คู่มือการสร้างเครือข่ายการมีส่วนร่วมของประชาชนในการป้องกันอาชญากรรมระดับตำบล

สว่ นนำ�

หลกั การและเหตผุ ล

ปัญหาอาชญากรรมที่เกิดข้ึนในประเทศไทยในปัจจุบันมีแนวโน้มสูงขึ้น
โดยเฉพาะอยา่ งยง่ิ อาชญากรรมพนื้ ฐาน ไดแ้ ก่ อาชญากรรมเกยี่ วกบั การประทษุ รา้ ยตอ่ ชวี ติ
ร่างกาย เพศ และการประทุษร้ายต่อทรัพย์ ทั้งนี้ สืบเน่ืองมาจากการเปลี่ยนแปลงทาง
ด้านเศรษฐกิจ สังคม การเมอื งและวฒั นธรรม กอรปกบั โลกของเทคโนโลยีสารสนเทศได้
มกี ารเปลย่ี นแปลงคอ่ นขา้ งรวดเรว็ และมคี วามสลบั ซบั ซอ้ นมากยง่ิ ขน้ึ เชน่ กนั สง่ ผลใหก้ าร
ก่ออาชญากรรมมีหลากหลายรปู แบบและสลบั ซับซอ้ นมากย่ิงข้นึ เชน่ ความปลอดภัยใน
ชวี ติ และทรพั ย์สนิ ของประชาชนและต่อสังคมในวงกวา้ ง โดยมอิ าจหลีกเล่ียงได้

ในการขับเคลื่อนและการพัฒนาประเทศภายใต้ยุทธศาสตร์ชาติประเด็น
ความม่ันคง (พ.ศ. 2561-2580) แผนย่อยที่ 1 การรักษาความสงบภายในประเทศ
แนวทางการพัฒนา ข้อท่ี 1 การเสริมสร้างความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สินและ
ความมั่นคงของมนุษย์ โดยก�ำหนดแนวทางการพัฒนาที่ส�ำคัญไว้ 7 ด้าน ซ่ึงส�ำนักงาน
ตำ� รวจแหง่ ชาติต้องขบั เคลื่อนให้บรรลุเปา้ หมายตามยุทธศาสตรช์ าติ ได้แก่ 1) การแกไ้ ข
ปัญหาดา้ นอาชญากรรม 2) การแกไ้ ขปญั หาด้านจราจร 3) การแก้ไขปญั หาความรนุ แรง
ของสังคม 4) การเสริมสร้างความเป็นพลเมือง 5) ความเสมอภาคในการเข้าถึงบริการ
สาธารณะและมีจิตสาธารณะเห็นแก่ประโยชน์ส่วนรวม 6) มีงานมีอาชีพและรายได้
ลดรายจ่ายในครอบครัว และ 7) มีความรักความสามัคคีตระหนักและให้ความส�ำคัญ
กับความมนั่ คงของชาติ

แผนพัฒนาดังกล่าวข้างต้น โดยเฉพาะด้านที่ 1) การแก้ไขปัญหาด้าน
อาชญากรรม 2) การแก้ไขปัญหาดา้ นจราจร 3) การแกไ้ ขปญั หาความรุนแรงของสงั คม
และ 4) การเสริมสรา้ งความเป็นพลเมอื ง เปน็ ภารกิจหลักของสำ� นกั งานต�ำรวจแห่งชาติ
ท่ีจะต้องเป็นผู้ขับเคลื่อน หากแต่ในปัจจุบันหน้าที่ความรับผิดชอบของต�ำรวจใน
แตล่ ะพนื้ ทมี่ ภี ารกิจหลายดา้ น ส่งผลใหก้ ำ� ลงั ของตำ� รวจไมเ่ พียงพอตอ่ การปฏิบตั หิ นา้ ท่ีได้
ครอบคลมุ ทกุ ดา้ น โดยเฉพาะอยา่ งยง่ิ การปอ้ งกนั อาชญากรรมใหส้ อดคลอ้ งตามนโยบาย
รัฐบาล แต่หากต�ำรวจได้มีการบูรณาการการด�ำเนินการป้องกันอาชญากรรมร่วมกับ
ภาคเี ครอื ขา่ ยภายในพน้ื ทไี่ ด้ จะสง่ ผลใหก้ ารดำ� เนนิ งานเกดิ ประสทิ ธภิ าพและสอดคลอ้ งกบั

กองแผนงานอาชญากรรม | สำ� นักงานตำ� รวจแห่งชาติ 1



ปที ีพ่ ิมพ์ : 2565 จำ� นวนท่พี ิมพ์ 1,600 เลม่
เรียบเรยี งโดย : จตุพล ดวงจิตร
ภาวินี รอดประเสริฐ

เพญ็ นภา เวบ็ บ์ และคณะ
ผู้จดั ทำ� : กองแผนงานอาชญากรรม
ส�ำนักงานยทุ ธศาสตร์ตำ� รวจ
สำ� นกั งานต�ำรวจแหง่ ชาติ

พิมพ์ท่ี : ศนู ยบ์ รกิ ารสอ่ื และสงิ่ พิมพ์กราฟฟคิ ไซท์
มหาวิทยาลยั สวนดุสติ 95 ถนนนครราชสมี า
เขตดุสติ กรุงเทพฯ 10300
โทร. : 0-2244-5081 โทรสาร. 0-2243-9113


แจกจา่ ยโดย :
กองแผนงานอาชญากรรม
ส�ำนักงานยุทธศาสตร์ต�ำรวจ
ส�ำนกั งานต�ำรวจแห่งชาติ
อาคาร 1 ช้นั 11 สำ� นักงานต�ำรวจแห่งชาติ
ถนนพระราม 1 แขวงวงั ใหม่ เขตปทุมวัน
กรงุ เทพมหานคร 10330

บทสรปุ ผ้บู รหิ าร

คู่มือการสร้างเครือข่ายการมีส่วนร่วมของประชาชนในการป้องกันอาชญากรรม
ระดับต�ำบล ฉบับน้ี เป็นผลจากการถอดบทเรียนและจัดท�ำคู่มือการสร้างเครือข่ายการ
มสี ว่ นรว่ มของประชาชนในการปอ้ งกนั อาชญากรรมระดบั ตำ� บล สำ� นกั งานตำ� รวจแหง่ ชาติ
ประจ�ำปีงบประมาณ พ.ศ. 2564 โดยมุ่งท�ำการถอดบทเรียนและจัดการองค์ความรู้
การสรา้ งเครอื ขา่ ยของประชาชนในการปอ้ งกนั อาชญากรรมระดบั ตำ� บล และเพอ่ื แสวงหา
แนวทางในการขับเคลื่อนการปฏิบัติงานด้านการมีส่วนร่วมของประชาชนในการป้องกัน
อาชญากรรมระดับตำ� บล ของสำ� นักงานต�ำรวจแห่งชาติ ใหเ้ กดิ ประสิทธิภาพตอ่ ไป

จากการถอดบทเรียนการสร้างเครือข่ายการมีส่วนร่วมของประชาชน
ในการปอ้ งกนั อาชญากรรมระดับตำ� บล ส�ำนกั งานต�ำรวจแห่งชาติ ประจำ� ปีงบประมาณ
พ.ศ. 2564 พบว่า สำ� นักงานตำ� รวจแหง่ ชาติ โดยกองแผนงานอาชญากรรม สำ� นกั งาน
ยุทธศาสตร์ต�ำรวจ ได้มีการก�ำหนดกรอบแนวคิดในการสร้างเครือข่ายการมีส่วนร่วม
ของประชาชนในการป้องกันอาชญากรรมระดับต�ำบล ไว้อย่างชัดเจนโดยรายละเอียด
แนวทางการสรา้ งเครอื ขา่ ยการมสี ว่ นรว่ มของประชาชน เปน็ การมงุ่ เนน้ การปฏบิ ตั หิ นา้ ที่
หลักใน 2 มติ ิ ประกอบดว้ ย

มิติท่ี 1 เป็นการแสวงหาความร่วมมือจากประชาชน/ชุมชน/ท้องถ่ิน โดยการ
เข้าถึงประชาชน สร้างศรัทธา ให้ความรู้ แนะน�ำวิธีการปฏิบัติ ให้ประชาชนมีส่วนร่วม
ในการปฏบิ ตั งิ าน เพ่ือป้องกันและปราบปรามอาชญากรรม คุ้มครองตนเองและชมุ ชน

มิติที่ 2 มุ่งสร้างเครือข่ายชุมชนลักษณะแนวร่วมในการส่งเสริมและสนับสนุน
การปฏิบัติงานของเจ้าพนักงานต�ำรวจ ในการรักษาความปลอดภัยและความสงบ
เรยี บร้อยของชุมชน/ท้องถน่ิ

กองแผนงานอาชญากรรม | สำ� นกั งานต�ำรวจแหง่ ชาติ ก

เครือข่ายชุมชนลักษณะแนวร่วมเป็นการส่งเสริม และสนับสนุนการปฏิบัติงาน
ของเจ้าพนักงานต�ำรวจ ในการรักษาความปลอดภัยและความสงบเรียบร้อยของชุมชน/
ท้องถ่ินเพื่อให้การขับเคลื่อนการปฏิบัติหน้าท่ีของเครือข่ายประชาชนในการป้องกัน
อาชญากรรมระดบั ตำ� บล เปน็ ไปอยา่ งมสี ทิ ธภิ าพ เกดิ ผลเปน็ รปู ธรรม และบรรลเุ ปา้ หมาย
ตามท่ีก�ำหนด เครือข่ายประชาชนในการป้องกันอาชญากรรมระดับต�ำบล ส�ำนักงาน
ตำ� รวจแหง่ ชาติ จงึ กำ� หนดขอบขา่ ยหนา้ ทคี่ วามรบั ผดิ ชอบของเครอื ขา่ ยประชาชน ในการ
ปอ้ งกันอาชญากรรมระดับต�ำบล ประกอบดว้ ย 1) รว่ มกบั สถานตี �ำรวจประชุมวางแผน
การด�ำเนินงาน 2) เป็นแกนน�ำให้ค�ำปรึกษา ให้ความรู้ต่าง ๆ แก่ประชาชนในหมู่บ้าน/
ชมุ ชน 3) เปน็ ตัวแทนในการประชาสมั พนั ธ์ ใหข้ ้อมูลข่าวสารผา่ นทางชอ่ งทางสือ่ ต่าง ๆ
4) จัดท�ำข้อมูลเบ้ืองต้นของชุมชน 5) เป็นแกนน�ำในการเชิญชวนและเข้าร่วมกิจกรรม
สาธารณประโยชน์ 6) แจ้งข้อมูลเบาะแส ข่าวสารเก่ียวกับยาเสพติด อาชญากรรม
อบายมขุ และอบุ ตั ภิ ยั 7) การแจ้งข่าวกอ่ นเกดิ เหตอุ าชญากรรม การแจง้ ข่าวขณะเกดิ เหตุ
และหลังเกิดเหตอุ าชญากรรม

จากการประเมินและคัดเลือกสถานีต�ำรวจต้นแบบจนได้มาซึ่ง สถานีต�ำรวจ
ต้นแบบในการขับเคลื่อนการสร้างเครือขา่ ยการมีส่วนร่วมของประชาชน ในการป้องกัน
อาชญากรรมระดับต�ำบล ส�ำนักงานต�ำรวจแห่งชาติ และน�ำมาสู่การลงพ้ืนท่ีศึกษาเพ่ือ
ถอดบทเรยี นสถานตี ำ� รวจตน้ แบบน้นั บทเรยี นส�ำคญั จากสถานีต�ำรวจตน้ แบบ พบวา่

การสรา้ งเครอื ขา่ ยการมสี ว่ นรว่ มของประชาชนในการปอ้ งกนั อาชญากรรมระดบั
ต�ำบล ส�ำนักงานต�ำรวจแห่งชาติ ท�ำงานบนฐานการปฏิบัติหน้าที่ของต�ำรวจชุดต�ำรวจ
ชุมชนสัมพันธ์ ซึ่งเป็นการเน้นการน�ำนโยบายสู่การปฏิบัติตามเป้าหมายของส�ำนักงาน
ตำ� รวจแหง่ ชาติ เน้นการขยายการสรา้ งเครอื ข่ายการมสี ่วนร่วม ผา่ นการด�ำเนนิ กิจกรรม
รว่ มกบั หนว่ ยงานภาครฐั ภาคเอกชน และภาคประชาชนทมี่ จี ติ อาสามคี วามพรอ้ มบนฐาน
ของการไว้วางใจของประชาชน โดยใช้แนวคิดการทำ� งานแบบ “การใชใ้ จ + ไวใ้ จ” หรือ
“แนวคิดเอาใจน�ำ สู่ภาคีเครือข่าย” เพ่ือสร้างสัมพันธภาพท่ีดีกับชุมชน และพบว่า
ส่วนใหญ่ชุดต�ำรวจชุมชนสัมพันธ์ปฏิบัติหน้าที่มีประสิทธิภาพเป็นทุนเดิมอยู่แล้ว จนน�ำ
ไปสกู่ ารไดม้ าซงึ่ มวลชนเขา้ มามสี ว่ นรว่ มปฏบิ ตั ภิ ารกจิ ของเจา้ หนา้ ทต่ี ำ� รวจไดเ้ ปน็ อยา่ งดี

เครือข่ายการมีส่วนร่วมของประชาชนในการป้องกันอาชญากรรมระดับต�ำบล
ส�ำนกั งานตำ� รวจแหง่ ชาติ เป็นการตอ่ ยอดการปฏบิ ตั หิ น้าท่ีของงานด้านชุมชนสมั พนั ธท์ ี่
เจา้ หนา้ ทตี่ ำ� รวจไดป้ ฏบิ ตั อิ ยา่ งตอ่ เนอ่ื งในทกุ ทอ้ งทอ่ี ยแู่ ลว้ หากแตโ่ ครงการนเี้ ปน็ การนำ�
เอาการติดต่อสอื่ สารรูปแบบใหม่ มาใชเ้ ปน็ เครือ่ งมอื สอ่ื สารระหว่างสมาชกิ เครอื ข่ายกับ
เจา้ หนา้ ทต่ี ำ� รวจ และประชาชนในทอ้ งท่ี ทำ� ใหเ้ กดิ ชอ่ งทางในการสอ่ื สารเพอื่ แจง้ ขา่ วบอก
ข คู่มอื การสร้างเครือขา่ ยการมสี ่วนรว่ มของประชาชน

ในการปอ้ งกนั อาชญากรรมระดับต�ำบล

เหตทุ อ่ี าจจะเกดิ ขนึ้ หรอื เหตกุ ารณท์ เ่ี กดิ ขน้ึ แลว้ ผา่ นสอื่ สมยั ใหม่ โดยกลมุ่ สมาชกิ เครอื ขา่ ย
การมสี ว่ นร่วมของประชาชน เช่น กลุ่ม Line, Facebook, Instagram หรอื แพลตฟอรม์
(platform) อื่น ๆ ตามความเหมาะสมแก่เจ้าหน้าท่ีต�ำรวจ เพื่อเข้าช่วยเหลือหรือระงับ
เหตไุ ดท้ นั ทว่ งที ซงึ่ ทำ� ใหล้ ดความสญู เสยี ทง้ั ชวี ติ และทรพั ยส์ นิ ของประชาชน ยงั ผลใหเ้ กดิ
ความสขุ สงบในสงั คม ซึง่ เป็นไปตามเปา้ หมายของยทุ ธศาสตร์การพัฒนาประเทศ 20 ปี

จากการขบั เคลอื่ นการสง่ เสรมิ การสรา้ งเครอื ขา่ ยการมสี ว่ นรว่ มของประชาชนใน
การปอ้ งกนั อาชญากรรมระดบั ตำ� บล ในปงี บประมาณทผี่ า่ นมาผลของการดำ� เนนิ โครงการ
ท�ำให้เจ้าหน้าที่ต�ำรวจได้รับการยอมรับจากประชาชนมากขึ้น และประชาชนพร้อมทั้ง
ภาคเี ครอื ขา่ ยกส็ ามารถเข้ามามีสว่ นร่วมในการป้องกันอาชญากรรมไดม้ ากขนึ้

ส่วนแนวทางการส่งเสริมการสร้างเครือข่ายการมีส่วนร่วมของประชาชนในการ
ปอ้ งกนั อาชญากรรมระดบั ตำ� บล สำ� นกั งานตำ� รวจแหง่ ชาติ ใหเ้ กดิ ประสทิ ธภิ าพในอนาคต
มีดงั น้ี

1. ด้วยก�ำลังเจ้าหน้าที่ต�ำรวจมีจ�ำนวนจ�ำกัด แต่ขอบข่ายภารกิจของเจ้าหน้าที่
ต�ำรวจมคี ่อนขา้ งมากทำ� ให้เจา้ หนา้ ท่ีตำ� รวจ 1 นายต้องรับหลายหนา้ ท่ี และด้วยภารกจิ
ด้านชุมชนสัมพันธ์เป็นภารกิจท่ีส�ำคัญไม่น้อยไปกว่าภารกิจด้านอื่น จึงควรมีการศึกษา
วิเคราะห์หาแนวทางในการก�ำหนดกรอบอัตราก�ำลังและการบรรจุแต่งต้ังข้าราชการ
ตำ� รวจตำ� แหนง่ ตำ� รวจชมุ ชนสมั พนั ธ์ เพอื่ สนบั สนนุ ภารกจิ ดงั กลา่ วใหม้ ปี ระสทิ ธภิ าพมาก
ยง่ิ ขนึ้

2. ควรมีการขับเคล่ือนส่งเสริมงานด้านการสร้างเครือข่ายการมีส่วนร่วมของ
ประชาชนในการปอ้ งกนั อาชญากรรมระดบั ตำ� บล สำ� นกั งานตำ� รวจแหง่ ชาติ อยา่ งตอ่ เนอื่ ง
เพอื่ เปน็ การสรา้ งความรว่ มมอื กบั ภาคประชาชนในการสรา้ งความสงบสขุ ในชมุ ชน สงั คม
และประเทศชาติตอ่ ไป

3. ฝ่ายอ�ำนวยการส�ำนักงานต�ำรวจแห่งชาติ ควรจัดการฝึกอบรมให้แก่สมาชิก
เครือข่ายโดยใช้รูปแบบการฝึกอบรมระยะสั้นและรับรองความรู้ให้แก่สมาชิกเครือข่าย
เพอื่ เปน็ การเสรมิ ความรู้ ทกั ษะ และความมน่ั ใจแกส่ มาชกิ เครอื ขา่ ย ซงึ่ จะนำ� มาซง่ึ สมาชกิ
เครอื ขา่ ยทมี่ คี วามรคู้ วามสามารถทเ่ี หมาะสมในการเขา้ มาเปน็ เครอื ขา่ ยการทำ� งานใหก้ บั
ภาครัฐโดยเฉพาะส�ำนกั งานตำ� รวจแหง่ ชาติ

4. ฝ่ายอ�ำนวยการส�ำนักงานต�ำรวจแห่งชาติ ควรพัฒนาตัวช้ีวัดการปฏิบัติงาน
หรอื ตวั ชวี้ ดั การประเมนิ ใหม้ คี วามชดั เจน เพอ่ื ใหส้ ถานตี ำ� รวจหรอื เจา้ หนา้ ทตี่ ำ� รวจทป่ี ฏบิ ตั ิ
หน้าที่สามารถปฏิบัติหน้าที่ได้ตามเป้าหมายและมีทิศทางในการปฏิบัติ อันจะน�ำมาซ่ึง
ประสิทธิผล (effectiveness) และประสิทธภิ าพ (efficiency) ของโครงการ

กองแผนงานอาชญากรรม | สำ� นกั งานต�ำรวจแห่งชาติ ฃ

5. ควรมกี ารตดิ ตามและประเมนิ ผลโครงการอยา่ งตอ่ เนอ่ื งเพอื่ นำ� ผลการประเมนิ
มาสกู่ ารวางแผนและพฒั นาโครงการใหม้ ปี ระสทิ ธภิ าพตอ่ ไป

6. ควรมีการคัดเลือกสถานีต�ำรวจต้นแบบ/หรือเครือข่ายการมีส่วนร่วมของ
ประชาชน ท่ปี ฏบิ ตั หิ นา้ ที่ได้อย่างมปี ระสทิ ธิภาพ และให้รางวลั กับสถานีตำ� รวจต้นแบบ/
หรือเครือข่ายต้นแบบ อันจะเป็นการสร้างขวัญและก�ำลังใจในการปฏิบัติงานแก่สถานี
ตำ� รวจและเจา้ หนา้ ที่ต�ำรวจ
ค คูม่ อื การสร้างเครอื ข่ายการมสี ว่ นรว่ มของประชาชน

