ Hạnh Phúc muôn người hátKHÔNG tạo chiến tranh ai cũng caHAI chữ Tự Do thay Độc BáSÁU nay Xuân đến vui cùng ta!!ThaNhânCamthành Jan 1st, 2026Năm Mươi NămBước Qua Bóng TốiCuối năm hai lăm, gió tìm trang sửBước sang hai sáu, lật lại thời gianNăm mươi năm tròn nửa đời nhân thếTừ ngày tháng Tư, khói lửa chưa tan.Một cuộc chiến qua, đau lòng chưa dứtVết cắt non sông, rướm máu trong hồnKẻ thắng tự xưng mình là chính nghĩaNgười thua mang phận lưu đày cô đơn.Có một chế độ xây bằng khẩu hiệuVẽ thiên đường giả đổi lấy tự doLấy dối trá che mờ đi hiện tạiLấy bạo quyền trấn áp miếng cơm no.

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 109VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠISách bị xóa tên, lời ca bị cấmTranh bị vùi sâu dưới lớp bụi hồngMột nền văn hóa mang tên bại trậnBị phủ màn đen, bị gọi hư không.Nhưng làm sao xóa dòng sông ký ứcKhi nước còn chảy, đá vẫn còn đauLàm sao chôn được tiếng đàn xưa cũKhi nó ngân dài trong mỗi nhịp sầu.Những câu thơ viết bằng tay run rẩyNhững bản nhạc buồn vượt biển trùng khơiNhững tiếng Việt mang hồn dân tộcSống đời lưu vong vẫn sáng ngờiNăm mươi năm rồi, tro tàn đã nguộiSự thật dần lên khỏi lớp tuyên truyềnLịch sử chẳng quên người từng bịt miệngVăn chương không chết dưới bóng quyền uy.Bước sang hai sáu, ta không nguyền rủaThắp nén nhang buồn trước nỗi đau chungNhưng cũng không quên bi thương thế kỷMột quá khứ dài bị bóp méo cong.Bởi có di sản không cần cho phépCó những giá trị chẳng thể chôn sâuChúng nằm trong máu, trong lời mẹ dạyTrong tiếng ru buồn của Mẹ Việt Nam.Năm mươi năm vẫn chưa là kết thúcChỉ một chặng đường để nhận ra taLịch sử sẽ gọi con người công chínhĐứng thẳng làm người. Tự do bay xa.Tế Luân

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 110VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠI50 Năm Sau 30/4/1975: Nhìn lại một cuộc chiến, một chế độ và một di sản văn hóa bị phủ nhận nhưng không thể xóa bỏ ?Tế Luân.Chiến tranh, tự thân nó, luôn là bi kịch của nhân loại. Nhưng mức độ bi thảm của chiến tranh không chỉ nằm ở số người chết,số thành phố bị tàn phá, mà còn ở mục đích của cuộc chiến và cách người chiến thắng đối xử với dân tộc sau khi tiếng súng chấm dứt.Lịch sử thế giới cho thấy có những cuộc chiến vệ quốc chính nghĩa, mang ý nghĩa sinh tồn.Nhưng cũng có những cuộc chiến ý thức hệ, nơi cả dân tộc bị biến thành vật hy sinh cho tham vọng của một đảng phái hay một cường quyền.Tôi còn nhớ vào buổi chiếu ngày 30 tháng 4 năm 1975, khi Ông Dương Văn Minh tuyên bố đầu hàng.Lúc ấy tôi chỉ là một Đại Đội Trưởng đơn vị Địa Phương Quân đang đóng quân tại chân cầu Bến Lức – Long An.Đơn vị của tôi từ Tiểu Khu Hậu Nghĩa rút quân chạy theo giang thuyền của Hải Quân, từ căn cứ Trà Cú chạy vể chân cầu Bến Lức – Long An.Tôi được lệnh tái bố trí, kết hợp với Chi Khu Long An thành lập một phòng tuyến mới, ngăn chận Cộng Quân tiến đến Bến Lức.Tuy nhiên. Tổng Thống Dương Văn Minh tuyên bố đầu hàng vô điều kiện vào khoảng 13 giờ 30 phút ngày 30/4/1975, qua đài phát thanh. Tất cả các đơn vị tự động tan hàng, buông xúng. Tôi nói với các chiến hữu, hãy tự tìm đường đi về nhà, Chiến tranh đã chấm dứt.Khi ấy, cá nhân tôi đã đi bộ dọc theo quốc lộ từ Long An về Sài Gòn, vì thời điểm lúc đó, các xe đò đều quá tải, ngay cả trên mui xe cũng đầy người.

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 111VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠITrên dọc đường đi bộ, vì trời nắng nóng, tôi ghé vào một căn nhà bên đường xin nước uống, người miền Nam hay để sẵn lu nước mưa và cái gáo dừa trước cửa nhà, tôi ghé vào múc nước mưa uống, tôi chợt giật mình nhận ra tay du kích Việt Cộng tay cầm khẩu AK 47, đứng nhìn tôi (khi ấy tôi mặc quần áo như người dân thường).Tay du kích nhìn tôi với vẻ mặt ngây ngô, như kẻ vừa chợt tỉnh sau một cơn mê dài, khi Hòa Bình đến quá đột ngột. Sự bất ngờ ấy khiến tâm trạng của người du kích rơi vào trạng thái hụt hẫng, choáng váng, ngơ ngác như chưa kịp hiểu điều gì vừa xảy ra.Đó là khoảnh khắc đầu tiên của kẻ chiến thắng, một sự trống rỗng ngắn ngủi.Nhưng trạng thái ấy không kéo dài. Chẳng bao lâu sau, nó tan biến, nhường chỗ cho sự kiêu binh trỗi dậy, như con ma cà rồng vừa sống lại sau giấc ngủ dài trong quan tài. Sự kiêu binh ấy lớn dần theo cấp số nhân,được nuôi dưỡng bởi những lời tâng bốc, nịnh hót của các thành phần “cách mạng giờ thứ ba mươi”. Từ đó, cán binh cộng sản trở nên ngày càng tàn nhẫn và ngạo mạn, coi thường luật pháp, hành xử như thể họ có toàn quyền làm bất cứ điều gì mình muốn.Ngày 30 tháng Tư năm 1975 là ngày cuộc nội chiến đã chấm dứt, giết chết hai triệu người Việt. Sau đó là những cuộc tàn sát tiếp diễn, trên nửa triệu người Việt đã vùi xác trên Biển Đông khi tìm đường chạy trốn một chế độ độc tài khắc nghiệt.Sau ngày 30-4-1975, Việt Cộng cũng tiếp tục kế hoạch giết người, và chúng đã giết và thủ tiêu 165,000 quân, cán, chính VNCH và những người quốc gia trong 150 “trại cải tạo”Cộng sản ước tính rằng tại Miền Nam có 1,300,000 người đã tham gia vào chính quyền Quốc Gia và Quân Lực Việt Nam Cộng Hoà, và mỗi gia đình có 5 người; như vậy là có 6,500,000 người có nợ máu với chúng.Những người nào phục vụ trong quân đội hay trong chính quyền thì phải đi “cải tạo” và những thành phần còn lại trong gia đình thì phải đi những “khu kinh tế mới;” cũng là một cách đưa đi đầy ải, tại những vùng rừng núi xa xôi, hẻo lánh.

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 112VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIĐây là một kế hoạch “tắm máu trắng” đã được nghiên cứu và tính toán rất kỹ của của tập đoàn Việt gian cộng sản.Một tháng sau khi xâm chiếm được Miền Nam, lũ bán nước cộng sản áp dụng Nghị Quyết số 49-NQTVQH ngày 20-6-1961 và Thông Tư số 121-CP ngày 8-9-1961 của chúng để đưa một triệu quân, cán, chính VNCH và những người quốc gia chống cộng đi “học tập cải tạo,” thưc chất là đưa đi tù để trả thù.Xin mở ngoặc: (Cá nhân tôi cũng bị lưu đầy cải tại từ Miền Nam ra Miền Bắc trong suốt 8 năm tù tập trung cải tạo) Tôi hiểu rõ thế nào là trại tập trung cải tạo. Tôi đã viết Hồi Ký. (Đội đập đá trại 6 Nghệ Tĩnh) đã xuất bản trên hệ thống Amazon.Đây không chỉ là một hành vi sai trái, mà là cung cách hành xử man rợ, tăm tối, mang dấu ấn của thời trung cổ, nơi bạo lực và sự vô nhân đạo được dùng làm công cụ cai trị. Bằng lối hành xử dã man, rừng rú, chà đạp nhân phẩm con người, chế độ cộng sản Bắc Việt, đã nghiễm nhiên vi phạm nghiêm trọng luật pháp quốc tế, và phải chịu trách nhiệm trước lương tri nhân loại.Cụ thể, những hành vi ấy đã cấu thành ít nhất 5 trong số 11 Tội Ác chống Nhân Loại (Crimes against Humanity) được quy định rõ ràng trong Điều 7 của Quy chế Rome (Article 7 of the Rome Statute).Đây không phải là những cáo buộc cảm tính, mà là những tội danh được xác lập trên nền tảng pháp lý quốc tế,áp dụng cho các hành vi có tính hệ thống, có chủ đích, và nhằm trực tiếp vào thường dân.Những tội ác này không thể bị xóa nhòa bởi tuyên truyền, không thể được biện minh bằng bất kỳ chiêu bài ý thức hệ nào,và không bao giờ được phép rơi vào quên lãng. Công lý có thể đến muộn, nhưng tội ác chống nhân loại thì không có thời hiệu,và lịch sử sẽ không dung thứ cho những kẻ đã gieo rắc đau thương bằng bạo lực và nỗi sợ hãi.

