MODUL 2 : UBAT

MODUL 2

MEMAHAMI RAWATAN
UBATAN PESAKIT DIABETES

“Melambatkan Komplikasi, Kawal Gula Bawah 8”

Disediakan oleh:
Encik Chan Wei Jyh, RPh 14040

Pegawai Farmasi UF44
Pejabat Kesihatan Daerah Kulai

Macam mana kita nak tahu
gula kita terkawal atau tidak?

Jenis Bacaan Sasaran

Semasa Puasa 4.4 – 7.0 mmol/L

Tanpa Puasa 4.4 –8.5 mmol/L

HbA1C < 6.5%
(Kawalan Gula Selama 3 Bulan)

“Melambatkan Komplikasi, Kawal Gula Bawah 8”

CARA KAWALAN GULA

1. Senaman 2. Pemakanan

Senaman aerobik selama 30 minit Cara pemakanan yang sihat akan
berterusan, 5 kali seminggu dinasihatkan oleh pakar dietetik.

berupaya menurunkan glukosa dan
kolesterol badan.

3. UBAT-UBATAN

Ubat-ubatan berupaya
mengembalikan paras gula ke tahap

yang sesuai, tetapi ianya perlu
digunakan dengan cara yang betul

Mitos VS Fakta Ubat Diabetes

Mitos Fakta

Pak cik takut nak makan Sebenarnya paras gula dalam
ubat kencing manis. darah yang tinggi yang
merosakkan buah
Orang kata ubat kencing
manis ni boleh pinggang jika tidak dirawat
dan dikawal
merosakkan buah
pinggang. Betul ke?

Ubat Biji

• Metformin
• Metformin XR
• Gliclazide / Gliclazide MR
• Acarbose
• Vildagliptin

Insulin

• Insulatard
• Actrapid
• Mixtard
• Insugen 30/70
• Insugen R
• Insugen N

METFORMIN 500MG

Tindakan Cara Pengambilan

Mengurangkan penghasilan glukosa Selepas makan utama
oleh hati Bergantung kepada dos 1 atau 2
Mengurangkan penyerapan glukosa
oleh usus kali sehari
Menambahkan sensitiviti insulin
Merangsang pengambilan dan Kesan Sampingan
penggunaan glukosa periferal
Ketidakselesaan perut
Loya

Kurang selera makan

METFORMIN XR 500MG

Tindakan Cara Pengambilan

Mengurangkan penghasilan glukosa 1 kali sehari pada waktu malam
oleh hati
Mengurangkan penyerapan glukosa Kesan Sampingan
oleh usus
Menambahkan sensitiviti insulin Ketidakselesaan perut
Merangsang pengambilan dan Loya
penggunaan glukosa periferal
Kurang selera makan

Gliclazide 80mg
Gliclazide MR 30mg

Tindakan Cara Pengambilan

Merangsang pengeluaran insulin dari GLICLAZIDE
pankreas Sekali atau 2 kali
mengikut arahan doktor
Kesan Sampingan ½ jam sebelum makan

Loya GLICLAZIDE MR
Muntah Sekali sehari (pagi)
Sakit Kepala Sejurus sebelum makan
Hipoglysemia

Vildagliptin 50mg
Vildagliptin 50mg + Metformin 1g

Tindakan Cara Pengambilan

Mengawalatur paras glukosa Boleh diambil sebelum/selepas makan
darah Sekali atau dua kali sehari
Merangsang pengeluaran insulin
dari pankreas Kesan Sampingan

Hypoglyceamia
Sakit kepala
Loya
Pening

MAKAN UBAT
DENGAN BETUL

• Makan ubat seperti yang diarahkan
• Semak arahan pada sampul ubat
• Jangan mengambil ubat lain KECUALI dengan
arahan DOKTOR dan PEGAWAI FARMASI

JIKA TERLUPA
MAKAN UBAT

• Jika anda terlupa makan ubat, dan teringat dalam masa
terdekat, makan ubat itu dengan serta merta.

• Akan tetapi, jikalau sudah menghampiri masa untuk dos
ubat yang berikutnya, TUNGGU sampai masa makan ubat
berikutnya.