ในการป้องกันอาชญากรรมระดับต�ำบล

ค�ำนำ�

พลต�ำรวจเอก สุวัฒน์ แจ้งยอดสุข ผู้บัญชาการต�ำรวจแห่งชาติ ได้ก�ำหนด
วิสัยทัศน์ (Vision) ส�ำนักงานต�ำรวจแห่งชาติ “เป็นองค์กรบังคับใช้กฎหมายที่น�ำสมัย
ในระดับมาตรฐานสากล เพื่อให้ประชาชนเช่ือมั่นศรัทธา” ภายใต้วิสัยทัศน์ ดังกล่าว
สำ� นกั งานตำ� รวจแหง่ ชาตมิ แี นวทางในการทำ� งานประสานความรว่ มมอื กบั ภาคประชาชน
ในการท�ำงานให้มีประสิทธิภาพ โดยเฉพาะการมุ่งเน้นการแสวงหาความร่วมมือจาก
ประชาชนของสถานีต�ำรวจ เพื่อสร้างเครือข่ายชุมชนลักษณะปฏิบัติการ ส่งเสริมให้
ประชาชนเข้ามามีส่วนร่วม และสนับสนุนการปฏิบัติงานของเจ้าพนักงานต�ำรวจ
เพื่อปอ้ งกนั ปราบปรามอาชญากรรม รักษาความสงบเรียบรอ้ ยและรกั ษาความปลอดภัย
ให้แก่ชมุ ชนและทอ้ งถิน่

โดยใช้วิธีการสร้างเครือข่ายภาคประชาชน เด็กและเยาวชน บูรณาการ
ความร่วมมือกับองค์กรภาครัฐ องค์กรปกครองส่วนท้องถ่ินและเอกชน สนับสนุน
เจ้าพนักงานฝ่ายปกครองหรือต�ำรวจ ในการเฝ้าระวังป้องกันอาชญากรรม และร่วม
รับผิดชอบต่อสังคมให้ปลอดภัยจากปัญหาอาชญากรรม ซึ่งเป็นไปตามยุทธศาสตร์ชาติ
ประเดน็ การพัฒนาเรง่ ดว่ นในชว่ งระยะ 5 ปีแรก แผนตำ� บลม่นั คง ม่ังคั่ง ย่ังยืน

กองแผนงานอาชญากรรม ส�ำนักงานยุทธศาสตร์ต�ำรวจ ได้เล็งเห็นถึง
ความส�ำคัญดังกล่าว จึงได้จัดท�ำ “โครงการสร้างเครือข่ายการมีส่วนร่วมของประชาชน
ในการป้องกันอาชญากรรมระดับต�ำบล” ข้ึนเพ่ือเป็นการแสวงหาความร่วมมือจากทุก
ภาคส่วนให้เข้ามามีส่วนร่วมในการแก้ไขอาชญากรรมในพื้นท่ี อันจะเป็นการช่วยให้การ
ปฏบิ ตั งิ านของสถานตี ำ� รวจในการปอ้ งกนั อาชญากรรมในระดบั ตำ� บลมปี ระสทิ ธภิ าพมาก
ยงิ่ ขน้ึ และไดจ้ ดั ทำ� แนวทางการสรา้ งเครอื ขา่ ยการมสี ว่ นรว่ มของประชาชนในการปอ้ งกนั
อาชญากรรมระดับตำ� บล เพ่อื ใช้เปน็ แนวทางในการปฏบิ ัตงิ านของเจา้ หน้าที่ต�ำรวจให้มี
ประสิทธิภาพ ซึ่งในเอกสารฉบับนี้ครอบคลุมเนื้อหาท่ีส�ำคัญ ประกอบด้วย แนวทาง
การสร้างเครือข่ายการมีส่วนร่วมของประชาชนในการป้องกันอาชญากรรมระดับต�ำบล
สำ� นกั งานตำ� รวจแหง่ ชาติ กรอบแนวคดิ ในการสรา้ งเครอื ขา่ ยการมสี ว่ นรว่ มของประชาชน

กองแผนงานอาชญากรรม | ส�ำนักงานตำ� รวจแหง่ ชาติ ฅ

ลักษณะการส่งเสริมการมีส่วนร่วมของประชาชน ขั้นตอนการด�ำเนินงานและการขับ
เคลอื่ นสเู่ ปา้ หมาย ขอบขา่ ยหนา้ ทค่ี วามรบั ผดิ ชอบของเครอื ขา่ ยประชาชนในการปอ้ งกนั
อาชญากรรมระดบั ตำ� บล แนวคิดสูก่ ารสรา้ งเครือข่ายการมสี ่วนรว่ ม บทเรียนจากสถานี
ต�ำรวจตน้ แบบ รวมไปถงึ แนวทางการติดตามและประเมนิ ผลการดำ� เนินโครงการ

กองแผนงานอาชญากรรม ส�ำนักงานยุทธศาสตร์ต�ำรวจ ส�ำนักงานต�ำรวจ
แห่งชาติ ขอขอบคุณทุกท่านท่ีมีส่วนร่วมท�ำให้การจัดท�ำคู่มือการสร้างเครือข่าย
การมีส่วนร่วมของประชาชนในการป้องกันอาชญากรรมระดับต�ำบล ฉบับน้ีส�ำเร็จลุล่วง
และหวังเป็นอย่างยิ่งว่า คู่มือฯ ฉบับนี้ จะเป็นแนวทางการปฏิบัติให้เจ้าหน้าท่ีต�ำรวจท่ี
ปฏบิ ตั งิ านเกยี่ วกบั การสรา้ งเครอื ขา่ ยภาคประชาชนมปี ระสทิ ธภิ าพมากยง่ิ ขนึ้ อนั จะเกดิ
ผลดใี นการรกั ษาความปลอดภยั ในชวี ติ และทรพั ยส์ นิ ของประชาชน และในการรกั ษาความ
สงบเรียบร้อยของสังคม ประเทศชาติ และเป็นการตอบสนองนโยบายของรัฐบาล และ
ส�ำนกั งานต�ำรวจแหง่ ชาติ

กองแผนงานอาชญากรรม
ส�ำนกั งานตำ� รวจแห่งชาติ

ปี 2565

ฆ คูม่ ือการสร้างเครือขา่ ยการมีสว่ นรว่ มของประชาชน

ในการป้องกนั อาชญากรรมระดบั ต�ำบล

ส า ร บั ญ

หนา้

บทสรปุ ผ้บู รหิ าร ก-ค
ค�ำนำ� ค-ฆ
ส่วนท่ี 1 ส่วนน�ำ
l สว่ นนำ� 1
l หลักการและเหตุผล 1
l แนวทางการสร้างเครือขา่ ยการมสี ่วนรว่ มของประชาชน 2
ในการป้องกันอาชญากรรมระดับต�ำบล ส�ำนักงานต�ำรวจแห่งชาติ 3
l กรอบแนวคดิ ในการสร้างเครือข่ายการมสี ่วนร่วม 4
ของประชาชน ในการปอ้ งกันอาชญากรรมระดับต�ำบล 5
l ลักษณะการสง่ เสรมิ การมสี ่วนร่วมของประชาชน 5
l ประเด็น/ขอบเขตการดำ� เนนิ งาน 5
- บทบาทหนา้ ที่ความรบั ผดิ ชอบของสมาชิกเครือขา่ ย 7
- ภารกิจและการขบั เคลอ่ื นสู่เปา้ หมาย 8
l ขั้นตอนการด�ำเนินงานและการขับเคลื่อนสู่เปา้ หมาย
l ขอบข่ายหนา้ ที่ความรบั ผดิ ชอบของเครอื ข่ายประชาชน
ในการป้องกันอาชญากรรมระดับต�ำบล

ส่วนท่ี 2 แนวคิดสูก่ ารสรา้ งเครอื ข่ายการมสี ว่ นรว่ ม 10
l แนวคิดสกู่ ารสรา้ งเครอื ขา่ ยการมสี ่วนรว่ ม 11
l ความหมายของเครือข่ายทางสงั คม (Social Network Theory) 11
l ประเภทของเครือขา่ ยทางสงั คม 14
l กระบวนการปฏิบตั ิงานของเครือขา่ ย 17
l ทฤษฎีสามเหล่ียมอาชญากรรม (Crime Tringle Theory) 18

กองแผนงานอาชญากรรม | ส�ำนกั งานต�ำรวจแหง่ ชาติ

l มาตรการในการปอ้ งกันอาชญากรรมเชงิ รุก 19
l แนวคิดเกยี่ วกบั วิทยากรกระบวนการ (Facilitator) 20
l หลักการออกแบบกระบวนการเรยี นรู้สกู่ ารปฏิบตั ิ 21
l ข้อควรคำ� นงึ ถึงหลักการออกแบบการเรียนรู้แบบมสี ว่ นร่วม 22
l คุณสมบัติของวทิ ยากรกระบวนการ 23
l ทกั ษะทจ่ี ำ� เป็นของวทิ ยากรกระบวนการ 24
l การเปน็ วทิ ยากรกระบวนการทด่ี ี 26

สว่ นท่ี 3 บทเรียนจากสถานตี �ำรวจต้นแบบ 28
l สถานีต�ำรวจนครบาลมนี บรุ ี กองบญั ชาการต�ำรวจนครบาล 3 29
l สถานตี ำ� รวจนครบาลลาดพรา้ ว กองบงั คับการต�ำรวจนครบาล 4 32
l สถานตี ำ� รวจภธู รเมอื งนนทบรุ ี อำ� เภอเมอื งนนทบรุ ี จังหวดั นนทบุรี 34
l สถานีต�ำรวจภธู รสนามชยั เขต อำ� เภอสนามชยั เขต จงั หวัดฉะเชิงเทรา 36
l สถานีต�ำรวจภธู รจตั ุรสั อำ� เภอจัตรุ ัส จงั หวัดชัยภูมิ 38
l สถานีตำ� รวจภูธรขวาว อำ� เภอเสลภมู ิ จังหวัดร้อยเอ็ด 40
l สถานตี ำ� รวจภูธรเมอื งลำ� ปาง อำ� เภอเมอื ง จงั หวัดลำ� ปาง 42
l สถานตี �ำรวจภูธรทุง่ เสล่ียม อำ� เภอทุง่ เสล่ยี ม จังหวดั สโุ ขทยั 44
l สถานตี ำ� รวจภูธรบางเลน อ�ำเภอบางเลน จงั หวดั นครปฐม 47
l สถานตี ำ� รวจภธู รเมืองชมุ พร อำ� เภอเมือง จังหวัดชุมพร 49
l สถานีต�ำรวจภธู รสะบา้ ยอ้ ย อำ� เภอสะบ้าย้อย จังหวดั สงขลา 52

สว่ นท่ี 4 แนวทางการติดตามและประเมนิ ผลการดำ� เนนิ โครงการ 54
l การตดิ ตามและประเมินผลโครงการ 55

เอกสารอ้างอิง 57

ภาคผนวก 59
ภาคผนวก ก แบบฟอรม์ ประวัติของสมาชิกเครือขา่ ยการมสี ่วนร่วม 62
ของประชาชน ในการปอ้ งกนั อาชญากรรม
ภาคผนวก ข แบบฟอร์มรายงานเครอื ขา่ ยการมสี ่วนรว่ มของประชาชน
ในการป้องกนั อาชญากรรมระดบั ตำ� บล

คูม่ ือการสรา้ งเครือข่ายการมสี ว่ นรว่ มของประชาชน
ในการป้องกันอาชญากรรมระดบั ต�ำบล

ส า ร บั ญ ภ า พ

ภาพท่ี 1 แสดงแนวทางการสร้างเครอื ขา่ ยการมีส่วนร่วมของประชาชน หนา้
ในการป้องกนั อาชญากรรมระดับต�ำบล ส�ำนักงานตำ� รวจแห่งชาติ 5
ภาพท่ี 2 การถ่ายทอดความรู้ส่วู ทิ ยากรในทกุ สถานตี ำ� รวจ 6
ภาพท่ี 3 ข้ันตอนการด�ำเนินงานและการขบั เคลื่อนสเู่ ปา้ หมาย 7
ภาพที่ 4 แสดงขอบขา่ ยหนา้ ทีค่ วามรบั ผดิ ชอบของเครอื ข่ายประชาชน 9
ในการป้องกันอาชญากรรมระดบั ตำ� บล 17
ภาพที่ 5 กระบวนการปฏบิ ัติงานของเครือข่าย 19
ภาพท่ี 6 มาตรการหรอื ขนั้ ตอนการป้องกันอาชญากรรมโดยใช้ 21
ทฤษฎสี ามเหลี่ยมอาชญากรรม 22
ภาพท่ี 7 หลักการออกแบบกระบวนการเรยี นร้สู กู่ ารปฏบิ ัติ 24
ภาพที่ 8 “5 ขัน้ ตอน” ในการออกแบบกระบวนการเรยี นรู้
ภาพที่ 9 ทักษะท่จี �ำเป็นของวทิ ยากรกระบวนการ

กองแผนงานอาชญากรรม | สำ� นักงานตำ� รวจแหง่ ชาติ

สว่ นท่ี 1

สว่ นนำ�

ค่มู อื การสรา้ งเครือข่ายการมีส่วนร่วมของประชาชน
ในการป้องกันอาชญากรรมระดบั ตำ� บล

สว่ นนำ�

หลกั การและเหตผุ ล

ปัญหาอาชญากรรมที่เกิดข้ึนในประเทศไทยในปัจจุบันมีแนวโน้มสูงขึ้น
โดยเฉพาะอยา่ งยง่ิ อาชญากรรมพนื้ ฐาน ไดแ้ ก่ อาชญากรรมเกยี่ วกบั การประทษุ รา้ ยตอ่ ชวี ติ
ร่างกาย เพศ และการประทุษร้ายต่อทรัพย์ ทั้งนี้ สืบเน่ืองมาจากการเปลี่ยนแปลงทาง
ด้านเศรษฐกิจ สังคม การเมอื งและวฒั นธรรม กอรปกบั โลกของเทคโนโลยีสารสนเทศได้
มกี ารเปลย่ี นแปลงคอ่ นขา้ งรวดเรว็ และมคี วามสลบั ซบั ซอ้ นมากยง่ิ ขน้ึ เชน่ กนั สง่ ผลใหก้ าร
ก่ออาชญากรรมมีหลากหลายรปู แบบและสลบั ซับซอ้ นมากย่ิงข้นึ เชน่ ความปลอดภัยใน
ชวี ติ และทรพั ย์สนิ ของประชาชนและต่อสังคมในวงกวา้ ง โดยมอิ าจหลีกเล่ียงได้

ในการขับเคลื่อนและการพัฒนาประเทศภายใต้ยุทธศาสตร์ชาติประเด็น
ความม่ันคง (พ.ศ. 2561-2580) แผนย่อยที่ 1 การรักษาความสงบภายในประเทศ
แนวทางการพัฒนา ข้อท่ี 1 การเสริมสร้างความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สินและ
ความมั่นคงของมนุษย์ โดยก�ำหนดแนวทางการพัฒนาที่ส�ำคัญไว้ 7 ด้าน ซ่ึงส�ำนักงาน
ตำ� รวจแหง่ ชาติต้องขบั เคลื่อนให้บรรลุเปา้ หมายตามยุทธศาสตรช์ าติ ได้แก่ 1) การแกไ้ ข
ปัญหาดา้ นอาชญากรรม 2) การแกไ้ ขปญั หาด้านจราจร 3) การแก้ไขปญั หาความรนุ แรง
ของสังคม 4) การเสริมสร้างความเป็นพลเมือง 5) ความเสมอภาคในการเข้าถึงบริการ
สาธารณะและมีจิตสาธารณะเห็นแก่ประโยชน์ส่วนรวม 6) มีงานมีอาชีพและรายได้
ลดรายจ่ายในครอบครัว และ 7) มีความรักความสามัคคีตระหนักและให้ความส�ำคัญ
กับความมนั่ คงของชาติ

แผนพัฒนาดังกล่าวข้างต้น โดยเฉพาะด้านที่ 1) การแก้ไขปัญหาด้าน
อาชญากรรม 2) การแก้ไขปัญหาดา้ นจราจร 3) การแกไ้ ขปญั หาความรุนแรงของสงั คม
และ 4) การเสริมสรา้ งความเป็นพลเมอื ง เปน็ ภารกิจหลักของสำ� นกั งานต�ำรวจแห่งชาติ
ท่ีจะต้องเป็นผู้ขับเคลื่อน หากแต่ในปัจจุบันหน้าที่ความรับผิดชอบของต�ำรวจใน
แตล่ ะพนื้ ทมี่ ภี ารกิจหลายดา้ น ส่งผลใหก้ ำ� ลงั ของตำ� รวจไมเ่ พียงพอตอ่ การปฏิบตั หิ นา้ ท่ีได้
ครอบคลมุ ทกุ ดา้ น โดยเฉพาะอยา่ งยง่ิ การปอ้ งกนั อาชญากรรมใหส้ อดคลอ้ งตามนโยบาย
รัฐบาล แต่หากต�ำรวจได้มีการบูรณาการการด�ำเนินการป้องกันอาชญากรรมร่วมกับ
ภาคเี ครอื ขา่ ยภายในพน้ื ทไี่ ด้ จะสง่ ผลใหก้ ารดำ� เนนิ งานเกดิ ประสทิ ธภิ าพและสอดคลอ้ งกบั

กองแผนงานอาชญากรรม | สำ� นักงานตำ� รวจแห่งชาติ 1

นโยบายรัฐบาลมากข้ึน แนวทางการสร้างเครือข่ายการมีส่วนร่วมของประชาชน
ในทกุ ระดบั เพอื่ การปอ้ งกนั อาชญากรรมจงึ เปน็ แนวทางหนง่ึ ของสำ� นกั งานตำ� รวจแหง่ ชาติ
ทมี่ งุ่ บรู ณาการการปฏบิ ตั หิ นา้ ทร่ี ว่ มกบั หนว่ ยงานภาคเี ครอื ขา่ ยตา่ ง ๆ ในพน้ื ทภี่ ายใตแ้ ผน
ตำ� บลมนั่ คง มงั่ คงั่ ยง่ั ยนื กำ� หนดดำ� เนนิ การลด/ปอ้ งกนั อาชญากรรมในพนื้ ทรี่ ะดบั ตำ� บล
ทั่วประเทศ โดยใชว้ ธิ กี ารสรา้ งเครอื ขา่ ยภาคประชาชน เดก็ และเยาวชน บูรณาการความ
รว่ มมือกับองค์กรภาครฐั องคก์ รปกครองส่วนทอ้ งถ่ินและเอกชน สนบั สนุนเจา้ พนักงาน
ฝา่ ยปกครองหรอื ตำ� รวจในการเฝา้ ระวงั ปอ้ งกนั อาชญากรรม และรว่ มรบั ผดิ ชอบตอ่ สงั คม
ใหป้ ลอดภยั จากปญั หาอาชญากรรมและเพอ่ื ใหส้ อดคลอ้ งกบั แผนแมบ่ ทภายใตย้ ทุ ธศาสตร์
ชาติ ประเด็นการพัฒนาเร่งด่วนในช่วงระยะ 5 ปีแรก แผนต�ำบลม่ันคง ม่ังค่ัง ย่ังยืน
แผนงานท่ี 3 แผนการลด/ปอ้ งกนั ปญั หาอาชญากรรม สำ� นกั งานตำ� รวจแหง่ ชาติ จงึ ไดจ้ ดั ทำ�
โครงการสร้างเครือข่ายการมีส่วนร่วมของประชาชนในการป้องกันอาชญากรรมระดับ
ต�ำบล ประจ�ำปีงบประมาณ พ.ศ. 2564 ข้ึน เพื่อเป็นการแสวงหาความร่วมมือจาก
ทุกภาคส่วน ให้เข้ามามีส่วนร่วมในการแก้ไขอาชญากรรมในพ้ืนท่ี อันจะเป็นการช่วยให้
การปฏิบัติงานของสถานตี ำ� รวจในการป้องกนั อาชญากรรมมีประสิทธิภาพมากย่งิ ข้นึ

แนวทางการสรา้ งเครอื ขา่ ยการมสี ่วนรว่ มของประชาชนในการ
ปอ้ งกนั อาชญากรรมระดบั ต�ำบล สำ� นกั งานต�ำรวจแห่งชาติ