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 113VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠI***Đánh Tư Sản.Các đợt “ĐÁNH TƯ SẢN” nhắm vào người dân miền Nam không phải là hành động tự phát hay sai lầm cá biệt, mà là một chính sách có chủ ý, đượcHà Nội hệ thống hóa và mã hóa lạnh lùng bằng các ký hiệu X1, X2 và X3.Đằng sau những con số vô cảm ấy là số phận của hàng triệu gia đình bị cướp đoạt tài sản, bị đẩy ra đường, bị giam cầm, lưu đày, hoặc bị hủy hoại cả tương lai chỉ vì họ không thuộc “đúng giai cấp”.Đây không phải là cải tạo kinh tế, mà là một cuộc trả thù giai cấp tàn nhẫn, núp dưới chiêu bài cách mạng và công bằng xã hội.Chiến tranh Việt Nam, đặc biệt ở giai đoạn kết thúc năm 1975, đã trở thành một bi kịch tận cùng của lịch sử dân tộc:một cuộc chiến ủy nhiệm và chiến tranh ý thức hệ, nơi người Việt bị xô đẩy vào thế giết người Việt cho những học thuyết ngoại lai.Khi tiếng súng vừa ngưng, hòa bình đáng lẽ phải mở ra con đường hàn gắn, thì thực tế lại bắt đầu bằng những cuộc thanh toán không khoan nhượng của kẻ chiến thắng. Không có hòa giải thật sự, không có bao dung dân tộc, chỉ có sự phân định tàn khốc giữa kẻ thắng và người thua.Trớ trêu thay, trong ván cờ ý thức hệ ấy, cả hai phía đều trở thành nạn nhân, nhưng người dân miền Nam là những người bị trừng phạt nặng nề nhất:bị tước đoạt quyền sống bình thường, bị chà đạp nhân phẩm, bị đẩy vào cảnh nghèo đói và tuyệt vọng ngay trong chính quê hương mình.Chính sách “ĐÁNH TƯ SẢN” vì thế không chỉ là một sai lầm chính trị, mà là một tội ác mang tính hệ thống, để lại vết thương sâu sắc,kéo dài qua nhiều thế hệ, và cho đến hôm nay vẫn chưa từng được thừa nhận hay sám hối một cách minh bạch.

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 114VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠI1. Sau 50 năm “xâm chiếm Miền Nam”, chính quyền cộng sản đã làm được gì?Ngày 30/4/1975 được quân cộng sản gọi là “ngày thống nhất đất nước”, người Việt Tự Do gọi là (Ngày Quốc Hận).Nhưng trên thực tế đó là sự áp đặt mô hình toàn trị của miền Bắc lên miền Nam, chứ không phải một sự thống nhất trên nền tảng đồng thuận dân tộc.Điều này đã chứng minh rõ ràng. Năm 1954 khi Cộng sản Bắv Viết tuyên bố độc lập, thành lập chính quyền VNDCCH tại miền Bắc. Cộng sản VN theo chỉ thị của Hố Chi Minh đã thi hành chính sách Cải Cách Ruộng Đất. Nhầm mục đích xoa bỏ giái cấp, để hình thánh một giai cấp mới (giai cấp thống trị, đặc quyền của Cộng Sản).Cùng một hình thức này. Ngày 30 tháng 4 năm 1975. Khi Cộng sản cường chiếm Miền Nam VN. Chúng đã thi hành, hàng loạt chính sách mang tính trả thù giai cấp và trả thù chế độ được triển khai:Hàng trăm ngàn quân cán chính VNCH bị đưa vào trại “cải tạo” không xét xử.Kinh tế miền Nam bị quốc hữu hóa, đánh tư sản, cải tạo công thương nghiệp.Hàng triệu người bị đẩy vào các khu (Kinh Tế Mới) gây thêm cảnh nghèo đói, dẫn đến làn sóng thuyền nhân lớn nhất thế kỷ XX tại Đông Nam Á.Nếu chiến thắng quân sự là để đem lại đời sống tốt đẹp hơn cho người dân, thì thực tế những năm sau 1975 lại cho thấy điều ngược lại:Việt Nam rơi vào khủng hoảng kinh tế toàn diện, thiếu lương thực, so với các quốc gia từng ở cùng vạch xuất phát như Hàn Quốc, Đài Loan, Singapore.Sau năm 1975, kinh tế Sài Gòn và miền Nam gặp khủng hoảng do áp đặt kinh tế tập trung, sản xuất đình trệ, dân chúng thiếu đói, có nguy cơ bùng nổ xã hội.Năm 1984, trong bối cảnh kinh tế kiệt quệ và đời sống người dân rơi vào khủng hoảng nghiêm trọng, vai trò của ông Võ Văn Kiệt, khi đó là Chủ tịch UBND TP.HCM, trở nên đặc biệt đáng chú ý.

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 115VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠITrước sự bế tắc của mô hình kinh tế tập trung, bao cấp, ông đã buộc phải đi ngược lại giáo điều của hệ thống khi chủ trương “phá rào”, thực hiện khoán 100 trăm phần trăm, cho phép người dân tự do sản xuất, buôn bán và từng bước phá vỡ cơ chế bao cấp. Những biện pháp này không xuất phát từ “tầm nhìn ưu việt của chế độ”, mà là phản xạ sinh tồn trước nguy cơ đói kém lan rộng,nhằm cứu nền kinh tế và bảo đảm lương thực cho dân chúng.Dù không tồn tại một văn bản chính thức nào thừa nhận “nạn đói năm 1984” trên phạm vi toàn quốc, nhưng trên thực tế lịch sử không thể phủ nhận là thiếu ăn đã trở thành tình trạng phổ biến, đặc biệt tại các đô thị lớn.Hàng triệu người dân phải chật vật từng bữa, trong khi bộ máy tuyên truyền vẫn tô vẽ những khẩu hiệu chiến thắng và thành tựu giả tạo. Việc buộc phải “phá rào” cho thấy chính sách kinh tế của chế độ không những thất bại, mà còn đẩy xã hội đến bờ vực nhân đạo.Đến tháng 12 năm 2025, khi Tổng Bí thư Tô Lâm công khai so sánh hệthống y tế Việt Nam hiện nay với Singapore và nhắc lại vị thế của Bệnh viện Chợ Rẫy trước năm 1975, một sự thật lịch sử đã vô tình được thốt ra.Đó là sự thừa nhận gián tiếp rằng miền Nam Việt Nam trước 1975 từng đạt trình độ phát triển mà sau gần nửa thế kỷ “giải phóng”, đất nước thống nhất vẫn chưa thể phục hồi. Đây là khoảnh khắc hiếm hoi mà sự thật vượt qua hàng rào tuyên truyền để tự lên tiếng.Từ đó, một câu hỏi nhức nhối không thể né tránh được đặt ra:Nếu chiến tranh là “giải phóng”, thì vì sao 50 năm sau, người dân Việt Nam vẫn phải đi lao động xuất khẩu để mưu sinh, phải ra nước ngoài chữa bệnh để tìm sự sống, và phải gửi con cái đi xứ người để tìm tương lai?Cay đắng hơn, ngay cả con cháu của nhiều cán bộ lãnh đạo trong hàng ngũ đảng cũng chọn con đường du học và định cư tại các quốc gia mà chính họ từng lên án.Những nghịch lý ấy không phải là ngẫu nhiên, mà là bản cáo trạng sống động

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 116VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠInhất về sự thất bại có hệ thống của chế độ cộng sản Việt Nam, một chế độ đã thắng trong chiến tranh, nhưng thua trong hòa bình, và cho đến nay vẫn chưa đủ can đảm để đối diện trọn vẹn với sự thật lịch sử.2. Vì sao hận thù với Việt Nam Cộng Hòa vẫn còn?Một nghịch lý lớn của chế độ hiện nay là: Việt Nam Cộng Hòa đã sụp đổ từ 50 năm trước, nhưng nhà nước cộng sản vẫn không ngừng công kích, xuyên tạc và sợ hãi di sản của nó.Nguyên nhân nằm ở chỗ:VNCH không chỉ là một chính quyền, mà là một mô hình xã hội nhân bản: Văn minh hơn, đa nguyên hơn, cởi mở hơn, tôn trọng tự do cá nhân hơn.Sự tồn tại của ký ức về miền Nam tự do là một thách thức trực tiếp đối với tính chính danh của chế độ toàn trị. Do đó, hận thù không xuất phát từ quá khứ, mà từ nỗi lo hiện tại. Một chế độ tự tin không cần phải cấm nhạc, cấm sách, cấm ký ức. Nhưng việc tiếp tục gọi VNCH là “ngụy”, tiếp tục kiểm duyệt văn hóa miền Nam, cho thấy sự bất an sâu sắc của kẻ chiến thắng.Khi Sài Gòn sụp đổ (30/4/1975), Dương Thu Hương đã bày tỏ sự hoài nghi sâu sắc về tính chất “chống xâm lược” của cuộc chiến.Bà coi ngày 30/4/1975 là một ngã rẽ dứt khoát trong tư tưởng, đánh dấu sự vỡ mộng lớn lao, khi nhận ra rằng thực tế hoàn toàn khác xanhững gì từng được tuyên truyền. Từ đó, bà dần tin vào định mệnh hay số phận, cảm thấy bản thân chỉ là một cá nhân nhỏ bé bị cuốn đitrong một guồng máy khổng lồ, và nhận ra sự thật về cuộc chiến không như những điều người ta từng nói.Dương Thu Hương từng viết:“Theo tôi, đây là cuộc chiến tranh giữa hai phe, và người Việt Nam đã bị chia thành hai đội quân đánh thuê cho hai phe đó.

