ชุดกิจกรรมวิทยาศาสตร์ เรื่อง โครงสร้างของโลก

1

ชุดกจิ กรรมวทิ ยาศาสตร์

รายวชิ าวทิ ยาศาสตร์พ้ืนฐาน
หน่วยการเรียนรู้ที่ 6

โครงสร้างและการเปลีย่ นแปลงของโลก
ชนั้ มัธยมศกึ ษาปีที่ 2
เรอื่ ง โครงสรา้ งของโลก

นางสาวสกาว แสงอ่อน

ตำแหน่งครู วทิ ยฐานะครู ชำนาญการพิเศษ
โรงเรียนคุรรุ าษฎร์รังสฤษฏ์ อำเภอจอมบงึ จงั หวดั ราชบุรี

สำนักงานเขตพ้นื ท่กี ารศึกษามัธยมศกึ ษา ราชบุรี

ก

คำนำ

ชุดกิจกรรมวิทยาศาสตร์ เรื่อง โครงสร้างของโลก กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์
และเทคโนโลยี ช้นั มธั ยมศึกษาปีท่ี 2 ท่พี ัฒนาขน้ึ เพือ่ ใช้จัดกิจกรรมการเรียนรู้ เรอื่ ง โครงสร้าง
ของโลก สำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ประกอบด้วย ใบความรู้ ให้นักเรียนศึกษาและ
มีกิจกรรมการเรียนรู้ให้นักเรียนปฏิบัติตามอย่างหลากหลาย เพื่อให้นักเรียนตอบปัญหาต่าง ๆ
ได้ดว้ ยตนเอง

ผู้จัดทำหวังเปน็ อยา่ งยิ่งวา่ ชุดกิจกรรมวทิ ยาศาสตร์ เรื่อง โครงสร้างของโลกน้ี จะเปน็
ประโยชน์สำหรบั นักเรียน ครผู ู้สอน และผทู้ ี่สนใจทั่วไป

ผ้จู ัดทำ
สกาว แสงอ่อน

สารบัญ ข

คำนำ หน้า
สารบัญ
สารบญั ภาพ ก
แบบทดสอบกอ่ นเรยี น ข
ใบความรู้ เร่อื ง โครงสร้างของโลก ค
1
โครงสร้างของโลกทแี่ บง่ ตามองคป์ ระกอบทางเคมี 3
โครงสร้างของโลกทีแ่ บง่ ตามองคป์ ระกอบทางกายภาพ 4
แบบทดสอบหลังเรยี น 5
ใบงาน เร่อื ง โครงสรา้ งของโลก 7
9

สารบัญภาพ ค

ภาพท่ี หน้า

ภาพท่ี 1 โลกของเรา 3
ภาพท่ี 2 โครงสร้างของโลกท่แี บ่งตามองคป์ ระกอบทางเคมี 5
ภาพท่ี 3 โครงสรา้ งของโลกท่แี บ่งตามองค์ประกอบทางกายภาพ 6
ภาพที่ 4 แผน่ ดนิ ไหว 6
ภาพที่ 5 เกมจบั คูภ่ าพ 6

1

ชดุ กจิ กรรมวิทยาศาสตร์ รายวิชาวทิ ยาศาสตรพ์ นื้ ฐาน ชัน้ มธั ยมศกึ ษาปที ่ี 2
หน่วยการเรียนรูท้ ่ี 6 โครงสรา้ งและการเปลีย่ นแปลงของโลก เรื่อง โครงสร้างของโลก