ปัญหาอาชญากรรมที่เกิดข้ึนในประเทศไทยในปัจจุบันมีแนวโน้มสูงข้ึน โดย
เฉพาะอย่างยิ่งอาชญากรรมพน้ื ฐาน ได้แก่ อาชญากรรมเก่ียวกับการประทษุ รา้ ยต่อ ชวี ิต
ร่างกาย เพศ และการประทุษร้ายต่อทรัพย์ ทั้งน้ี สืบเน่ืองมาจากการเปลี่ยนแปลงทาง
ดา้ นเศรษฐกจิ สงั คม การเมอื งและวัฒนธรรม กอรปกับโลกของเทคโนโลยสี ารสนเทศได้
มกี ารเปลย่ี นแปลงคอ่ นขา้ งรวดเรว็ และมคี วามสลบั ซบั ซอ้ นมากยงิ่ ขน้ึ เชน่ กนั สง่ ผลใหก้ าร
ก่ออาชญากรรมมหี ลากหลายรูปแบบและสลับซับซ้อนมากยงิ่ ขึ้น เชน่ ความปลอดภัยใน
ชีวิตและทรพั ย์สนิ ของประชาชนและตอ่ สังคมในวงกว้าง โดยมอิ าจหลกี เลย่ี งได้

ในการขับเคล่ือนและการพัฒนาประเทศภายใต้ยุทธศาสตร์ชาติ (พ.ศ. 2561-
2580) ประเดน็ ความม่ันคง แผนย่อยที่ 1 การรกั ษาความสงบภายในประเทศ แนวทาง
การพฒั นา ขอ้ ที่ 1 การเสรมิ สรา้ งความปลอดภยั ในชวี ติ และทรพั ยส์ นิ และความมน่ั คงของ
มนษุ ย์ โดยกำ� หนดแนวทางการพฒั นาทสี่ ำ� คญั ไว้ 7 ดา้ น ซงึ่ สำ� นกั งานตำ� รวจแหง่ ชาตติ อ้ ง
ขับเคล่ือนให้บรรลุเป้าหมายตามยุทธศาสตร์ชาติ ได้แก่ 1) การแก้ไขปัญหาด้าน
อาชญากรรม 2) การแก้ไขปญั หาด้านจราจร 3) การแก้ไขปญั หาความรนุ แรงของสังคม
4) การเสรมิ สรา้ งความเปน็ พลเมอื ง 5) ความเสมอภาคในการเขา้ ถงึ บรกิ ารสาธารณะและ

2 คู่มอื การสรา้ งเครือขา่ ยการมสี ่วนรว่ มของประชาชน
ในการป้องกนั อาชญากรรมระดับตำ� บล

มีจิตสาธารณะเห็นแก่ประโยชน์ส่วนรวม 6) มีงานมีอาชีพและรายได้ลดรายจ่ายใน
ครอบครวั และ 7) มคี วามรกั ความสามคั คตี ระหนกั และใหค้ วามสำ� คญั กบั ความมน่ั คงของ
ชาติ

แผนพัฒนาดังกล่าวข้างต้น โดยเฉพาะด้านที่ 1) การแก้ไขปัญหาด้าน
อาชญากรรม 2) การแก้ไขปัญหาดา้ นจราจร 3) การแก้ไขปญั หาความรนุ แรงของสังคม
และ 4) การเสรมิ สร้างความเป็นพลเมือง เป็นภารกจิ หลกั ของสำ� นักงานต�ำรวจแหง่ ชาติ
ท่ีจะต้องเป็นผู้ขับเคล่ือน หากแต่ในปัจจุบันหน้าท่ีความรับผิดชอบของต�ำรวจในแต่ละ
พื้นท่ีมีภารกิจหลายด้าน ส่งผลให้ก�ำลังของต�ำรวจไม่เพียงพอต่อการปฏิบัติหน้าที่ได้
ครอบคลมุ ทกุ ดา้ น โดยเฉพาะอยา่ งยง่ิ การปอ้ งกนั อาชญากรรมใหส้ อดคลอ้ งตามนโยบาย
รฐั บาล แตห่ ากตำ� รวจไดม้ กี ารบรู ณาการการดำ� เนนิ การปอ้ งกนั อาชญากรรมรว่ มกบั ภาคี
เครือข่ายภายในพื้นท่ีได้ จะส่งผลให้การด�ำเนินงานเกิดประสิทธิภาพและสอดคล้องกับ
นโยบายรัฐบาลมากขึ้น แนวทางการสร้างเครือข่ายการมีส่วนร่วมของประชาชนในทุก
ระดบั เพื่อการปอ้ งกนั อาชญากรรม จึงเปน็ แนวทางหน่งึ ของส�ำนักงานตำ� รวจแห่งชาติ ที่
มงุ่ บรู ณาการการปฏบิ ัตหิ นา้ ทร่ี ว่ มกับหน่วยงานภาคีเครอื ขา่ ยต่าง ๆ ในพืน้ ท่ภี ายใตแ้ ผน
ตำ� บลมนั่ คง มงั่ คง่ั ยงั่ ยนื กำ� หนดดำ� เนนิ การลด/ปอ้ งกนั อาชญากรรมในพนื้ ทรี่ ะดบั ตำ� บล
ทวั่ ประเทศ โดยใชว้ ิธีการสร้างเครอื ขา่ ยภาคประชาชน เด็กและเยาวชน บรู ณาการความ
ร่วมมือกบั องคก์ รภาครัฐ องค์กรปกครองส่วนท้องถ่ินและเอกชน สนบั สนุนเจา้ พนกั งาน
ฝา่ ยปกครองหรอื ตำ� รวจในการเฝา้ ระวงั ปอ้ งกนั อาชญากรรม และรว่ มรบั ผดิ ชอบตอ่ สงั คม
ใหป้ ลอดภยั จากปญั หาอาชญากรรมและเพอ่ื ใหส้ อดคลอ้ งกบั แผนแมบ่ ทภายใตย้ ทุ ธศาสตร์
ชาติ ประเด็นการพัฒนาเรง่ ดว่ นในชว่ งระยะ 5 ปแี รก แผนต�ำบลมั่นคง มงั่ คงั่ ย่งั ยืน แผน
งานท่ี 3 แผนการลด/ปอ้ งกนั ปญั หาอาชญากรรม ส�ำนักงานต�ำรวจแห่งชาติ จงึ ไดด้ �ำเนิน
โครงการสร้างเครือข่ายการมีส่วนร่วมของประชาชนในการป้องกันอาชญากรรมระดับ
ต�ำบล ตั้งแต่ปีงบประมาณ พ.ศ. 2563-2564 โดยมุ่งแสวงหาความร่วมมือจากทุกภาค
สว่ น ใหเ้ ขา้ มามสี ว่ นรว่ มในการแกไ้ ขอาชญากรรมในพน้ื ท่ี อนั จะเปน็ การชว่ ยใหก้ ารปฏบิ ตั ิ
งานของสถานตี �ำรวจในการป้องกนั อาชญากรรมมีประสิทธภิ าพมากยง่ิ ข้นึ

กรอบแนวคดิ ในการสรา้ งเครือข่ายการมีสว่ นร่วมของประชาชน
ในการปอ้ งกนั อาชญากรรมระดับตำ� บล

ตามแนวทางการส่งเสริมให้ประชาชน ชุมชน ท้องถ่ินและองค์กรมีส่วนร่วม
ในกิจการตำ� รวจ ทท่ี างส�ำนกั งานต�ำรวจแหง่ ชาติ กำ� หนดไว้มวี ตั ถุประสงค์ ดังนี้

กองแผนงานอาชญากรรม | ส�ำนกั งานต�ำรวจแห่งชาติ 3

1) เพอื่ สนบั สนนุ สง่ เสรมิ การมสี ว่ นรว่ มของประชาชน ชมุ ชน ทอ้ งถน่ิ และองคก์ ร
ในกิจการตำ� รวจ

2) เพ่อื กำ� หนด ปรับและยกระดบั ลกั ษณะการมสี ่วนร่วมต่าง ๆ ใหเ้ ป็นรูปแบบ
และมาตรฐานเดยี วกันท่วั ประเทศ โดยเลือกใช้รปู แบบตามสถานการณ์

3) เพื่อเสนอให้การมีส่วนร่วมแต่ละรูปแบบ มีกฎหมาย ระเบียบ ข้อบังคับ
รองรบั อย่างถูกต้อง

4) เพ่ือให้การมีส่วนร่วมของส่วนต่าง ๆ ทั้ง 3 รูปแบบ เป็นเครือข่ายโยงใย
ซงึ่ กันและกนั สามารถสนับสนนุ และเกื้อกลู กันไดอ้ ยา่ งมปี ระสทิ ธภิ าพและประสทิ ธผิ ล

5) เพื่อให้สถานีต�ำรวจน�ำรูปแบบมาตรฐานที่ก�ำหนดไว้ไปปรับใช้ให้เหมาะสม
ตามสภาพของสถานตี �ำรวจ

ลกั ษณะการส่งเสริมการมีส่วนร่วมของประชาชน*

ภายใต้การขับเคลื่อนภารกิจ ต�ำรวจต้องมุ่งเน้นการแสวงหาความร่วมมือ
จากประชาชนของสถานตี ำ� รวจ เพอื่ สรา้ งเครอื ขา่ ยชมุ ชนลกั ษณะปฏบิ ตั กิ าร เปน็ การสง่ เสรมิ
ใหป้ ระชาชนเขา้ มามสี ว่ นรว่ ม ในการสง่ เสรมิ และสนบั สนนุ การปฏบิ ตั งิ านของเจา้ พนกั งาน
ต�ำรวจ เพื่อป้องกันปราบปรามอาชญากรรม รักษาความสงบเรียบร้อยและรักษาความ
ปลอดภยั ให้แกช่ มุ ชนและท้องถนิ่ ชว่ ยเหลือและสนบั สนนุ การจดั การจราจร รวมถงึ การ
เข้าร่วมในการป้องกันภัย ระงับเหตุ และชว่ ยเหลอื หรือก้ภู ยั จากอุบตั ิภยั ต่าง ๆ ซ่งึ เครอื
ข่ายชมุ ชนลกั ษณะแนวรว่ มปฏิบตั ิการ มุ่งเน้นการปฏิบตั ิหน้าทีห่ ลักใน 2 มิติ ดังนี้

มติ ิที่ 1 เปน็ การแสวงหาความร่วมมือจากประชาชน/ชุมชน/ทอ้ งถนิ่ โดยการ
เข้าถึงประชาชน สร้างศรัทธา ให้ความรู้ แนะน�ำวิธีการปฏิบัติ ให้ประชาชนมีส่วนร่วม
ในการปฏิบตั งิ าน เพ่ือปอ้ งกันและปราบปรามอาชญากรรม คมุ้ ครองตนเองและชุมชน

มิติที่ 2 มุ่งสร้างเครือข่ายชุมชนลักษณะแนวร่วมในการส่งเสริมและสนับสนุน
การปฏบิ ตั งิ านของเจา้ พนกั งานตำ� รวจ ในการรกั ษาความปลอดภยั และความสงบเรยี บรอ้ ย
ของชมุ ชน/ท้องถ่นิ

* ระเบยี บสำ� นักงานตำ� รวจแหง่ ชาติ วา่ ด้วยการสง่ เสรมิ ให้ประชาชน ชมุ ชน ทอ้ งถ่ินและองคก์ รมีส่วน
รว่ มในกจิ การตำ� รวจ พ.ศ. 2551
* สรุปกรอบแนวทางจาก ระเบียบส�ำนักงานต�ำรวจแห่งชาติ ว่าด้วยการส่งเสริมให้ประชาชน
ชุมชน ท้องถ่ินและองค์กรมีส่วนร่วมในกิจการต�ำรวจ พ.ศ. 2551 และ จากการสนทนากลุ่มย่อย
(Focus Group) ร่วมกับผู้บังคับบัญชาส�ำนักงานยุทธศาสตร์ต�ำรวจ (กองแผนงานอาชญากรรม)
ส�ำนกั งานต�ำรวจแหง่ ชาติ วนั พฤหสั บดีท่ี 24 ธันวาคม 2563 เวลา 10.00-12.00 น.

4 คูม่ ือการสร้างเครือข่ายการมีสว่ นรว่ มของประชาชน
ในการป้องกนั อาชญากรรมระดบั ต�ำบล

สนับสนุนการปฏิบัติงานของเจ้าพนักงานตารวจ ในการรักษาความปลอดภัยและค
สงบเรียบร้อยของชุมชน/ทอ้ งถ่ิน

ปชรมรุมะ่ิตวมชชิทมาิตน่ี ชมิ/ท1นืทอี่ /อ้ช1จกมุงาากถชรกา่นิ นแรป/สทแรว้อสงะงวหถชงาิ่นาหคชาวคนามว/ามร่วมมือจาก

เครอื ขา่ ยการมีสว่ นร่วมของประชาชน มติ ทิ ่ี 2 สร้างเครอื ข่ายชมุ ชน
ในการปอ้ งกันอาชญากรรม ลักษมณิติทะ่ี แ2นสวร้า่วงมเคในรือกขา่ารยสช่งุมชนลักษณะแน
รขปเต่วอส�ำฏมงรริบเใวิจมนัตจา้ กแิงพาาลนรนักสะขง่งสาอเสนนงรตเับจิมา้าสแรพวลนจะนุนสักนกงับาาสนรนุนการปฏิบัติงา

ภาพภทำ่ี 1พแทสี่ ด1งแแนสวดทงางแกนารวสทราา้ งงเกคารือรขส่ารย้ากงาเรคมรสี ือว่ นขร่าว่ ยมกขาอรงปมรีสะ่วชนาชรนว่ ใมนกขาอรงปปอ้ งรกะันชาชนในการป้อง
ออาาชญญาากกรรมรรมะรดะับดตำ�บั บตลาสบำ� ลนกั สงานนตัก�ำงราวจนแตหา่งรชวาตจิ แห่งชาติ

ประเดน็ /ขอบเขตการดำ� เนินงาน

รูปแบบลักษณะแนวรว่ มเปน็ การแสวงหาความรว่ มมอื จากประชาชนในพ้นื ทีท่ ่ี
รบั ผดิ ชอบ เชน่ การตง้ั เครอื ขา่ ยเพอื่ ตดิ ตอ่ สอื่ สารระหวา่ งสมาชกิ เพอ่ื แจง้ ขา่ วอาชญากรรม
การสรา้ งชุมชนเขม้ แข็ง และความร่วมมอื ในลักษณะเพ่อื นบา้ นเตอื นภยั เป็นต้น

1. บทบาทหนา้ ท่ีความรบั ผิดชอบของสมาชกิ เครอื ขา่ ย
1) ผู้ผ่านการอบรมเป็นแกนน�ำให้ค�ำปรึกษา ให้ความรู้ด้านต่าง ๆ แก่
ประชาชนในพ้นื ทท่ี ี่พักอาศยั หรือประกอบอาชีพ
2) เป็นตวั แทนในการประชาสัมพันธ์ขอความรว่ มมอื จากชุมชน/ทอ้ งถน่ิ
3) จดั ทำ� ขอ้ มลู เบอื้ งตน้ ของชมุ ชน/ทอ้ งถนิ่ เกยี่ วกบั พฤตกิ ารณข์ องบคุ คลใน
พน้ื ทีเ่ พอ่ื ใชป้ ระกอบการปฏบิ ตั ิงานร่วมกบั เจ้าหนา้ ทต่ี ำ� รวจ
4) แจง้ ขอ้ มลู เบาะแส ขา่ วสารเกย่ี วกบั อาชญากรรม ยาเสพตดิ และอบุ ตั ภิ ยั
2. ภารกิจและการขับเคลื่อนสูเ่ ป้าหมาย
1) สำ� นักงานตำ� รวจแห่งชาติ อบรมข้าราชการต�ำรวจตน้ แบบ (ครู ก.) โดย
กองบัญชาการต�ำรวจนครบาล และต�ำรวจภูธรภาค 1-9 คัดเลือกข้าราชการต�ำรวจใน
สงั กัดท่มี ีความรู้ ความสามารถและมีความพรอ้ ม กองบังคบั การละ 5 นาย ยศพันตำ� รวจ
โทขน้ึ ไป เพอ่ื เปน็ วทิ ยากรถ่ายทอดความรแู้ ก่ (ครู ข.)

กองแผนงานอาชญากรรม | สำ� นักงานต�ำรวจแห่งชาติ 5

2) กองบัญชาการต�ำรวจนครบาล, ต�ำรวจภูธรภาค 1–9 มอบหมายใหก้ อง
บงั คบั การตำ� รวจนครบาล, ตำ� รวจภธู รจงั หวดั มอบหมายผรู้ บั ผดิ ชอบขบั เคลอื่ นการปฏบิ ตั ิ
ใหเ้ ปน็ ไปอย่างมีประสิทธภิ าพ ใหเ้ กิดผลเปน็ รปู ธรรม และบรรลุเป้าหมายตามทก่ี ำ� หนด
โดยจดั อบรมวทิ ยากร (ครู ข.) และใหด้ �ำเนนิ การ ดงั น้ี
1) ให้สถานีต�ำรวจ (โดย ครู ข.) ประชุมวางแผนร่วมกับผู้น�ำชุมชน/
ท้องถนิ่ ประชาชน และกลุ่มเป้าหมายเครอื ข่ายประชาชน
2) ให้สถานีต�ำรวจ จัดให้มีการฝึกอบรม และจัดท�ำประวัติประชาชน
กลมุ่ เปา้ หมายท่ีเข้าฝึกอบรม
3) ให้สถานีต�ำรวจ จัดต้ังเครือข่ายอย่างน้อยสถานีละ 1 เครือข่าย
เครือขา่ ยละ 100 คน และให้สถานีต�ำรวจทุกแห่ง แต่งต้งั เจา้ หนา้ ทีต่ �ำรวจประจำ� หมู่บ้าน
รบั ผดิ ชอบดำ� เนนิ การเกยี่ วกับเครือข่ายการมสี ว่ นรว่ มของประชาชนที่ผ่านการฝึกอบรม
4) ใหส้ ถานตี ำ� รวจ กำ� หนดระบบ และแนวทางการประสานงานระหวา่ ง
สมาชิกเครือข่ายการมีส่วนร่วมของประชาชนในการป้องกันอาชญากรรมระดับต�ำบล
รว่ มกบั เจา้ หนา้ ทตี่ ำ� รวจ โดยจดั ทำ� ชอ่ งทางการตดิ ตอ่ สอ่ื สารเพอ่ื ประสานการปฏบิ ตั ิ การแจง้
ขอ้ มลู ขา่ วสารตา่ ง ๆ โดยสรา้ งกลมุ่ เครอื ขา่ ยการมสี ว่ นรว่ มของประชาชน เชน่ กลมุ่ Line,
Facebook, Instagram หรอื แพลตฟอรม์ (platform) อืน่ ๆ ตามความเหมาะสม
5) ใหส้ ถานตี �ำรวจ จดั ประชมุ ระดมความคดิ เหน็ ร่วมกบั เครือข่ายการมี
ส่วนร่วมของประชาชน เพ่ือก�ำหนดเป้าหมายและการด�ำเนินกิจกรรมต่าง ๆ เพื่อแก้ไข
ปญั หาอาชญากรรมในพ้นื ท่ี
6) ใหส้ ถานตี ำ� รวจ ควบคมุ
ติดตามและประเมินผลการมีส่วนร่วมของ
เครือขา่ ยการมีสว่ นร่วมของประชาชนทง้ั ใน ตร. อบรม (ครู ก.)

และนอกพื้นที่รับผิดชอบของสถานีต�ำรวจ
ซึ่งขั้นตอนการด�ำเนินการสามารถสรุปได้
ดังภาพท่ี 2 ครู ก. ถ่ายทอด

ความรใู้ ห้ (ครู ข.)

ติดตามประเมินผล
ถ่ายทอดความรู้
(ครู ก. และ ครู ข.)