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 117VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIDù thế nào đi nữa, mô hình xã hội của miền đất bại trận mới chính là mô hình của nền văn minh. Còn chúng tôi – những người thuộc phía chiến thắng – thì thực chất đã chiến đấu cho một mô hình xã hội man rợ. Điều đó khiến tôi vô cùng cay đắng.”Sau ngày 30/4/1975, không phải tất cả những người thuộc phía chiến thắng đều hân hoan trong niềm tự hào như tuyên truyền chính thức vẫn khắc họa. Trái lại, một bộ phận không nhỏ đảng viên và trí thức cộng sản đã dần thức tỉnh, khi hiện thực phơi bày sự khác biệt đau đớn giữa lý tưởng được hứa hẹn và xã hội mà họ trực tiếp góp phần tạo ra.Trong số đó, nhà văn Dương Thu Hương – một người từng tham gia cuộc chiến – đã thẳng thắn thừa nhận trong cay đắng:“Theo tôi, đây là cuộc chiến tranh giữa hai phe, và người Việt Nam đã bị chia thành hai đội quân đánh thuê cho hai phe đó. Dù thế nào đi nữa, mô hình xã hội của miền đất bại trận mới chính là mô hình của nền văn minh. Còn chúng tôi –những người thuộc phía chiến thắng – thì thực chất đã chiến đấu cho một mô hình xã hội man rợ. Điều đó khiến tôi vô cùng cay đắng.”Lời tự thú này không chỉ là sự phản tỉnh cá nhân, mà còn là bản cáo trạng đạo đức đối với toàn bộ cuộc chiến tranh ý thức hệ,nơi người Việt đã bị lôi kéo giết hại lẫn nhau vì những học thuyết ngoại lai. Đặc biệt, sự cay đắng ấy càng sâu sắc hơn khi những người chiến thắng nhận ra rằng miền Nam, phía bại trận mới chính là nơi bảo lưu các giá trị tự do, nhân bản và văn minh.Tâm trạng thức tỉnh muộn màng ấy còn vang lên trong nhiều câu thơ, hồi ký và lời tự sự của những người từng tin, từng hiến dâng cả tuổi trẻ cho Đảng. Có người đau đớn thú nhận:“Tôi đã biết mình lầm đường lạc lốitừ sau cái ngày ‘giải phóng’ miền Nam”Đó là sự nhận thức cay nghiệt rằng cái gọi là “giải phóng” thực chất lại mở ra

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 118VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠImột thời kỳ mất mát tự do trên quy mô toàn xã hội. Có người khác nghẹn ngào khi đối diện với Sài Gòn sau ngày đổi chủ:“Đi giữa Sài Gòn, tôi nghe mình thầm khóctôi khóc miền Nam tự do vừa mất,và khóc cho mình, chua xót đắng cay”Những giọt nước mắt ấy không chỉ dành cho một thành phố, mà cho cả một nền tự do bị chôn vùi, và cho chính bản thân họ – những người đã vô tình trở thành công cụ tước đoạt tự do ấy. Sự vỡ mộng được đẩy lên cao nhất trong lời sám hối muộn màng:“Nửa đời người theo Đảng đến hôm naytưởng cứu nước mà thôi rồi…”Đây là tiếng thở dài của một thế hệ đã đánh đổi cả đời mình cho một lý tưởng, để rồi nhận ra rằng mục tiêu “cứu nước” đã không dẫn đến một xã hội công bằng, nhân bản như họ từng tin tưởng.Những lời cảnh tỉnh này, xuất phát từ chính nội bộ những người cộng sản, có sức nặng hơn bất kỳ lời phê phán nào từ bên ngoài. Chúng phơi bày một sự thật không thể chối cãi: chế độ cộng sản Việt Nam không chỉ thất bại trong việc xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn, mà còn để lại một di sản đau thương của sự dối trá, lầm lạc và hối tiếc kéo dài suốt nhiều thế hệ.*Văn học miền Nam: một không gian tự do hiếm hoi của tư tưởng Việt Nam hiện đạiTrong lịch sử văn học Việt Nam thế kỷ XX, văn học miền Nam giai đoạn 1954–1975 là một hiện tượng đặc biệt.Nó không phải là một “trường phái” thống nhất, mà là một không gian tự do, nơi nhiều khuynh hướng tư tưởng, mỹ học và lập trường chính trị cùng tồn tại.Chính điều này làm nên bản sắc sâu sắc và khác biệt của văn học miền Nam so với nền văn học mang tính chỉ đạo ý thức hệ từ chế độ

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 119VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠICộng Sản ở miền Bắc cùng thời.1. Tự do tư tưởng: nền tảng cốt lõi của sáng tạo văn chươngTự do tư tưởng trong văn học miền Nam không phải là một khẩu hiệu, mà là điều kiện sinh tồn của sáng tạo. Người cầm bút miền Nam không bị buộc phải phục vụ một “đường lối văn nghệ” hay một mục tiêu tuyên truyền duy nhất. Nhà văn có thể:Phê phán chính quyền,Hoài nghi chiến tranh,Trăn trở về thân phận con người,Thậm chí phủ định chính lập trường chính trị của chính mình.Điều đáng nói là sự phản chiến, hoài nghi, và bi kịch hóa chiến tranh được chấp nhận như một phần hợp pháp của đời sống tinh thần.Trong khi đó, ở miền Bắc, văn học bị đặt dưới nhiệm vụ “phục vụ cách mạng”, nơi cái đúng sai được quyết định trước bằng nghị quyết,còn văn chương chỉ có nhiệm vụ minh họa.Tự do tư tưởng cho phép văn học miền Nam trở thành nơi đối thoại, không phải nơi kết luận. Người đọc được mời suy nghĩ,chứ không bị dẫn dắt đến một chân lý duy nhất.2. Cái tôi cá nhân: sự phục hồi phẩm giá con ngườiMột đóng góp quan trọng khác của văn học miền Nam là đưa cái tôi cá nhân trở lại vị trí trung tâm, sau nhiều thập kỷ văn chương Việt Nam bị tập thể hóa.Trong văn học miền Nam:Con người không chỉ là “chiến sĩ” hay “quần chúng”, hay “nhân dân”.Con người là một cá thể với sợ hãi, dục vọng, nghi ngờ, yếu đuối, sai lầm và cô đơn.

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 120VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠICái tôi ấy không phải lúc nào cũng cao thượng hay anh hùng. Ngược lại, nó rất đời thường, rất người. Nhân vật có thể thất bại, phản bội, trốn chạy, hoặc mất niềm tin. Chính điều này làm cho văn học miền Nam nhân bản chứ không mang tính huyền thoại hóa.Sự đề cao cái tôi cá nhân là một hành vi mang tính văn hóa sâu sắc, bởi ví nó:Khẳng định quyền được khác biệt,Khẳng định quyền được nghi ngờ,Và khẳng định rằng con người không tồn tại chỉ để phục vụ một lý tưởng trừu tượng.Trong bối cảnh chiến tranh và chia cắt, việc bảo vệ cái tôi cá nhân chính là bảo vệ nhân tính.3. Trách nhiệm của người cầm bút trước sự thật: đạo đức của văn chươngNếu tự do tư tưởng là điều kiện, và cái tôi cá nhân là nội dung, thì trách nhiệm trước sự thật là đạo đức cốt lõi của văn học miền Nam.Sự thật ở đây không phải là “sự thật chính trị” do nhà nước ban hành, mà là:Sự thật của trải nghiệm cá nhân,Sự thật của đau khổ, mất mát, hoang mang,Sự thật của một xã hội đang chiến tranh nhưng vẫn sống, vẫn yêu, và suy tư.Nhà văn của miền Nam VN, có quyền mô tả chiến tranh như một bi kịch vô nghĩa, có quyền nói về nỗi sợ,sự chán chường, và cả sự vô vọng. Văn học vì thế không làm nhiệm vụ tung hộ quyền lức, hay an ủi quyền lực,mà làm nhiệm vụ ghi chép ký ức trung thực của con người.

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 121VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIChính thái độ trung thành với sự thật này khiến nhiều tác phẩm trở nên “nguy hiểm” trong mắt các chế độ độc tài đảng trị,bởi sự thật không thể bị huy động, không thể bị điều khiển, và không thể phục vụ dối trá lâu dài.4. Vì sao văn học miền Nam vẫn sống dù bị cấm đoán?Sau 1975, văn học miền Nam bị xóa khỏi chương trình giáo dục, bị gọi là “đồi trụy”, “phản động”, “nô dịch văn hóa”. Nhưng càng cấm đoán, nó càng chứng tỏ sức sống của mình.Lý do nằm ở chỗ:Văn học miền Nam không sống nhờ quyền lực, mà sống nhờ sự đồng cảm của con người.Khi người đọc tìm thấy trong đó:Nỗi cô đơn của chính mình,Sự hoài nghi mà họ không được phép nói ra,Một tiếng nói trung thực về chiến tranh và thân phận, thì văn học ấy vẫn tiếp tục tồn tại, vượt qua biên giới, thời gian và kiểm duyệt.5. Giá trị lâu dài của một di sản bị phủ nhậnVăn học miền Nam không phải là “đối trọng chính trị” của văn học cách mạng, mà là một phần không thể thiếu của ký ức dân tộc Việt Nam hiện đại.Phủ nhận nó không làm lịch sử trong sạch hơn, mà chỉ làm lịch sử nghèo nàn và méo mó.Chỉ khi nào cả hai dòng văn học, tuyên truyền và tự do, tập thể và cá nhân, được đặt cạnh nhau,người Việt mới có thể hiểu trọn vẹn mình đã sống, đã sai, đã mất mát như thế nào trong thế kỷ đầy bão tố ấy.Văn học miền Nam đề cao:Tự do tư tưởng.Cái tôi cá nhân.

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 122VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠITrách nhiệm của người cầm bút trước sự thật.Chính vì vậy, dù bị gọi là “đồi trụy” hay “phản động”, những tác phẩm ấy vẫn tồn tại, vẫn được nghe, được đọc, bởi chúng nói đúng tâm trạng con người, không phục vụ quyền lực.Một nền văn hóa bị đàn áp mà vẫn sống, chứng tỏ nó có sức sống thật. Ngược lại, một nền văn hóa phải dựa vào kiểm duyệt và tuyên truyền để tồn tại, là một nền văn hóa yếu kém, và giả tạo.Nửa thế kỷ một đời người và những câu hỏicố tình không được trả lời.Một đứa trẻ sinh năm 1975, lớn lên trong ngày được gọi là “hòa bình”, nay đã gần 50 tuổi – đã đi quá nửa đời người.Thế nhưng, sau nửa thế kỷ không còn bom đạn, dân tộc Việt Nam vẫn bị mắc kẹt trong những câu hỏi căn bản mà chế độ cầm quyền cố tình né tránh:Vì sao đất nước chưa bao giờ thật sự hòa giải?Vì sao lịch sử vẫn bị bóp méo, viết theo mệnh lệnh chính trị thay vì sự thật?Vì sao ký ức tập thể của dân tộc bị kiểm soát, cấm đoán và trừng phạt?Bi kịch lớn nhất của Việt Nam không chỉ nằm ở cuộc chiến đã kết thúc năm 1975, mà ở chỗ chiến tranh ấy vẫn tiếp tục tồn tại trong tư duy cai trịcủa chế độ cộng sản: tiếp tục chia rẽ thắng thua, ta và địch, nó tiếp tục nuôi dưỡng hận thù thay vì hàn gắn;tiếp tục cai trị bằng sợ hãi thay vì sự thật và lòng khoan dung.Một nhà nước tự xưng là “giải phóng” nhưng lại sợ sự thật lịch sử. Một chế độ nhân danh “hòa bình” nhưng không dám đối diệnvới nỗi đau của hàng triệu con người thuộc phía thua cuộc.Một chính quyền nói về “đại đoàn kết dân tộc” nhưng lại xây dựng quyền lực