1. ชั้นใดของโลกทมี่ ีสงิ่ มชี วี ติ อาศยั อยมู ากทสี่ ดุ

ก. ชั้นแกน่ โลก ข. ช้นั หินไซอัล

ค. ชัน้ เนือ้ โลก ง. ช้นั เปลือกโลก

2. ขอ้ ใดเรียงลำดับความหนาของช้ันตา่ ง ๆ ของโลกจากนอ้ ยไปหามากไดถ้ กู ตอ้ ง

ก. แกน่ โลก เนือ้ โลก เปลอื กโลก

ข. เปลือกโลก เนอ้ื โลก แก่นโลก

ค. แกน่ โลก เปลือกโลก เนื้อโลก

ง. เปลอื กโลก แกน่ โลก เนื้อโลก

3. ขอ้ ใดกลา่ วถึงลกั ษณะของเปลอื กโลกชั้นบนได้ถกู ต้องที่สุด

ก. ส่วนทเี่ ป็นทวีปและมหาสมทุ ร

ข. ส่วนทเ่ี ปน็ ทวีปและหนิ ทกุ ชนิด

ค. ประกอบดว้ ยหนิ ซลิ ิกามากท่ีสุด

ง. ส่วนท่เี ป็นทวปี และสว่ นใหญเ่ ปน็ หินทีเ่ รียกว่า ไซอลั

4. ลกั ษณะทางกายภาพของโลกชั้นใดทม่ี ีความแตกตา่ งกนั มากท่สี ุด

ก. เนอ้ื โลก ข. เปลือกโลก

ค. แก่นโลกชัน้ ใน ง. แก่นโลกชนั้ นอก

5. ขอ้ ใดเปน็ สดั สว่ นระหว่างพ้ืนน้ำ : พน้ื ดนิ ทบ่ี ริเวณผวิ นอกของเปลอื กโลก

ก. 51: 49 ข. 61: 39

ค. 71: 29 ง. 81 : 19

2

6. ขอ้ ใดถูกตอ้ งท่ีสุดเก่ยี วกบั แก่นโลก

ก. แก่นโลกชน้ั นอกหนากวาแกน่ โลกชน้ั ใน

ข. แกน่ โลกชั้นนอกมอี ณุ หภมู ิสงู กวาแก่นโลกช้ันใน

ค. แกน่ โลกชน้ั นอกเป็นของแข็ง แก่นโลกชัน้ ในเปน็ ของเหลว

ง. สารในแก่นโลกช้ันนอกมีความหนาแน่นกวาสารในแกน่ โลกช้ันใน

7. ในแตล่ ะชนั้ ของเปลือกโลกมคี วามหนาแนน่ ตา่ งกนอยา่ งไร

ก. เท่ากนั ทกุ ช้ัน

ข. ชนั้ นอกมากกวาช้ันใน

ค. ชนั้ ในมากกว่าช้นั นอก

ง. ไมแ่ นน่ อน ขึ้นอย่กู บั แหล่งกำเนดิ หนิ

8. ชัน้ แกน่ โลกมีธาตอุ ะไรเปน็ องคป์ ระกอบมากที่สดุ

ก. สังกะสี อะลูมิเนยี ม ข. ซิลคิ อน ดีบุก

ค. เหลก็ นกิ เกลิ ง. แคลเซยี ม โพแทสเซียม

9. หนิ หนดื ประกอบด้วยธาตอุ ะไรบ้าง

ก. ธาตุเหล็ก ซลิ คิ อน และสงั กะสี

ข. ธาตุซลิ ิคอน อะลมู ิเนียม และดีบุก

ค. ธาตเุ หล็ก ซลิ ิคอน และอะลมู ิเนียม

ง. ธาตเุ หลก็ อะลมู เิ นยี ม และแคลเซียม

10.ขอ้ ใดเป็นส่วนประกอบของพื้นผวิ โลกทจ่ี ดั ว่าเปน็ เปลอื กโลกช้ันใน

ก. พ้ืนโลก

ข. มหาสมทุ ร

ค. แหลง่ ภูเขาไฟ

ง. แหลง่ กำเนดิ น้ำพุรอ้ น

3

โลกของเรามีอายุประมาณ 4-6 พันล้านปี โดยช่วงเวลานี้ยังไม่เกิดสิ่งมีชีวิตบนโลก