• JANGAN sesekali menggandakan dos ubat tanpa arahan
doKtor.

PENGAMBILAN UBAT DIABETES
SEMASA BERPUASA

Nama Ubat Waktu biasa Waktu pengambilan ubat bagi bulan

Gliclazide pengambilan ubat puasa

Acarbose Waktu malam Waktu berbuka puasa
Metformin
( Ambil ubat selepas azan- makan kurma diikuti
ubat dan makan selepas solat maghrib)

Waktu pagi Sebelum bersahur
( ½ dos pagi 15 minit sebelum sahur)

Dos tidak berubah Dos tidak berubah sekiranya tiga kali sehari
diambil semasa makan tinggalkan dos tengahari

Dos tidak berubah Dos tidak berubah sekiranya tiga kali sehari
selepas makan tinggalkan dos tengahari

Insulin

• Tergolong dalam kumpulan hormon
• Secara biologi ia dihasilkan oleh kelenjar

pankreas

• Insulin hanya boleh disuntik
• Penggunaan insulin tidak bermakna keadaan

diabetes sudah semakin tena

• Apabila seseorang sudah lali dengan ubat

antidiabetes, insulin perlu digunakan

• Halal

INSULIN YANG
MENGGUNAKAN JARUM

Jarum Insulin Insulatard Actrapid
1000 iu/vial 1000 iu/vial

JENIS INSULIN PEN
(Boleh diguna Semula)

Insupen Novopen

Allstar

INSULIN YANG MENGGUNAKAN PEN
JENAMA: NOVO

INSULIN YANG MENGGUNAKAN PEN
JENAMA: INSUGEN

Waktu Pengambilan
Insulin

Insulin Actrapid, mestilah dicucuk
15-30min sebelum makan

Bagi Insulin Insulatard hendaklah dicucuk
sebelum tidur (10-11pm)

Dos adalah seperti arahan doktor

Insulin Tindakan Pendek

(Insugen R, Actrapid)

Warna sediaan : Jernih
Masa tindakan (onset) : 30 minit
Respon maksimum (peak) : 1 - 3 jam
Tempoh tindakan (duration) : 8 jam

Insulin Tindakan Sederhana

(Insugen N, Insulatard)

Warna sediaan : Keruh
Masa tindakan (onset) : 1 jam 30 minit
Respon maksimum (peak) : 4 - 12 jam
Tempoh tindakan (duration) : 24 jam

Insulin Kombinasi

(Insugen 30/70, Mixtard)

Warna sediaan : Keruh
Masa tindakan (onset) : 30 minit
Respon maksimum (peak) : 2 - 8 jam
Tempoh tindakan (duration) : 24 jam

Insulin Kombinasi

(Novomix)

Warna sediaan : Keruh
Masa tindakan (onset) : 10 minit
Respon maksimum (peak) : 1- 4 jam
Tempoh tindakan (duration) : 24 jam

Tapak Suntikan

• Tapak suntikan:
• Perut
• Lengan
• Paha
• Punggung

• Tapak suntikan haruslah dialih-alihkan
dalam kawasan yang sama
Contoh: alih-alihkan tapak suntiakn

diperut sahaja

Kadar Penyerapaan
Insulin Mengikut
Kawasan

Lengan Medium to fast
Punggun Slow
Fast
Perut Slow
Peha

Tempat untuk
Suntikan

BUAT PUSINGAN KAWASAN UNTUK
SUNTIKAN:

• Mengikut hari

• Berselang kiri dan kanan

• Jarakkan selebar 1 jari dari
tempat suntikan terdahulu

Keadaaan Kulit Akibat Daripada
Suntikan Pada Kawasan Yang Sama

Lipohypertrophy

Risiko Menggunakan Jarum Semula

• Semua jarum dibuat untuk diguna 1 kali
sahaja

• Ia tidak sucihama selepas digunakan
• Berisiko untuk mendapat jangkitan kuman
• Sakit kerana telah bengkok
• Jarum kadangkala tersumbat

