PAKAIAN DAN MUZIK TRADISIONAL

SJHK 1084

BUDAYA DAN
MASYARAKAT

PAKAIAN DAN MUZIK TRADISIONAL

DISEDIAKAN OLEH :

MUHAMMAD HAFIZI BIN GHAZALI
TAN YOU RU

NUR AQILAH BINTI MOHD AZAM
NURIN ADILAHHUSNA BINTI MOHD KAMAL

PAKAIAN
TRADISIONAL

KAUM MELAYU KAUM SABAH KAUM SARAWAK
KAUM CHINA
KAUM INDIA - Etnik Kadazan - Iban
- Suku Kaum Rungus - Melanau
- Suku Kaum Murut - Bidayuh
- Suku Kaum Bajau

KAUM Baju Melayu
MELAYU
Kameja longgar yang dipadankan dengan
LELAKI seluar panjang.
Digayakan dengan kain samping yang diikat
di pinggang dan bersongkok.

Jenis rekaan bagi Baju Melayu:

Baju Melayu Johor iaitu Baju Melayu Cekak
Teluk Belanga. Musang.

DIjahit dengan Bahagian leher
sulaman tulang belut bertindih

PEREMPUAN

Baju Kurung Baju Kebaya Baju Kebaya

Diperbuat daripada kain telepuk, kain tenun, labuh pendek
dan kain cindai
Baju longgar yang labuh hingga ke paras lutut Diperbuat daripada kain songket, kain nipis
dipadankan dengan kain panjang yang
berlipat tepi. dan jarang iaitu kain kasa dan kasa rubia.
Turut boleh dipadankan dengan kain
tradisional seperti songket atau batik. Baju berwarna hitam atau putih di dalam,
Disertakan dengan kain selendang atau
tudung kepala. dipadankan dengan sehelai kain batik atau

sarung dengan cara melilit di pinggang dan

hujung kain berada di hadapan serta diikat

secara menggulung atau ikat lepas.

Hiasan kancing kerongsang atau bunga yang

dipakai asing atau berantai di hadapan baju.

Samfoo lelaki diperbuat KAUM CHINA Samfoo wanita diperbuat
daripada kain yang lembut daripada kain nipis yang
Samfoo kosong atau tidak bercorak.
seperti sutera.
Samfoo bermaksud 'baju dan Samfoo Perempuan
Samfoo Lelaki seluar' dalam dialek Kantonis.

Jarang dipakai oleh lelaki
berketurunan Cina di
Malaysia

Ciri-ciri :

Samfoo terdiri daripada baju
yang longgar dan terbelah di
hadapan.
Mempunyai kolar yang tinggi

Dipakai bersama seluar longgar
yang seperti seluar baju melayu.

Cheongsam

Diperbuat daripada kain satin, sutera dan pelbagai kain

Cheongsam labuh yang lembut. Cheongsam singkat

Mempunyai kolar leher yang
tinggi.
Butang di bahagian bahu.
Bentuk yang ketat di bahagian
pinggang.
Mempunyai belahan di sebelah
kanan dan kiri kain.

Cheongsam yang dulu mempunyai ukuran yang labuh, tetapi lama kelamaan disingkatkan
sehingga ke paras lutut.

Kolar baju adalah antara 3 hingga 4 cm ditinggikan sehingga 7 cm

KAUM INDIA Dhoti

Lelaki Perkataan Dhoti berasal dari bahasa
Sanskrit iaitu Dhauti yang membawa
maksud 'membersih dan mencuci'.
Dijadikan pakaian harian dan untuk upacara
pemujaan oleh golongan Ceti.

Ciri-ciri:

Kain empat segi berwarna Mempunyai warna
putih, berukuran panjang 4.5 kuning pudar atau
meter atau 15 kaki. kuning susu.

Kain dililit di keliling Ditenung dengan benang
pinggang dan diikat pada kapas atau ditenung khas
celah paha atau dibiarkan dengan benang sutera.
sahaja.

Sari Merupakan pakaian tradisional India
yang dipakai oleh kaum wanita pada
hari perayaan, hari perkahwinan dan
sebagainya.