มนุษย์เราเพิ่งเริ่มถือกำเนิดบนโลก เม่ือประมาณ 0.003 ล้านปีมานี้เองโลกของเราก่อกำเนิด
จากการรวมตวั ของอนภุ าคจำนวนมากภายใตแ้ รงโน้มถว่ งมหาศาลจากอนภุ าคเลก็ ๆ เปน็ มวล
ขนาดใหญ่ขึ้นและใหญ่ขึ้น จนกลายเป็นดาวเคราะห์ในที่สุด โดยสัดส่วนระหว่าง
พน้ื นำ้ : พนื้ ดิน คอื 71 : 29 ทบ่ี ริเวณผิวนอกของเปลอื กโลก

จากการสังเกตสิ่งรอบตัวพบว่า ส่วนที่อยู่บนพื้นผิวโลกประกอบด้วย ดิน น้ำ และ
อากาศ ห่อหุ้มอยู่ จัดเปน็ ปัจจยั ที่สำคัญในการดำรงชีวติ ของส่ิงมีชวี ิต สว่ นที่อยู่ให้โลกลึกลงไป
ส่วนใหญ่จะเป็นของแข็ง ในรูปของดิน หิน แร่ ถ้าพิจารณาในระดับลึกลงไปอีก พบว่า
โลกมีอุณหภูมิสงู มากจนถงึ ระดบั หน่งึ

ภาพท่ี 1 โลกของเรา

รูปร่างของโลกมีลักษณะกลมคล้ายผลส้มเขียวหวาน ส่วนบนและส่วนล่างที่เป็น
ขั้วโลกเหนือและขั้วโลกใต้ จะแบนเล็กน้อย มีเส้นผ่านศูนย์กลางเฉลี่ย 12,700 กิโลเมตร
จากข้อมูลและหลักฐานต่าง ๆ ดังกล่าว นักวิทยาศาสตร์แบ่งโครงสร้างโลกตามองค์ประกอบ
ทางเคมีและแบง่ ตามองค์ประกอบทางกายภาพ

4

1. เปลือกโลก (crust)

เป็นชั้นนอกสุดของโลก ซึ่งถือว่าเป็นชั้นที่บางที่สุดเมื่อเปรียบกับชั้นอื่น ๆ เสมือน
เปลือกไข่ไก่หรือเปลือกหัวหอม เปลือกโลกประกอบไปด้วยแผ่นดินและแผ่นน้ำ ซึ่งเปลือกโลก
ส่วนที่บางที่สุดคือส่วนที่อยู่ใต้มหาสมุทร ส่วนเปลือกโลกที่หนาที่สุด คือ เปลือกโลกส่วนที่
รองรับทวีปที่มีเทือกเขาที่สูงที่สุดอยู่ด้วย นอกจากนี้เปลือกโลกยังสามารถแบ่งออกเป็น
2 ช้ัน คือ

1.1 เปลือกโลกช้ันนอก
หมายถึง ส่วนที่เป็นแผ่นดินทั้งหมด ประกอบด้วยธาตุซิลิคอน และ

อะลูมิเนียม เป็นส่วนใหญ่มีสีจาง เรียกหินชั้นนี้ว่า หินไซอัล (sial) ได้แก่ หินแกรนิต ผิวนอก
สุดประกอบดว้ ย ดิน และหินตะกอน

1.2 เปลือกโลกชั้นใน
หมายถึง ส่วนของเปลือกโลกที่ปกคลุมด้วยน้ำ ประกอบด้วยธาตุซิลิคอน

และแมกนีเซียม เป็นส่วนใหญ่ มีสีเข้ม เรียกหินชั้นนี้ว่า หินไซมา (sima) ได้แก่ หินบะซอลด์
ติดต่อกับชั้นหินหนืด มีความลึกตั้งแต่ 5 กิโลเมตร ในส่วนที่อยู่ใต้มหาสมุทรลงไปจนถึง
70 กิโลเมตร ในบรเิ วณที่อยู่ใดเ้ ทือกเขาสูงใหญ่

