แผน5

แผนการจัดการเรยี นรู้ที่ 5

กลุม่ สาระการเรียนร้วู ิทยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี รายวชิ า วทิ ยาศาสตร์เคมี 2 รหัสวชิ า ว32222
ปีการศกึ ษา 2565
ระดบั ช้นั มัธยมศกึ ษาปีที่ 5 ภาคเรยี นที่ 1
เวลา 16 ชวั่ โมง
หนว่ ยการเรียนรทู้ ่ี 4 โมลและสตู รเคมี เวลา 3 ชว่ั โมง

เร่อื ง สตู รเอมพริ คิ ลั และสตู รโมเลกุล

ครูผู้สอน นายกติ ติชยั อปุ ัชฌาย์

1. สาระการเรียนรูแ้ ละผลการเรยี นรู้
สาระท่ี 5 สาระเคมี

3. เข้าใจหลักการทาปฏบิ ัติการเคมี การวดั ปรมิ าณสาร หน่วยวัดและการเปลยี่ นหนว่ ย การคำนวณปริมาณ
ของสาร ความเข้มข้นของสารละลาย รวมทั้งการบูรณาการ ความรู้และทักษะในการอธิบายปรากฏการณ์ใน
ชวี ติ ประจำวันและการแก้ปัญหาทางเคมี
ผลการเรยี นรู้

คำนวณสตู รอย่างงา่ ยและสูตรโมเลกลุ ของสารได้

2. สาระสำคญั /ความคิดรวบยอด

สูตรเคมสี ามารถแสดงได้ดว้ ยสตู รเอมพิริคัล หรือสตู รอยา่ งงา่ ย และสตู รโมเลกลุ ซ่ึงสูตรอยา่ งงา่ ย
คำนวณได้จากร้อยละโดยมวลและมวลอะตอมของธาตุองค์ประกอบ และถ้าทราบมวลโมเลกุลของสาร จะ
สามารถคำนวณสูตรโมเลกลุ ได้

3. จุดประสงค์การเรียนรู้
3.1 ดา้ นความรู้ (K)
1. อธิบายความหมายของสูตรอย่างงา่ ย และสูตรโมเลกุลของสาร

3.2 ดา้ นทักษะ/กระบวนการคดิ (P)

1. คำนวณสูตรอยา่ งงา่ ยจากอตั ราสว่ นโดยโมลของธาตุองค์ประกอบ
2. คำนวณสูตรโมเลกลุ ของสารจากสตู รอย่างงา่ ยและมวลโมเลกุลของสาร
3.3ด้านคณุ ลักษณะอันพงึ ประสงค์ (A)
1. นักเรยี นมีความรับผิดชอบต่องานท่ไี ดร้ ับมอบหมายและสามารถทำงานรว่ มกบั ผู้อ่ืนได้

4. สาระการเรยี นรู้
สูตรโมเลกุล (molecular formula) เปน็ สตู รท่แี สดงจำนวนอะตอมของธาตุองคป์ ระกอบท่มี อี ยูจ่ รงิ ใน 1

โมเลกลุ ของสาร เชน่ น้ำ มีสูตรโมเลกลุ เปน็ H2O แสดงวา่ 1 โมลประกอบด้วยไฮโดรเจน 2 อะตอม และออกซเิ จน
1 อะตอม

สตู รอยา่ งง่ายหรือสูตรเอมพริ คิ ัล (empirical formula) เป็นสูตรท่แี สดงอัตราสว่ นอยา่ งต่ำของ
จำนวนอะตอมของธาตุที่เป็นองค์ประกอบ เช่น กลูโคส มีสูตรโมเลกุลเป็น C6H12O6 อัตราส่วนของจำนวน
อะตอมหรอื โมลของ C : H : O เทา่ กับ 1 : 2 : 1 กลูโคสจึงมสี ูตรเอมพริ ิคลั เปน็ CH2O

5. สมรรถนะสำคญั ของผู้เรียน
5.1 ความสามารถในการสอ่ื สาร
5.2 ความสามารถในการคดิ
5.3 ความสามารถในการแกป้ ญั หา

6. คณุ ลักษณะอันพึงประสงค์
6.1 มวี นิ ยั
6.2 ใฝ่เรียนรู้
6.3 มงุ่ มั่นในการทำงาน

7. กิจกรรมการเรยี นรู้แบบสบื เสาะหาความรู้ 5 ข้นั ตอน (5E)
ข้นั ท่ี 1 สรา้ งความสนใจ
1. ครูทบทวนความรู้เดิมที่เรียนไปเมอื่ ชวั่ โมงทแ่ี ล้ว เร่อื ง สตู รเคมี เช่น
1.1 สูตรโครงสร้างคอื อะไร พรอ้ มเขียนตัวอยา่ งประกอบ
(แนวตอบ : สูตรโครงสร้าง คือ สูตรท่ีแสดงการจัดเรียงอะตอมของธาตุองคป์ ระกอบทีม่ อี ยู่จริงใน
1 โมเลกลุ ของสารนน้ั ตวั อย่างเช่น