Ciri-ciri: PEREMPUAN

1) Sebidang kain yang tidak 2) Dililit pada badan dan
berjahit berurukuran pada hujung kain terdapat
lingkungan 4 hingga 9 meter sulaman yang mengikut adat
panjang manakala tradisi.
mempunyai 1 hingga 4 meter
lebar.

3) Dipadankan dengan 4) Choli atau Ravukai dipakai
anak baju yang dikenali di atas atau di bawah pusat.
sebagai Choli atau Fungsinya ialah untuk
Ravukai. menyokong Kain Sari dari
jatuh atau terlorot.

KAUM 1 LELAKI
SABAH
Pakaian tradisional Gaung iaitu baju lengan panjang
ETNIK KADAZANDUSUN yang dipadankan dengan Souva iaitu seluar panjang
PENAMPANG : berwarna hitam.

Terdapa bengkung Toogot dan hiasan kepala iaitu
Siga yang mempunyai pelbagai corak dan motif pada
tenunan tersebut.

2 PEREMPUAN

Pakaian tradisional Sinuangga iaitu blaus berwarna
hitam baldu yang tidak berlengan atau berlengan
pendek.

Dipadankan dengan kain labuh dan selendang batik.

Terdapat hiasan barangan kemas iaitu Himpogot iaitu
wang syiling berwarna perak yang dililitkan di
pinggang.

SUKU KAUM RUNGUS :

LELAKI Baju kameja atau badu hitam
yang berlengan pendek atau

panjang

Dipadankan dengan seluar Mempunyai hiasan seperti
Soval, bengkung Hokos yang Pinakol iaitu manik yang dipakai
dililit di pinggang dan hiasan secara bersilang, melintang dari

kepala iaitu Siga yang dada ke belakang badan.
diperbuat daripada kain Pis.

SUKU KAUM RUNGUS:

PEREMPUAN Mengenakan blaus hitam yang
bercorak yang bernama 'Banat

Tondu'. Dipakai dari paras
dada ke pinggang.

Dipadankan dengan kain paras Mengenakan hiasan di baju
lutut dan dihiasi dengan iaitu Tinggol Togkol yang

hiasan kepala yang dikenali merupakan gabungan manik
sebagai sisingal dan rampai. Camelian, kaca, dan cengkerang
yang dijadikan sebagai kalung.

SUKU KAUM MURUT

LELAKI PEREMPUAN

Memakai Jaket Barbaru dan Mengenakan pakaian Pinongkolo
Cawat yang diperbuat dari kayu yang diperbuat dari kain kapas
Puputul yang dilukis motif dari yang berhiaskan motif sarat dari
manik. manik-manik yang berwarna-
Mempunyai perhiasan kepala warni.
iaitu Tupi Sinulatan yang Mempunyai perhiasan yang dari
diperbuat dari kulit kayu. manik seperti rantai rarangkol
dan hiasan kepala seperti salupai.

SUKU KAUM BAJAU
LELAKI

Mengenakan baju tradisional Mengenakan suart atau
yang dipanggil badu yang seluar yang berwarna hitam
(semasa majlis perkahwinan)
biasanya kain berwarna hijau.

Hiasan kepala topi yang Memakai tali pinggang yang
dipanggil tanjak yang diperbuat dipanggil ingkot pangkot.

daripada kain dastar.

Memakai Puyut yang
digunakan sebagai pengikat

pinggang.

SUKU KAUM BAJAU
PEREMPUAN

Mengenakan baju yang dipanggil
Badu Sipak yang diperbuat
daripada kain satin yang

berwarna terang seperti warna
kuning.

Mempunyai lengan baju yang
panjang dan dibelah sehingga ke
paras siku yang menampakkan

baju di bahagian dalam.

Terdapat hiasan di kepala yang
dikenali sebagai Serempak yang

seolah-seolah mahkota yang
diperbuat dari logam yang
berwarna perak atau emas.