ภาพภทำี่ พ2ทกี่า2รถก่าายรทถอา่ ดยคทวอามดรคูส้ วู่วาิทมยราสู้ กวู่ รทิ ในยทากกุ รสใถนาทนตีกุ ำ�สรถวาจนีตารวจ

ขั้นตอนกำรดำเนินงำนและกำรขบั เคล่อื นสเู่ ป้ำหมำย
6 คู่มือการสร้าใงนเคกราอื รขปา่ ้อยงกกาันรอมาสี ชว่ ญนารก่วมรรขม1อรง.ะปดรสับะาตช�ำานบชักนล งานตารวจแห่งชาติจัดให้มีการอบรมข้าราชการ

ต้นแบบ (ครู ก.) ในสังกัดกองบัญชาการตารวจนครบาล และตารวจภูธรภา

ข้ันตอนการดำ� เนินงานและการขบั เคล่อื นสเู่ ปา้ หมาย

1. ส�ำนักงานต�ำรวจแห่งชาติจัดให้มีการอบรมข้าราชการต�ำรวจต้นแบบ
(ครู ก.) ในสังกัดกองบัญชาการต�ำรวจนครบาล และต�ำรวจภูธรภาค 1-9 ให้มีความรู้
ความสามารถ และมีความพร้อมท่ีจะเป็นเป็นวิทยากรในการสร้างเครือข่ายประชาชน
และทำ� หนา้ ท่อี บรมวทิ ยากร (ครู ข.)

2. กองบังคับการ/ต�ำรวจภูธรจังหวัด จัดฝึกอบรมข้าราชการต�ำรวจ (ครู ข.)
โดยมอบหมายให้ข้าราชการต�ำรวจต้นแบบ (ครู ก.) เป็นวิทยากรถ่ายทอดความรู้การ
สร้างเครอื ขา่ ยประชาชนแกข่ ้าราชการต�ำรวจ สถานตี �ำรวจละ 5 นาย (ครู ข.)

3. สถานีตำ� รวจ จัดฝกึ อบรมประชาชนอย่างน้อยสถานีตำ� รวจละ 1 เครือข่าย
เครอื ขา่ ยละ 100 คน โดยมอบหมายใหข้ ้าราชการตำ� รวจ (ครู ข.) เปน็ วิทยากรถา่ ยทอด
ความรู้

4. กองบญั ชาการตำ� รวจนครบาล และตำ� รวจภธู รภาค 1-9 ตดิ ตาม กำ� กบั ดแู ล
และรวบรวมผลการฝกึ อบรม รายงานผล โดยมี ภาพถ่าย บญั ชรี ายชอ่ื ข้าราชการต�ำรวจ
ทผ่ี า่ นการฝกึ อบรม ในรูปแบบไฟล์ Excel ส่งให้สำ� นกั งานตำ� รวจแห่งชาติ : ผา่ นกองแผน
งานอาชญากรรม

ภาพท่ี 3 ขนั้ ตอนการดำ� เนินงานและการขบั เคล่อื นสู่เป้าหมาย 7

กองแผนงานอาชญากรรม | ส�ำนักงานตำ� รวจแหง่ ชาติ

ขอบขา่ ยหน้าทีค่ วามรับผิดชอบของเครอื ขา่ ยประชาชน
ในการปอ้ งกนั อาชญากรรมระดับตำ� บล

เครือข่ายชมุ ชนลกั ษณะแนวรว่ มนั้น เปน็ การสง่ เสรมิ และสนบั สนนุ การปฏิบัติ
งานของเจ้าพนักงานต�ำรวจ ในการรักษาความปลอดภัยและความสงบเรียบร้อยของ
ชุมชน/ท้องถ่ิน เพื่อให้การขับเคลื่อนการปฏิบัติหน้าท่ีของเครือข่ายประชาชนในการ
ปอ้ งกนั อาชญากรรมระดับต�ำบล เปน็ ไปอยา่ งมีสทิ ธิภาพ เกดิ ผลเปน็ รูปธรรม และบรรลุ
เป้าหมายตามทีก่ �ำหนด ส�ำนกั งานต�ำรวจแหง่ ชาติ จึงกำ� หนดขอบข่ายหน้าท่คี วามรบั ผิด
ชอบของเครอื ขา่ ยประชาชนในการปอ้ งกันอาชญากรรมระดับตำ� บล ดงั นี้

1) รว่ มกบั สถานตี ำ� รวจประชมุ วางแผน กำ� หนดระบบและแนวทางการประสานงาน
ระหว่างสมาชิกเครือข่ายการมีส่วนร่วมของประชาชนในการป้องกันอาชญากรรม
ระดับต�ำบลกับเจ้าหน้าที่ต�ำรวจ โดยจัดท�ำช่องทางการติดต่อสื่อสาร เพ่ือประสานการ
ปฏบิ ัติ การแจง้ ขอ้ มูลข่าวสารตา่ ง ๆ โดยสร้างกล่มุ เครือขา่ ยการมสี ่วนร่วมของประชาชน
เช่น กล่มุ Line, Facebook, Instagram หรอื แพลตฟอรม์ (platform) อืน่ ๆ ตามความ
เหมาะสม

2) เป็นแกนน�ำใหค้ �ำปรกึ ษา ให้ความรูต้ า่ ง ๆ แก่ประชาชน ในหม่บู า้ น/ชุมชน
ของตนเอง

3) เปน็ ตวั แทนในการประชาสมั พนั ธ์ ใหข้ อ้ มลู ขา่ วสารผา่ นทางชอ่ งทาง สอื่ ตา่ ง ๆ
เช่น แอพพลเิ คชน่ั ไลน์ วทิ ยชุ ุมชน หอกระจา่ ยข่าว เพอื่ ให้ประชาชนรู้เท่าทันเหตกุ ารณ์

4) จดั ทำ� ขอ้ มลู เบอ้ื งตน้ ของชมุ ชน/ทอ้ งถนิ่ เกยี่ วกบั พฤตกิ ารณข์ องบคุ คลในพน้ื ที่
เพ่ือใช้ประกอบการปฏิบตั งิ านรว่ มกบั เจา้ หนา้ ท่ีตำ� รวจ

5) เปน็ แกนนำ� ในการเชญิ ชวน และเขา้ รว่ มกจิ กรรมจติ อาสาสาธารณประโยชน์
หรือกจิ กรรมเพ่อื สง่ เสรมิ การปอ้ งกนั อาชญากรรมในพ้นื ที่

6) แจ้งข้อมูลเบาะแส ข่าวสารเกี่ยวกับยาเสพติด อาชญากรรม อบายมุข
และอุบตั ิภยั แก่เจ้าหนา้ ที่ต�ำรวจผู้รับผดิ ชอบประจ�ำหมู่บ้านหรือผู้นำ� ชมุ ชน และหัวหน้า
สถานีตำ� รวจ

7) การแจ้งข่าวก่อนเกิดเหตุ โดยการสอดส่องดูแลพฤติกรรมของบุคคลหรือ
กลุ่มบุคคลที่มีพฤติกรรมน่าสงสัย เช่น ผู้มีพฤติกรรมการลักเล็กขโมยน้อย ผู้ค้าและ
ผู้เสพยาเสพติดให้โทษ บุคคลแปลกหน้าที่มีพฤติกรรมน่าสงสัย แหล่งซ่องสุมหรือ
หลบซอ่ นตัวของคนรา้ ย หรอื รบั ซ้อื ของโจร แหล่งลอ่ ลวงหญงิ คา้ ประเวณหี รือทารุณกรรม
แหล่งกักขัง ใชแ้ รงงานเดก็ หรอื ใชแ้ รงงานคนต่างด้าวผิดกฎหมาย ฯลฯ

8 คมู่ อื การสร้างเครอื ข่ายการมีสว่ นรว่ มของประชาชน
ในการปอ้ งกันอาชญากรรมระดบั ต�ำบล

8) การแจง้ ขา่ วขณะเกดิ เหตแุ ละหลงั เกดิ เหตุ ใหแ้ จง้ เจา้ หนา้ ทต่ี ำ� รวจทนั ที หาก
ได้พบเห็นบุคคลหรือผู้ต้องสงสัยว่ากระท�ำผิด จดจ�ำลักษณะ ต�ำหนิรูปพรรณและยาน
พาหนะของผนู้ ้ันไว้ กรณีทพี่ บอุบัติเหตุรถชนกนั มีผู้ได้รับบาดเจ็บ ควรรบี แจง้ เจ้าหนา้ ท่ี
โดยด่วนแล้วช่วยดูแลทรัพยส์ ินของผู้ประสบเหตุ และถา่ ยภาพท่เี กดิ เหตุไว้ สามารถสรุป
ได้ ดงั ภาพที่ 4

ภาพท่ี 4 แสดงขอบขา่ ยหน้าทีค่ วามรบั ผดิ ชอบของเครอื ขา่ ยประชาชน
ในการปอ้ งกนั อาชญากรรมระดบั ต�ำบล

กองแผนงานอาชญากรรม | สำ� นักงานต�ำรวจแหง่ ชาติ 9

สว่ นที่ 2

แนวคดิ สกู่ ารสร้าง
เครอื ข่าย

การมีส่วนรว่ ม

10 คมู่ อื การสร้างเครอื ข่ายการมสี ่วนร่วมของประชาชน
ในการป้องกนั อาชญากรรมระดบั ต�ำบล

แนวคิดส่กู ารสรา้ งเครอื ข่ายการมีสว่ นรว่ ม

1. ความหมายของเครือขา่ ยทางสังคม (Social Network Theory)

การนิยามความหมายของเครือข่ายทางสังคม มีผู้ให้นิยามไว้หลากหลายความ
หมาย ในการศึกษานี้คณะผู้ศกึ ษาขอน�ำเสนอนยิ ามความหมายโดยสังเขป ดังน้ี

Wheatly (1999, p. 61) กล่าวว่า สรรพสิง่ ทงั้ หลายต่างก็มีการพง่ึ พาอาศยั กนั
มีการดำ� รงอย่รู วมกันเปน็ กลุม่ กอ้ น เป็นข่ายใยแหง่ ความสมั พันธ์ มคี วามเป็นอสิ ระตอ่ กัน
และมีตวั ตนท่ีแทจ้ รงิ กล่าวคอื สรรพส่ิงท้งั หลายเปน็ เครือข่ายท่ีเช่ือมโยงมกี ารขยายและ
เติบโตอย่างต่อเน่ืองสามารถปรับเปล่ียนรูปร่างรูปทรงและเปลี่ยนพลังงานเพื่อการเข้าสู่
ภาวะทเี่ หมาะสม

Starkey (1997, p. 14) ให้ความหมายของ “เครือข่าย (Network)” หมายถงึ
การรวมกลมุ่ ของปจั เจกชน หรอื องคก์ ารโดยสมคั รใจโดยมกี ารแลกเปลย่ี นขอ้ มลู ขา่ วสาร
หรือด�ำเนินกิจกรรม รว่ มกัน

ระพพี รรณ ทองห่อ และคณะ (2551) กล่าววา่ เครอื ขา่ ย หมายถงึ การประสาน
ความรว่ มมอื ระหวา่ งบคุ คล กลมุ่ และองคก์ รทมี่ กี จิ กรรมคลา้ ยคลงึ กนั และเชอ่ื มโยงขยายผล
การทำ� งานหรือแนวคดิ ไปสู่กลมุ่ หรอื องคก์ รอืน่ ๆ เพอื่ เสริมสร้างพลงั ในการแก้ไขปัญหา
และแลกเปลี่ยนสิ่งต่าง ๆ โดยผ่านกระบวนการแลกเปลี่ยนความรู้ระหว่างกัน การมี
ส่วนร่วม และกระบวนการกลุ่มที่จะน�ำไปสู่การระดมทรัพยากรในการสร้างพลังและ
อ�ำนาจในการต่อรองให้สูงขึ้น กระบวนการต่าง ๆ เหล่านี้จะน�ำไปสู่การเปล่ียนแปลง
ตามวัตถปุ ระสงค์และเปา้ หมายร่วมกนั ของทุกฝ่าย

ประเวศ วะสี (2541, น. 13-16) กล่าวถงึ เครือข่ายทางสงั คมที่มีการขยายตวั
ออกไปวา่ เครอื ข่ายทางสงั คมจะคล้ายเครอื ข่ายในสมอง โดยโครงสร้างของสมองนัน้ จะ
ท�ำให้เกิดการเรียนรู้ในระดับที่สูงเพ่ือการมีชีวิตรอด และโครงสร้างทางสังคมจะมีการ
วิวัฒนาการไปเหมือนโครงสรา้ งทางสมองมากขน้ึ เรอ่ื ย ๆ ซงึ่ กอ่ ใหเ้ กิดความเปล่ยี นแปลง

กองแผนงานอาชญากรรม | สำ� นักงานต�ำรวจแห่งชาติ 11

ทางพฤตกิ รรมของสงั คม จากสงั คมใชอ้ ำ� นาจไปเปน็ สงั คมแหง่ การเรยี นรแู้ ละการทจี่ ะเกดิ
สงั คมแหง่ การเรยี นรไู้ ดน้ นั้ จะตอ้ งปรบั เปลย่ี นโครงสรา้ งทางสงั คมจากแนวดง่ิ ไปเปน็ เครอื
ข่ายสังคมที่มีการเช่ือมโยงใยความสัมพันธ์ ในทุกทิศทางเป็นเครือข่ายทางสังคมแห่ง
กลั ยาณมติ รหรอื เครอื ขา่ ยสงั คมแหง่ การเรยี นรู้ (Learning social networks) โดยทเ่ี ครอื
ข่ายสังคมจะต้องมีความสามารถในการเรียนรู้ได้อย่างต่อเนื่องหรือมีการขยายแนวคิด
กระบวนการออกไปจงึ จะสามารถปรับตวั ให้อยใู่ นดุลยภาพได้

เสรี พงศ์พิศ (2548, น. 8) ใหค้ วามหมายของเครอื ข่ายว่า หมายถงึ ขบวนการ
ทางสังคมอนั เกิดจากการสรา้ งความสัมพนั ธ์ ระหว่างบคุ คล กลุม่ องค์กร สถาบัน โดยมี
เปา้ หมาย วตั ถปุ ระสงค์ และความตอ้ งการบางอยา่ งรว่ มกนั ดำ� เนนิ กจิ กรรมบางอยา่ งโดยที่
สมาชกิ ของเครอื ขา่ ยยงั คงความเปน็ เอกเทศไม่ขนึ้ ต่อกัน

พระมหาสทุ ติ ย์ อาภากโร (อบอุ่น) (2547, น. 44) ไดใ้ หค้ วามหมายของเครือ
ข่ายวา่ หมายถึง ความร่วมมือ และการเปดิ รบั ของฝ่ายต่าง ๆ ทจ่ี ะมขี ้อตกลงร่วมกันใน
การท�ำกิจกรรมอย่างใดอย่างหนึ่งเพ่ือให้บรรลุวัตถุประสงค์ และเป้าหมายท่ีก�ำหนดไว้
ซึ่งข้อก�ำหนดที่เกิดขึ้นนั้นเป็นความพยายามท่ีจะระดมทรัพยากรกระบวนการความรู้
และวธิ กี ารตา่ ง ๆ เพอื่ ใหไ้ ดม้ าซงึ่ ความสำ� เรจ็ จากการรว่ มมอื และการเปดิ รบั ในสงิ่ ใหมน่ นั้ เสมอ
Schuler (1996, น. 9 อา้ งถึงใน พระมหาสุทิตย์ อาภากโร (อบอนุ่ ), 2547, น. 37-38)
ได้กลา่ ววา่ เครอื ข่าย คือ สายใยของความสมั พันธท์ างสงั คม มีความเป็นเอกภาพ มพี ลงั
ความยึดโยง และการสนับสนุนเก้ือกูล ซ่ึงกันและกัน ทํานองเดียวกันกับเทคโนโลยี
กค็ อื สายใยทเ่ี ชอ่ื มโยงความสมั พนั ธ์ และการสอื่ สารของผคู้ นตา่ ง ๆ ในสงั คม โดยเทคโนโลยี
คอมพิวเตอรแ์ ละระบบการส่อื สารผ่านวิทยุ โทรทศั น์ โทรศัพท์ จะมีบทบาทในการสร้าง
เครือข่ายในรูปแบบต่าง ๆ ที่สมาชิกในเครือข่าย มารวมตัวกันโดยไม่จ�ำกัดเชื้อชาติ
เผา่ พนั ธุ์ เพศ วยั ศาสนา และฐานะทางเศรษฐกิจ

จากความหมายดังกล่าว สรุปได้ว่า เครือข่ายทางสังคม หมายถึง รูปแบบ
ความสัมพันธ์ทางสังคมของปัจเจกบุคคล กลุ่ม ผ่านรูปแบบการปฏิสัมพันธ์ทางสังคม
โดยการทำ� กจิ กรรมรว่ มกนั ตลอดจนมีเปา้ หมายเดยี วกนั

ชินสัคค สุวรรณอัจฉริย (2549 อ้างถึงใน วรรณพร กลิ่นบัว, 2554, น. 19)
กล่าวว่า เครือข่ายทางสังคม หมายถึง ช่องทางท่ีมีความสัมพันธ์ร่วมกับจุดยืนส่วนตัว
ซึ่งเป็นเสมอื นพน้ื ท่ภี ายในสงั คมวัฒนธรรมหนึง่ และหลาย ๆ พน้ื ที่ สงั คมวฒั นธรรม เชน่
เครือญาติมีอาชีพเป็นชนช้ันมีต�ำแหน่งฐานะในท้องถิ่นหลากหลาย แต่มีความสัมพันธ์
กบั ญาตพิ ีน่ อ้ งอยู่ ขณะเดยี วกนั ก็มีความสัมพนั ธก์ ับเพือ่ นฝงู และคนร้จู ักด้วย

12 คมู่ อื การสรา้ งเครือขา่ ยการมีส่วนรว่ มของประชาชน
ในการป้องกนั อาชญากรรมระดับตำ� บล

สนธยา พลศรี (2550, น. 207 อ้างถึงใน ธีรวุฒิ ก่ายแก้ว, 2556, น. 7) กล่าววา่
เครือข่าย หมายถึง ความสัมพันธ์ท่ีเช่ือมโยงระหว่างสมาชิกซึ่งอาจเป็นบุคคลต่อบุคคล
บคุ คลตอ่ กลมุ่ เครอื ขา่ ยตอ่ เครอื ขา่ ย กลายเปน็ เครอื ขา่ ยยอ่ ยภายใตเ้ ครอื ขา่ ยใหญ่ ในการ
เชอ่ื มโยงเครอื ขา่ ยไมไ่ ดเ้ ปน็ เพยี งการรวมตวั กนั โดยทวั่ ไป แตม่ เี ปา้ หมายในการทำ� กจิ กรรม
รว่ มกนั ทง้ั ทเี่ ปน็ ครงั้ คราวหรอื อาจเปน็ กจิ กรรมทต่ี อ่ เนอื่ ง จงึ เปน็ การเชอ่ื มโยงคนทมี่ คี วาม
สนใจร่วมกัน พบปะสังสรรค์ และพัฒนาไปสู่การลงมือร่วมกันท�ำกิจกรรมต่าง ๆ
ด้วยเป้าหมาย และจุดประสงค์เดียวกัน ดังนั้นเครือข่ายจึงไม่ใช่เป็นเพียงการรวบรวม
รายละเอยี ดบคุ คลทเี่ ปน็ สมาชกิ เทา่ นน้ั แตม่ กี ารจดั ระบบใหส้ มาชกิ สามารถดำ� เนนิ กจิ กรรม
ร่วมกัน เพื่อบรรลุจุดหมายที่สมาชิกเห็นพ้องต้องกัน ส่ิงท่ีเชื่อมโยงเข้าด้วยกัน คือ
วตั ถุประสงค์ หรอื ผลประโยชน์ท่ีต้องการบรรลุผลร่วมกนั การสนบั สนุนช่วยเหลอื ซ่งึ กนั
และกัน

เครือข่ายทางสังคม หมายถงึ การรวมตวั ของบุคคล กลุ่ม หรอื องค์กรทีม่ คี วาม
สัมพนั ธก์ ัน โดยมกี ารแลกเปลยี่ นทรพั ยากรกนั ทัง้ ข้อมลู ข่าวสาร บรกิ าร และค�ำแนะน�ำ
เพอ่ื แลกเปลยี่ นเรยี นรู้ เพอ่ื สนบั สนนุ การทำ� งานใหม้ ปี ระสทิ ธภิ าพ (เกษม นครเขตต,์ 2554)
ซงึ่ มี 3 องคป์ ระกอบ (น้�ำทพิ ย์ วภิ าวนิ , 2558) ไดแ้ ก่