2. ครนู ำอภปิ รายเพ่ือเช่อื มโยงกฏสัดสว่ นคงทก่ี ับสูตรเคมี โดยใชค้ ำถามวา่ อตั ราสว่ นโดยโมล
ของทองแดงกับกำมะถนั ในสารประกอบคอปเปอร(์II)ซลั ไฟด์ สมั พนั ธก์ บั สูตรเคมี CuS อย่างไร

(แนวคำตอบ: จำนวนโมลของธาตุในอัตราสว่ นโดยโมลเท่ากับจำนวนอะตอมของธาตุในสูตรเคมี )

ขัน้ ที่ 2 สำรวจและค้นหา
1. นักเรียนหาความรู้เกีย่ วกบั ความหมายของสูตรอยา่ งง่ายหรือสูตรเอมพิรคิ ลั และสตู รโมเลกุล

โดยดตู ัวอยา่ งประกอบการอธิบาย
2. นักเรยี นพิจารณาสูตรโมเลกลุ และสตู รเอมพิรคิ ลั ของสารบางชนดิ ในตาราง 4.6 แลว้ อภิปราย

ร่วมกนั เกีย่ วกับสตู รโมเลกลุ และสูตรเอมพิริคลั ของสารโคเวเลนต์และสารประกอบไอออนิก ซ่งึ ควรได้ขอ้ สรุปดงั น้ี
– สารโคเวเลนต์มีท้ังสูตรโมเลกุลและสูตรเอมพริ คิ ัล ซงึ่ อาจเหมอื นกันหรอื ต่างกนั
- สารประกอบไอออนกิ มแี ต่สูตรเอมพริ ิคลั
- สารโคเวเลนตบ์ างชนิดมีสูตรโมเลกลุ ต่างกนั แต่มีสูตรเอมพิรคิ ลั เหมือนกนั

ข้นั ที่ 3 สรปุ และอภิปรายผล
1. นกั เรยี นร่วมกนั อธบิ ายโดยใชส้ ่ือ ICT ประเภท PowerPoint โดยการให้ความรู้เกย่ี วกบั การ

คำนวณ สูตรอยา่ งง่ายหรือสูตรเอมพิรคิ ัลและสตูรโมเลกลุ พร้อมยกตัวอย่างประกอบการอธบิ าย เช่น

1.1 การหาสูตรเอมพิริคัล

1.2 การหาสูตรโมเลกุล

2. นกั เรียนร่วมกนั อภิปรายเกย่ี วกับการคำนวณมวลเป็นรอ้ ยละจากสตู ร และการคำนวณ

สูตรเอมพิรคิ ลั และสูตรโมเลกุล โดยยกตวั อยา่ งคำถาม เช่น

2.1 จงคำนวณหาสูตรเอมพิริคัลของสารประกอบที่ประกอบด้วยธาตุต่าง ๆ ดังนี้

โพแทสเซยี ม

ร้อยละ 31.90 โดยมวล คลอรีนร้อยละ 28.93 โดยมวล และออกซิเจนร้อยละ 39.17 โดยมวล และ ถ้า

สารประกอบชนดิ นม้ี วลโมเลกุล 271.5 จงหาสูตรโมเลกุลของสารประกอบนี้

(แนวตอบ : อัตราส่วน K : Cl : O

31.90 : 28.93 : 39.17 โดยมวล

31.90 : 28.93 : 39.17 โดยโมล
39 35.5 16 โดยโมล
0.818 : 0.815 : 2.448

0.818 : 0.815 : 2.448 โดยโมล
โดยมวล
0.815 0.815 0.815

1: 1 : 3

ดังนัน้ สตู รเอมพิริคลั ของสารประกอบน้ี คือ KClO3
มวลโมเลกลุ = (มวลของสูตรเอมพิริคัล) × n

271.5 = (KClO3)n
271.5 = (39 + 35.5 + 48)n

271.5 = 90.5n
n=3

ดังน้นั สูตรโมเลกลุ ของสารประกอบนี้ คือ K3Cl3O9

ขัน้ ท่ี 4 ขยายความรู้
1. ครูและนกั เรียนร่วมกนั อภิปรายความรู้ เรื่อง สูตรเอมพริ ิคัลและสูตรโมเลกุล จนนกั เรยี นเกิด