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 123VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠItrên sự loại trừ, bôi xóa và im lặng cưỡng bức.Nhìn lại 50 năm không phải để nuôi oán hận, mà để nhận ra một sự thật không thể chối cãi:không có tương lai bền vững nào được xây dựng trên sự phủ nhận sự thật, và không có hòa giải dân tộc nào có thể hình thànhkhi một nửa dân tộc bị buộc phải im lặng.Lịch sử không thể bị xóa bằng nghị quyết. Ký ức không thể bị chôn vùi bằng kiểm duyệt.Và một dân tộc không thể bước tới tương lai khi vẫn bị trói chặt vào những dối trá của quá khứ.Nửa thế kỷ đã trôi qua. Câu hỏi không còn là“bao giờ chiến tranh chấm dứt”mà là: bao giờ chế độ cộng sản Việt Nam chấm dứt cuộc chiến với chính sự thật và với chính dân tộc mình?Không có tương lai bền vững nào được xây dựng trên sự phủ nhận sự thật và chối bỏ di sản của một nửa dân tộc.Tế LuânBiên soạn 12-28-25

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 124VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠITÌM LẠI MÙA XUÂNMùa hè năm 1988, “Mít ướt” Thảo chân ướt chân ráo đến miền Đất Hứa Hoa Kỳ lúc đã quá tuổi tam thập nhi lập từ rất lâu. Lúc Mít nhà ta đi dự thánh lễ ngày chủ nhật, mấy bà “Mít khô” chân cẳng đã khô ráo dòm dòm cái quần tây quăn như lò xo của hắn rồi tủm tỉm cười phán một câu mỉa mai:- Nhìn lão Hai nhốp này cũng có vẻ con nhà có ăn học đây! Lớn tuổi rồi mà nhà cửa chẳng có bằng cấp địa vị cũng không thì chỉ có nước vào... Dòng Kín mà làm ông thày già chớ ở ngoài đời làm sao mà kiếm được vợ.Họ cố tình nói lớn tiếng cho Thảo nghe được làm anh nuốt giận nhủ thầm:-“Quân tử muốn trả thù ráng chờ mười năm sau vẫn chưa quá muộn.”Sau chưa đầy một tuần từ ngày đến Hoa Kỳ, Thảo đã hối chú ruột anh đi tìm đất cho anh đi cày ngay. Hôm đi nhận công việc Maintenance Worker, tiếng An Nam gọi là thằng loong toong đụng việc gì làm việc đó, Thảo đã may mắn được nhận vào làm việc ngay. Bà xếp hỏi Thảo bên VN đã từng làm những công việc gì thì Thảo đã nhanh nhảu trả lời:- Tôi đã làm đủ thứ nghề. Từ nghề đòi hỏi phải có college degree lẫn license của Bộ Giáo Dục như làm thày giáo tháo giày cho trường trung học cho đến nghề không cần skill chỉ cần sức khỏe và sự cần cù siêng năng như nghề nông gia.Bà xếp mừng rỡ tiếp tục nói vắn tắt:- Như vậy là… là you sẽ bắt đầu ngay công việc người thợ làm vườn ngay trong ngày mai được rồi.Ngay ngày hôm đó bà xếp đã dẫn Thảo xuống ware house chỉ cho hắn những đồ nghề để làm vườn như xe “cải tiến” (ngôn ngữ của Mít “đồng chí” mà trong miền Nam VN gọi là xe cút kít) cuốc, leng, cào... Bà còn hỏi Thảo rằng anh đã từng đụng vào mấy món ăn chơi này lần nào chưa. Thảo cười cười trả lời:- Mấy cái đồ nghề này tui từng sử dụng rất thành thạo mỗi ngày lúc ở tù Cộng sản bên VN nên bà đừng lo tui không có kinh nghiệm. Chắc chắn tui sẽ đào đất khỏe hơn bên VN vì bên đó tụi Công an bỏ đói tui nhưng tui vẫn phải đào đất trồng cây “free” mỗi ngày. Còn bên đây bà trả tiền cho tui mua đồ ăn no đủ nên chắc chắn tui sẽ cày giỏi hơn.Lúc vác cuốc leng ra vườn cho bà xếp “thử tay nghề”, Thảo vừa đi vừa lẩm bẩm hai câu thơ vui:Chàng tuổi trẻ vốn dòng hào kiệt,Xếp bút nghiên theo việc.... cuốc leng...Last name của Thảo là Nguyễn. Nhưng có thể do tổ tiên hắn có lai... Tàu chút đỉnh sau một ngàn năm đất nước An Nam bị đô hộ bởi giặc Tàu, hắn đang mang theo trong người

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 125VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIchút đỉnh dòng máu của Mặc... Tử. Do mang “Mặc cảm” là thằng cu li bất đắc dĩ nên hắn cố tránh né không muốn giữ liên lạc với cô bạn rất thân từ bên trại tị nạn Galang.Cho đến mùa thu năm đó, từ Cali cô bạn cũ cũng tìm ra số phone của hắn. Cô nàng “hồ hởi phấn khởi” khoe nàng đã sắp hoàn tất semester đầu tiên tại community college. Nàng vồn vã hỏi hắn đang học những courses gì. Hắn trả lời kiểu cà rỡn là học mãi vẫn chưa xong cái cua... gái Cali. Và cuối cùng hắn buồn rầu thú thật là không... thất nghiệp nhưng vì bận rộn chuyện cơm áo nên vẫn bị.... thất học mù chữ từ lúc đặt chân đến xứ Cờ Hoa. Cô bạn của Thảo rất ngạc nhiên hỏi anh dồn dập:- Anh đâu phải là người “thất học” vì khả năng viết lách tiếng Ăng Lê của anh giỏi hơn em rất nhiều mà! Lúc anh còn sống bên trại tị nạn Galang, anh đã từng ngồi đọc nguyên cả những bài thơ rất dài bằng tiếng Pháp hoặc tiếng Anh rồi sau đó giải thích cặn kẽ từng câu cho em nghe bằng tiếng Việt mà! Anh cũng đã từng ngồi viết xuống một hơi cả trăm Idioms (thành ngữ tục ngữ của Anh ngữ) và còn chỉ tường tận cho em cách sử dụng từng câu một mà! Hãy nói cho em biết sự thật hiện nay anh đang làm công việc gì? Có vất vả lắm không?Thảo lại tiếp tục trả lời quanh co kiểu cà tửng:-Lúc trời khô ráo “moa” là Binh Nhì. Trời không mưa “moa” là Hạ Sĩ. Trời nóng nực làm Trung Sĩ. Hiện nay trời sắp lạnh nên “moa” vừa được gắn lon Thượng Sĩ già.Cô bạn tốt lành không hiểu hắn đang nói cái quái gì nên bắt đầu xuống nước “năn nỉ” hắn:- Honey! Please tell me the true! What is your current job now?Hắn đành buồn rầu nói hết sự thật cho “ẻn” nghe:- Anh đang là một “nông gia xuất sắc” trong một nhà hưu dưỡng rất lớn. Lương căn bản 4 đô la rưỡi một giờ. Trừ thuế còn gần 3 đô la một giờ. Ngày làm tám tiếng. Công việc rất vất vả cực nhọc. Trời khô ráo làm anh Binh Nhì lái xe truck vào mấy nông trại hốt phân súc vật về để bón cây. Trời không mưa làm Hạ Sĩ hạ thổ xuống mấy cái hồ nhân tạo dùng máy bơm hút sạch nước ra. Sau đó đợi cho bùn dưới đáy hồ thật khô sẽ gom lại trộn với phân súc vật rồi đem đi bón cây. Sau những ngày trời mưa nhiều làm cỏ mọc thật nhanh, lúc đó anh sẽ làm anh Trung Sĩ tàn tàn đẩy xe cắt cỏ lên các sườn đồi vừa cắt cỏ vừa hát nghêu ngao: “quê anh miền Trung du, vượt biên thích... đi cày.” Hôm nay đang là cuối mùa thu trời bắt đầu lạnh, cây cỏ đang đổi sang màu đỏ và vàng nhìn rất... romantic. Anh không còn việc để làm ở bên ngoài nữa nên anh mới được gắn lon Thượng Sĩ già và được “biệt phái” vào làm việc ở bên trong các building lớn. Cả tuần nay mỗi ngày anh phải “thượng” toòng teng trên mấy cái cửa sổ thay cửa lưới bằng cửa kiếng để chuẩn bị đón một mùa đông lạnh lẽo sắp đến.Khi Thảo vừa dứt lời, cô bạn tốt bụng đã nghẹn ngào nói với Thảo:- Hay là anh dọn sang miền Cali nắng ấm này đi! Em sẽ chuyển từ học full time thành học part time. Rồi sẽ đi tìm việc làm full time để lo cho anh đi học full time trước. Khi nào anh học xong có việc làm em sẽ đi học full time sau.