2. เนือ้ โลก (mantle)

จะอยู่ถัดลงไปจากชั้นเปลือกโลก ส่วนมากเป็นของแข็ง มีความลึกประมาณ 2,900
กิโลเมตร นับจากฐานล่างสุดของ เปลือกโลกจนถึงตอนบนของแก่นโลก เป็นหินหนืด ร้อนจัด
ประกอบด้วยธาตุเหล็ก ชิลิคอน และอะลมู เิ นยี ม

3. แกน่ โลก (core)

แก่นโลก (core) มีองค์ประกอบเป็นธาตุเหล็กถึง 80% รวมถึงนิกเกิลและธาตุที่มี
น้ำหนักที่เบากว่าอื่น ๆ แต่ในขณะที่สสารที่มีความหนาแน่นสูงอื่น ๆ เช่น ตะกั่วและยูเรเนียม
มีอยู่น้อยเกินกว่าที่จะผสานรวมเข้ากับธาตุที่เบากว่าได้ และทำให้สสารเหล่านั้นคงที่
อยู่บนเปลือกโลก

5

เปลือก มีองคป์ ระกอบหลักเปน็ เหล็ก
โลก สซาิลรคิ ปอรนะกอบ อะลูมิเนยี ม (Fe)

เนอื้ โลก (Si) (AI)

มอี งค์ประกอบหลักเปน็
สซาิลริคปอรนะกอบ แมกนีเซยี ม

(Si) (Mg)

แก่นโลก มอี งค์ประกอบหลักเปน็

เหล็ก นิกเกิล

(Fe) (Ni)
ภาพท่ี 2 โครงสรา้ งโลกทแ่ี บง่ ตามองคป์ ระกอบทางเคมี

1. ธรณีภาค (lithosphere)

ธรณีภาค (lithosphere) เป็นชั้นเนื้อโลกส่วนบน ที่เป็นหินที่เย็นตัวแล้ว บางส่วน
มีรอยแตก เนื่องจากความเปราะ ชั้นเนื้อโลกส่วนบนกับชั้นเปลือกโลก ธรณีภาค
(lithosphere) ซึ่งมีรากศัพท์มาจากภาษากรีก ที่แปลว่า ชั้นหิน ชั้นธรณีภาคมีความลึก
ประมาณ 100 กิโลเมตร นบั จากผวิ โลกลงไป

2. ฐานธรณีภาค (asthenosphere)

ชั้นฐานธรณีภาค (asthenosphere) มีความลึก 100 - 700 กิโลเมตร เป็นชั้นที่มี
แมกมา ซึง่ เปน็ หนิ หนืดหรือหินหลอมละลายรอ้ น หมนุ วนอยภู่ ายในโลกอย่างช้า ๆ

3. เมโซสเฟยี ร์

เมโซสเฟียร์ เป็นชั้นเน้ือโลกชัน้ ล่างสุด อยู่ที่ความลึก 700 - 2,900 กิโลเมตร เป็นชั้นท่ี
เปน็ ของแขง็ ร้อน แตแ่ น่นและหนตื กวา่ ตอนบน มอี ณุ หภมู สิ ูง

4. แกน่ โลกชน้ั นอก (outer core)

แก่นโลกชั้นนอก (outer core) มีความลึกจากผิวโลกประมาณ 2,900 -5,140
กิโลเมตร ประกอบด้วยธาตุเหล็กและนิกเกิลในสภาพที่หลอมละลาย และมีความร้อนสูง
มีอุณหภมู ิประมาณ 6,200 - 6,400 มีความถ่วงจำเพาะ 12 และสว่ นนมี้ ีสถานะเป็นของเหลว