Cara Penyimpanan Insulin

Simpan Peti Sejuk, Dibaringkan Jauhi dari cahaya
tapi tidak dibekukan secara melintang matahari & panas

Peringatan:
• Insulin yang telah buka  simpan suhu bilik, tahan 1 bulan

selepas mula digunakan
• Insulin yang belum digunakan  simpan peti sejuk, tahan

sehingga tarikh luput

Kesan Sampingan Insulin

Simptom-simptom Hipoglisemia

• Hipoglisemia

• Tindakbalas Alahan:
Gatal-gatal,
pembengkakan

• Penebalan tapak
suntikan

PENGAMBILAN UBAT DIABETES

SEMASA BERPUASA

Dos dan waktu insulin disuntik harus diubahsuai mengikut arahan doktor berdasarkan
ujian tahap gula dalam darah yang dilakukan pada permulaan bulan puasa:

Jenis Insulin Cara pengambilan Cara pengambilan ubat
hari biasa bagi bulan puasa

Insugen 30/70, Contoh: 40 unit pagi dan 28 1. Terbalikkan dos pagi dan malam
Mixtard unit petang
2. Sahur: kurangkan 20-50% dos malam
3. Berbuka dos penuh

Contoh: 14-22 unit sahur dan 40 unit berbuka

Insugen R, Contoh: 24 unit 3 kali sehari 1. Sahur: kurangkan 25% dos asal
Actrapid
2. Tinggalkan dos tengahari
3. Berbuka dos penuh

Contoh: 18 unit sahur dan 24 unit berbuka

Insugen N, 10 unit sebelum tidur Tiada perubahan
Insulatard

Perlu Tahu

Maklumkan kepada doktor yang anda makan ubat
sebelum menjalani pembedahan, rawatan pergigian atau

rawatan kecemasan

Maklumkan kepada doktor sekiranya
hamil / menyusukan anak

Makan / minum sesuatu yang manis jika gejala paras
glukos dalam darah rendah (hipolglisemia) terjadi

Sekiranya jatuh sakit, jangan berhenti mengambil ubat
terutama insulin, kecuali atas arahan doktor

Jangan mudah terpengaruh dengan iklan ubat
Pastikan iklan tersebut diluluskan oleh Lembaga Iklan Ubat

RM
3,200,000,000

Pada 2010, Kementerian Kesihatan (KKM) membelanjakan hampir RM2 bilion
berkaitan pengurusan penyakit diabetes manakala pada 2019, jumlahnya
mencecah RM3.2 bilion.

Sumber:-
https://www.utusan.com.my/rencana/forum/2021/12
/rawatan-diabetes-bebankan-kerajaan/



Lebihan Ubat di Rumah?

Kenapa ada lebih?

Bincang dengan doktor dan pegawai farmasi dengan masalah yang
dihadapi seperti ubat tidak sesuai, kesan sampingan

Cara untuk kurangkan pembaziran:

Setiasa telus dan beritahu doktor masalah yang dihadapi semasa mendapatkan
rawatan

Jangan berhenti atau kurangkan dos ubat tanpa arahan doktor atau pegawai
farmasi

Jangan ambil ubat yang diberikan oleh pegawai farmasi sekiranya ia tidak
diperlukan

Jangan simpan lebihan stok ubat daripada yang diperlukan di rumah,
ubat yang dipulangkan ke farmasi tidak dapat digunapakai untuk pesakit lain

PENYIMPANAN UBAT

PENGGUNAAN UBAT BERKUALITI

DI MANA ANDA BIASA

SIMPAN UBAT ?

Tempat Penyimpanan Ubat
Yang Biasa Diamalkan

Peti Tepi Bilik Kereta
sejuk dapur mandi

PETI Tanggapan yang salah :
SEJUK Penyimpanan ubat dalam peti
sejuk boleh menambah jangka
hayat ubat dan ubat tahan lebih

lama.

Yang sebenarnya ...

Bukan semua ubat  Ubat tidak boleh
disimpan di dalam tempat
perlu disimpan di sejuk beku.

dalam peti sejuk. Jika ubat biji disimpan di dalam peti sejuk,
 Ubat biji tidak boleh ubat menjadi lembap dan mudah hancur.
 Keberkesanan ubat tidak dijamin
disimpan dalam peti  Risiko mendapat kesan sampingan

sejuk.