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 126VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIThảo cảm động ứa nước mắt trước tấm chân tình thật đáng quí của nàng. Tuy nhiên, anh vẫn cố tình chọc cho nàng nổi giận bằng những câu giải thích thật... chua chát:- Cộng đồng VN tị nạn bên HK đang ở trong tình trạng “âm thịnh dương suy” vì nình ông độc thân quá đông mà nình bà quá hiếm hoi. Em có biết là em đang “lội ngược dòng lịch sử” hay không? Thôi thì cứ coi như chuyện quen biết của chúng ta “chưa từng bao giờ xảy ra.” Em cứ yên tâm lo học hành cho xong chương trình Medical Lab Technician. Rồi sau đó lên xe hoa về nhà chồng cho xong một đời tị nạn... lạnh lùng sương rơi héo hắt. Và nếu có thể được thì chúng ta đành phải chấp nhận cùng đồng ca câu “thôi là hết anh đi đường anh” kể từ ngày hôm nay!Không ngờ cô bạn vàng của Thảo đã không nổi giận mà lại chậm rãi nói với hắn:- Anh không phải là đàn bà nên anh đâu có hiểu nổi đàn bà. Đành rằng phụ nữ VN ở xứ này đang rất “có giá”. Nhưng làm thân con gái em chỉ có “một thời để yêu và một thời để... ế” thôi! (cô nàng nhái theo ngôn ngữ tựa đề cuốn tiểu thuyết lừng danh “Một Thời Để Yêu Và Một Thời Để Chết” (Zeit Zu Leben Und Zeit Zu Sterben) của nhà văn người Đức Eric Marie Remarque mà Thảo đã từng ngồi kể tóm tắt nội dung cho nàng nghe lúc còn ở bên trại tị nạn Galang). Hơn nữa, anh và em đâu có còn trẻ trung gì. Bước chân bỏ quê hương ra đi sống cảnh năm người mười xứ muốn tìm một người bạn đời có background tốt lành không phải là chuyện dễ dàng.Theo thống kê của US Statistic thì đàn bà con gái ở xứ này:* Dưới 18 tuổi là hàng mẫu đừng rớ vào kẻo sẽ bị \"ủ tờ.\"*Từ 18 đến 25 là hàng mới về 0% off.* Từ 25 đến 30 là hàng hơi cũ 25% off.* Từ 30 đến 35 là hàng tồn kho 50% off. Em và anh đang ở độ tuổi này.*Từ 35 đến 40 là hàng tồn kho quá lâu 75% off.* Trên 40 tuổi là hàng “từ thiện” Saint Vincent De Paul nên ... everything is... free!Anh nỡ lòng nào nhìn thấy em “từng bước từng bước thầm” trở thành hàng Saint Vincent De Paul hay sao?Hắn không có đủ can đảm nghe nàng khóc nên nói dối nàng hắn đã quá chán nản đời sống xô bồ ở cái xứ sở lạnh lẽo này nên chờ đợi có thẻ green card xong là sẽ đi sang Phi Châu để truyền giáo. Nàng năn nỉ Thảo sang Cali cho nàng gặp để giáp mặt nói lời từ biệt cuối cùng trước khi vĩnh viễn chia ly.Hơn hai mươi năm sau nàng vẫn còn sống đời độc thân và vẫn còn rất xinh đẹp sau khi Thảo biến mất khỏi cuộc đời nàng!Có một điều làm cho Thảo rất đau lòng là qua những người quen kể lại thì hàng đêm nàng vẫn âm thầm cầu nguyện cám ơn Chúa đã cho Thảo thoát khỏi cuộc đời tù tội bên VN và xin Chúa quan phòng cho Thảo sẽ luôn vững bước trong đời... tu ( sic! ) . Hắn rất buồn khi biết được chuyện đau lòng này. Nhưng Thảo không có đủ can đảm email hoặc gọi phone

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 127VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIcho nàng để nói lên hai câu “cám ơn” và “tạ lỗi” mà anh chỉ “âm thầm” lén lút vợ viết một bài thơ rất “mùi” để nhớ đến nàng. Bài thơ con cóc đó như vầy:Từ Mùa Thu GalangThu nào trên đảo Galang,Sóng vai sánh bước bên đàng có nhau.Mến nhau giây phút ban đầu,Thương sao những lúc qua cầu gió bay.Nghẹn ngào giây phút chia tay,Bataan hẹn gặp sum vầy đoàn viên.Đất Phi phong cảnh thần tiên,Núi xanh suối biếc biển yên ru đời.Thu sang ta phải xa người,Cali hẹn gặp bùi ngùi chia ly.Nát lòng kẻ ở người đi,Bataan em đợi ta Phila chờ.Cali gặp lại như mơ,Bõ công ngày tháng mong chờ thiết tha.Rồi mùa thu ấy trôi qua,Ước nguyền thu trước bay xa cao vời.Hơn hai mươi mùa lá rơi,Lòng ta khép kín không lời thở than.Thu ơi duyên kiếp lỡ làng,Tình sâu muôn kiếp còn mang trong lòng.Cuộc đời tị nạn CS của Thảo tưởng cứ sẽ mãi mãi lẩn quẩn trong một chử T ô trọc hết tù tội (CS) tiếp theo tới tính tình tang trong trời thu thanh thoát.Cho đến một ngày mùa đông năm 1989, Thảo bị một mụ đàn bà người bổn xứ làm một chuyện tựa như “tạt nguyên một ca nước lạnh vào mặt” thằng trí thức lưu vong khiến hắn tỉnh giấc mơ...tu để “lội tuyết đi tìm lại mùa xuân” trong lứa tuổi hồi... thu.Hôm đó, ngoài trời đang đổ tuyết rất nhiều tới 7, 8 inches. Thảo được bà xếp mới đổi về giao cho công việc làm trong ngày là lau chùi và sơn phết lại các bathroom trong building. Một công việc mà sau này, khi đã có job chuyên môn, lúc kể lại chặng đường đời gian truân cho các con nghe, Thảo hay nói đùa với các con là: “trước khi được làm Specialist 3 chỉ huy tụi mũi lõ, bố đã từng phải làm công việc 'chùi đít cho dân mũi lõ' bị tụi nó chà đạp đau đớn lắm nên các con phải cố gắng mà học.”Trước khi bắt đầu công việc bà boss dặn Thảo không được treo áo coat lộn xộn mà chỉ được phép treo ở chỗ treo áo trong bathroom thôi.

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 128VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIĐến trưa trước lúc lên phòng lunch để ăn, Thảo đã mặc áo lạnh vào để ra xe cào tuyết cho sạch vì tuyết đã ngừng rơi. Sau khi ăn trưa xong, lúc trở lại làm công việc của một anh thợ sơn bất đắc dĩ, Thảo đã bỏ quên chiếc áo lạnh đang khoác trên chiếc ghế chỗ anh ngồi.Cho đến 5 giờ chiều khi chuẩn bị lái xe ra về Thảo mới sực nhớ ra cái áo lạnh vẫn còn bỏ quên trong phòng lunch room.Thảo lững thững trở lại phòng ăn để tìm áo thì thấy cái áo lạnh của anh đã bị ai đó quăng nằm lăn lóc trên đường đi cho ông đi qua bà đi lại đi lại dẵm lên cho... vui. Anh rất tức giận vội hỏi một bà bếp ai là người đã nỡ quăng cái áo coat của anh ra đường đi. Chị lấm lét trả lời đó chính là bà xếp đã phân công việc làm cho Thảo lúc sáng. Sau khi nghe chị trả lời, Thảo đã nhăn mặt đi tới phòng cất đồ nghề làm việc mỗi ngày của anh ngay lập tức. Anh đã nhanh chóng gom góp tất cả đồ nghề dùng để đào đất, chùi kiếng và sơn nhà vào chiếc xe “cải tiến” cút kít. Với khuôn mặt giận dữ, anh đã đẩy thẳng chiếc xe xuống phòng bà xếp và gõ cửa phòng của bà.Thảo đã nói rất nhanh cùng bà xếp:- Hôm nay là ngày làm việc cuối cùng của tui. Qua New Year Day tui sẽ bắt đầu đi học full time nên không thể tiếp tục làm việc cho bà được nữa.Bà xếp đã yêu cầu anh cùng bà xuống warehouse để xếp ngay ngắn tất cả đồ nghề vào cho đúng nơi đúng chỗ.Sau khi đã rửa sạch và chùi khô xong tất cả các “đồ nghề”, Thảo đã đặt tất cả gọn vào một chỗ dưới đất và “kính cẩn” bái lạy chúng ba lạy để “tạ từ trong đêm” trước khi đặt chúng trở lại vào đúng nơi đúng chỗ trong kho.Bà xếp đã trợn mắt hỏi Thảo:- Are you crazy boy?Anh đã từ tốn chậm rãi nói những lời cay đắng cuối cùng trong giây phút từ giã:- Trước hết tui xin chơn thành tri ân các bà đã giúp đỡ tui có việc làm để sống còn trong hơn một năm qua. Tui phải vái lạy các người bạn đồng hành trung thành này vì chúng đã gắn bó với tui từ trong chốn lao tù CS trên quê hương khốn khổ VN của tui qua tới tận bên đây. Đây là đất nước của cơ hội và tự do (the land of opportunities and freedom). Sau hơn một năm đi làm, tui đã có đủ tiền để đi học nên tui phải chụp lẹ \"cơ hội\" để đi học lại. Shaloom in Jesus Christ!Bà bỉu môi tỏ thái độ hoài nghi vì con cái dân mũi lõ ở cái thành phố Phi la đen thui loạn xà ngầu này bỏ học từ lúc chưa tốt nghiệp xong trung học mà thằng \"Gúc\" này bày đặt nói chuyện “Tề Thiên” đi học Đại học...Thảo đã bắt tay từ giã bà. Lúc nổ máy xe xong, anh đã gục đầu xuống vô lăng khóc ngon lành.