ความเข้าใจท่ีตรงกัน
2. นักเรียนทำแบบฝกึ หัด ในแบบฝกึ หดั เคมที ี่ 4.5 เรือ่ ง สูตรเอมพิริคลั และสูตรโมเลกุล

ข้นั ท่ี 5 การประเมินผล
1. ครปู ระเมินการเรียนรู้ของนกั เรียนดงั นี้
1.1 การถามตอบในชั้นเรยี น (โดยการถามนกั เรียนก่อนหลังจากน้ันเรียกช่อื นักเรียนเพื่อให้

ผเู้ รยี นตอบ)
1.2 การทำแบบฝึกหดั 4.5 เร่อื ง สูตรเอมพริ ิคลั และสูตรโมเลกลุ
1.3 ครปู ระเมินพฤตกิ รรมโดยการสังเกต จากการทำกจิ กรรมรว่ มกบั การเรยี นของผู้เรยี น

8. สอื่ และแหล่งการเรยี นรู้
- หนงั สอื เรยี นวิทยาศาสตร์สสวท. ม.4 เล่ม 2
- ใบกจิ กรรม สูตรเอมพริ คิ ลั และสูตรโมเลกลุ
- PowerPoint เรือ่ ง สูตรเอมพริ คิ ลั และสตู รโมเลกุล
- โทรศพั ท์

9. การวดั และประเมนิ ผล

จุดประสงคก์ ารเรยี นรู้ วิธวี ดั เครื่องมอื วัด เกณฑ์
1.นักเรียนสามารถตอบ
ดา้ นความรู้ (K) การตอบคำถาม แบบการประเมนิ คำถามในใบกิจกรรมได้
กจิ กรรม ระดับดีผ่านเกณฑ์ร้อย
1. อธิบายความหมายของสตู ร แบบฝกึ หัด เรอ่ื ง ละ 70
อยา่ งงา่ ย และสตู รโมเลกุลของสาร เร่ือง สตู รเอมพิริคัล ใบกิจกรรม 2.นกั เรียนทำแบบฝึกหัด
และสตู รโมเลกุล ท้ายบทท่ี 1.1 ได้ระดับดี
แบบฝึกหดั ผา่ นเกณฑร์ ้อยละ 70
1. นกั เรยี นสามารถ
ดา้ นทักษะ/กระบวนการ (P) ตรวจคำตอบ แบบการประเมนิ สรปุ เน้อื หาทไ่ี ด้จาก
ใบกิจกรรม กิจกรรม การศึกษาค้นคว้าได้
1.คำนวณสตู รอยา่ งงา่ ยจาก ตรวจคำตอบ ระดบั ดีผา่ นเกณฑร์ ้อย
อัตราสว่ นโดยโมลของธาตุ แบบฝึกหัด ใบกจิ กรรม ละ 70
องค์ประกอบ แบบฝกึ หัด
นักเรียนทำภาระงานที่
2.คำนวณสตู รโมเลกลุ ของสารจาก แบบการประเมนิ ได้รบั มอบหมายได้ระดับ
สตู รอย่างงา่ ยและมวลโมเลกุลของ กิจกรรม ดีผา่ นเกณฑ์รอ้ ยละ 80
สาร

ด้านคณุ ลกั ษณะอันพงึ ประสงค์ การสงั เกตการ
(A) เปลี่ยนแปลง
1. มีความใฝร่ ู้ มงุ่ มัน่ ในการทำงาน พฤตกิ รรม
และทำงานร่วมกับผู้อ่นื ได้

10. กจิ กรรมเสนอแนะ
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………….…………………..........

บนั ทึกผลหลังการจัดการเรียนรู้

รายวิชาเคมี ว32222 ชน้ั มธั ยมศึกษาปีท่ี 5 ภาคเรยี นที่ 1 ปีการศึกษา 2565

แผนการจัดการเรียนรู้ท่ี 5 เรอื่ ง สตู รเอมพิรคิ ลั และสตู รโมเลกุล เวลา 4 ชวั่ โมง

1. จำนวนนักเรยี นทใี่ ชส้ อน

ระดับชน้ั จำนวนนักเรียน (คน)

มธั ยมศกึ ษาปีท่ี 5/3 35

มัธยมศึกษาปที ี่ 5/5 31

รวม 68

2. ผลการสอน

2.1 ความเหมาะสมของระยะเวลา ( ) ดีมาก ( ) ดี ( ) พอใช้ ( ) ตอ้ งปรบั ปรุง

2.2 ความเหมาะสมของเนือ้ หา ( ) ดีมาก ( ) ดี ( ) พอใช้ ( ) ตอ้ งปรบั ปรงุ

2.3 ความเหมาะสมของกิจกรรมการเรยี นการสอน ( ) ดมี าก ( ) ดี ( ) พอใช้ ( ) ตอ้ งปรบั ปรงุ