KAUM
SARAWAK Kaum Iban Lelaki :

Kain Sirat / Cawat

Pakaian asas kaum Iban.
Sebidang kain yang berukuran 50 cm panjang, 500 cm lebar.
Di hujung kain dihiasi dengan sulaman atau tenunan yang
indah.
Dililit dipinggang dan di celah paha, lalu hujung kain
dijuntaikan dari pinggang ke hadapan dan belakang badan
bagi mempamerkan bahagian yang berhias

Dandong

Merupakan kain selendang.
Lebih lebar daripada Bedong (Perempuan).
Panjang Dandong tidak tetap kerana mempunyai kegunaan
seperti membungkus barang-barang untuk upacara
tertentu.
Diperbuat daripada kain yang ditenung secara ikat.

Kalambi

Terdapat dua jenis iaitu mempunyai lengan dan tanpa
lengan.

Dipakai oleh kaum lelaki dan wanita Iban ketika
mempunyai upacara tertentu.

Diperbuat dari tenunan yang mempunyai pelbagai corak
motif yang indah seperti dihias dengan jalur-jalur yang

indah, serta terdapat sesetengah jalur-jalur dan
sesetengah lagi dipenuhi dengan figura-figura roh dan

binatang

Bagi kelambi untuk pertahanan pahlawan, dilapiskan
dengan kekabu.

Terdapat juga kelambi yang ditenung dengan cara ikat
dan mempunyai motif geometri seperti jalur-jaluran yang

menegak, figura manusia dan burung.

Kaum Iban Perempuan :

Bidang

Merupakan kain sarung berukuran 110 cm panjang dan 60
cm lebar, saiz kain yang sempit dan panjangnya cuma lebih
kurang separas lutut.
Bidang yang dipakai harian, tidak banyak corak dan
kebiasaanya ialah reka corak jalur-jaluran yang bewarna-
warni.
Untuk upacara tertentu atau hari perayaan, dihiasi oleh
pelbagai reka corak geometrik dan diwarnakan dengan warna
merah bata dan kekuning-kuningan

Bendong

Merupakan selendang seperti Dandong (Lelaki)
Ukuran yang panjang dan sempit.
Dihiasi dengan reka corak tenunan halus.
Dipakai di bahu sebagai selendang atau diselempang di badan
seperti pangkah.

KAUM
MELANAU

LELAKI

Mengenakan baju potongan moden
Digayakan dengan samping berwarna oren keemasan.
Di pinggang terdapat selendang Sifon yang diikat
kemas.
Terdapat hiasan kepala iaitu kopiah jawa.

KAUM MELANAU

PEREMPUAN

Baju Baldu Baju Baban

Baju baldu hitam Berasal dari pakaian
dipadankan dengan kain pengantin Melanau.
sarung songket Brunei Berbaju kurung hitam yang
tenunan Sarawak. pendek dan dipadankan
Di pinggang terdapat tali dengan kain songket .
pinggang pending besar. Terdapat 2 helai selendang
Terdapat perhiasan Dokoh berwarna merah di dada.
dan perhiasan kepala Terdapat perhiasan seperti
Kepih Sanggul Kepih Dada dan Kepih
Sanggul

LELAKI KAUM BIDAYUH PEREMPUAN

Baju dan seluar yang Baju Jipo pendek
diperbuat dari kain dipadankan dengan skirt
satin dan dihiasi bidang kain satin
dengan pita putih dan berwarna hitam.
merah.
Dihias dengan selendang
Di bahagian luar, atau selempang merah,
terdapat Jipo Buyuh perhiasan seperti syiling
yang dibuat dari kulit perak yang dililit di
kayu. pinggang.

Dihiaskan dengan Perhiasan kepala Sipiah
kalung gigi beruang di terdapat tiga warna iaitu
leher. hitam, merah dan putih
dan berhias manik, labuci
dan syiling perak

Rujukan :

JURNAL :

Yahya, S., & Yaacob, N. (2020). Budaya Pemakaian dan Pemakanan Masyarakat Cina Buddha di Malaysia: Suatu
Analisis. RABBANICA - Journal of Revealed Knowledge 1(1): 155 - 172.
http://ejournals.kias.edu.my/index.php/rabbanica/article/view/18
Mahfar, S. F. binti, & Jusilin, H. (2017). REKA CORAK DAN SIMBOLISME MOTIF PINAKOL DALAM PAKAIAN
MASYARAKAT RUNGUS DI SABAH. Jurnal Gendang Alam (GA).
https://jurcon.ums.edu.my/ojums/index.php/GA/article/view/1047/680