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 129VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠISau đó anh đã lau nước mắt và nhủ thầm trong lòng: “Trường đồ tri mã lực, lao tù CS và sóng gió biển Đông không vùi giập được anh, thì anh sẽ không chết đâu Kim Cúc ơi!”Và anh đã đạp ga cho chiếc xe rời Dominican Retreat House. Trong lòng Thảo hơi lo lắng không biết cái thằng Jeff, chủ nhà hàng Pháp, có cho anh chuyển job part time thành full time không. Mặc dù hơi lo nhưng anh vẫn rất tự tin vì anh Mẽo gốc Tây này vẫn quí Thảo và nó đang rất cần thằng bồi bàn An Nam Mít biết tiếng Tây để tiếp đám thực khách nói tiếng Mẹ đẻ của nó.Thảo tăng tốc độ khi xe bắt đầu rẽ vào xa lộ 309 và vừa lái xe anh vừa hát nghêu ngao “Que sera sera!” vừa tự mỉm cười ngâm nga:Chàng tuổi trẻ vốn dòng hào kiệt,Quẳng cuốc leng theo việc bút nghiên...Tự nhiên trong lòng anh bỗng xao xuyến nhớ đến Kim Cúc thật nhiều. Anh dự định khi về đến nhà sẽ gọi phone báo tin vui cho nàng là anh đã tuân theo “lịnh bà” để đi học full time. Trong lòng anh cũng hơi băn khoăn lo lo vì cả hơn một năm rồi anh cố tình cắt liên lạc với nàng nên không biết “elle” có còn sống ở địa chỉ cũ không. Đúng như Thảo đã tiên đoán, anh đã bị rơi vào hoàn cảnh giống hệt như Emmanuel Kant, triết gia sống theo lối sống khắc kỉ, mà anh vẫn khâm phục và ngưỡng mộ như một thần tượng. Emmanuel sống đời độc thân khắc khổ và một hôm chợt nảy ra tư tưởng muốn liên lạc với người bạn gái cũ thì cô ta đã lập gia đình từ... 17 năm về trước rồi. Sau khi dọn ra khỏi nhà người chú ruột, Thảo đã dặn dò mấy cô em họ là nếu chị Kim Cúc có gọi phone tìm anh thì làm ơn nói dùm là anh đã đi sang Phi Châu truyền giáo rồi. Sau nhiều lần liên lạc không được, Kim Cúc cũng đã bỏ Cali đi tiểu bang khác và bà chủ nhà cũ của nàng đã nói với Thảo là bà hoàn toàn không biết nàng đang sống ở đâu.Cuộc đời lưu vong của Thảo vẫn cứ lặng lẽ trôi. Anh đã lập gia đình và có được hai cô con gái mang tên của hai người công chúa yêu nước trong lịch sử Việt Nam. Thỉnh thoảng Thảo hay chở hai cô công chúa thăm lại nơi anh đã từng ngồi khóc trên tay lái xe trong giờ phút lịch sử “quyết chí lội tuyết đi tìm lại mùa xuân” để các con anh noi gương cha sẽ cố gắng học hành chăm chỉ hơn. Nhà hưu dưỡng nay đã có chủ mới. Cái bảng Dominican Retreat House không còn nữa và được thay thế bằng tên mới là Temple University - Art School. Những cây phong (maple) do chính tay Thảo trồng sau gần một phần tư thế kỉ nay đã mọc lên cao to với gốc cây to một người ôm không xuể và vươn lên sừng sững giữa trời như một cây cổ thụ.Thảo luôn nhấn mạnh với các con là anh tới miền Đất Hứa này với “only two white hands” (chỉ có hai bàn tay trắng, 'broken Engloish\".) Và bắt đầu làm lại cuộc đời từ con số âm. Gọi là con số âm vì bước chân đến HK là anh phải cắm đầu đi cày ngay để gởi tiền về trả những món nợ nần chồng chất sau suốt “chín năm chống.... xuồng đi tìm tự

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 130VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIdo.” Nhưng anh vẫn cố gắng nuốt tủi nhục đắng cay để vươn lên. Anh cũng giải thích với các con rằng cuộc chiến tranh VN đã làm cho lứa tuổi sinh vào thập niên 50 của thế kỉ 20 như Thảo hầu như hoàn toàn không còn tuổi xuân. Trước lúc chiến tranh kết thúc thì bị nếm mùi bom rơi đạn nổ. Sau khi chiến tranh kết thúc thì bị nếm mùi đói khát tù đày qua sự trả thù của những người “chiến thắng”. Rồi khi qua đến xứ người vừa phải vất vả đi cày để nuôi thân và nuôi những người còn kẹt lại bên quê nhà. Vừa phải chịu đựng sự khinh bỉ của dân bản xứ,. Nhưng rất nhiều người vẫn thành công trong quá trình “đi tìm lại mùa xuân đã mất.”Thảo chỉ cây phong do chính tay anh trồng vào 26 năm về trước và nhấn mạnh với các con là mặc dù anh đã phải chịu đựng quá nhiều đắng cay tủi nhục đến nỗi phải mất cả \"tuổi thanh xuân \"(anh tránh không dùng chữ... “người yêu”), nhưng anh luôn đứng vững như cây phong giữa trời đang trơ gan cùng tuế nguyệt, nên các con phải luôn noi gương cha mà cố gắng học hành cho đến nơi đến chốn...Chiều hôm qua trong lúc thời tiết vẫn còn lạnh dưới 50 độ F thì trong lòng Thảo bỗng cảm thấy ấm áp hơn khi anh được con gái đầu lòng gọi vào sở báo cho anh biết một tin rất vui. Cháu báo vắn tắt cho Thảo biết Drexel University đã approve đơn xin học của cháu. Thảo băn khoăn lo lắng hỏi con là học phí của Drexel đắt lắm liệu con có trả nổi student loan sau này không. Cháu vui mừng nói cùng Thảo là con sẽ đi xe lửa lên sở của Bố cho Bố ngạc nhiên... about good news. Lúc công chúa lớn lên tới State Building, Thảo đã rời lầu ba khoác cái áo lạnh (không còn dính nước sơn và chưa bị xếp quăng ra đường đi vì Thảo đang là phụ tá của xếp mà) để gặp con. Sau khi đọc xong lá thư từ Drexel University gởi cho Ngọc Trân, Thảo đã mừng rơi nước mắt..... Học phí của Drexel không rẻ vì giá rất cao đến... 44 ngàn đô la một năm nhưng cháu được Liên Bang và nhà trường trả giúp 26 ngàn đô la. Số còn lại là 18 ngàn phải trả đủ trong năm nay thôi. Năm tới sẽ chỉ còn một nửa vì không còn phải theo giá tiền học out of state nữa. Thảo vui mừng chỉ lên hàng chữ khắc trên vách của bên phải của State Building: KNOWLEDGE IS POWER. Và bên trái là hàng chữ MIGHT MAKES RIGHT. Rồi anh gật gù nói đùa với con gái:- Thằng cha viết hai câu này tiếng Ăng Lê của hắn.... dốt hơn Ba vì phải viết cho rõ hơn là KNOWLEDGE IS POWER, IGNORANCE IS DEATH (kiến thức là sức mạnh vạn năng còn ngu dốt đồng nghĩa với sự chết). Bởi vậy con phải cố gắng học kẻo có ngày phải đi.... hốt cứt bò như Ba lúc Ba mới tới HK. Nông gia NHL NJ* Nông gia hai lúa đã rewrite bằng tiếng Ăng Lê để cho hai cô con gái đọc và hiểu về chặng đường gian truân của người tỵ nạn VN nhiều hơn

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 131VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠISEARCHING FOR THE LOST EDEN
In summer 1988, Mr. “easy-to-sob” Thao arrived in the Promised Land, the United States at the age that was long past his “self-established” thirty. In those early days, when he went to church to attend a Sunday Mass, the tough, old, female gossip mongers often glanced at his wrinkled pants and sarcastically mocked: 
- Look at this filthy fellow, he appears to be educated! But at his age, his having neither a house, a degree, nor a job... makes him suitable only to join the “clergymen” to be an old Frere (Brother in French)... rather than to find the other half in the real world.They spoke loudly enough to let Thao hear them. So, he swallowed his pride and thought: “Noble men once wish to revenge, ten years of waiting is still never too late.” 
Then, in less than a week after his arrival to the United States, Thao urged his uncle to find him some work to do right away. On the day he went for an interview for a maintenance job -- one that his “Annam” language called “easy going”, “aimless” work, he vowed to accept any available work that he could lay hands on. He was lucky to be chosen for the job immediately, after he answered his boss’s question below:- What kind of work have you done in Vietnam?He promptly replied: 
- I've done many different jobs, from one which required a college degree or license by the Board of Education such as a high school teacher to one which required no skill but strength and diligence such as farming.The boss happily briefed him: 
- So, you are going to start the gardening work tomorrow, right?
Then, on that same day, she led him to the warehouse, showing him the gardening tools such as wheelbarrel (the VC language is “xe cút kít”), showels, hoes, rakes... She asked Thao whether he had touched them before. Thao smiled and replied:
- I had used them every day when I was in the VC prison. You don't have to worry about my not having experience on that. I will definitely dig better than the time I did in Vietnam because over there the VC policemen starved me while ordering me to dig holes to plant “trees” each day without any payment incentive, whereas over here I get paid for my work, enough to buy food to eat. So, please rest assured that I will “plow” better.When carrying the hoe and the shovel to the garden for the boss to give him a “skill test”, Thao melodically hummed the following verses: 
 The young man with a noble lineage, 
Puts aside the pen and the ink pot to pursue... hoe... shovel... 
Thao's last name is Nguyen. But he might be ancestrally “hybrid”... a little Chinese blood leaked over a thousand years being colonized by the Chinese. He also carried in him a little blood of being “inferior” kid.... Bearing such “inferiority” feeling from being a laborer against his

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 132VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIwill, he tried to detach from his old acquaintances, esp., the close friend from the Galang refugee camp.Until the fall of that year, his \"ex\" friend from California also got his phone number. She called and “eagerly” boasted about her almost completing the first semester at a community college. Then, she inquired after his schooling. He amusingly replied, “still not finished the flirting course... with the California girl,” but confessed at the end that he was not unemployed... but too busy being his bread-winner to going to school... thus still “illiterated” since arriving in the Promised Land.
Thao's friend was surprised; she told him immediately:- You are not “illiterate” because your English writing ability is so much better than mine! When you were in the Galang refugee camp, you demonstrated your ability to read long poems written in French or English and then explain each verse in Vietnamese to me! You also sat down to write hundreds of idioms (English proverbs/idioms) and explained their meanings and usages! Please tell me the truth, what are you doing now? Have you had a hard time?Thao continued to give his meandering answers: 
- When it is dry, \"I\" am a private. When it isn't rainny, \"I\" am a corporal. When it is hot, I'm a sergeant. Currently, it's going to be cold, \"I\" was just promoted to the old sergeant major.His good friend didn't understand what the heck he was talking about. She started to “beg” him:- Honey! Please tell me the truth! What is your current job now?Grievously he was obliged to tell her the truth:
- I've been an “outstanding farmer” in a huge nursing home. My basic salary is $4.50 an hour; after-tax earning is about $3 an hour. I work eight hours each day. The work is a drudgery. When it is dry, the private drove the truck into some farm to collect the manures to fertilize the plants. When there is no rain, the corporal lowered himself into some artificial ponds to pump water out. After that, we wait for the bottom layer of the pond to dry, then collect and mix that new soil with animal dung to be used as fertilizer. After days of rain, the grass grow faster. By then, I will do the Sergeant's job -- cutting grass on the hillside and singing openly: “My hometown is in the central region, taking refugee to go across the border... in order to ‘plow’...” Today is late autumn, the sky is getting cold; trees are changing to red and yellow, which looks very... romantic. I have no more outdoor work to do. So, I was promoted to Sergeant and was transferred to do the indoor work inside the large buildings. In the past week or so, I had to “hang loose” on a few windows to replace the window screens with glass frame to prepare for the cold winter to come.