2.4 ความเหมาะสมของสือ่ การสอนทใ่ี ช้ ( ) ดมี าก ( ) ดี ( ) พอใช้ ( ) ต้องปรับปรุง

2.5 พฤตกิ รรมการมีส่วนร่วมของนักเรยี น ( ) ดีมาก ( ) ดี ( ) พอใช้ ( ) ต้องปรับปรงุ

2.6 ผลการปฏบิ ตั กิ ิจกรรม/แบบฝึกหัด

1. การประเมินทางด้านความรู้ (K) โดยใช้แบบบันทึกกิจกรรมที่ 1.5 จำนวน ........ ข้อ พบว่านกั เรียนได้

คะแนน เฉลี่ย ........ จากคะแนนเต็ม ........ มีนกั เรยี นร้อยละ ........ ไม่ผ่านเกณฑ์ขั้นต่ำทีก่ ำหนดไว้คือ 2 คะแนน

(ระดับคุณภาพดี)

2. การประเมนิ ด้านทักษะกระบวนการ (P) โดยใช้แบบบนั ทึกกจิ กรรมที่ 1.5 จำนวน ........ ขอ้ พบวา่

นักเรยี นได้คะแนน เฉล่ีย ........ จากคะแนนเตม็ ........ มีนักเรียนร้อยละ ........ ไม่ผ่านเกณฑ์ข้นั ต่ำทีก่ ำหนดไว้คือ 2

คะแนน (ระดับคุณภาพดี)

3. การประเมินด้านคุณลักษณะอันพึงประสงค์ (A) โดยใช้แบบสังเกตการนำเสนอกิจกรรมที่ 1.5 พบว่า

นกั เรยี นไดค้ ะแนนเฉล่ีย ....... มีนักเรียนร้อยละ ....... ไม่ผา่ นเกณฑข์ น้ั ตำ่ ท่กี ำหนดไว้คือ 2 คะแนน (ระดับคุณภาพดี)

3. ปัญหาและอปุ สรรค

.........................................................................................................................................................................

4. ข้อเสนอแนะ/แนวทางแกไ้ ข

.........................................................................................................................................................................

ลงชื่อ………………………………….ผสู้ อน/ผู้บันทึก ลงชื่อ…………………………………................................

(นายกติ ติชัย อปุ ัชฌาย์) (นางฐปนี แก้วมะ)
นักศึกษาฝึกประสบการณ์วชิ าชีพครู หวั หนา้ กลมุ่ สาระการเรียนรู้วทิ ยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี

บนั ทึกความคดิ เห็นของหวั หนา้ กล่มุ สาระการเรียนรวู้ ิทยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี
แผนการจัดการเรียนรู้

เนน้ ผู้เรียนเป็นสำคัญ
จัดกจิ กรรมเหมาะสมกับผเู้ รยี น
มกี ารใช้สอื่ นวตั กรรมเทคโนโลยีในกิจกรรมการเรียนการสอน
มีการบูรณาการ
มกี ารวดั และประเมินผลตามสภาพจรงิ และตรงตามจดุ ประสงค์
ข้อเสนอแนะเพมิ่ เติม....................................................................................................................
.................................................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................

ลงช่อื ……………………………………………………
(นางฐปนี แกว้ มะ)

หวั หนา้ กลุ่มสาระการเรียนรู้วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี
ขอ้ คดิ เหน็ /ขอ้ เสนอแนะของผูบ้ รหิ ารสถานศึกษาหรอื ผู้ไดร้ ับมอบหมาย

อนญุ าตให้ใช้ในกิจกรรมการเรียนการสอน
ไมอ่ นุญาตใหใ้ ช้ในกจิ กรรมการเรยี นการสอน
ข้อเสนอแนะเพิม่ เติม....................................................................................................................
.................................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................

