หน่วยที่ 1 วิธีการทางประวัติศาสตร์

ประวตั ิศาสตร์

ชั้นมธั ยมศกึ ษาปีท่ี ๒ ส ๒๒๑๐๒

กลุม่ สาระการเรยี นรู้สงั คมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม

หน่วยการเรียนรทู้ ่ี 1

- หลกั ฐานทางประวตั ศิ าสตรใ์ นข้ันตอนของวิธกี ารทาง
ประวัตศิ าสตร์

- หลักทางประวตั ศิ าสตร์
- การประเมนิ คุณค่าของหลักฐาน
- การตีความหลกั ฐาน
- การวเิ คราะห์และสังเคราะห์ข้อมูล







1.หลกั ฐานทางประวตั ิศาสตร์ในข้นั ตอนของวิธกี ารทางประวัติศาสตร์

• หลักฐานทางประวัตศิ าสตรม์ คี วามสาคัญอยา่ งมากในการศึกษาค้นคว้า เรยี บเรียง
งานทางประวัตศิ าสตร์ เพราะการศึกษาประวตั ศิ าสตรต์ อ้ งอาศัยหลกั ฐานต่างๆ
โดยเฉพาะผทู้ ี่เกย่ี วขอ้ งกบั เหตุการณท์ ้งั หลายได้บนั ทกึ ไว้ หากไมม่ ีหลกั ฐาน
การศึกษาประวัติศาสตร์กจ็ ะไมถ่ กู ตอ้ งหรือถกู ต้องน้อย และอาจเปรยี บไดก้ ับนวนยิ าย

• การรวบรวมหลกั ฐานเปน็ ขน้ั ตอนต้นๆ ของวิธีการทางประวตั ิศาสตร์ เป็น
ขนั้ ตอนที่สาคญั มาก มีผลต่อข้นั ตอนต่อไปของวธิ ีการทางประวัติศาสตร์
ทง้ั หมด หากรวบรวมหลักฐานไมส่ มบรู ณ์ หลักฐานที่ไมส่ าคัญ หลกั ฐานที่

การเรยี นรู้ กไามรศเ่ ึกปษ็นาวกชิ าลปาระงวหตั ศิราอื สตหรล์ หกั ากฐกาารนทปบทลวอนใมนขกัน้ ต็จอะนตท่างาๆใหขอ้กงวาิธรกี าวรเิทคางรปาระะวหตั ศิ ์ ากสาตรร์ กเขจ็ ะยีทานใหง้เขา้านใจทาง
ความสาคญั ปขอรงหะลวักตัฐาิศนทาาสงปตรระวไ์ ัตมศิ า่นสา่ตรเ์ไชด้ดือ่ ยี ถิง่ ขือ้นึ หรือเกิดความผิดพลาดข้นึ ได้

วิธกี ารทางประวัติศาสตร์

01 การกาหนดหวั เรื่องท่จี ะศกึ ษา
เลือกหวั ขอ้ หรอื ประเดน็ ทางประวัติศาสตรท์ ีส่ นใจ

02 การรวบรวมหลักฐาน
ศกึ ษาจากหลกั ฐานลายลกั ษณอ์ กั ษร และใช้หลักฐานอื่นประกอบ

03 การประเมนิ คณุ คา่ ของหลักฐาน
วเิ คราะห์และประเมนิ ค่าว่าหลกั ฐานใดเปน็ ของแท้ มีความน่าเชอ่ื ถือ
ถูกต้องหรือไม่

วธิ กี ารทางประวตั ิศาสตร์

04 การวเิ คราะห์ สังเคราะห์ และจัดหมวดหมู่ข้อมูล
แยกแยะและรวมประเด็น แลว้ นาขอ้ มลู มาจัดเปน็ หมวดหมู่

05 การเรยี บเรียงหรอื การนาเสนอ
เปน็ การนาเสนอความรู้ใหม่จากหลักฐานทางประวตั ิศาสตร์ ที่
ค้นคว้าจากขนั้ ต่างๆ ต้ังแต่ขน้ั ตอนที่ 2-4 โดยใชภ้ าษาทชี่ ัดเจน
เขา้ ใจง่าย

พระราชพงศาวดารฉบบั ต่างๆ • หลกั ฐานที่เป็นลายลักษณ์อกั ษร
เช่น พระราชพงศาวดารกรุงเกา่ หลักฐานทางประวตั ศิ าสตรข์ องไทยที่เปน็ ลายลกั ษณ์
ฉบบั หลวงประเสริฐอกั ษรนติ ิ์
อักษร มีพระราชพงศาวดารฉบับต่างๆ เชน่

จดหมายเหตุ ลา ลู แบร,์ สาเภา
กษตั ริย์สุลยั มาน, หมิงสอื ลู่, ชงิ สือ
ลู่

• หลักฐานทีไ่ มเ่ ปน็ ลายลักษณอ์ ักษร
มีหลายประเภท เช่น พระราชวังเกา่ ท่ี

พระนครศรีอยธุ ยา ศิลปวัตถสุ มยั อยุธยา หมู่บา้ นชาวตา่ งชาตทิ ่ี
เขา้ มาค้าขายหรอื เผยแผค่ ริสตศ์ าสนา ภาพเขียนเกีย่ วกบั ชวี ติ
ผ้คู น