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 133VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIWhen Thao finished his words, his kind-hearted friend burst into tears. She told him: 
-Or would you like to move to this Golden sunny state, California? I will change from fulltime program to part-time one, then look for a full-time job to help you go to school fulltime first. When you finish your schooling, I will go back full-time later.Thao was deeply touched by her sincere love for him. However, he still tried to provoke her anger with some bitter explanation: 
- The Vietnamese Community who took refuge in the United States are in a state of “Women dominating men” because the male bachelors outnumber the female singles. Do you know that you are “swimming against the historical stream?” Let's better consider our relationship had never existed. You should not worry about me but go on finishing up your Medical Lab Technician program. After that, get married to live the remainder of a refugee life... “The cozy dew falls witheringly....” And if possible, let's sing together the choral verse, “That's it... you go on your way...” from now on!It was to Thao's surprise that his friend was not angry but slowly told him: 
- You are not a woman, so you don't understand woman. Despite that the Vietnamese women in this country are very “valuable”. But being a woman, I only have “one time to love and one time to... become bachelorette” or “old maid”! {She mimicked the “language” of a title of a famous novel “A Time to Love and a Time to Die” (Zeit Zu Leben Und Zeit Zu Sterben) by a German writer Eric Marie Remarque that Thao had told her the summary of the content in the refugee camp in Galang}. Moreover, you and I were no longer young. Leaving our motherland for an expatriate life, our fellow men scattered in places... Thus, looking for a mate having a good background is not an easy task. According to the U.S. Statistics, women in this country can be categorized as:
* Under 18 years of age, woman is an untouchable displayed sample. Violated, one might be subjected to jail.
* From 18 to 25 years of age, woman is a new merchandise; price cannot be marked off.
* From 25 to 30 years of age, woman is \"a bit old\" merchandise; price can be marked 25% off.
* From 30 to 35 is inventory item; price can be 50% off. You and I are at this age.
* From 35 to 40 is \"in-stock for too long\" item; price can be marked 75% off.
* Above 40 years of age is \"charitable\" item at Saint Vincent De Paul... everything is ... free!You don't have such a mean heart to see me \"step by step\" quietly become the goods at Saint Vincent De Paul's, do you?
Thao did not have the courage to hear her cry, so he lied to her that he was too depressed to live in this cold, always-in-rush society, and that he only waited for a green card to go on a mission to Africa. At that point, she begged Thao to go to California to meet face-to-face and say goodbye for the last time before they permanently separated.
And for more than twenty years after Thao disappeared from her life, he found out that she was still ...single and pretty!


TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 134VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIThere was one thing that made Thao feel unease at heart when he heard some acquaintance tell him that she still secretly prayed and thanked God to let Thao escape safely from the jail in Vietnam. She also asked God to protect him and help him keep up with his “providential” will (sic!) He was very sad to know this heartbreaking story. But he did not have enough courage to email or phone her to say “thank you” and “apologize” for telling her a lie. Instead, he only “quietly” wrote a very romantic poem in remembrance of her. The “toady” poem was as below:
From The Autumn in Galang 
In one autumn on Galang Island, 
We walked shoulder-by-shoulder, hand-in-hand.Falling for each other in those initial moments, 
How sweet it was to catch the breeze on the bridge. 
Speechless... as \"farewell\" we bid.
Bataan's where we thought we would meet. The
Phillipines became a Wonder Land, 
Surrounded by romantic, quiet seas and green mountains. 
Then, I had to depart that autumn.
And (we) sadly wished to meet in California. 
Oh, torn apart when one left, one stayed!
You killed time waiting in Bataan, while I was in Philly. 
Re-encountering in California was just like a fantasy, 
(But) it is worth the time longing for each other.
But then, that autumn has gone with the tide, 
And our)past year's wish sublimed.
It's been over twenty leaf-falling seasons, 
The path to my heart is closed without utterance. 
Oh, Almighty! It was a broken relationship!
But deep down in me, that bond remains forever intact. 
...Thao's life after fleeing from the Vietnamese communists was thought to forever linger on to the filthy letter Ts -- out of VC jail (tù tội) followed by the touchy relationship \"tính tình tang\" (relaxing time ) under the \"blue\" elegance of autumn .Until one winter day in 1989, Thao met a native woman who insulted him as if she “had splashed a bucket of cold water in the face” of the exiled intellectual, getting him out of a dream... of becoming a clerical man to “wade in the snow looking for the lost juvenile years” at the age of ‘turning’ into autumn. Thao compared his hair turning gray to the leaves turning yellow in the Fall. That day, the snow is pouring outside as much as 7, 8 inches. Thao’s new boss assigned him to do indoor cleaning and painting the bathrooms, the type of work, that, after having landed a professional job a few years after that, he looked back and told his children with an amusing tone, “before becoming Specialist 3 to supervise a number of native men, I had learned how to wipe their asses” and how to control myself when being insulted painfully. As a result, I hope you, my children, try hard in school to lift yourselves out of that situation.”

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 135VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠI
Before initiating the chores assigned by his boss, Thao was told not to hang his coat anywhere but in the bathroom closet. That noon, before going to the lunch room to eat, Thao wore his warm coat to go to his car to remove the snow on the windshield since the snow had stopped falling. After having had lunch, Thao headed back to do his painting job, forgetting his coat on the back of his seat.At 5 pm when he was ready to drive home, Thao suddenly remembered having left the coat in the lunch room. Slowly Thao went to the dining room to look for his coat. He found it thrown on the floor so bypassers could step on it… for fun. He was very angry, thus asked the chef if she knew who tossed his coat on the floor. She timidly said that was the new boss who had assigned him the work that morning. After hearing that reply, Thao went to the storage room immediately to quickly gather all the tools used to dig, to clean glass and to paint the house into an “improved” wheelbarrow. With his angry face still, he pushed the car straightly to the boss’s office and knocked her door.
Thao said very quickly to her:- Today is my last working day. After New Year Day, I will start school full time so I cannot continue working for you anymore.
She had asked him to walk with her to the warehouse to reshelve the tools neatly in it. 
After having washed and wiped dry all the “tools”, Thao put all into one neat place on the ground and “respectfully” bowed to them three bows to “bid goodbye” before putting them back into places in the warehouse.
The boss asked with her eyes wide open: 
- Are you crazy, boy?
He said slowly, bitterly the final words of farewell:- First of all, I sincerely thank you for offering me a job over the past year. I must bow to these faithful companions because they have worked closely with me from the time I was in the communists’ jail in my miserable hometown in Vietnam until I came over here, the Land of Opportunities and freedom. After working over a year, I have had enough money to go to school, so I have to quickly take this opportunity to go back to school. Shalom in Jesus Christ!She pouted with skeptical expression as she heard about his plan to return to school because the “majority” of the children in the City of Philadelphia dropped out before they graduated from high school. It is like a “gook” speaking about “Monkey King” going to college...Thao shook her hand and bid his goodbyes. After igniting the car, he rested his head on the steering wheel crying. Then, he wiped his tears and murmured to himself within his heart, “The long road measures the horse’s strength; the communist prison and turbulent waves of the East Sea were not able to kill me, then I will not die, dear Kim Cuc!”
And he pressed the gas pedal, leaving Dominican Retreat House. Inside him, Thao started to worry when thinking about Jeff, the owner of the French restaurant, whether he would let him work full time instead of his current part time job. Although a bit nervous, he was

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 136VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIconvinced that that French man, who had treated him very well, would need an Annamist (the Frenchmen called the Vietnamese “Annamist” when Viet Nam was still under France control ) waiter who could speak French to serve his fellow men.Thao sped up when he turned onto Highway 309. While driving, he started to hum, “Que sera sera!” and then, smiled and continued: 
The young man coming from a noble lineage,
Threw away the hoe and shovel to pursue an education ...
He suddenly missed Kim Cuc badly. He planned that, once getting home, he would call to let her know the good news that he was about to carry out “her commands” to go to school full time. But inside him also sprouted a bit of worry because it had been over a year that he had deliberately avoided her contact and thus no longer knew whether she still lived at the same old place. As predicted, he had fallen into the same situation as Emmanuel Kant, the philosopher living a life of self-denial, which he still admired and adored as an idol. Emmanuel lived an ascetic, celibate life… One day, he thought of reconnecting with his ex-girlfriend to find out that she had married... 17 years ago. After moving out of his uncle’s home, Thao has instructed his cousins that if Kim Cuc called to look for him, then please tell her that he had gone on an evangelical mission to Africa. After a number of unsuccessful attempts to contact him, Kim Cuc left California for another state, her former landlady told Thao so. And by now, she did not know her whereabouts.Thao's expartriate life quietly went on. He was married and has had two daughters named after two historical Princesses of the Vietnamese history. Once in a while, he drove the two “princesses” to the place where he sat crying on the steering wheel in “the historical moment” that he “determined to wade through the snow to find the Lost Eden” with a hope that it would set an example for his daughters to study harder and better. The Nursing Home now has new owners. The sign “Dominican Retreat House” is no longer there, but is replaced with the new name: the Temple University - Art School. The maple planted by Thao, after nearly a quarter century, has grown bigger than a man’s two armlengths and risen superbly into the sky like giant trees.Thao ofter told to his children that he arrived in the Promised Land with \"only two white hands\" (only two bare hands), and began to rebuild his life from a negative number. He called it “negative” because starting from the time he set foot on the US soil, he had jumped right into the work field to earn bit by bit to send money home to pay off the debts that had been accumulated during the nine years he “paddled the canoe to search for a way out to the free world.” Yet he still tried to swallow his pride to rise. He also explained to his children that the Vietnamese war has taken away the “spring” – the fruitful life -- of the youths born in the 50s of the 20th century like him. Before the war ended, many had experienced with the bombardments. After the war ended, we started to experience starvation, the imprisonment through the revenge of those who claimed \"victory\". Then,

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 137VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIwhen we arrived in a foreign country, we have to struggle to survive and shoulder the family responsibility by supporting those were left behind in our home country. Through such long process, some had to endure some despicable acts from some unfriendly natives, but many people have succeeded through the “search for the Lost Eden”.
Thao pointed at the maple tree planted by his own hand 26 years ago and told his children that although he had suffered so many bitter humiliations that he considered having lost his youthful life (he avoided using the word \"the loved one\"), he was able to stand firmly on his feet like that maple in the sky despite all the harsh seasons. And he added that he hoped that his children should follow his footsteps by studying really hard to reach their educational goals...Yesterday afternoon while the weather is still cold below 50 Fahrenheit, Thao suddenly felt warmer inside when his first born daughter called to let him know a great news. She informed him briefly that Drexel University has accepted her application. Thao anxiously asked her about Drexel’s tuition, and wondered if she would earn enough to pay the student loan later. On the other hand, she told him that she would take the train to his office to surprise him with the good news. When “the Princess” arrived at the State Building, Thao already left the third floor, wearing a warm coat (one that did not have any paint on, and has not been trashed on the floor as Thao now is the big boss’s aide) to see his daughter. After reading the letter from Drexel University to Ngoc Tran, Thao shed tears with joys. Drexel's tuition is not cheap, but is about 44 thousand dollars a year. The Federal Government and the financial assistance from the school would help pay 26 thousand dollars. The remaining amount is 18 thousand to be paid in full this year. Next year the cost will be cut in half because she won’t be considered as out-of-state student any more. Thao happily pointed at the inscription on the wall on the right of the State Building: KNOWLEDGE IS POWER, and that on the left: MIGHT MAKES RIGHT, and jokingly commented:
- This guy who wrote those two sentences… his English... is worse than mine because he should emphasize that KNOWLEDGE IS POWER, IGNORANCE IS DEATH (for knowledge is the superior power and ignorance is synonymous with death). Therefore, you must study really hard, or else, some day you will have to go.... gather cows’ dung -- as I had done when I just arrived in the United States.