1) กลุ่มของบุคคลหรือตวั แสดง
2) แต่ละบุคคลมีคุณลกั ษณะเฉพาะ
3) จดุ เชื่อมโยงทบ่ี ่งบอกถงึ ความสัมพันธ์ระหว่างบคุ คลในสงั คม
รากฐานของแนวคิดเครือข่ายทางสังคม มาจากทฤษฎีแห่งการแลกเปล่ียน
(Exchange Theory) โดยมีพื้นฐานส�ำคัญที่เชื่อว่า การกระท�ำระหว่างกันของบุคคล
จะกระท�ำโดยอาศัยการโต้ตอบซึ่งพิจารณาจากรางวัล (Reward) กับการลงโทษ
(Unsatisfactory) หรอื ความพอใจ (Satisfactory) กับความไม่พอใจ (Unsatisfactory)
ซง่ึ เปน็ การแลกเปลยี่ นการกระทำ� ระหวา่ งกนั ตลอดจนการพจิ ารณาจากการทไ่ี ดร้ บั ความ
พึงพอใจสงู สดุ (ก�ำไร) เมอ่ื ไดล้ งมอื กระท�ำไปแล้ว (ลงทุน) และคดิ ว่าการกระทำ� หรอื การ
ตอบแทนจากผอู้ น่ื ทำ� ใหผ้ กู้ ระทำ� มคี วามพอใจเปน็ อยา่ งมาก (ธนพฤกษ์ ชามะรตั น, 2551)
สรุปความได้ว่า การสร้างเครือข่ายทางสังคม หมายถึง รูปแบบความสัมพันธ์
ทางสังคม (Pattern of Social Relationship) ของปัจเจกบุคคล (Individual) กลุ่ม
(Group) และองค์กร (Organization) ผ่านรูปแบบของปฏิสัมพันธ์ทางสังคม (Social
Interaction) ในรูปแบบต่าง ๆ เชน่ กิจกรรม การส่ือสาร ความรว่ มมือ การพ่งึ พาอาศัย
การแลกเปลี่ยน การเรียนรู้ ซึ่งเป็นปฏิสัมพันธ์ท่ีมีโครงสร้างและรูปแบบที่หลากหลาย
ตลอดจนมเี ป้าหมายร่วมกัน

กองแผนงานอาชญากรรม | สำ� นักงานตำ� รวจแหง่ ชาติ 13

2. ประเภทของเครอื ขา่ ยทางสงั คม

เสรี พงศพ์ ิศ (2548, น. 198-199) เครือข่ายมหี ลายประเภท ข้นึ อยูก่ ับสมาชกิ
พน้ื ทก่ี จิ กรรมหลกั วตั ถปุ ระสงค์ และโครงสรา้ งการดำ� เนนิ งานในลกั ษณะองคก์ รของเครอื
ขา่ ยเอง ดังนี้

1) เครอื ขา่ ยแนวราบ โดยการประสานบุคคลทอี่ ย่ใู น “ระดับ” เดยี วกัน อาชีพ
เดยี วกัน ใหม้ าเช่อื มประสานเป็นเครอื ข่ายกนั เช่น เครือขา่ ยเกษตร เครอื ข่ายนักพัฒนา
เครือขา่ ยนักวิจยั เปน็ ตน้ อาจเป็นปัจเจกบุคคล หรอื อาจเปน็ สถาบันก็ได้ เชน่ เครือข่าย
สถาบนั วจิ ยั เครอื ขา่ ยศนู ยข์ อ้ มลู เปน็ ตน้ บางเครอื ขา่ ยอาจเปดิ สำ� หรบั บคุ คลทว่ั ไป สถาบนั
ทวั่ ไป ใครกไ็ ดท้ ่สี นใจในเรือ่ งหรือประเด็นเดียวกนั นน้ั

2) เครือข่ายท่มี ีลกั ษณะแนวตัง้ เชน่ การนำ� ผู้คนจากหลากหลายอาชพี ท่แี ตก
ต่างกนั มาเป็นเครอื ข่ายกัน เช่น เกษตรกร นกั พฒั นา นกั วิชาการ นกั ธุรกิจ นักการเมอื ง
องคก์ รทนุ เปน็ ตน้ ทง้ั นี้ เพอ่ื ใหเ้ กดิ ความเขา้ ใจและรวมกนั เครอื ขา่ ยนม้ี มี ากขนึ้ ในปจั จบุ นั
เพราะการสื่อสารทางอินเทอร์เน็ตช่วยให้คนไม่ว่าอาชีพอะไร ฐานะอะไร ระดับใด
สามารถเป็นสมาชิกอย่างเทา่ เทียมกัน

3) เครือข่ายส่วนใหญ่เกิดขึ้นเพื่อท�ำให้การสื่อสารการแลกเปล่ียนข้อมูล
และประสบการณ์ดีขึน้ ง่ายขนึ้ และมกี ารร่วมมือกันในเร่อื งต่าง ๆ ได้สะดวก และดยี ง่ิ ข้นึ
และอกี บางส่วนทำ� ให้เปน็ พลงั ต่อรองกบั อำ� นาจตา่ ง ๆ ไดด้ ขี นึ้ ไมว่ า่ จะเปน็ องคก์ รของรัฐ
หรือเอกชนองค์กรทุนหรือองค์กรวิชาการท�ำให้ได้รับความสนใจ และความช่วยเหลือ
ง่ายข้นึ

4) เครือข่ายจ�ำนวนหนึ่งเกิดข้ึนเพื่อก่อให้เกิดความร่วมมือในด้านการวิจัย
การศกึ ษา การฝกึ อบรม การจดั การทรพั ยากร การจดั การตลาด บางเครอื ขา่ ยแลกเปลย่ี น
ทรพั ยากรกัน เชน่ พนั ธไุ์ ม้ พันธุ์สตั ว์ ผลผลิตทางการเกษตรในท้องถ่ิน บางเครอื ขา่ ยเน้น
การรวมตัวกันเพ่ือกดดันทางการเมือง รณรงค์เพ่ือให้สังคมเกิดส�ำนึกในเรื่องใดเร่ืองหน่ึง
เชน่ การสร้างเขื่อน เป็นต้น

พระมหาสุทิตย์ อาภากโร (อบอุ่น) (2547, น. 84-90) การแบ่งประเภทรูปแบบ
และลักษณะความสัมพันธ์ของเครือข่ายก็เพื่อสร้างความเข้าใจ และมองเห็นภาพความ
เคล่ือนไหวของกลุ่มองคก์ รเครอื ข่ายต่าง ๆ ได้ชัดเจนย่งิ ข้นึ จากพัฒนาการของความเป็น
เครอื ข่ายในสงั คมไทย จะเห็นไดว้ า่ มกี ระบวนการเกิดข้ึนของเครือข่ายในภาคสว่ นตา่ ง ๆ
อย่างมากมายท้ังภาครัฐ ภาคธุรกิจเอกชน องค์กรพัฒนาเอกชน และภาคประชาชน
รวมทัง้ ในดา้ นแนวคิด กจิ กรรม กม็ ีกระบวนการแบง่ ประเภท และรูปแบบของเครือข่าย

14 คู่มือการสรา้ งเครอื ข่ายการมีสว่ นรว่ มของประชาชน
ในการปอ้ งกนั อาชญากรรมระดับตำ� บล

ออกเป็นนัยต่าง ๆ ดังนั้น ประเภทและรูปแบบของเครือข่ายจึงมีความแตกต่างกันไป
ตามนิยาม และกิจกรรมที่แต่ละกลุ่ม หรือผู้ท่ีใช้กิจกรรมเครือข่ายก�ำหนดข้ึนโดยในท่ีนี้
จะกล่าวถึงเกณฑ์บางประการในการจัดประเภท และรูปแบบของเครือข่าย เพื่อให้
เหมาะสมกับการประยกุ ตใ์ ชใ้ นการเสริมสรา้ งการเรยี นรู้ของทกุ ฝ่าย ดังนี้

1) เครอื ขา่ ยเชงิ พน้ื ท่ี หมายถงึ การรวมตวั ของ กลมุ่ องคก์ ร เครอื ขา่ ย
ท่ีอาศัยพ้ืนท่ีรูปธรรม หรือพื้นที่ด�ำเนินการเป็นปัจจัยหลักในการท�ำงานร่วมกัน เป็น
กระบวนการพฒั นาทอี่ าศยั กจิ กรรมทเ่ี กดิ ขนึ้ ในพนื้ ทเ่ี ปา้ หมายนำ� ทาง และเปน็ การพฒั นา
แบบบรู ณาการทไ่ี มแ่ ยกสว่ นตา่ ง ๆ ออกจากกนั โดยยดึ เอาพนื้ ทเ่ี ปน็ ทต่ี ง้ั แหง่ ความสำ� เรจ็
ในการทำ� งานร่วมกันของทกุ ฝ่าย

2) เครอื ขา่ ยเชงิ ประเดน็ กจิ กรรม ไดแ้ ก่ เครอื ขา่ ยทใี่ ชป้ ระเดน็ กจิ กรรม
หรอื สถานการณท์ เ่ี กดิ ขน้ึ เปน็ ปจั จยั หลกั ในการรวมกลมุ่ องคก์ ร โดยมองขา้ มมติ ใิ นเชงิ พนื้ ท่ี
มุ่งเน้นการจัดการในประเด็นกิจกรรมน้ัน ๆ อย่างจริงจังและพัฒนาให้เกิดความร่วมมือ
กบั ภาคอนื่ ๆ ทีเ่ กีย่ วข้อง

3) เครือข่ายแบ่งตามโครงสร้างหน้าท่ี ได้แก่ เครือข่ายท่ีเกิดข้ึน
โดยอาศัยภารกิจ/กิจกรรม และการก่อตัวของกลุ่มผลประโยชน์ในสังคม เป็นแนวทาง
ในการแบ่งเครือข่าย ซง่ึ อาจแบง่ เป็นเครือขา่ ยภาครฐั ภาคประชาชน ภาคธรุ กิจเอกชน
และภาคองค์กรพฒั นาเอกชน โดยเครอื ขา่ ยต่าง ๆ ดังกลา่ วม่งุ เนน้ การดำ� เนินการ ภายใต้
กรอบแนวคิด หลักการ วตั ถปุ ระสงค์ และเป้าหมายหลกั ของหนว่ ยงาน หรือโครงสรา้ ง
หลักของกลุ่มผลประโยชนน์ ้นั  ๆ

นฤมล นริ าทร (2543, น. 18-21) ไดจ้ ำ� แนกประเภทของเครือขา่ ยทางสังคม
ตามมิติ 4 มติ ิ ดงั นี้

1) จำ� แนกตามพน้ื ที่ด�ำเนนิ การ เชน่ เครอื ขา่ ยระดับหมบู่ า้ น ต�ำบล
อำ� เภอ จงั หวดั ภาค และประเทศ

2) จ�ำแนกตามกิจกรรมหรือประเด็นปัญหา เช่น เครือข่ายที่ท�ำงาน
ด้านเด็ก สตรี สาธารณสขุ เศรษฐกิจ พฒั นาชุมชน สทิ ธมิ นุษยชน สงิ่ แวดลอ้ ม

3) จ�ำแนกตามอาชีพหรือสถานภาพทางสังคม เช่น เครือข่าย
ด้านแรงงาน เครือข่ายกลุ่มพระสหธรรม เครือข่ายครูพิทักษ์สิทธิเด็ก เครือข่าย
สารวัตรนกั เรยี น

4) จ�ำแนกตามรูปแบบโครงสร้างหรือความสัมพันธ์ ท�ำให้เกิด
เครือข่ายใน 2 ลักษณะ คือ 1) เครือข่ายตามแนวต้ัง เป็นเครือข่ายท่ีมีโครงสร้างเป็น
ชว่ งช้ัน ท�ำใหค้ วามสัมพันธ์ ระหว่างองคก์ รภายในเครือข่ายไม่เท่ากัน และ 2) เครือขา่ ย
ตามแนวนอน เป็นเครือขา่ ยทคี่ วามสมั พนั ธ์ ระหวา่ งองคก์ รภายในเครือข่ายเทา่ เทียมกนั

กองแผนงานอาชญากรรม | สำ� นักงานต�ำรวจแห่งชาติ 15

ชาติชาย ณ เชยี งใหม่ (2551) อธบิ ายถงึ ประโยชนข์ องเครือข่ายความรว่ มมือ
ไว้ว่า เป็นการตัดสินใจได้เร็ว แก้ปัญหาได้เร็ว ท่ามกลางความไม่แน่นอนและความสลับ
ซบั ซอ้ น ลดคา่ ใชจ้ า่ ยในการบรหิ ารราชการและผใู้ ชบ้ รกิ าร ใหบ้ รกิ ารแกก่ ลมุ่ เปา้ หมายได้
ตรงความตอ้ งการ และเป็นการสร้างทุนทางสังคมใหแ้ ก่หนว่ ยงานและประเทศ

นฤมล อนุสนธิ์พัฒน์ (2561) เสนอว่า เครือข่ายการเรียนรู้ของชุมชนมี
ความส�ำคัญต่อการพัฒนาชุมชนการใช้ประโยชน์จากเครือข่ายการเรียนรู้ของชุมชนใช้
ประโยชนไ์ ด้ ดงั น้ี

1) การใชเ้ ครือขา่ ยเปน็ ศูนย์กลางในการรวมคน ควรใชเ้ ครอื ขา่ ยเพอื่
รวบรวมคนในชุมชนให้เป็นกลุ่มหรือพวกเดียวกันไม่แบ่งพรรคแบ่งพวกกัน เพื่อรองรับ
การสรา้ งเครือขา่ ยการเรยี นรแู้ ละการพัฒนาดา้ นอน่ื ๆ ที่มีอย่ใู นชมุ ชนตอ่ ไป

2) การใช้เครือข่ายเป็นศูนย์กลางในการประสานงาน ได้แก่
การประสานความรู้ ความเข้าใจ ความคิด วิธีการท�ำงานระหว่างสมาชิกด้วยกันและ
ผู้ท่ีเกย่ี วข้อง

3) การใช้เครือข่ายเป็นศูนย์กลางในการแลกเปลี่ยนเรียนรู้
การแลกเปลี่ยนความรู้ข้อมูลข่าวสารและประสบการณ์ระหว่างสมาชิก เป็นหัวใจของ
เครือข่ายการเรียนรู้ในงานพัฒนาชุมชน เพ่ือขยายกิจกรรมของเครือข่ายให้กว้างขวาง
มากยิ่งขนึ้

4) การใชเ้ ครอื ขา่ ยเปน็ ศนู ยก์ ลางในการระดมพลงั ของชมุ ชนเครอื ขา่ ย
ท�ำหน้าท่ีเป็นศูนย์กลางในการระดมพลังท้ังพลังของสมาชิกและคนอ่ืน ๆ ในชุมชนเพื่อ
ประโยชนต์ อ่ ชุมชนและการพัฒนาชุมชน

5) การใชเ้ ครอื ขา่ ยเปน็ เวทใี นการสรา้ งสรรคแ์ ละพฒั นาความรใู้ หม่ ๆ
เปน็ รูปแบบของการวจิ ยั ชุมชนแบบงา่ ย ๆ การแลกเปลี่ยนเรยี นรู้รว่ มกนั ระหว่างสมาชิก
เป็นทงั้ การพฒั นาสมาชกิ การสร้างสรรคแ์ ละการพฒั นาความร้ใู หม่ ๆ ให้เกิดขึน้

6) การใชเ้ ครอื ขา่ ยเปน็ ศนู ยก์ ลางในการระดมทรพั ยากรมาใชร้ ว่ มกนั
เปิดโอกาสให้สมาชิกน�ำทรัพยากรมาใช้ร่วมกับสมาชิกอื่น หรือแลกเปลี่ยนทรัพยากร
ระหว่างกันทงั้ ทรัพยากรที่เป็น คน เงนิ ทุน เครอ่ื งมือเครอื่ งใช้ สถานที่ในการด�ำเนนิ งาน
เป็นตน้

7) การใชเ้ ครอื ขา่ ยเพอ่ื เสรมิ สรา้ งนวตั กรรมของชมุ ชนการแลกเปลยี่ น
เรียนรู้ท�ำให้เกิดองค์ความรู้ใหม่ข้ึนในชุมชน น�ำไปสู่การสร้างสรรค์สิ่งใหม่ขึ้นในชุมชน
ท้ังทเี่ ป็นระบบความคดิ เทคนคิ วิธีการตา่ ง ๆ เครื่องมือเคร่ืองใชต้ ่าง ๆ ซงึ่ เปน็ นวตั กรรม
(Innovation) ทเ่ี หมาะสมกับชมุ ชนมปี ระโยชน์ตอ่ ชุมชนอยา่ งแท้จริง

16 คมู่ อื การสรา้ งเครอื ขา่ ยการมีส่วนร่วมของประชาชน
ในการปอ้ งกนั อาชญากรรมระดบั ตำ� บล

8) การใชเ้ ครอื ขา่ ยเปน็ ศนู ยก์ ลางในการดำ� เนนิ งานทางวฒั นธรรมของ
ชมุ ชน การพัฒนาชมุ ชนท่สี อดคลอ้ งกับวิถีชีวติ หรือวฒั นธรรมของคนในชุมชนสง่ ผลต่อ
การด�ำเนนิ งานทางวฒั นธรรมของชมุ ชนด้วย

3. กระบวนการปฏิบตั งิ านของเครือข่าย

ชาติชาย ณ เชยี งใหม่ (2551) ไดท้ ำ� การเสนอแนวทางการจัดการแบบเครือขา่ ย
ไวว้ ่า ชมุ ชนท่ีจะสรา้ งเครือข่ายต้องมเี ป้าหมาย ดงั นี้

1) การแสวงหาจุดม่งุ หมายร่วมกัน (Purpose)
2) การก�ำหนดความเช่อื พืน้ ฐานร่วมกัน (Principle)
3) การก�ำหนดความสามารถท่ตี ้องมีร่วมกัน (Capability)
4) การก�ำหนดบทบาทของแตล่ ะฝ่ายและความสัมพนั ธท์ ่ีมีต่อกัน ความรับผดิ
ชอบต่อกัน (Concept)
5) การก�ำหนดกฎ ระเบียบทีย่ ดึ โยงความสัมพันธ์ทม่ี ีต่อกนั (Structure)
6) การกำ� หนดโครงการ กจิ กรรมทีค่ วรท�ำรว่ มกนั (Practise)


ภาพท่ี 5 กระบวนการปฏบิ ตั งิ านของเครือขา่ ย 17

กองแผนงานอาชญากรรม | ส�ำนกั งานต�ำรวจแหง่ ชาติ

4. ทฤษฎีสามเหลีย่ มอาชญากรรม (Crime Triangle Theory)

การปอ้ งกนั อาชญากรรมเชงิ รุก (Proactive Crime Prevention) โดยใช้ทฤษฎี
สามเหลย่ี มอาชญากรรม (Crime Triangle Theory) เป็นแนวคดิ ท่ีมีการบรู ณาการกบั
ภาคประชาชนไดอ้ ยา่ งมปี ระสทิ ธภิ าพ อยา่ งเปน็ เหตแุ ละผล งา่ ยตอ่ การเขา้ ใจ ซงึ่ สามารถ
น�ำไปใช้ปฏิบัติงานได้จริง อันเป็นการส่งเสริมและสนับสนุนให้หน่วยงานราชการ และ
ภาคประชาชนเข้ามามีส่วนร่วมในการป้องกันอาชญากรรมได้เป็นอย่างดี ทฤษฎี
สามเหลี่ยมอาชญากรรม เป็นทฤษฎีท่ีอธิบายถึงสาเหตุหรือองค์ประกอบของการเกิด
อาชญากรรมไดอ้ ยา่ งชัดเจน เข้าใจง่าย โดยมอี งค์ประกอบด้านต่าง ๆ 3 ดา้ น คือ

1) ผู้กระท�ำผิด/คนร้าย (Offender) หมายถึง ผู้ท่ีมีความต้องการ
(Desire) จะกอ่ เหตุ หรอื ลงมือกระทำ� ผิด

2) เหย่ือ (Victim)/เป้าหมาย (Target) หมายถึง บุคคล สถานท่ีหรือ
วัตถุ สิง่ ของทผี่ ู้กระท�ำผิดหรือคนร้ายมุง่ หมายกระทำ� ตอ่ หรือเปน็ เป้าหมายทีต่ อ้ งการ

3) โอกาส (Opportunity) หมายถึง ช่วงเวลา (Time) และสถานท่ี
(Place) ที่เหมาะสมท่ีผู้กระท�ำผิด หรือคนร้ายมีความสามารถจะลงมือกระท�ำความผิด
หรอื กอ่ อาชญากรรม

เม่ือเหตุการณ์หรือสถานการณ์ครบองค์ประกอบทั้ง 3 ด้าน ดังกล่าวข้างต้น
จะท�ำให้เกิดอาชญากรรมขึ้น นอกจากน้ีทฤษฎีดังกล่าวยังได้เสนอแนวคิดในการแก้ไข
ปัญหาอาชญากรรมหรือการป้องกันไม่ให้เกิดอาชญากรรม โดยต้องพยายามท�ำอย่างไร
กต็ ามทจ่ี ะใหอ้ งคป์ ระกอบของสามเหลยี่ มอาชญากรรมดา้ นใดดา้ นหนงึ่ หายไป กจ็ ะทำ� ให้
อาชญากรรมไม่เกิดขึ้น หวั หน้าหนว่ ยงานหรอื สถานตี ำ� รวจตอ้ งใช้เทคนคิ การระดมสมอง
(Brainstorming) จากตำ� รวจทกุ ฝา่ ยในหนว่ ยงานเพอ่ื ร่วมคดิ รว่ มวางแผน และกำ� หนด
แนวทางการปฏบิ ตั โิ ดยจะตอ้ งชแ้ี จงใหเ้ หน็ ถงึ สภาพปญั หาอาชญากรรมทเี่ กดิ ขน้ึ และสรา้ ง
ความเข้าใจกับต�ำรวจทุกฝ่าย ให้มีความพร้อมและเต็มใจท่ีจะร่วมมือกันแก้ไขปัญหา
อาชญากรรมที่เกิดข้ึนอย่างจริงจัง เมื่อต�ำรวจผู้ปฏิบัติงานในพ้ืนท่ีทราบและเข้าใจเหตุ
และผล ตลอดจนเป้าหมายในการท�ำงานแล้วย่อมจะเกิดผลดีโดยเฉพาะในเรื่องของ
ประสทิ ธิภาพของการท�ำงาน (ชยพล ฉัตรชยั เดช. 2558)

18 ค่มู ือการสร้างเครือขา่ ยการมสี ว่ นรว่ มของประชาชน
ในการปอ้ งกนั อาชญากรรมระดับตำ� บล

ภาพที่ 6 มาตรการหรอื ขนั้ ตอนการปอ้ งกนั อาชญากรรม โดยใชท้ ฤษฎีสามเหล่ยี มอาชญากรรม
ที่มา: ชยพล ฉัตรชัยเดช. (2558). หนา้ 40.