ลงช่ือ ……………………………………………………
(นางสมฤดี แสนเภา)

รองผอู้ ำนวยการกลุ่มบรหิ ารวิชาการ

เกณฑก์ ารประเมินผลงานนกั เรยี น

ประเดน็ การ ค่านำ้ หนกั แนวทางการให้คะแนน

ประเมิน คะแนน

ดา้ นความรู้ 3 ตอบคำถามถกู ต้องครบถว้ นทุกข้อ

(K) 2 ตอบคำถามถูกต้องครบ 5-9 ข้อ

1 ตอบคำถามถกู ตอ้ งครบ 1-4 ข้อ

3 ทำแบบฝกี หัด ครบถ้วนทกุ ข้อ

2 ทำแบบฝึกหดั ค่อนข้างถูกตอ้ ง

1 ทำแบบฝกึ หดั แต่ไม่ถูกต้อง

ด้านทกั ษะ 3 คำนวณ เรอ่ื ง สูตรเอมพริ คิ ัลและสูตรโมเลกุลได้อยา่ งถกู ต้องสมบูรณ์

กระบวนการ 2 คำนวณ เร่อื ง สูตรเอมพริ ิคัลและสูตรโมเลกุลไดค้ ่อนขา้ งถกู ต้อง

(P) 1 คำนวณ สูตรเอมพิริคลั และสตู รโมเลกุลแตไ่ มค่ รบถ้วน

ดา้ น 3 ทำภาระงานทไ่ี ด้รับมอบหมายเสรจ็ ภายในเวลาที่กำหนด และถูกต้อง

คุณลักษณะ 2 ทำภาระงานท่ีได้รบั มอบหมายเสร็จภายในเวลาที่กำหนดแต่งานยงั

(A) ผดิ พลาด

1 ทำงานทไ่ี ด้รบั มอบหมายเสรจ็ แต่สง่ ล่าช้า และมขี ้อผดิ พลาด

ระดบั คะแนน 3 หมายถึง ดมี าก
คะแนน 2 หมายถึง ดี
คะแนน 1 หมายถึง พอใช้
คะแนน

การประเมนิ ทำกิจกรรม
เรอ่ื ง คำนวณปริมาณของสารในปฏกิ ิรยิ าเคมีหลายข้นั ตอน ช้ันมัธยมศกึ ษาปีท่ี5/3

ลำ ชอื่ -นามสกุล จุดประสงค์ รวม ระดับ
ดบั คณุ ภาพ
ท่ี ด้าน ดา้ น ดา้ น คะแนน

1 นายคันธารตั น์ ไร่รตั น์ ความรู้ ทกั ษะ คณุ ลักษ
2 นายปฏิภาณ นนั ทะเสนา
3 นายวชิรวิชญ์ โพธ์ิรส (K) กระบวน ณะ
4 นายธีระศักด์ิ ผ่านแสนเสาร์
5 นายพฆิ เนศ แสนพันธ์ การ (A)
6 นายยศพล สงิ หท์ องชยั
7 นายกมั ปนาท กองสุข (P)
8 นายปฏิภาณ สขุ ภาค
9 นายณัฐพล นนั ทเขต 33 3 9
10 นายกฤตพิ งศ์ ไมยกจิ
11 นายทินภทั ร ชาเสน 33 3 9
12 นายธนชา เพิ่มพูล
13 นายธนวุฒิ ทองเภา 33 3
14 นายธนสาร กาญจนพิมาย
15 นายปิยวฒั น์ แพงศรี
16 นายยศวรดิ ทองหนิ
17 นายรฐั ภูมิ เพญ็ สุข
18 นายอภวิ ินติ สูนยัน
19 น.ส.ธารารัตน์ ทองอะนันต์
20 น.ส.ชลลัดดา นาพงั คะบุตร

ลำ ชื่อ-นามสกุล จุดประสงค์ รวม ระดับ
ดับ คะแนน คุณภาพ
ท่ี ด้าน ดา้ น ด้าน
9
21 น.ส.โชติกา จีรงั โคกกรวด ความรู้ ทักษะ คณุ ลักษ
22 น.ส.สุรวิ ิภา กัลยาบาล
23 น.ส.พิริสา มลศิลป์ (K) กระบวน ณะ
24 น.ส.สุรพี ร สายแสน
25 น.ส.มัลลิกา ภาษาดี การ (A)
26 น.ส.อรพนิ ท์ โอกาสวิลยั
27 น.ส.กัญญารตั น์ หล่องตากล้า (P)
28 น.ส.ญาดา สุขพันธ์
29 น.ส.ปยิ ะดา ระติเดช 33 3
30 น.ส.โยศติ า ค้ำโพธิ์
31 น.ส.รจุ กิ านต์ มะธุวร
32 น.ส.วริศรา แกน่ ทา้ ว
33 น.ส.อนญั ดา นามตะขบ
34 น.ส.ศศิการ ทมุ วงศ์
35 น.ส.กนกพร เสนาอุดร

ระดบั คุณภาพ
คะแนน 9 หมายถึง ดมี าก
คะแนน 7-8 หมายถงึ ดี
คะแนน 5-6 หมายถึง ปานกลาง
คะแนน 3-4 หมายถึง ปรบั ปรงุ