Peter NguyenNew Jersey State Social WorkerSpring 2014

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 138VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠINIỀM MONG ƯỚC ĐẦU XUÂNPhú quý công danh chẳng có màngChỉ mong gia đạo được bằng anCầu xin cháu chắt đừng đi lạcKhẩn nguyện Ông Bà mãi dắt chănTrước mắt hân hoan gieo điệu nhạcMai này chớ nỡ dứt cung đànHoa kia chớm nở trông xinh đẹpNếu ít chăm lo sẽ chóng tànNông gia hai lúa miệt vườn New JerseyNương vận thơ Cố Thi sĩ Hàn Mặc TửHÀNH TRANG VẪN GIỮ…Cố hương vọng ngóng lệ nhòa chanTrách nhiệm không tròn lỗi cả vànTuổi trẻ lên đường làm bổn phậnThanh niên góp sức trải sa tràngGiữa dòng chiếc bách lênh đênh lậtNửa gánh cơ đồ nghiêng ngửa tanTừ đấy quê nhà xa tít tắpHành trang vẫn giữ lá Cờ Vàng!!Camthành Jan 7th, 2026ThaNhân

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 139VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠILỜI CUỐI CHO EMSau khi đã dọn hết những thực phẩm đông lạnh trở lại tủ lạnh và đã hạ nhiệt độ trong tiệm xuống thấp hơn để cho thực phẩm bên ngoài đừng hư thúi, Trường khoan thai mặc áo jacket dày vào để chuẩn bị ra về. Bỗng nhiên cánh cửa bật mở. Trường càu nhàu :\"Ai mà còn đi mua đồ ăn vào giờ này lúc mình đã sắp sửa ra về.\" Ngước mắt lên nhìn người vừa bước vào Trường đã \"tiêu hồn lạc phách\" vội phó linh hồn trong tay Chúa. Trước mặt Trường lù lù một anh chàng \"hắc quẩy\" cao lớn bịt mặt trong tay đang lăm lăm khẩu súng ra hiệu cho Trường đưa tay lên trời đầu hàng. Mặc dầu trong ngăn kéo của Trường luôn có sẵn một khẩu Rouleau đã lên đạn sẵn nhưng đã quá trễ để phản ứng lại vào lúc này nên Trường đành phải ngoan ngoãn tuân lệnh giơ hai tay lên cao khỏi đầu. Tên hắc quẩy từ từ tiến sát đến bên Trường im lặng kê họng súng đen ngòm vào hông Trường và ... lảy cò. Sau tiếng nổ thân hình của Trường đã đổ gục xuống và tên cướp đã mau chóng bước đến quầy cashier mở ngăn kéo ra để gom tiền. Hôm nay trời lạnh dưới 40°F tiệm của Trường ế ẩm nên số tiền trong ngăn kéo chưa đến 300 đô la. Trường ứa nước mắt than thầm với Chúa :\" Chúa ơi con đi vượt biên tốn kém ba lượng vàng bị cướp VN (công an biên phòng ) rượt đuổi như cinema tới sát hải phận quốc tế bắn lủng ghe. Sau đó cả tuần lễ lênh đênh bị sóng gió vùi dập và bị cướp biển Thái Lan cướp bóc đánh đập cả chục lần không chết không lẽ Chúa nỡ để cho con chết vì 300 đô la Huê Kỳ này sao?\". Sau khi bỏ tiền vào túi tên cướp cầm súng bước trở lại về phía Trường. Trường nhắm mắt nín thở ăn năn tội trong lúc chờ đợi lãnh phát đạn oan nghiệt thứ hai. Tên cướp sau khi co chân đá Trường ba phát trí mạng vào lưng thấy Trường nằm im không nhúc nhích tưởng Trường đã chết rồi nên hắn đã lạnh lùng nhanh chân bước ra khỏi tiệm.Trong giờ phút hấp hối sắp sửa chầu nhan thánh Chúa, Trường đã cố gắng dùng cell phone để gọi cho Tammy, vợ Trường. Nhưng Trường đã không gặp được vợ vì chị quá bận rộn với khách trong tiệm nail nên đã không có giờ để nhắc phone. Vận dụng hết sức lực còn lại Trường đã cố lết ra tới parking lot và cố la hét cầu cứu xem may ra có ai nghe được tiếng hét yếu ớt của anh chăng. Trạm xăng gần bên tiệm từ khi vừa xảy ra vụ cướp có nghe thấy tiếng súng. Sau khi nghe tiếng rên la của Trường họ đã vội vã chạy đến gọi xe cứu thương đưa anh vào bệnh viện cấp cứu.

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 140VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠISau 8 lần giải phẫu để \"ráp nối\" lại mấy khúc ruột bị viên đạn xoáy nát, Trường đã may mắn thoát khỏi lưỡi hái của Tử Thần. Trường đã kể lại với Tuấn người bạn thân từ lúc còn sống bên trại tỵ nạn :\" Bác Sĩ trong nhà thương gọi tôi là 'dead man' vì lúc xe cứu thương chở tôi tới bệnh viện các Bác Sĩ nghĩ là tôi chắc chắn 100% chết vì vết thương quá nặng.\" Tuấn nói đùa :\"Cũng may anh lùn hơn tên hắc quẩy chớ nếu anh cao bằng nó và vừa đúng tầm tay để hắn kê họng súng ngay tim anh ‘cho anh phát súng tim anh nát’ (CAPSTAN) thì đừng hòng mà có chuyện 'nhưng anh tin số phận anh còn' xảy ra được.\" Trường kể tiếp kèm theo nụ cười rất hiền từ: \" Chắc chắn Chúa nhân lành đã che chở cho tôi vì tôi cũng giống như anh mỗi ngày đều khấn xin Thượng Đế giữ gìn cho mình sống sót cho tới ngày nhìn thấy con cái trưởng thành . Tụi mình vượt biên muộn màng sang đây 'trâu chậm uống nước đục' tròm trèm sáu bó cả rồi mà con cái vẫn còn đang học tiểu học .\"Trong buổi tối cầu nguyện Tạ Ơn tại nhà Trường, Tuấn đã chọn bài kinh nguyện có câu nói của Chúa Jesus \"Không có tình yêu nào cao vời cho bằng tình yêu của người dám thí mạng sống mình cho người khác\" để đọc cho cả nhà nghe. Kế tiếp, đến phần chia sẻ lời Chúa, Tuấn đã nhấn mạnh đến lòng hy sinh vô bờ bến của Trường khi đã bỏ công việc ba cọc ba đồng cho hãng Mỹ để mở tiệm tạp hóa ở một thành phố vắng vẻ miền quê hầu có đủ tiền dành dụm đóng tiền học Đại Học cho các con trong tương lai. Tuấn cố gắng diễn giải bằng cả tiếng Việt lẫn ngôn ngữ bản xứ, English, để cho các con của Trường có thể hiểu. Hình như các cháu đã hiểu \"gần hết\" ý nghĩa của bài kinh nguyện vì Tuấn đã thoáng nhìn thấy những giọt nước mắt thông cảm ứa ra trên khuôn mặt ngây thơ của các cháu.Sau buổi cầu kinh Tuấn đã tò mò quay qua hỏi Trường :\"Tôi có một điều thắc mắc là hôm đó sao anh không gọi đến số điện thoại cấp cứu 911 của Cảnh Sát mà anh lại chỉ gọi cho vợ anh?\". Trường đã ôn tồn giải thích :\"Tôi nghĩ là mình sẽ không thoát khỏi cái chết nên tôi chỉ muốn gọi gấp cho vợ tôi để nói vài lời từ biệt vợ con.\" Tuấn hỏi thêm :\"Nếu hôm đó vợ anh nhắc phone anh sẽ trăn trối điều gì với chị?\". Trường bùi ngùi trả lời :\"Tôi chỉ muốn nói lời cuối cùng với vợ tôi là cho tới lúc nhắm mắt lìa đời thì vợ con tôi vẫn mãi mãi là những món quà quý báu nhất mà Chúa đã ban cho tôi trên trần gian này. Nếu tôi có chết thì tôi sẽ vĩnh viễn mang theo hình bóng của họ sang bên kia thế giới . Tôi cũng muốn nhắn nhủ với vợ tôi là hãy cố gắng thay tôi

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 141VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠIchăm sóc con cái của chúng tôi cho tới lúc chúng trưởng thành nên người.\" Tuấn chợt nhìn thấy Tammy đang bước lại ôm vai Trường . Bờ vai chị đang rung rung và những giọt nước mắt yêu thương của chị đang nhỏ xuống thấm ướt đôi vai gầy guộc xanh xao của chồng.Nguyễn Hoàng Linh NJ USAValentine's Day February 14, 2026

TAM CÁ NGUYỆT SAN KỲ I - NĂM 2026 142VĂN BÚT VIỆT NAM HẢI NGOẠI