6

5. แกน่ โลกชั้นใน (inner core)
เปน็ สว่ นทีอ่ ยู่ใจกลางโลกพอดี มีความลกึ ประมาณ 5,140 - 6,371 กโิ ลเมตร มอี ณุ หภมู ิ
ประมาณ 4,300 - 6,200 และมีความกดตันมหาศาล ทำให้ส่วนนี้จึงมีสถานะเป็นของแข็ง
ประกอบดว้ ยธาตุเหล็กและนิกเกลิ ท่ีอย่ใู นสภาพที่เปน็ ของแขง็ มีความถว่ งจำเพาะ 17

มีระดบั ความลกึ ประมาณ

เมโซสเฟยี ร์ 700 - 2,900

มรี ะดับความลกึ ประมาณ มีสถานะเปน็ กิโลเมตร มีระดับความลกึ ประมาณ
ของแข็ง
ฐานธรณี 100 - 700 2,900 -5140
ภาค กิโลเมตร แก่นโลกชนั้ นอก กิโลเมตร

เปน็ ชั้นทม่ี แี มกมาซ่งึ เป็นหนิ หนดื หรือ มีสถานะเป็นของเหลว มีความรอ้ นสงู มาก

หินหลอมละลายรอ้ นหมนุ อยภู่ ายในโลก มีระดับความลกึ ประมาณ

ธรณภี าค 100 แก่นโลกชน้ั ใน 5,140 - 6,371
กิโลเมตร กโิ ลเมตร

มีระดบั ความลกึ ประมาณ มสี ถานะเป็นของแข็ง มีความดนั และอณุ หภมู ิ

ประกอบดว้ ย เปลอื กโลกทวปี และเปลือกโลกมหาสมทุ ร สงู มาก อาจสูงถงึ 6,000 องศาเซลเซยี ส

ภาพที่ 3 โครงสร้างโลกทแ่ี บง่ ตามองคป์ ระกอบทางกายภาพ

ชั้นต่าง ๆ ของโลกมีลักษณะและสมบัติแตกต่างกัน ทั้งด้านกายภาพและส่วนประกอบ
ทางเคมี โครงสร้างและส่วนประกอบภายในของโลกจึงเป็นสาเหตุหนึ่งที่ทำให้เกิด
ปรากฏการณ์ทางธรณวี ิทยา คอื แผน่ ดนิ ไหว และ ภูเขาไฟระเบดิ

ภาพท่ี 4 แผ่นดินไหว

ภาพที่ 5 เกมจับคภู่ าพ

7

ชดุ กิจกรรมวทิ ยาศาสตร์ รายวชิ าวิทยาศาสตร์พ้นื ฐาน ชน้ั มัธยมศกึ ษาปที ่ี 2
หน่วยการเรยี นรูท้ ่ี 6 โครงสรา้ งและการเปลยี่ นแปลงของโลก เรอ่ื ง โครงสรา้ งของโลก