5. มาตรการในการปอ้ งกนั อาชญากรรมเชิงรุก

มาตรการในการป้องกันอาชญากรรมเชิงรกุ อาจแบ่งเปน็ 5 มาตรการ ดงั น้ี คอื
1) โดยต�ำรวจ หมายถึง การป้องกันอาชญากรรมในหน้าที่ของต�ำรวจ เช่น
การจดั สายตรวจออกตรวจตัง้ จดุ ตรวจค้น
2) โดยเจ้าของพน้ื ที่ หมายถึง เจา้ ของพนื้ ท่ใี นแต่ละพนื้ ท่ีต้องใหค้ วามสนใจใน
การป้องกันอาชญากรรมที่จะเกิดขึ้นในพื้นที่ของตนเอง เช่น ห้างสรรพสินค้า หมู่บ้าน
สถานท่ที �ำงาน หนว่ ยราชการต่าง ๆ เป็นตน้
3) โดยผู้ใชพ้ ื้นท่ี หมายถงึ ประชาชนโดยท่วั ไปท่เี ข้าไปใชพ้ ืน้ ทต่ี า่ ง ๆ จะตอ้ ง
รู้จกั ระมัดระวังในการป้องกนั ตนเอง เช่น การแต่งตัว การประดบั ของมีค่าตดิ ตวั
4) โดยหนว่ ยงานอนื่ ๆ ทเ่ี กย่ี วขอ้ ง หมายถงึ หนว่ ยงานราชการหรอื ภาคเอกชน
ทเ่ี กย่ี วขอ้ งกบั การป้องกนั อาชญากรรม เช่น องคก์ ารบรหิ าร การปกครอง ส่วนทอ้ งถ่นิ
ฝ่ายปกครอง เปน็ ตน้
5) โดยใช้เทคโนโลยี หมายถึง การใช้เทคโนโลยีท่ีทันสมัยช่วยในการป้องกัน
อาชญากรรม เช่น กล้องโทรทศั นว์ งจรปิด (CCTV) สัญญาณเตือนภยั

กองแผนงานอาชญากรรม | สำ� นกั งานต�ำรวจแห่งชาติ 19

6. แนวคดิ เกี่ยวกับวทิ ยากรกระบวนการ (Facilitator)

Facilitator คือ ผ้ทู ่ีเข้าใจในระบบของการเรียนรู้ สามารถคน้ หาวิธที ่ีเหมาะสม
ต่อการเรยี นรใู้ นระดับกลุม่ เพ่ือท่ีจะท�ำใหก้ ลุ่ม/องคก์ ารสามารถใชร้ ะบบการเรียนร้มู าใช้
ในการสรา้ งและพฒั นาการทำ� งานทเ่ี ปน็ อยใู่ หเ้ กดิ ผลทดี่ ขี น้ึ อยา่ งตอ่ เนอ่ื ง (Pedler, 1996)
พรอ้ มกนั น้ี เปน็ ผใู้ หก้ ารสนบั สนนุ ทง้ั แรงกายและแรงใจในการสรา้ งสงั คมรอบขา้ งใหใ้ สใ่ จ
ตอ่ การเรยี นรู้ พร้อมยอมรับต่อการเปล่ียนแปลงไปในทศิ ทางท่ีดี อนั จะนำ� ไปสู่เปา้ หมาย
ทีม่ ีรว่ มกนั ของทุกคนในกลุ่มหรอื องคก์ าร (ทวศี ักด์ิ นพเกสร, 2545)

บทบาทของ Facilitator เป็นบทบาทท่ีมาจากการประยุกต์ทักษะด้านต่าง ๆ
มารวมกัน ไม่ว่าจะเป็นทักษะในการบริหารจัดการ ทักษะด้านการด�ำเนินกิจกรรม
แลกเปล่ียนเรียนรู้ ทักษะด้านความเป็นผู้น�ำที่จะต้องเข้าใจความต้องการของสมาชิก
ในกลมุ่ กระตุ้นใหส้ มาชกิ แสดงความคิดเห็น หรอื ทักษะในการสอ่ื สาร เพอื่ การจดั การกับ
การสื่อสารทีส่ ่อื ออกไปใหม้ ีความชดั เจนและเข้าใจถูกต้องตรงกัน ทักษะในการวิเคราะห์
บุคคล เพ่ือหาสาเหตุของพฤติกรรมท่ีสมาชิกในทีมแสดงออกว่ามาจากสาเหตุใดและ
สามารถจดั การสาเหตเุ หลา่ นนั้ ได้ บทบาทของ Facilitator จงึ เปน็ บทบาททต่ี อ้ งไดร้ บั การ
ฝกึ ฝน โดยบทบาทของ Facilitator แบ่งออกเป็น 6 บทบาท (สถาบันพฒั นาข้าราชการ
พลเรอื น, 2545: กลมุ่ สง่ เสรมิ การถา่ ยทอดวฒั นธรรม สำ� นกั สง่ เสรมิ และเผยแพรว่ ฒั นธรรม
ส�ำนกั งานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ กระทรวงวัฒนธรรม, 2551) ประกอบดว้ ย

1) บทบาทการเปน็ ผู้ประสานงาน (Role of Coordinator) โดยดำ� เนิน
การจัดกระบวนการ หรือกิจกรรมให้เกิดการแลกเปล่ียนเรียนรู้ เป็นท้ังผู้ให้ความรู้และ
ผ้รู บั ความรู้ พร้อมกับขยายขอบเขตการเรยี นรใู้ หส้ มาชกิ ได้นำ� ไปปฏบิ ตั ิ

2) บทบาทการเปน็ ผู้กระตนุ้ เร่งเร้า (Role of Stimulator) เป็นผดู้ ำ� เนนิ
การกระตุ้นเร่งเร้ากลุ่มให้คิดและแสดงความคิดเห็น คิดทบทวนใคร่ครวญ ถึงประเด็นที่
ก�ำลงั พดู คยุ รวมถงึ การวางแผนลงมอื ปฏิบัติ

3) บทบาทในการเป็นผู้สงั เกตการณ์ (Role of Observer) เปน็ ผดู้ �ำเนิน
กจิ กรรมดว้ ยความเปน็ กลางไมถ่ อื อคติ ไมใ่ หค้ วามสนใจกบั แรงกดดนั ตา่ ง ๆ ใหค้ วามสนใจ
ในการฟังการสนทนาของกลุ่ม สงั เกตความเป็นไปของกระบวนการทีเ่ กดิ ข้นึ กบั กลมุ่

4) บทบาทในการเป็นผูส้ ร้างบรรยากาศ (Role of Learning Creator)
ท�ำหน้าที่ในการรับผิดชอบดูแลกระบวนการ พร้อมกับปรับสถานการณ์ในแต่ละช่วง
มุ่งเน้นให้เกิดการเรียนรู้สร้างให้มีการสื่อสารอย่างเปิดเผยและเท่าเทียม รวมถึงการให้
ก�ำลังใจภายในกลมุ่

20 คมู่ ือการสร้างเครือขา่ ยการมสี ว่ นรว่ มของประชาชน
ในการปอ้ งกนั อาชญากรรมระดับต�ำบล

5) บทบาทในการเป็นผู้ช่วยสื่อสาร (Role of Communicator)
ช่วยช้ีแนะหรือตั้งค�ำถามสะท้อนความคิด แสดงความคิดเห็น ประสบการณ์เม่ือกลุ่ม
ดำ� เนินมาถงึ จดุ ท่ีสมาชกิ เกดิ การแสดงความคิดเห็นกันนอ้ ยลง

6) บทบาทในการเป็นพ่ีเล้ียงให้เกิดการเรียนรู้ (Role of Learning
Guidance) ให้ค�ำแนะน�ำ รวมถึงสะท้อนให้ผู้เข้าร่วมกระบวนการเรียนรู้ได้เห็นและ
ยอมรับศักยภาพของตนเอง และผู้อ่ืน รวมถึงชี้ให้เห็นประเด็นท่ีจะพัฒนา และสร้าง
การเปลี่ยนแปลง

7. หลกั การออกแบบกระบวนการเรยี นรู้ส่กู ารปฏบิ ัติ

การออกแบบการเรียนรู้เพื่อน�ำไปสู่การปฏิบัติ หรือการเรียนรู้เพื่อการ
เปลย่ี นแปลง (Transformative Learning) นน้ั เรมิ่ จากคำ� ถามทวี่ า่ เรา (หรอื ทมี วทิ ยากร
กระบวนการ) จะสร้างกระบวนการเรียนรู้ที่ดีสู่การพัฒนา/แก้ไข อย่างไร ดังนั้น ขอให้
คำ� นงึ ถงึ ส่งิ เหลา่ น้เี ปน็ เรือ่ งสำ� คญั หรอื หวั ใจของการออกแบบการเรยี นรู้ที่จ�ำเปน็ ตอ้ งมี คอื

1) เสริมพลังอ�ำนาจใหผ้ ู้เรยี นรู้ (Empowerment)
2) เป็นกระบวนการท่ีสร้างการเรียนรู้และสะท้อนกลับ (Learning &
Refection)
3) เน้นการเปล่ยี นแปลง (Transformation)
4) การเรยี นรรู้ ว่ มกนั (Collective Learning) ทง้ั ผนู้ ำ� กระบวนการและ
ผเู้ ขา้ รว่ ม
5) มีท้ังการวางแนวคดิ และการลงมือปฏบิ ัติจรงิ (Strategy & Action)

ผูเ ขารว มโครงการ การสรา งเครือขาย กระบวนการ
การมสี วนรวมของประชาชน
ในการปองกนั อาชญากรรม

ระดับตำบล

กระบวนการ 21

ภาพที่ 7 หลักการออกแบบกระบวนการเรียนรสู้ ูก่ ารปฏิบัติ

กองแผนงานอาชญากรรม | สำ� นกั งานต�ำรวจแหง่ ชาติ

8. ข้อควรคำ� นึงถงึ หลกั การออกแบบการเรียนรู้แบบมสี ่วนรว่ ม

1) ผเู้ รยี นรู้ (หรอื ผเู้ ขา้ รว่ มกจิ กรรม/โครงการ) เปน็ แหลง่ เรยี นรทู้ สี่ ำ� คญั ทสี่ ดุ
2) การเรียนรู้สัมพันธก์ ับชีวิตจรงิ
3) ไมม่ ีการบังคับใหเ้ กดิ การเรียนรู้/การเขา้ ร่วมโครงการ
4) ผเู้ รยี น/ผเู้ ขา้ รว่ มกจิ กรรม/โครงการ จะเรยี นรไู้ ดด้ ที สี่ ดุ จากการลงมอื ปฏบิ ตั ิ
5) สรา้ งพลังการเรยี นรู้รว่ มกัน
6) การเรียนร้ทู ด่ี ีเกดิ ได้ เม่ือไมม่ ีความกดดัน
7) ผลสำ� เรจ็ เปน็ ปจั จัยใหเ้ กิดการเรยี นรู้ย่งิ ขึ้น

ภาพที่ 8 “5 ขนั้ ตอน” ในการออกแบบกระบวนการเรยี นรู้
“5 ขนั้ ตอน” ในการออกแบบกระบวนการเรยี นรู้ (Transformative Learning
Design)
1) ขั้นน�ำเข้า (Intro): น�ำสู่การเรียนรู้พาผู้เข้าร่วมกลับไปส�ำรวจ
ประสบการณแ์ ละความรเู้ กา่ ภายในของแต่ละคนกอ่ น
2) ขนั้ กระตนุ้ ความสนใจ (Simulation): กระตนุ้ การเรยี นรปู้ ระสบการณ์
ใหมใ่ นมมุ ทต่ี า่ งไป จากความรู้และประสบการณ์เก่าท่ีผ่านมา
3) ขนั้ สร้างประสบการณ์การเรยี นรู้ (Learning Experiences): เรียนรู้
ผ่านประสบการณ์ “ร่วม” เรียนรู้ประสบการณ์ใหม่จากความรู้ใหม่ที่เกิดข้ึนจากภายใน
ของแตล่ ะคน

22 คู่มือการสร้างเครอื ขา่ ยการมีสว่ นรว่ มของประชาชน
ในการป้องกันอาชญากรรมระดบั ต�ำบล

4) ข้นั สรปุ บทเรียน (Conclusion): เปิดพน้ื ทใ่ี ห้ผเู้ ขา้ ร่วมได้ตกตะกอน
ความรู้ เพอ่ื แตล่ ะคน สามารถสรา้ งหรอื เปลยี่ นแปลง “ความหมายของประสบการณใ์ หม”่ ได้

5) ข้ันประยุกต์ใช้ (Applies): เปิดโอกาสให้ผู้เข้าร่วมมีเวลาในการ
(ทดลอง) ปรบั ใช้ความรู้ใหม่ กล่าวคือสามารถพาผเู้ ข้าร่วมไปถงึ การสร้างความรูใ้ หมจ่ าก
ประสบการณใ์ หมข่ องแต่ละคนได้

การสรา้ งกระบวนการเรยี นรเู้ พอ่ื การสรา้ งเครอื ขา่ ยการมสี ว่ นรว่ มของประชาชน
ในการป้องกันอาชญากรรมระดับต�ำบล นอกจากกระบวนการการจัดการเรียนรู้แล้ว
วิทยากรกระบวนการจ�ำเปน็ ตอ้ งรู้ รายละเอียดตา่ ง ๆ ดงั ต่อไปนี้

(1) วัตถุประสงคข์ องการจัดกจิ กรรม/โครงการ
(2) ใครบ้างทเี่ ขา้ ร่วม จ�ำนวนเทา่ ใด
(3) ประเด็นหลกั
(4) เวลาทม่ี ี
(5) กติกาทจ่ี ำ� เปน็
(6) การติดตามประเมนิ ผล

9. คุณสมบตั ิของวทิ ยากรกระบวนการ

1) เป็นบุคคลท่ีพยายามเปลี่ยนแปลง ฝึกฝน พัฒนาตนเองและบุคคล
ในทีม ใหเ้ ป็นผรู้ อบรู้ มโี ลกทัศนท์ ี่ถูกตอ้ ง (personal mastery)

2) มคี วามเข้าใจในกระบวนการกลุม่
3) มคี วามสามารถในการจัดใหม้ ีการให้ขอ้ มลู ยอ้ นกลับ
4) ให้ความเอาใจใส่กับกระบวนการแลกเปล่ียนเรียนรู้ของทีม (team
learning)
5) มคี วามเป็นกลาง อสิ ระ เป็นธรรม ไม่เอนเอยี งหรอื อคติ เปิดใจกว้าง
และเปิดเผย
6) มีจิตใจรักมนุษย์ มีความสุขกับการเห็นมนุษย์เกิดการยกระดับทาง
จิต วญิ ญาณ และภูมิปัญญา และมีความเช่อื มน่ั ในพลังทวคี ูณ (synergy) ระหว่างมนษุ ย์
ไมด่ ูถกู มนุษย์
7) มีจติ ใจประชาธิปไตย ใจกวา้ ง ให้ความส�ำคญั กับการมีส่วนรว่ ม และ
ยอมรับความแตกตา่ งหลากหลาย ไมเ่ ป็นเผด็จการ เพ่อื ให้เกดิ การปรับวสิ ัยทศั น์ รว่ มกนั
(shared vision)
8) มวี ิธีคดิ แบบองค์รวม (system thinking) ไมแ่ ยกส่วน

กองแผนงานอาชญากรรม | ส�ำนกั งานต�ำรวจแหง่ ชาติ 23

9) มีความคิดสร้างสรรค์ ไม่ติดกรอบ พร้อมท่ีจะขยาย ปรับ หรือ
เปลี่ยน แบบแผนทางความคิด (mental model) กล้าคิด กล้าท�ำ กล้าจินตนาการ
กลา้ เปลีย่ นแปลง (creativity - คิดสรา้ งสรรคส์ ่ิงใหม่ ออกนอกกรอบเดิม ๆ)
10) สามารถใชส้ มองสองซกี ซา้ ย-ขวาอยา่ งเชอ่ื มโยง มที งั้ ศาสตรแ์ ละศลิ ปะ
11) มีประสาทสมั ผสั ที่ดี นอกเหนือจากตาดู หูฟงั ต้องมีความรู้ ความเหน็
(ญาณทศั นะ) ทีแ่ จม่ ชดั เป็นนกั สังเกตการณ์ มีความละเอยี ดอ่อน (sensibility) สามารถ
รับรอู้ ารมณค์ วามรูส้ กึ ของคนได้ง่าย
12) มอี ารมณท์ ด่ี ี สมาธดิ ี ใจเยน็ ไมต่ น่ื ตระหนกงา่ ย ไมฉ่ นุ เฉยี ว ไมเ่ อาแตใ่ จ
ตัวเอง มีความฉลาดทางอารมณ์ (EQ)
13) มคี วามสนกุ ตน่ื เตน้ ตลอดเวลากบั การปฏสิ มั พนั ธ์ และการแลกเปลยี่ น
เรียนรขู้ องมนษุ ย์
14) ให้ความส�ำคัญกับกระบวนการสื่อสารระหว่างมนุษย์ต่อมนุษย์และ
สังคม โดยเฉพาะการสอ่ื สาร 2 ทาง (two-way communication)
15) กลา้ ตัดสนิ ใจ และมีความรบั ผดิ ชอบสงู 34

10. 1ท0กั .ษทะักทษี่จะาทเี่จป�ำ็นเปขน็อขงวอทิงวยิทากยรากกรระกบรวะบนวกนากราร

ภำษำกำย กำรตง้ั กำรฟัง
กำรจบั คำถำม กำรสงั เกต
ประเด็น กำรสรำ้ ง
บรรยำกำศกลุ่ม
กำรใหข้ อ้ มลู
ปอ้ นกลบั