การประเมนิ ทำกจิ กรรม
เรอื่ ง คำนวณปริมาณของสารในปฏิกริ ิยาเคมีหลายข้นั ตอน ชั้นมัธยมศึกษาปีท่5ี /5

ลำ ชอื่ -นามสกลุ จดุ ประสงค์ รวม ระดบั
ดับ คะแนน คณุ ภาพ
ท่ี ด้าน ด้าน ด้าน
9
1 นายอานนท์ โสรินทร์ ความรู้ ทกั ษะ คณุ ลักษ
2 นายปญั ญากร โสภา
3 นายธนาธิป บญุ พลู (K) กระบวน ณะ
4 นายรัฐภมู ิ พลู เพมิ่
5 นายธนกฤต คำขุรี การ (A)
6 นายกรภัทร ประดบั ศรี
7 นายเกบ็ ตะวนั สิงห์งาม (P)
8 นายพล หม่ืนทอง
9 นายธรี ์วรา กาจันทร์ 33 3
10 นายนติ พิ งษ์ ยวดยาน
11 นายวรี ะพล สที อง
12 น.ส.สจุ ริ า เรืองพรม
13 น.ส.จิตตรา การบุญ
14 น.ส.อมรรตั น์ ชะราวธุ
15 น.ส.กลั ยรตั น์ โคตรทุมมา
16 น.ส.นชิ าภา มาสุข
17 น.ส.ปานดวงใจ ศรโี คตร
18 น.ส.สิริวมิ ล ใจกว้าง
19 น.ส.คณาธิป แสงศกั ดิ์ชยั
20 น.ส.ชลลดา ธรรมจี

ลำ ชอื่ -นามสกลุ จุดประสงค์ รวม ระดับ
ดบั คะแนน คุณภาพ
ท่ี ดา้ น ด้าน ดา้ น
9
21 น.ส.ณัฐณิชา เพ็งเภา ความรู้ ทักษะ คุณลกั ษ
22 น.ส.ดวงมณี หันจางสิทธ์ิ
23 น.ส.ธัญญลกั ษณ์ แลดจันเหนือ (K) กระบวน ณะ
24 น.ส.ธญั ญเรศ จอ้ ยจีด
25 น.ส.พัชรนิ ทร์ บานเย็น การ (A)
26 น.ส.พมิ พ์วิมล สอนแกว้
27 น.ส.มณทริ า อินบญุ ญา (P)
28 น.ส.รวีวรรณ แสงโยธา
29 น.ส.รุจิรดา บญุ เทพ 33 3
30 น.ส.สภุ าดา บญุ แสง
31 น.ส.อรณุ ลักษณ์ อนิ ธิสาร

ระดบั คณุ ภาพ
คะแนน 9 หมายถงึ ดีมาก
คะแนน 7-8 หมายถึง ดี
คะแนน 5-6 หมายถึง ปานกลาง
คะแนน 3-4 หมายถงึ ปรบั ปรุง

102

ใบความรู้

เรือ่ ง สูตรโมเลกุลและสูตรเอมพิรคิ ลั

สูตรโมเลกลุ (Molecular formula) เป็นสูตรที่เกิดจากจานวนอะตอมของธาตทุ ่ีเป็น
องคป์ ระกอบทงั้ หมด เช่น เบนซีนมีสูตรอยา่ งงา่ ยเป็น CH แต่สูตรโมเลกุลเปน็ C6H6

หรือสารประกอบท่ีมีสตู รอยา่ งงา่ ยเปน็ CH2 แต่มีสูตรโมเลกุลเปน็ C2H4 C3H6 หรือ C4H8
กไ็ ด้ แตส่ ตู รของสารประกอบบางอย่างมีสูตรอยา่ งง่ายและสูตรโมเลกุลเหมอื นกนั เชน่ NH3 SO2 เป็นต้น

สูตรอยา่ งง่ายหรือสตู รเอมพิริคัล (Empirical formula) เปน็ สูตรที่แสดงอตั ราสว่ นอยา่ งตา่
ของธาตุท่เี ปน็ องคป์ ระกอบ เช่น สูตรเคมขี องอะเซทลิ นี เป็น C2H2 และสูตรเคมขี องเบนซนี เป็น C6H6 ซงึ่ ทัง้
อะเซทลิ นี และเบนซนี แสดงอตั ราส่วนอย่างต่าได้เปน็ CH