KERETA Tanggapan yang salah :

Ubat sedut atau ubat serangan jantung (GTN)
biasanya disimpan dalam kereta kerana takut
terlupa atau tertinggal di rumah, dan mudah

diambil semasa kecemasan.

Yang sebenarnya ...

 Ubat tidak boleh disimpan di dalam kereta untuk tempoh yang lama.
 Suhu dalam kereta yang terletak di bawah sinaran cahaya matahari boleh

mencecah hampir 50⁰C.

Jika ubat disimpan di dalam kereta :
 Ubat akan rosak
 Ubat sedut (inhaler) meruap (evaporasi)

BILIK MANDI

Tanggapan yang salah :
Ubat kumur biasanya
disimpan dalam bilik mandi
supaya senang diambil.

Yang sebenarnya ...

 Ubat tidak boleh disimpan di dalam bilik mandi kerana faktor :
 Kebersihan
 Kelembapan
 Keselamatan ( boleh dicapai oleh kanak-kanak )

DAPUR Tanggapan yang salah :

Ubat disimpan berhampiran
dapur/ketuhar gelombang mikro / peti
sejuk supaya mudah dan senang diambil.

Yang sebenarnya ...

Ubat tidak boleh disimpan

berhampiran dapur/ ketuhar
gelombang

mikro / peti sejuk kerana faktor :
 Suhu tinggi
 Kebersihan
 Kelembapan
 Keselamatan (boleh dicapai oleh

kanak-kanak)
Ubat mudah rosak apabila terdedah pada haba.

Ubat mudah dicapai oleh kanak-kanak sekiranya diletak di atas meja makan.

Semua tempat pun tak boleh …

BAGAIMANAKAH
SEPATUTNYA UBAT

DISIMPAN ?

Amalan Penyimpanan
Ubat Yang Betul

Langkah 1 : Bungkusan asal
Simpan ubat dalam Bungkusan asal = blister /
bungkusan asal beserta
botol / kotak/ sampul ubat
label.
Label ubat
 Penting untuk mengelakkan

kekeliruan.
 Memastikan pesakit

mengambil ubat yang betul.

Amalan Penyimpanan
Ubat Yang Betul

Langkah 2 : Bekas yang sesuai
Simpan ubat dalam bekas  Bekas yang sesuai sebaik-

yang sesuai di tempat baiknya bertutup dan mudah
yang mudah dicari. dilihat.
 Bekas perlu teratur dan dilabel
untuk memudahkan pencarian
ubat.

Tempat yang sesuai
 Ubat perlu mudah dicari

terutamanya dalam kes
kecemasan (contohnya ubat
sedut ketika serangan asma).

Amalan Penyimpanan
Ubat Yang Betul

Langkah 3 : Ubat makan
Asingkan ubat makan dengan tablet, kapsul, ubat
sirap, suspensi, dll.
ubat untuk kegunaan luar.
Ubat kegunaan luar
krim, losyen, ubat salap, dll.

Elakkan terminum ubat
untuk kegunaan luar.

Amalan Penyimpanan
Ubat Yang Betul

Arahan penyimpanan ubat
 Ubat insulin dan suspensi

antibiotik yang telah dibancuh
perlu disimpan dalam peti sejuk
pada suhu 2C- 8 °.
 Ikut arahan penyimpanan seperti
yang tertera pada label.

Langkah 4 : Penyimpanan ubat di dalam peti sejuk
Simpan ubat seperti yang  Simpan ubat dalam bekas bertutup
disarankan pada label ubat.
di bahagian tengah peti sejuk.
 Jangan simpan ubat di bahagian

sejuk beku atau di pintu peti sejuk.

Amalan Penyimpanan
Ubat Yang Betul

Jauhkan ubat daripada
suhu yang tinggi,
cahaya,
kelembapan
& kanak-kanak.

Langkah 5 :
Simpan ubat di tempat yang

selamat yang tidak boleh
dicapai oleh kanak-kanak.