ภาพที่ 9 ทักษะที่จ�ำเป็นของวิทยากรกระบวนการ

ภาพท่ี 9 ทักษะทีจ่ าเปน็ ของวทิ ยากรกระบวนการ

24 คมู่ อื การสร้างเครอื ขา่ ยการมสี ่วนร่วมของประชาชน

1) การต้งั คาถามในการปอ้ งกันอาชญากรรมระดบั ตำ� บล

1) การตง้ั คำ� ถาม
การต้ังค�ำถามเป็นการเปิดโอกาสให้สมาชิกของทีมมีส่วนร่วมในการแสดง
และแลกเปลยี่ นความคดิ เหน็ ทำ� ใหเ้ กดิ ความเขา้ ใจรว่ มกนั ซง่ึ เปน็ สงิ่ สำ� คญั ทสี่ ดุ ทจี่ ะทำ� ให้
ทีมท�ำงานไดส้ ำ� เร็จ
2) การฟงั
การฟงั หมายถงึ การทผี่ ฟู้ งั เขา้ ใจในสง่ิ ทผ่ี พู้ ดู ตอ้ งการสอื่ ใหท้ ราบ การฟงั ให้
เขา้ ใจสงิ่ ทเ่ี พอื่ นรว่ มทมี พยายามบอก ถอื วา่ เปน็ หวั ใจทส่ี ำ� คญั ยง่ิ ของทมี งาน การฟงั ทด่ี จี ะ
ช่วยกระตนุ้ ใหเ้ พือ่ นร่วมทีมรว่ มแสดงความคดิ เหน็ และแสดงให้เหน็ ว่า ท่านให้คณุ คา่ ตอ่
ความคิดเห็นของเพ่ือนร่วมทีม ย่ิงเราฟังผู้อื่นมากข้ึนเท่าไร ผู้อ่ืนก็จะย่ิงฟังเรามากขึ้น
เทา่ นน้ั การฟงั ทดี่ จี ะตอ้ งใชท้ ง้ั ตาและหู รบั รภู้ าษากาย และคำ� พดู ทำ� ความเขา้ ใจในความ
หมายของสิ่งทีส่ อ่ื ออกมาทง้ั หมด ไม่ใชเ่ ข้าใจอยา่ งผิวเผิน
3) การสังเกต
การสังเกต หมายถึง การเฝ้าดูพฤติกรรมบางอย่างระหว่างการประชุม
ผทู้ ำ� หนา้ ทสี่ งั เกตอาจจะเปน็ วทิ ยากรกระบวนการ หรอื ผนู้ ำ� ซง่ึ วตั ถปุ ระสงคข์ องการสงั เกต
คือการน�ำผลการสังเกตนั้นไปใช้กระตุ้น หรือแทรกแซง เพื่อให้กลุ่มมีพฤติกรรมที่
เหมาะสม ละเวน้ พฤติกรรมท่ไี ม่เหมาะสม
4) การใหข้ อ้ มูลปอ้ นกลับ
การให้ข้อมูลป้อนกลับ คอื การสะทอ้ นให้ผูใ้ ดผูห้ นึง่ ทราบถึงผลการกระท�ำ
ของเขา ทักษะการให้ข้อมูลป้อนกลับท่ีดีเป็นสิ่งจ�ำเป็นเพื่อปรับปรุงการประชุมของทีม
และปฏสิ มั พนั ธร์ ะหวา่ งสมาชกิ ทมี สมาชกิ ของทมี ควรทำ� ความตกลงกนั วา่ การใหแ้ ละการ
รับข้อมูลป้อนกลับเป็นวิธีการที่ทุกคนยอมรับ (ความเป็นประชาธิปไตย การยอมรับฟัง
ความคิดเหน็ ) เพ่ือปรบั ปรงุ วธิ กี ารท�ำงานรว่ มกนั เพอื่ วา่ เมอ่ื มกี ารให้ขอ้ มลู ปอ้ นกลับและ
ผู้รับจะไมเ่ กดิ ความตกใจหรือแปลกใจ
5) การจับประเดน็
การจับประเดน็ หมายถงึ การจบั แก่นของเรอื่ งราวท่เี ป็นใจความส�ำคญั ของ
เรื่อง หรือเป็นใจความส�ำคัญท่ีสามารถอธิบายภาพของตัวสารที่เรารับรู้ได้ท้ังหมด หรือ
หมายถงึ การจบั ขอ้ ความสำ� คญั หรอื ใจความสำ� คญั ของเรอื่ ง แลว้ หยบิ ยกเอาความคดิ หลกั
หรอื ประเดน็ ทสี่ ำ� คญั ของเรอื่ งมากลา่ วยำ�้ ใหเ้ ดน่ ชดั โดยใชป้ ระโยคสนั้ ๆ แลว้ เรยี บเรยี งให้
เป็นระเบยี บ การจบั ประเด็นสามารถดำ� เนินการได้ ทงั้ จากการฟัง การอา่ น และดูหรอื
สงั เกตแลว้ สกดั เอาแกน่ ความรนู้ นั้ มาเปน็ ขอ้ ๆ เรยี งรอ้ ย จดั ระบบหรอื หมวดหมเู่ พอ่ื อธบิ าย
สาระทีเ่ รารบั รู้มาเพอื่ น�ำไปประยุกตใ์ ช้ กอ่ ใหเ้ กิดกระบวนการเรียนรไู้ ดต้ ่อไป

กองแผนงานอาชญากรรม | ส�ำนกั งานตำ� รวจแหง่ ชาติ 25

6) การสรา้ งบรรยากาศกลมุ่
การสร้างบรรยากาศกลุ่ม เป็นการสร้างความเป็นกันเองระหว่างสมาชิก
ในกลุ่มด้วยกัน หรือระหว่างวิทยากรกับสมาชิกกลุ่ม มีความส�ำคัญกับเป้าหมายหรือ
วัตถุประสงค์ของกลุ่ม การเข้าใจในพ้ืนฐาน ความคิด ทัศนะ หรือขนบธรรมเนียม
วัฒนธรรมของกลุ่มเป็นสิ่งท่ีวิทยากรกระบวนการต้องศึกษาท�ำความเข้าใจ ท้ังน้ี เพื่อให้
สามารถสร้างความเปน็ มิตร ความเป็นกนั เองของสมาชกิ น�ำไปสคู่ วามจรงิ ใจในการรว่ ม
กจิ กรรม
7) ภาษากาย
ภาษากาย เป็นส่วนทส่ี �ำคญั ทวี่ ทิ ยากรกระบวนการสือ่ ไปยังสมาชิกของทีม
อกี สว่ นหนงึ่ นอกเหนอื จากคำ� พดู ในระหวา่ งการประชมุ จะมกี ารสง่ ผา่ นภาษากายระหวา่ ง
สมาชิกในทีมมากกว่าค�ำพูด วิทยากรกระบวนการที่มีไหวพริบจะไม่ส่งภาษากายซึ่งอาจ
จะได้รบั การแปลความหมายในทางลบโดยสมาชิกของทมี ซ่งึ ท�ำใหก้ ารอภิปรายไมค่ ืบไป
ขา้ งหนา้ เชน่ การดนู าฬิกา เพราะอาจทำ� ให้เกิดการเข้าใจผดิ วา่ อยากใหห้ ยุดพดู

11. การเปน็ วิทยากรกระบวนการท่ดี ี

การที่จะก้าวสู่การเป็นวิทยากรท่ีดี นอกจากจะต้องมีทักษะพื้นฐานที่ดีแล้ว
จะตอ้ งยดึ ถอื จรรยาบรรณ คำ� พดู และการแสดงออกดว้ ยคำ� พดู วทิ ยากรมที ง้ั คณุ และโทษ
ในเวลาเดยี วกนั ดงั นนั้ ตอ้ งมกี ารแสดงออกในเชงิ ประพฤติ หรอื ปฏบิ ตั ติ นอยา่ งเหมาะสม
ทง้ั ดา้ นความคิด และการกระท�ำ การให้เกียรตผิ ู้ฟัง การแสดงออกถึงความพร้อมในการ
ที่จะรบั ฟังขอ้ เสนอ ในทุกขณะเมอื่ มขี อ้ ซักถาม ขอ้ สงสยั สงิ่ ท่วี ิทยากรไม่ควรน�ำมาพดู /
สอ่ื สาร คอื ภมู หิ ลงั ผเู้ ขา้ อบรม เรอื่ งสว่ นตวั ของผ้อู นื่ หรอื หยบิ ยกเรอ่ื งสว่ นตวั ของผอู้ น่ื มา
ประกอบอ้างอิงในเชิงลบ ดังนั้น ในการเตรียมการอย่างดี เตรียมการอย่างเข้าใจ
เตรยี มอยา่ งมขี อ้ มลู จงึ ถอื เปน็ ขอ้ แรกของการเปน็ วทิ ยากรทดี่ ซี ง่ึ มหี ลกั การตามลำ� ดบั ดงั นี้

1) ตอ้ งเตรยี มเนือ้ หาทจี่ ะพูดหรอื อบรมใหพ้ รอ้ ม
2) ตอ้ งมกี ารวางแผนเพอ่ื เชอื่ มโยงเขา้ สเู่ นอ้ื หา เชน่ การใชเ้ กมส์ การใชก้ จิ กรรม
เสรมิ ตา่ ง ๆ
3) มคี วามเปน็ กันเอง พร้อมช่วยเหลือและให้คำ� แนะนำ�
4) เปน็ คนชา่ งสงั เกต รจู้ กั สงั เกตพฤตกิ รรมของผอู้ บรม และสามารถปรบั เปลยี่ น
เนอ้ื หาการอบรมให้เหมาะสมกับสถานการณไ์ ด้ตลอดเวลา
5) มีความกระตอื รอื ร้น คลอ่ งแคลว่ และยม้ิ แยม้ แจม่ ใสตลอดเวลา

26 คมู่ อื การสรา้ งเครอื ขา่ ยการมีสว่ นร่วมของประชาชน
ในการป้องกนั อาชญากรรมระดบั ตำ� บล

6) มีความมัน่ ใจในการพดู และเชอ่ื มั่นในขอ้ มูลท่นี ำ� เสนอ
7) ใช้ภาษาพูดจาอย่างชัดเจน และมีอารมณ์ขัน เพื่อสร้างบรรยากาศไม่ให้
น่าเบอ่ื
8) แต่งกายใหด้ สู ะอาด เหมาะกบั เวลา และสถานที่
9) รู้จักการน�ำประสบการณ์ หรือตัวอย่างมาประกอบการสื่อสารได้อย่าง
เหมาะสม
10) ต้องตระหนกั อยูเ่ สมอวา่ ผู้เขา้ อบรมไดร้ ับประโยชนอ์ ะไรในแตล่ ะชว่ งเวลา

กองแผนงานอาชญากรรม | สำ� นกั งานตำ� รวจแหง่ ชาติ 27

ส่วนท่ี 3

บทเรียน
จากสถานตี �ำรวจ

ต้นแบบ

28 คู่มอื การสรา้ งเครือขา่ ยการมสี ่วนรว่ มของประชาชน
ในการป้องกนั อาชญากรรมระดับตำ� บล

บทเรยี นจากสถานีตำ� รวจตน้ แบบ

จากการถอดบทเรยี นสถานตี ำ� รวจตน้ แบบ การขบั เคลอ่ื นการสรา้ งเครอื ขา่ ยการ
มีส่วนร่วมของประชาชน ในการป้องกันอาชญากรรมระดับต�ำบล ส�ำนักงานต�ำรวจแห่ง
ชาติ เพอื่ เปน็ แนวทางการปฏบิ ตั งิ านของขา้ ราชการตำ� รวจสกู่ ารปรบั ประยกุ ตใ์ ชใ้ หเ้ หมาะ
สมกบั สภาพบรบิ ทของแตล่ ะพน้ื ท่ี ในสว่ นนจี้ งึ เปน็ การนำ� เสนอบทเรยี นจากสถานตี ำ� รวจ
ตน้ แบบ ซ่งึ มรี ายละเอยี ดข้อค้นพบ ดังน้ี

สถานีต�ำรวจนครบาลมีนบุรี กองบงั คับการตำ� รวจนครบาล 3

เขตมีนบุรีในอดีตลักษณะทางสังคมเป็นสังคมเกษตรกรรม ปัจจุบัน
มกี ารเปลยี่ นแปลงจากสงั คมเกษตรสคู่ วามเปน็ เมอื ง พน้ื ทกี่ ารเกษตรลดลงและถกู แทนที่
ดว้ ยทอ่ี ยอู่ าศยั ทม่ี คี วามหนาแนน่ ของหมบู่ า้ นจดั สรร อาคารพาณชิ ย์ สถานทปี่ ระกอบการ
ทงั้ เลก็ และขนาดใหญ่ นคิ มอตุ สาหกรรม โดยมศี นู ยก์ ลางของการคา้ ขายอยทู่ ตี่ ลาดมนี บรุ ี
ซงึ่ เปน็ พนื้ ทที่ ใี่ กลก้ บั ฝง่ั รามอนิ ทรา และมตี ลาดนดั จตจุ กั ร 2 มนี บรุ ี (ตลาดสขุ าภบิ าลเดมิ )
ตลาดน้�ำขวัญ-เรียม นิคมอุตสาหกรรมบางชัน (ส่วนเขตมีนบุรี) รวมถึงเป็นย่านท่ีมี
สถานที่ส�ำคัญทางการศึกษาหลายแห่ง ด้วยสภาพทางสังคมท่ีมีความเป็นเมือง
หรือเป็นย่านเศรษฐกิจท่ีส�ำคัญย่านหนึ่งของกรุงเทพมหานคร ท�ำให้พ้ืนที่เขตมีนบุรี
มีประชากรแฝงอยู่จ�ำนวนมาก ประกอบกับการเกิดของชุมชนใหม่บนฐานการขยายตัว
ของหมบู่ า้ นจดั สรร สง่ ผลใหล้ กั ษณะสงั คมเปน็ สงั คมทมี่ คี วามสมั พนั ธข์ องสมาชกิ ในสงั คม
น้อยลง ท�ำให้รูปแบบและวิธีการส่งเสริมการมีส่วนร่วมของประชาชนแตกต่างกับสภาพ
พื้นที่ท่เี ปน็ สังคมชนบท
ภายใต้เขตพ้ืนท่ีความรับผิด
ชอบของสถานีต�ำรวจนครบาลมีนบุรี
เป็นลักษณะสังคมเมือง การขับเคล่ือน การใชใจ + ไวใจ
การสร้างเครือข่ายการมีส่วนร่วมของ หรือ
แนวคดิ เอาใจนำ
ประชาชนในการป้องกันอาชญากรรม สูภ าคเี ครอื ขา ย
สถานีต�ำรวจนครบาลมีนบรุ ี เนน้ การน�ำ

กองแผนงานอาชญากรรม | สำ� นกั งานต�ำรวจแห่งชาติ 29

นโยบายมาสู่การปฏิบัติตามเป้าหมายของส�ำนักงานต�ำรวจแห่งชาติ และเน้นการขยาย
การสร้างเครือข่ายการมีส่วนร่วมผ่านการด�ำเนินกิจกรรมร่วมกับหน่วยงานภาครัฐ
ภาคเอกชน และภาคประชาชนท่ีมีจิตอาสามีความพร้อมในการช่วยเหลืองานต�ำรวจ
โดยมีการสร้างเครือข่ายตามเป้าหมายของส�ำนักงานต�ำรวจแห่งชาติ ท่ีผ่านมาสถานี
ต�ำรวจนครบาลมีนบุรีได้ท�ำงานร่วมกับภาคีเครือข่ายภาครัฐ และภาคเอกชนในการ
สนบั สนนุ สง่ เสรมิ ใหเ้ กดิ พลงั ทางสังคม ในสว่ นของชุมชนใหม่ ประกอบด้วยชุมชนที่เปน็
อาคารชดุ (คอนโดมเิ นยี ม) หรอื หมบู่ า้ นจดั สรร เจา้ หนา้ ทตี่ ำ� รวจทไ่ี ดร้ บั มอบหมายภารกจิ
การสง่ เสรมิ การมสี ว่ นรว่ ม ใชแ้ นวทางประสานหรอื เขา้ ไปสรา้ งความสมั พนั ธก์ บั สมาชกิ ใน
หมู่บา้ น ผ่านนติ ิบุคคลหรือกรรมการอาคารชดุ /หมบู่ ้าน ทง้ั นี้ เพอื่ เปน็ การเพม่ิ ความใกล้
ชดิ กบั สมาชกิ ในชมุ ชน และเปน็ การสรา้ งเครอื ขา่ ยอกี ชอ่ งทางหนง่ึ โดยการขบั เคลอ่ื นภาย
ใตแ้ นวทางดงั กลา่ ว ทำ� ใหส้ ถานตี ำ� รวจนครบาลมนี บรุ ี ไดข้ อ้ มลู เชงิ ลกึ ในพนื้ ทแี่ ละสามารถ
สรา้ งการมีส่วนรว่ มกับประชาชนในพืน้ ที่ได้ค่อนขา้ งมีประสิทธภิ าพ

และในอนาคตสถานีต�ำรวจนครบาลมีนบุรี ก�ำลังวางแผนการสร้างเครือข่าย
ในกล่มุ ไรเดอร์ (Rider) เชน่ Lineman, Foodpanda, Grabfood โดยสรา้ งแรงจูงใจให้
เข้ามาร่วมเป็นเครือข่าย ในการท�ำงานร่วมกับสถานีต�ำรวจเพื่อป้องกันและปรามปราม
อาชญากรรมในพ้ืนที่ให้มปี ระสทิ ธภิ าพมากยง่ิ ขนึ้

30 คมู่ ือการสรา้ งเครือขา่ ยการมสี ่วนรว่ มของประชาชน
ในการปอ้ งกนั อาชญากรรมระดับตำ� บล

บทเรียนจากเจ้าหน้าที่ต�ำรวจที่ปฏิบัติหน้าที่ต�ำรวจชุมชนสัมพันธ์และส่งเสริม
การสรา้ งเครอื ขา่ ยการมีสว่ นรว่ ม (ครู ข.) พบวา่ ความสม่ำ� เสมอของการลงพน้ื ทใี่ นชุมชน
เพอื่ สร้างความสมั พันธ์กบั ชมุ ชนเป็นสิ่งสำ� คญั ซง่ึ การเขา้ ไปปฏิบัติหน้าท่ีต้องเรมิ่ จากการ
สรา้ งความสมั พันธก์ บั ผ้นู ำ� ชมุ ชนกอ่ นเป็นอนั ดับแรก และการทำ� งานต้องเปน็ การท�ำงาน
แบบเขา้ ถงึ ชมุ ชนตามบา้ น เนน้ การออกตรวจเพอ่ื ศกึ ษาหาปญั หาทเี่ กดิ ขน้ึ ในแตล่ ะชมุ ชน
เพอื่ นำ� มาแก้ไขปญั หาใหต้ รงกับความต้องการของแต่ละชุมชน

การท�ำกิจกรรมร่วมกับชุมชนในท้องที่ที่รับผิดชอบของสถานีต�ำรวจนครบาล
มีนบุรี เช่น การสอนอาชีพ สอนวิธีการป้องกันตัวเอง วิธีการถ่ายภาพเพ่ือแจ้งข่าว
แจ้งเบาะแส แนะน�ำการศกึ ษาใหก้ บั เด็ก เยาวชน สอนกีฬาฯ ทั้งนี้ เพอื่ เป็นการส่งเสรมิ
คุณภาพชีวิตที่ดีของประชาชนในท้องที่ และเพ่ือสร้างเครือข่ายด้วยแนวคิดการท�ำงาน
แบบ “การใชใ้ จ + ไวใ้ จ” หรือ “แนวคิดเอาใจน�ำ สภู่ าคเี ครอื ขา่ ย”

ซง่ึ จากบทเรยี นของสถานตี ำ� รวจนครบาลมนี บรุ ี เหน็ วา่ แนวทางการการสรา้ ง
เครอื ขา่ ยการมสี ว่ นรว่ มของประชาชนในการปอ้ งกนั อาชญากรรมระดบั ตำ� บล มบี ทเรยี น
ท่ีสำ� คัญ ดังน้ี

1) เน้นการน�ำนโยบายการสู่การปฏิบัติตามเป้าหมายของส�ำนักงานต�ำรวจ
แห่งชาติ

2) เน้นการขยายการสร้างเครือข่ายการมีส่วนร่วมผ่านการด�ำเนินกิจกรรม
รว่ มกบั หน่วยงานภาครฐั ภาคเอกชน และภาคประชาชนท่ีมจี ิตอาสามีความพร้อม

3) การท�ำงานร่วมกับตัวแทนของชุมชน เช่น คณะกรรมการชุมชน คณะ
กรรมการหมบู่ ้าน หรือนิตบิ ุคคลของหม่บู า้ น/อาคารชดุ