ตาราง แสดงสูตรอยา่ งงา่ ยและสตู รโมเลกุลของสารบางชนดิ

สาร สตู รอย่างงา่ ย สตู รโมเลกุล

มีเทน CH4 CH4
น้า H2O H2O
H2O2
ไฮโดรเจอเปอร์ออกไซด์ HO C3H6

ไซโคลโพรเพน CH2

การคานวณ **ขอ้ ความจา**

แนวคิดสาหรับการหาสูตรอย่างงา่ ยและสตู รโมเลกุล
1. หาจานวนโมลของธาตุหรอื สารประกอบ

2. นาอัตราสว่ นโดยโมลท่นี ้อยท่ีสดุ หารตลอด
3. ทาตัวเลขให้เป็นจานวนเตม็ โดยถา้ ตัวเลขเป็นจุดทศนยิ มท่ีลงท้ายด้วย 1 ให้ปดั ลง แตถ่ ้า
ตัวเลขเปน็ จุดทศนยิ มลงท้ายด้วย 9 ให้ปัดขน้ึ สว่ นจุดทศนยิ มทีเ่ หลือ 2-8 ต้องหาตวั เลขมาคูณใหเ้ ป็นจานวนเต็ม

เช่น 1.3 ใหค้ ณู ด้วยเลข 3 ได้เป็น 3.9 ปัดเปน็ 4 เป็นต้น
4. ถา้ หาสูตรโมเลกุลให้ใช้ความสมั พันธ์นี้

(สูตรอยา่ งงา่ ย)n = สตู รโมเลกุล
(มวลสตู รอย่างง่าย)n = มวลโมเลกุล

103

ตัวอย่างท่ี 1 แก๊สสนี ำ้ ตำลแดง ซง่ึ เป็ นสำเหตสุ ำคญั ในกำรเกิดมลพิษในอำกำศ ประกอบด้วย
ไนโตรเจน 2.34 กรัม และ ออกซเิ จน 5.34 กรัม จงหำสตู รเอมพริ ิคลั ของแก๊สนี ้

วิธที า จากโจทย์ เราทราบธาตอุ งค์ประกอบ , นา้ หนักของธาตแุ ต่ละชนดิ เนื่องจาก มวลอะตอมของ
N =14.00 , มวลอะตอมของ O = 16.00

อตั ราส่วน N : O
2.34 : 5.34
14.0 16.00
0.167 : 0.334

นาเลขตวั น้อยหารตลอด 0.167 : 0.334
0.167 : 0.167
1.00 : 2.00

ดังน้นั สูตรเอมพิริคัลของแก๊สน้ี คอื NO2

ตัวอย่างที่ 2 จงหาสตู รอยา่ งง่ายของสารประกอบดว้ ยธาตุ H 0.90 กรมั S 28.05 กรัม และ O 21.05 กรมั
วิธที า แนวคิด โจทย์ให้หาสูตรอย่างง่าย

1. หาอตั ราสว่ นโดยมวลของธาตุที่เป็นองค์ประกอบ
H : S : O = 0.90 : 28.05 : 21.05

H : S : O = 0.90 : 28.05 : 21.05
1 32 16

= 0.90 : 0.88 : 1.32
2. นาอัตราส่วนโดยโมลทน่ี อ้ ยที่สุดหารตลอด

H : S : O = 0.90 : 0.88 : 1.32
0.88 0.88 0.88

= 1.02 : 1.00 : 1.50
3. ทาใหเ้ ปน็ จานวนเตม็ โดยนาเลข 2 มาคณู

H:S:O
1.02 : 1.00 : 1.50 x 2
2.04 : 2.00 : 3.00

2 : 2 :3
ดงั นัน้ สูตรอยา่ งง่ายของสารประกอบนค้ี อื H2S2O3

104

ตัวอย่างท่ี 3 สารประกอบชนิดหนงึ่ ประกอบด้วยธาตุ C และ H เมอ่ื สารประกอบนเ้ี กดิ การ เผาไหม้ไดผ้ ลิตภณั ฑ์
เป็นคารบ์ อนไดออกไซด์ 6.16 กรมั และไอนา้ 1.44 กรมั จงหาสตู รอยา่ งงา่ ยและสูตรโมเลกุล
เมอื่ สารประกอบนี้มีมวลโมเลกลุ เทา่ กับ 78

ในการหาสูตรโมเลกุล เราจาเป็นตอ้ งทราบสตู รเอมพิรคิ ัล และมวลโมเลกุลของสารนัน้ ก่อน
แลว้ จึงทาการหาคา่ n และสตู รโมเลกุล จากความสมั พันธ์
มวลโมเลกุล = ( มวลของสตู รเอมพิริคลั ) x n
สูตรโมเลกุล = ( สตู รเอมพิริคัล ) n ถ้า n มคี ่า 0.5 ข้ึนไป ปดั ขนึ้ 1 0.5 ลงมา ปัดทิ้ง