ARTIKEL :

Syakinah Shakirin. 2017. Adat Dan Budaya Kaum Murut. 1-17.
https://www.academia.edu/30501984/ADAT_DAN_BUDAYA_KAUM_MURUT
Veenthan, Ela. (2020). Perbezaan Budaya Pakaian.
https://www.researchgate.net/publication/341685405_Perbezaan_Budaya_Pakaian

LAMAN SESAWANG :

https://fdocuments.net/document/pakaian-tradisional-masyarakat-cina.html
https://www.academia.edu/38311053/Komposisi_Dan_Budaya_Etnik_Kaum_Kadazan_di_Malaysia
https://dokumen.tips/documents/pakaian-bajau.html
https://www.academia.edu/25132638/EVOLUSI_DAN_TIPOLOGI_PAKAIAN_WANITA_MELAYU_DI_SEMENANJUNG_
MALAYSIA

MUZIK TRADISONAL

GAMELAN Sejarah "Gamelan"

Nama gamelan ini berasal daripada bahasa jawa iaitu Gamelan telah wujud sebelum kedatangan
"gamel". agama Hindu di Jawa lagi iaitu dalam tahun
Maksud gamel: memukul atau menabuh. Jawa 167.
Perkataan akhir 'an' pula menunjukkan sebagai kata Raja Jawa pertama menggunakan gamelan
benda. sebagai tanda isyarat untuk berkomunikasi
dengan tuhan.
Jenis-jenis Gamelan di Malaysia Terdapat tiga nada gong yang dicipta yang
dikenali sebagai Loknata atau Lokanata yang
bermaksud Raja Alam.

Gamelan Jawa Gamelan Melayu

Negeri Selangor dan Negeri Pahang dan
negeri Johor. negeri Terengganu.
Juga dikenali sebagai
Joget Gamelan, Gamelan
Pahang dan Gamelan
Terengganu.

Asal-usul "Gamelan" di Malaysia

Gamelan Jawa Gamelan Melayu

Orang-orang Jwa yang menetap Gamelan Melayu yang terdapat di Malaysia
di negeri Johor dan di kawasan sekarang adalah berasal daripada muzik
selatan semenanjung Malaysia gamelan Jawa yang tedapat di istana Riau-
merupakan punca Gamelan Jwa Lingga (Siti Nuraishah Ab Jalil, 2016).
dibawa ke Malaysia.

Alat-alat Muzik Gamelan Melayu

Tedapat lapan alat iaitu:-
Keromong
Sambang kayu
Saron baron
Saron demung
Sarong pekin
Gong
Gendang gamelan

Persembahan Gamelan

NOBAT

Satu warisan kesenian Melayu yang masih kekal sehingga kini ialah "Nobat".
Perak, Kedah dan Terengganu adalah negeri yang masih mengekalkan muzik Nobat.
Nobat merupakan alat muzik yang tertua di negeri Kedah.
Nama alat muzik nobat ini merujuk kepada gedung besar yang akan dipalu pada masa tertentu atau
sebuah kumpulan muzik yang bermain di hadapan istana Raja atau Sultan.
Muzik Nobat ini didefinisikan sebagai kumpulan pancaragam Diraja.
Muzik nobat ini hanya boleh dimainkan di istana.
Ahli yang memainkan alat muzik ini terdiri daripada orang-orang tertentu sahaja dan diwarisi dari satu
generasi ke satu generasi.
Nobat ini hanya dimaikan di majlis-majlis tertentu sahaja seperi istiadat pertabalan, menyambut kelahiran
baru di istana, majlis perkahwinan Diraja dan sebagainya.
Ketika memainkan alat muzik nobat ini, terdapat pantang larang-pantang lararang yang perlu dipatuhi.