4) ทำ� กจิ กรรมรว่ มกบั ชมุ ชนในทอ้ งทที่ ร่ี บั ผดิ ชอบดว้ ยการสง่ เสรมิ คณุ ภาพชวี ติ
ท่ดี ีของประชาชนในทอ้ งที่

5) ใช้แนวคิดการท�ำงานแบบ “การใช้ใจ + ไว้ใจ” หรือ “แนวคิดเอาใจน�ำ
สูภ่ าคีเครือขา่ ย” เพื่อสร้างสัมพันธภาพทีด่ กี บั ชมุ ชน

กองแผนงานอาชญากรรม | ส�ำนักงานตำ� รวจแห่งชาติ 31

สถานีตำ� รวจนครบาลลาดพรา้ ว กองบังคบั การต�ำรวจนครบาล 4

เขตพื้นท่ีลาดพร้าว มีลักษณะเป็นชุมชนเมืองและถือเป็นแหล่งเศรษฐกิจ
ส�ำคัญของกรุงเทพมหานคร มีห้างสรรพสินค้าขนาดใหญ่หลายแห่ง เป็นแหล่งรวม
สถานประกอบการทางธุรกิจที่ส�ำคัญ ส่งผลให้เขตลาดพร้าวกลายเป็นย่านท่ีพักอาศัย
ขนาดใหญ่ โดยเฉพาะอาคารชดุ (คอนโดมเิ นยี ม) ของผคู้ นหลากหลายอาชพี หลากหลาย
เชอื้ ชาติ ผู้คนทอ่ี าศยั อยู่ในย่านนี้ใช้ชีวิตแบบเร่งรีบการพึ่งพาอาศยั กนั ในชมุ ชนจึงน้อยลง
สง่ ผลให้ความสนทิ สนมของคนในชมุ ชนน้อยไปด้วยเช่นเดยี วกนั ดว้ ยพื้นทเ่ี ขตลาดพร้าว
เปน็ พน้ื ท่ีที่มีระบบขนส่งสาธารณะเช่อื มต่อกับสถานทส่ี ำ� คัญ อาทิ สถานีขนสง่ ผูโ้ ดยสาร
กรงุ เทพ (หมอชติ ) สวนจตุจกั ร สวนรถไฟ รถไฟฟา้ BTS สายสเี ขยี ว และถนนพหลโยธนิ
ที่เช่ือมต่อกับภาคเหนือและภาคอีสานของไทย ถือได้ว่าพื้นที่แห่งน้ีมีลักษณะโครงสร้าง
ทางสังคมท่ีค่อนข้างสลับซับซ้อนและเป็นพ้ืนที่เสี่ยงต่อการเกิดคดีอาชญากรรมสูงแห่ง
หน่ึงในพ้นื ทีก่ รุงเทพมหานคร

ภายใต้แนวทางการขับเคล่ือนการสร้างเครือข่ายการมีส่วนร่วมของประชาชน
ในการปอ้ งกนั อาชญากรรมระดบั ตำ� บล สำ� นกั งานตำ� รวจแหง่ ชาติ ทม่ี งุ่ สรา้ งเครอื ขา่ ยภาค
ประชาชนเข้ามามีส่วนร่วมกับสถานีต�ำรวจในการป้องกัน และ/หรือลดการก่อ

32 คู่มือการสรา้ งเครือขา่ ยการมีสว่ นรว่ มของประชาชน
ในการป้องกนั อาชญากรรมระดบั ต�ำบล

อาชญากรรมนั้น ในห้วงเวลาที่ผ่านมา สถานี
ต�ำรวจนครบาลลาดพร้าว โดยการท�ำงานของ
ต�ำรวจชุมชนชนสัมพันธ์ ซึ่งได้รับมอบหมายให้
ปฏบิ ตั หิ นา้ ทข่ี บั เคลอ่ื นการสง่ เสรมิ การมสี ว่ นรว่ ม เขา ถึง
ของประชาชนในพ้ืนท่ี ได้ใช้วิธีการผูกไมตรีกับ เขาใจ
ชมุ ชนใหเ้ กิดความไวใ้ จต่อข้าราชการต�ำรวจ โดย พัฒนา

การสร้างความสนิทสนมคุ้นเคยเข้าไปช่วยเหลือ
แก้ปัญหาที่เกิดขึ้นภายในท้องที่ จนท�ำให้ชุมชน
ให้ความไว้ใจและให้ความร่วมมือในการปฏิบัติหน้าที่ของเจ้าหน้าที่ต�ำรวจ ตามแนวทาง
“เข้าถึง-เขา้ ใจ-พฒั นา” ตามลักษณะของชมุ ชน หรือลักษณะของท่ีอยอู่ าศัย อาทิ ชมุ ชน
ดงั้ เดิม หมูบ่ า้ นจัดสรร อาคารชุด และสถานประกอบการ
การดำ� เนนิ งานของเจา้ หนา้ ทต่ี ำ� รวจ เปน็ การตอ่ ยอดจากฐานความไวว้ างใจของ
ต�ำรวจชุมชนสัมพันธ์ ท่ีด�ำเนินการมาอย่างต่อเนื่อง ด้วยลักษณะทางสังคมท่ีมีความ
ซับซ้อน การปฏิบัติหน้าที่ของเจ้าหน้าท่ีต�ำรวจสถานีต�ำรวจนครบาลลาดพร้าว จึงเน้น
การเข้ากิจกรรมทางศาสนาของคนในชุมชนเป็นหลัก รวมถึงการให้บริการและการให้
ความช่วยเหลอื ประชาชนตามสภาวะความต้องการของประชาชนในพืน้ ที่ ซึ่งการด�ำเนิน
การดังกล่าวน�ำมาสู่การต่อยอดการสร้างการรับรู้ และขับเคลื่อนการสร้างเครือข่ายการ
มีส่วนร่วมของประชาชนในการป้องกันอาชญากรรม โดยการสร้างช่องทางการส่ือสาร
การใหข้ อ้ มูลขา่ วสาร การแจง้ ขา่ วบอกเหตุแกเ่ จ้าหนา้ ที่ต�ำรวจ
บทเรยี นสำ� คญั ของการสรา้ งเครอื ขา่ ยการมสี ว่ นรว่ มของประชาชนในการปอ้ งกนั
อาชญากรรมระดบั ตำ� บล ของสถานีต�ำรวจนครบาลลาดพร้าว มดี ังนี้
1. ด�ำเนนิ งานบนฐานการทำ� งานของต�ำรวจชดุ ต�ำรวจชมุ ชนสมั พนั ธ์
2. เข้าร่วมด�ำเนินกิจกรรมตามลักษณะของที่อยู่อาศัย อาทิ ชุมชนด้ังเดิม
หมบู่ ้านจดั สรร อาคารชดุ และสถานประกอบการ
3. เน้นการเข้ากิจกรรมทางศาสนาของคนในชุมชน
4. ใหบ้ รกิ ารและการใหค้ วามชว่ ยเหลอื ประชาชนตามสภาวะความตอ้ งการของ
ประชาชนในพ้นื ที่
5. เนน้ การท�ำงานอย่างตอ่ เน่อื ง

กองแผนงานอาชญากรรม | สำ� นกั งานต�ำรวจแห่งชาติ 33

สถานีตำ� รวจภูธรเมอื งนนทบรุ ี อ�ำเภอเมอื งนนทบุรี จังหวดั นนทบุรี

จงั หวดั นนทบรุ ี เปน็ จงั หวดั ทต่ี ง้ั อยบู่ นฝง่ั แมน่ ำ�้ เจา้ พระยา ซงึ่ แมน่ ำ้� เจา้ พระยานี้
แบง่ พืน้ ทขี่ องจงั หวดั ออกเป็น 2 ส่วน คอื ฝั่งตะวนั ออกและฝัง่ ตะวันตก พื้นทสี่ ว่ นใหญ่
เป็นท่ีราบลุ่ม มีคูคลองท้ังตามธรรมชาติและที่ขุดข้ึนใหม่เป็นจ�ำนวนมากเช่ือมโยงติดต่อ
กนั สามารถใชส้ ัญจรไปมาระหว่างหมู่บ้าน ตำ� บล อ�ำเภอ ยา่ นชมุ ชนหนาแน่น โดยทว่ั ไป
พื้นที่ส่วนท่ีห่างจากแม่น้�ำและล�ำคลองจะเป็นสวนและไร่นา ซึ่งมักจะเกิดน�้ำท่วมเสมอ
ปจั จุบนั พนื้ ทีข่ องจังหวดั นนทบุรี บางอำ� เภอซึ่งเคยเป็นสวนผลไม้ และมเี ขตติดตอ่ กับเขต
พืน้ ท่กี รุงเทพมหานคร เริ่มมกี ารเปล่ียนแปลงไปเป็นท่อี ยู่อาศยั ของประชาชนที่อพยพมา
จากทุกภาคของประเทศ และในบางพื้นที่ของจังหวัดเป็นที่รองรับการขยายตัวของภาค
อตุ สาหกรรม อาทิ พนื้ ทบ่ี างสว่ นของอำ� เภอเมอื งนนทบรุ ี อำ� เภอปากเกรด็ อำ� เภอบางใหญ่
อ�ำเภอบางบัวทอง ซ่ึงมีการจัดสรรทด่ี ินและกอ่ สร้างโรงงานอตุ สาหกรรมเพ่ิมมากขึน้ ซ่งึ
กล่าวได้ว่าพื้นท่ีฝั่งตะวันออกซึ่งเป็นพื้นที่ติดต่อกับกรุงเทพมหานคร มีสภาพเหมือน
กรุงเทพมหานครท่ีมีภาวะความเป็นเมืองสูง เริ่มมีความซับซ้อนของปัญหาและมีความ
เสี่ยงต่อการก่อคดอี าชญากรรมเหมือนกบั ชมุ ชนเมอื งอ่ืนท่ัวไป

การขับเคล่ือนการสร้างเครือข่ายการมีส่วนร่วมของประชาชน ในการป้องกัน
อาชญากรรมระดับต�ำบล ของสถานีต�ำรวจภูธรเมืองนนทบุรี มีแนวทางในการปฏิบัติ

บำบดั ทุกข
บำรุงสขุ
ของประชาชน

34 ค่มู อื การสร้างเครือข่ายการมสี ่วนรว่ มของประชาชน
ในการปอ้ งกันอาชญากรรมระดบั ต�ำบล

โดยทางสถานีต�ำรวจพิจารณาแนวทางการด�ำเนินงานตามเป้าหมายและตัวชี้วัดของ
ส�ำนักงานต�ำรวจแห่งชาติ โดยเริ่มจากการอบรมและให้ความรู้การสร้างเครือข่าย
การมสี ว่ นรว่ มของประชาชนในการปอ้ งกนั อาชญากรรมระดบั ตำ� บล แกป่ ระชาชนในพนื้ ท่ี
ตามเป้าหมาย และพัฒนาเครือข่ายบนฐานความสัมพันธ์ท่ีดีกับประชาชนในพื้นท่ี
จนนำ� มาสกู่ ารขบั เคลอื่ นการตดิ ตอ่ ประสานงานของสมาชกิ เครอื ขา่ ย ในการชว่ ยกบั สถานี
ต�ำรวจให้ข้อมูล แจ้งข่าวบอกเหตุต่าง ๆ ภายในชุมชน ผ่านแพลตฟอร์มการสื่อสาร
สมัยใหม่ กลา่ วคอื แอพพลิเคชั่นไลน์ (กลุ่มไลน:์ Line Group)

ซ่ึงโครงการการสร้างเครือข่ายการมีส่วนร่วมของประชาชนในการป้องกัน
อาชญากรรมระดับต�ำบล ของส�ำนักงานต�ำรวจแห่งชาติ ถือเป็นการต่อยอดการท�ำงาน
ของตำ� รวจชมุ ชนสมั พนั ธ์ ใหไ้ ดม้ ชี อ่ งทางการตดิ ตอ่ สอ่ื สารระหวา่ งประชาชนในทอ้ งทก่ี บั
เจา้ หน้าทตี่ ำ� รวจได้อยา่ งมปี ระสทิ ธภิ าพมากข้ึน ยงั ประโยชนต์ ่อการบำ� บดั ทุกข์ บำ� รุงสขุ
ของประชาชนได้อยา่ งมปี ระสทิ ธิภาพ

นอกจากประชาชนในพน้ื ทแ่ี ลว้ สถานตี ำ� รวจภธู รเมอื งนนทบรุ ี ยงั สรา้ งเครอื ขา่ ย
ความรว่ มมอื กบั องคก์ รปกครองสว่ นทอ้ งถน่ิ สถาบนั การศกึ ษา หนว่ ยงานภาครฐั และภาค
เอกชนในพื้นที่เพื่อสนับสนุนการด�ำเนินงานของเจ้าหน้าที่ต�ำรวจ ซึ่งถือได้ว่าเป็นปัจจัย
ของความสำ� เรจ็ ทส่ี ำ� คญั ในการดำ� เนนิ การการสรา้ งเครอื ขา่ ยการมสี ว่ นรว่ มตอ่ การทำ� งาน
ของสถานตี ำ� รวจในหลายมติ ิ และดว้ ยพน้ื ทอ่ี ำ� เภอเมอื งนนทบรุ เี ปน็ พนื้ ทที่ มี่ ปี ระชากรแฝง
จ�ำนวนมาก เพ่ือให้การสอดส่องดูแลความปลอดภัย หรือการป้องกันอาชญากรรมให้มี
ประสทิ ธภิ าพมากขน้ึ ในอนาคตสถานตี ำ� รวจภธู รเมอื งนนทบรุ จี งึ มเี ปา้ หมายขยายสมาชกิ
เครือข่ายให้ครอบคลุมถึงมอเตอร์ไซด์รับจ้าง ซึ่งมีจ�ำนวนมากในท้องที่ความรับผิดชอบ
ของสถานี ท้ังน้ี เนือ่ งจากมอเตอร์ไซคร์ ับจา้ งสามารถเขา้ ไดท้ กุ พนื้ ที่ และมคี วามสามารถ
ในการแจ้งข้อมูลข่าวสารท่ีรวดเร็วและมีประสิทธิภาพ ซึ่งในปีงบประมาณ พ.ศ. 2565
ทางสถานีไดม้ ีแนวทางดำ� เนนิ งานเอาไวแ้ ล้ว

บทเรยี นสำ� คญั ของการสรา้ งเครอื ขา่ ยการมสี ว่ นรว่ มของประชาชนในการปอ้ งกนั
อาชญากรรมระดบั ต�ำบล ของสถานีตำ� รวจภธู รเมอื งนนทบรุ ี มีดงั นี้

1. น�ำแนวทางการด�ำเนินงานตามเป้าหมายและตัวชี้วัดของส�ำนักงานต�ำรวจ
แหง่ ชาติเปน็ แนวปฏบิ ัติ

2. ด�ำเนินงานบนฐานการทำ� งานของต�ำรวจชดุ ต�ำรวจชุมชนสมั พนั ธ์
3. ให้ความส�ำคัญของการสร้างเครือข่ายความร่วมมือกับองค์กรปกครอง
สว่ นท้องถิน่ สถาบนั การศกึ ษา หนว่ ยงานภาครฐั และภาคเอกชนในพ้นื ท่ี
4. วางแผนการท�ำงาน และพฒั นาการท�ำงานอย่างตอ่ เนอ่ื ง

กองแผนงานอาชญากรรม | สำ� นกั งานตำ� รวจแห่งชาติ 35

สถานตี �ำรวจภธู รสนามชัยเขต อำ� เภอสนามชัยเขต จงั หวัดฉะเชงิ เทรา

ดว้ ยพน้ื ทีอ่ ำ� เภอสนามชัยเขต จงั หวัดฉะเชิงเทรา เป็นพื้นท่ีชนบทเปน็ สังคมที่มี
การพ่งึ พาอาศัยกนั ของสมาชกิ ในชมุ ชน มีพ้ืนฐานวัฒนธรรมร่วมกนั ของสมาชิกในชุมชน
ทเี่ ขม้ แขง็ ถอื เปน็ ตน้ ทนุ ทางสงั คมทม่ี ศี กั ยภาพ การขบั เคลอื่ นการสรา้ งเครอื ขา่ ยการมสี ว่ น
ร่วมของประชาชนในการป้องกันอาชญากรรมระดับต�ำบล ของสถานีต�ำรวจภูธร
สนามชัยเขต จึงเน้นการใช้วิธีการเข้าไปมีส่วนร่วมในกิจกรรมต่าง ๆ ของชุมชน เช่น
พธิ กี รรมทางศาสนา งานบุญ งานประเพณี ท่ีชมุ ชนจัดขึ้น นอกจากนี้ เจา้ หน้าทต่ี �ำรวจ
ยงั ใชเ้ วทกี ารประชมุ ประจำ� เดอื นของหมบู่ า้ น เปน็ พนื้ ทใี่ นการพบปะสรา้ งความคนุ้ เคยกบั
สมาชกิ ในชมุ ชน ทั้งน้ี เพ่ือไมใ่ หป้ ระชาชนเกดิ ความรสู้ ึกวา่ เป็นภาระที่ตอ้ งมาประชุมกับ
เจา้ หน้าทีต่ �ำรวจ

36 คู่มือการสรา้ งเครือข่ายการมสี ว่ นรว่ มของประชาชน
ในการปอ้ งกันอาชญากรรมระดับต�ำบล

นอกจากนี้ ชุดต�ำรวจชุมชนสมั พนั ธ์ ยงั นำ� เทคนิคการสบื เสาะขอ้ มูล และ/หรือ
การเรยี นรธู้ รรมชาตขิ องแตล่ ะกลมุ่ สมาชกิ ของชมุ ชน ทำ� ใหเ้ ขา้ ใจถงึ สภาพบรบิ ทและความ
ต้องการของสมาชกิ ในชุมชนเป็นอย่างดี ท�ำใหส้ ามารถทำ� งานรว่ มกบั ชมุ ชนคอ่ นขา้ งง่าย
จากการทเี่ จา้ หนา้ ทตี่ ำ� รวจใหก้ ารสนบั สนนุ ชว่ ยเหลอื กจิ กรรมภายในชมุ ชนอยา่ งตอ่ เนอื่ ง
ผนวกกบั ความเปน็ กนั เองของชดุ ปฏบิ ตั หิ นา้ ที่ ทำ� ใหเ้ จา้ หนา้ ทต่ี ำ� รวจจากสถานตี ำ� รวจภธู ร
สนามชยั เขตไมเ่ คยไดร้ บั การปฏเิ สธจากชมุ ชน และทำ� ใหเ้ กดิ ความเขา้ ใจในการทมุ่ เทการ
ร่วมกันท�ำงานของซ่ึงกันและกัน จนน�ำมาสู่การช่วยดูแลดุจญาติมิตรระหว่างเจ้าหน้าที่
ตำ� รวจและประชาชนในท้องท่ี

บทเรียนที่ส�ำคัญ ของการสร้างเครือข่ายการมีส่วนร่วมของประชาชนในการ
ป้องกนั อาชญากรรมระดับตำ� บล ของสถานีตำ� รวจภธู รสนามชัยเขต มีดงั นี้

1. เนน้ การใชว้ ธิ กี ารเขา้ ไปมสี ว่ นรว่ มในกจิ กรรมตา่ ง ๆ ของชมุ ชน เชน่ พธิ กี รรม
ทางศาสนา งานบุญ งานประเพณี ที่ชมุ ชนจดั ข้นึ

2. ใชเ้ วทกี ารประชมุ ประจำ� เดอื นของหมบู่ า้ นเปน็ พนื้ ทใี่ นการพบปะสรา้ งความ
คนุ้ เคยกบั สมาชกิ ในชมุ ชน เพอ่ื ไมใ่ หป้ ระชาชนเกดิ ความรสู้ กึ วา่ เปน็ ภาระทต่ี อ้ งมาประชมุ
กับเจ้าหน้าทตี่ �ำรวจ

3. น�ำเทคนิคการสืบเสาะข้อมูลและ/หรือการเรียนรู้ธรรมชาติของแต่ละกลุ่ม
สมาชิกของชุมชน ท�ำให้เข้าใจถงึ สภาพบริบทและความต้องการของสมาชิกในชมุ ชน

4. สรา้ งความไว้วางใจและทำ� งานรว่ มกับชมุ ชนดจุ ญาตมิ ติ ร

นำเทคนคิ
การสืบเสาะขอมูล
และการเรยี นรูธรรมชาติ
สมาชกิ ของชุมชน
เปน ฐานการทำงาน

กองแผนงานอาชญากรรม | ส�ำนักงานตำ� รวจแห่งชาติ 37