วธิ ีทา 1. แนวคดิ โจทย์ให้หาสูตรอยา่ งงา่ ย
1) หามวลของ C จาก CO2 และ H จาก H2O
หามวล C จาก CO2
g=g
Mg Mg
มวล g C = 12 g C
6.16 g CO2 44 g CO2
มวล C = 1.68 g

หามวล H จาก H2O
g=g
Mg Mg

มวล g H = 2 g H
1.44 g H2O 18 g H2O

มวล H = 0.16 g

2) หาอตั ราสว่ นโดยมวลของธาตุท่ีเป็นองค์ประกอบ
C : H = 1.68 : 0.16
12 1
= 0.14 : 0.16

3) นาอตั ราสว่ นโดยโมลท่ีน้อยทีส่ ุดหารตลอด
C : H = 0.14 : 0.16
0.14 0.14
= 1.00 : 1.14

4) ทาใหเ้ ปน็ จานวนเต็ม
C: H

1.00 : 1.14
1:1

ดงั นั้น สูตรอยา่ งงา่ ยของสารประกอบนคี้ ือ CH

105

2. แนวคดิ โจทยใ์ หห้ าสูตรโมเลกลุ
(มวลสูตรอยา่ งงา่ ย)n = มวลโมเลกุล
(CH)n = 78
(13)n = 78
n = 78
13
n=6

ดงั น้นั สูตรโมเลกุลของสารประกอบนี้คือ C6H6

ตวั อยา่ งที่ 4 เมอื่ ฟอสฟอรัส (P) 9.29 กรัม เกิดการเผาไหมจ้ ะได้สารประกอบออกไซด์หนัก 21.29 กรมั
จงหาสตู รเอมพิรคิ ลั ของสารประกอบออกไซด์

นกั เรยี นอาจเป็นเปน็ ตารางในการหาเพือ่ จะทาใหเ้ ห็นภาพง่ายขน้ึ กไ็ ด้
หามวลของ O
จากโจทย์เมอ่ื เผาฟอสฟอรสั 9.29 g ไดส้ ารประกอบออกไซด์ 21.29 g
ดงั นั้น มวลของ O = 21.29 – 9.29 = 12.00 g

มวล (g) P O
โมล (mol)
9.29 12.00
หารเลขด้วยจานวนนอ้ ยทสี่ ดุ
9.29 g P 12.00 g O
ทาใหเ้ ปน็ เลขจานวนเตม็ 30.97 g P / mol P 16.00 g O /mol O
สตู รเอมพิริคัล =0.300 =0.750

0.300 0.750
0.300 0.300
= 1.00 = 2.50

1.00 * 2 2.50 * 2
= 2.00 =5.00

P2O5

106

ใบงานท่ี 1

เรือ่ ง สตู รโมเลกุลและสูตรเอมพิรคิ ัล

คาชแี้ จง ให้นกั เรียนตอบคาถามและแสดงวิธีการคานวณทงั้ ตอนท่ี 1 และตอนท่ี 2 ให้ถูกตอ้ ง
ตอนที่ 1 นกั เรยี นจงตอบคาถามต่อไปนี้ใหถ้ กู ตอ้ ง
1. สูตรโมเลกุลคอื อะไร สามารถหาได้อย่างไร

2. สตู รเอมพิริคลั คอื อะไร สามารถหาได้อยา่ งไร

3. สตู รโมเลกุลและสูตรเอมพิรคิ ัลมีความสมั พันธ์กนั อย่างไร

ตอนที่ 2 นักเรยี นจงแสดงวิธีการคานวณตอ่ ไปนี้ให้ถูกต้อง

1. เม่ือฟอสฟอรัส 9.29 g เกิดการเผาไหมจ้ ะได้สารประกอบออกไซดห์ นัก 21.29 g จงหาสูตร เอมพริ กิ ลั ของ
สารประกอบออกไซด์

107

2. สารประกอบชนดิ หนงึ่ ประกอบดว้ ยธาตุ C H และ O เทา่ นั้น จากการวิเคราะหพ์ บว่ามี C = 48.83 % และ
H = 8.12 % โดยมวล จงหาสตู ร เอมพริ กิ ัลปข์ องสารประกอบน้ี

3. เม่อื นาสารประกอบไฮโดรคาร์บอนชนิดหนึ่งมาเผาไหม้อย่างสมบรู ณ์จะได้ CO2 6.60 g และนา้ 4.10 g
จงหาสตู รเอมพริ ิกัลของสารประกอบน้ี