KOMPANG Fungsi "Kompang"

Di dalam masyarakat Melayu, alat muzik Untuk mengiringi aktiviti vokal seperti nyanyian solo
kompang merupakan sejenis alat muzik atau kumpulan secara ensemble.
yang paling porpular di Malaysia. Contohnya: Marhaban dan nasyid.
Kebiasannya, kompang akan dimainakan di Untuk perarakan seperti di majlis perkahwinan bagi
majlis perkahwinan, perarakan Hari mengiringi pengantin, majlis berkhatam Quran, dan
Kemerdekaaan dan ucapan formal. upacara rasmi yang melibatkan pembesar.
Untuk merangsang semangat pasukan yang sedang
Sejarah "Kompang" bertanding, contohnya pasukan bola sepak, bola
tampar dan lain-lain lagi.
Berasal dari Timur Tengah.
Bentuk kompang ini menyerupai hadrah di
negara Arab.
Lirik lagu dimainkan dalam bahasa Arab.
Contohnya: Selawat Memuji Rasulullah
Rasulullah.

Teknik Permainan

Cara memegang kompang ialah memegang kompang sebelah tangan dan sebelah tangan lagi memukul
kompang.
Alat muzik kompang ini boleh dimaikan secara duduk atau berdiri.
Terdapat dua bunyi yang akan terhasil daripada kompang apabila dipukul iaitu 'pak' dan 'bung'.
'Pak': terhasil apabila bahagian kompang dipalu dengan tapak tangan sambil jari tangan terbuka.
'Bung': terhasil apabila bahagian tepi permuakaan kompang iaitu 1/3 daripada permukaan dipukul
dengan jari.

Cara memegang kompang Posisi kompang secara berdiri
untuk perarakan

SAPE

Didalam masyarakat Dayak Keyah yang tinggal di Kalimatan Timur, sape merupakan instrumen yang
terkenal dikalangan mereka.
pada awalnya sape memiliki dua dawai, namun sekarang sape berkembang menjadi tiga hingga
sepuluh dawai.
terdapat teknik memetik dalam memaikan alat muzik sape iaitu dipanggil Idat.

Sejarah "Sape" Fungsi "Sape"

Sejarah sape ini tidak ketahui Sape ini akan dimainkan untuk menyambut tamu.
sehingga sekarang kerana ada yang Ia juga merupakan kegiatan sehari-hari kaum lelaki di rumah panjang untuk
mengatakan bahawa belum pernah memikat gadis-gadis Dayak.
ada buku yang membahaskan
tentang sape. Kepercayaan "Sape"

Alat muzik sape ini hanya boleh dimainkan oleh kaum lelaki sahaja.
Kerana dipercayai jika perempuan memaikan sape akan dimurkai oleh para
dewa.

Ciri-ciri "Sape"

Bentuknya seperti gambus panjang bertali empat.
Sape ini diperbuat daripada kayu jokuvang.
Bentuknya hampir empat segi dan panjang.
Terdapat ukiran yang bermotifkan orang Iban
Sarawak.
Sape ini akan diwarnakan sama ada berwarna
merah atau hitam.

GENDANG

Gendang merupakan alat penting dalam memimpin rentak yang rendah dan tinggi.
Untuk memainkan alat muzik ini, memerlukan kemahiran yang tinggi kerana aak sukar untuk diberi
notasi.
Gendang juga merupakan salah satu alat yang penting dalam setiap gamelan.
Selain itu, gendang juga merupakan alat muzik yang sering dimainkan di China.
Pada zaman dahulu, kegunaan gendang ini bukan sahaja sebagai persembahan nyanian dan taraian,
tetapi juga digunakan untuk mengarahkan tentera.
Pada zaman sekarang, kita dapat lihat bahwa kegunaaan gendang ini semakin meluas. Antaranya, untuk
nyanyian, tarian, upacara perayaan, pertandingan dan lain-lain.

Ciri-ciri "Gendang"

Alat muzik gendang ini terdiri darpada kulit dan badan.
Dibahagian permukaan gendang itu diperbuat daripada kulit haiwan.
Bahagian dalam gendang adalah kosong.

REBENA UBI

Alat muzik rebena ubi ini ialah berasal daripada Riau.
Rebena ubi ini diperbuat daripada kayu dan permukaan untuk dipukul itu diperbuat daripada kulit kayu.
Ia berbentuk bulat pipih dan mempunyai pelbagai saiz.