1. ในแต่ละชน้ั ของเปลอื กโลกมีความหนาแน่นตา่ งกนอยา่ งไร

ก. เทา่ กันทกุ ชัน้ ข. ช้นั นอกมากกวาชน้ั ใน

ค. ชั้นในมากกวา่ ชนั้ นอก ง. ไมแ่ นน่ อน ข้นึ อย่กู บั แหล่งกำเนิดหิน

2. ข้อใดเรยี งลำดบั ความหนาของช้นั ต่าง ๆ ของโลกจากน้อยไปหามากได้ถกู ตอ้ ง

ก. แกน่ โลก เน้อื โลก เปลอื กโลก

ข. เปลอื กโลก เน้ือโลก แก่นโลก

ค. แก่นโลก เปลือกโลก เนื้อโลก

ง. เปลือกโลก แก่นโลก เนอ้ื โลก

3. ชน้ั แกน่ โลกมธี าตอุ ะไรเปน็ องค์ประกอบมากทส่ี ดุ

ก. สงั กะสี อะลมู ิเนยี ม ข. ซลิ คิ อน ดีบุก

ค. เหล็ก นกิ เกลิ ง. แคลเซยี ม โพแทสเซียม

4. ขอ้ ใดกลา่ วถึงลกั ษณะของเปลือกโลกชัน้ บนได้ถกู ต้องท่ีสุด

ก. ส่วนทเ่ี ปน็ ทวีปและมหาสมทุ ร

ข. ส่วนที่เปน็ ทวีปและหนิ ทกุ ชนดิ

ค. ประกอบด้วยหินซลิ ิกามากทส่ี ุด

ง. สว่ นทเี่ ปน็ ทวปี และสว่ นใหญเ่ ป็นหินท่ีเรียกว่า ไซอลั

5. ลักษณะทางกายภาพของโลกชั้นใดที่มคี วามแตกต่างกนั มากทสี่ ดุ

ก. เนือ้ โลก ข. เปลอื กโลก

ค. แก่นโลกชัน้ ใน ง. แก่นโลกช้ันนอก

8

6. ข้อใดเปน็ สัดส่วนระหวา่ งพ้นื นำ้ : พื้นดิน ท่ีบรเิ วณผวิ นอกของเปลือกโลก

ก. 51: 49 ข. 61: 39

ค. 71: 29 ง. 81 : 19

7. ข้อใดเปน็ ส่วนประกอบของพืน้ ผิวโลกทจี่ ดั ว่าเป็นเปลือกโลกชัน้ ใน

ก. พน้ื โลก

ข. มหาสมทุ ร

ค. แหล่งภูเขาไฟ

ง. แหล่งกำเนิดนำ้ พรุ อ้ น

8. ช้นั ใดของโลกทมี่ ีส่งิ มชี วี ติ อาศยั อยมู ากท่ีสุด

ก. ชนั้ แก่นโลก

ข. ชั้นหนิ ไซอัล

ค. ชั้นเนื้อโลก

ง. ชน้ั เปลอื กโลก

9. ข้อใดถกู ต้องท่ีสดุ เกีย่ วกบั แกน่ โลก

ก. แกน่ โลกชั้นนอกหนากวาแก่นโลกช้นั ใน

ข. แก่นโลกชน้ั นอกมีอณุ หภูมสิ งู กวาแกน่ โลกช้นั ใน

ค. แกน่ โลกชั้นนอกเปน็ ของแขง็ แกน่ โลกชั้นในเปน็ ของเหลว

ง. สารในแก่นโลกชัน้ นอกมีความหนาแนน่ กวาสารในแกน่ โลกช้นั ใน

10. หินหนดื ประกอบดว้ ยธาตุอะไรบ้าง

ก. ธาตุเหล็ก ซิลิคอน และสงั กะสี

ข. ธาตซุ ิลิคอน อะลูมิเนยี ม และดีบุก

ค. ธาตุเหลก็ ซลิ คิ อน และอะลมู เิ นียม

ง. ธาตเุ หลก็ อะลมู เิ นยี ม และแคลเซยี ม

9

10

ชุดกจิ กรรมวิทยาศาสตร์ รายวชิ าวทิ ยาศาสตร์พ้นื ฐาน ชนั้ มัธยมศกึ ษาปที ่ี 2

หน่วยการเรียนรทู้ ่ี 6 โครงสรา้ งและการเปล่ียนแปลงของโลก เรอ่ื ง โครงสรา้ งของโลก

เฉลยแบบทดสอบก่อนเรียน

ขอ้ คำตอบ
1ง
2ข
3ง
4ข
5ค
6ก
7ค
8ก
9ค
10 ข

เฉลยแบบทดสอบหลังเรยี น

ขอ้ คำตอบ
1ค
2ข
3ก
4ง
5ข
6ค
7ข
8ง
9ก
10 ค

11