Fungsi "Rebena ubi"

Kebiasaannya rebena ubi ini digunakan untuk mengiringi tarian rakyat dan nyanyian.
Pada zaman dahulu alat muzik ini tereknal kerana digunakan saat upacara pernikahan.

GAMBUS

Asal usul gambus ini ialah berasal dari Riau.
Gambus ini jika dilihat ia seperti gitar, tetapi mirip dengan buah labu dibahagi dua.

Fungsi "Gambus"

Alat muzik tradisonal ini dimainkan untul mengiringi lagu-lagu melayu dan timur tengah.
Terdapat grup musik yang memainkan gambus, ia dikenali sebgai orkes gambus.
Cara untuk menggunakan gambus ini ia sama seperti dengan alat muzik gitar.

V
I
D
E
0

DONDANG SAYANG

Dondang sayang adalah sejenis nyanyian yang sering digunakan oleh masyarakat pada zaman dahulu.
Dondang sayang ini merupakan tradisi daripada Melaka.
Dondang sayang ini juga melibatkan pelabgai masyarakat iaitu Melayu, Baba Nyonya, Portugis dan Chitti.
Ia dinyanyikan secara santai.
Kadang-kadang ia agak melucukan semasa berlawan pantun.
dinyanyikan oleh lelaki dan perempuan bagi mempunyai kombinasi yang menarik semasa nyanyian.

Maksud "Dondang sayang" Tujuan "Dondang sayang"

Dondang: Nyanyian atau lagu bagi menghiburkan hati. Untuk menunjukkan perasaan kasih sayang
Sayang: Perlakuan yang lembut atau sopan dan penuh mesra mereka melalui nyanyian dondang sayang.
antara satu sama lain.

Sejarah "Dondang sayang" Cara "Berdondang sayang"

Seni tradisi dondand sayang ini telah wujud di Melaka sejak Cara untuk berdondang sayang ialah
pemerintahan Kesultanan Melayu Melaka lagi iaitu pada tahun dondang sayang ini dinyayikan dalam
1511. bentuk balas pantun.
Dondang sayang ini merupakan salah satu khazanah budaya dan Balas pantun ini perlu secara spontan
warisan Melayu sebagai hiburan Melayu asli sejak zaman dahulu oleh penyanyinya.
lagi.

Alat Muzik Dondang Sayang

Persembahan Dondang Sayang

GONG

Gong merupakan alat muzik idofon yang berasal daripada asia timur selatan.

Peranan "Gong"

Gong ini berperanan sebagai tulang
belakang dalam persembahan muzik
gamelan.

Pembuatan "Gong"

Gong ini diperbuat daripada tembaga
merah daripada tanah jawa.
Batang gong pula diperbuat daripada kayu
keras yang kuat dan dibalut dengan kain.
Permukaan gong ini luasnya kira-kira 18'.
Dibahagian tengah gong itu terdapat
bonjol.

Rujukan :

JURNAL :

Kelly, T. P. M. F. 2020. Kompang. Angewandte Chemie International Edition, 6(11), 951–952., 1–7
Robinson, J. R. 2016. Nobat. Canadian Journal of Chemistry, 35(3), 1578.

ARTIKEL :

Norhasyimah Kamaroul Zaman. (2017). Satu Kajian keatas penerimaan penonton terhadap seni
persembahan dondang sayang di Melaka. 42918, 1–4.
Mariam, A., Renjong, K., & Seteru, G. 2016. Muzik Dan Tarian Negara Malaysia. 1–12.
Nadia Anjani. (021. SAPE ’ SEBAGAI SUMBER INSPIRASI PENCIPTAAN MUSIK ETNIS “ MANAI .”
http://digilib.isi.ac.id/9449/2/SKRIPSI BAB I_Nadia Anjani_2021_BAB I.pdf
Nazri Ghani. 2012. Muzik tradisional dan klasik barat.

https://www.academia.edu/5221536/ALAT_MUZIK_KEBANGGAAN_KITA_ALAT_MUZIK_MELAUU

SEKIAN
TERI
MA
KASIH!