3.การประเมนิ คณุ ค่าของหลักฐานทางประวัติศาสตร์

1. เปน็ ของแท้หรือของทาเลียนแบบ
ดไู ด้จากวสั ดุทีใ่ ชเ้ ขยี น รปู แบบตวั เขียน สานวนภาษา
2. การศึกษาภูมิหลงั ของผทู้ าหรือผ้เู กีย่ วขอ้ ง
เปน็ พวกเดยี วกนั เปน็ ศตั รู หรอื เป็นผู้มีความรใู้ นเรือ่ งทบี่ ันทึกหรอื ไม่
3. วตั ถุประสงคข์ องการจัดทา
พจิ ารณาว่าเหตใุ ดจึงตอ้ งบนั ทกึ หรอื จัดทาหลักฐานนัน้ ๆ
4.ชว่ งระยะเวลาทีจ่ ดั ทาหลกั ฐาน
โดยพิจารณาวา่ จดบันทกึ แบบทันที หรอื เวลาผา่ นไปนานแลว้ จึงจดบนั ทึก
5. รปู ลักษณ์ของหลักฐาน
หากเปน็ รายงานทางราชการ จะเขียนกระชบั หากเปน็ บนั ทึกส่วนตัว จะเขยี นเชงิ พรรณนา

ความจริง
เปน็ ขอ้ มลู หรอื เรอ่ื งราวท่เี กิดขน้ึ จรงิ
เชน่ ไทยเสียกรุงศรีอยธุ ยา
ใน พ.ศ. ๒๑๑๒ และ พ.ศ.๒๓๑๐

ข้อเท็จจริง
ขอ้ มลู ทเี่ ปน็ คาอธบิ ายทีป่ รากฎ
ในหลกั ฐานซึ่งคาอธบิ ายอาจ
ถกู ตอ้ ง หรือไมถ่ ูกตอ้ ง

4.การตคี วามจากหลักฐาน
ความสาคญั ของการตีความทางประวัตศิ าสตร์

• เพือ่ อธบิ ายเรอื่ งราวท่ีปรากฏในหลกั ฐาน เพราะหลักฐานทใ่ี ช้ศกึ ษาค้นคว้าอาจเขียน โดยกลา่ วถึง
บคุ คลหรือสถานท่ี หรือเหตกุ ารณ์ไวส้ ้นั ๆ

• เพอ่ื ตคี วาม วเิ คราะห์ความสาคญั ของหลกั ฐานทางประวัตศิ าสตร์

• เพอ่ื วพิ ากษห์ รอื วจิ ารณ์หลักฐานวา่ มีความเที่ยงตรง ไม่ลาเอยี ง ท่ีมีการบนั ทกึ ไวห้ ลากหลาย โดยเฉพาะผู้ท่ีเสีย
ผลประโยชน์ และมีมมุ มองแตกต่างกัน

• เพอ่ื อธิบายหลกั ฐานให้เข้าใจงา่ ยขนึ้ เช่น เก่ียวกับตวั บุคคล สถานที่

ตัวอย่างการตคี วามขอ้ มลู จากหลักฐาน

“(สมเด็จพระนเรศวรมหาราช) “เสด็จทรงช้างต้นพญาไชยานุภาพ เสด็จ
ออกรบมหาอุปราชา (ที่) ตาบลหนองสาหร่าย... แลได้ชนช้างด้วยพระมหาอุป
ราชานัน้ ... คร้ังน้ันมหาอุปราชาขาดคอช้าง ตายในทน่ี นั้ ”

ทม่ี า : พระราชพงศาวดารกรุงเก่าฉบับหลวงประเสรฐิ ฯ

ข้อมลู นีต้ คี วามได้ว่า... สมเดจ็ พระนเรศวรมหาราชเสด็จทรงชา้ งต้น คือ พระยาไชยานุภาพ แล้วนากองทพั ไป
ต่อต้านกองทพั ของพระมหาอุปราชาของพม่า สมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงชนชา้ งหรอื ทายทุ ธหัตถกี บั พระ
มหาอุปราชา ทรงฟนั พระมหาอปุ ราชาดว้ ยพระแสงของ้าวขาดบนคอช้างจนสน้ิ พระชนม์

5.ความสาคญั ของการวิเคราะห์และสังเคราะห์ข้อมลู

ความสาคัญของการวิเคราะห์ขอ้ มูล

• เพือ่ แยกข้อมลู ในส่วนท่ีเปน็ ๑
ขอ้ เทจ็ จรงิ จากหลักฐาน กับความ
คดิ เหน็ ของบุคคล • เพอ่ื แยกขอ้ มูลท่มี ขี อ้ เท็จจริงท่ี
๒ ตรงกัน สนบั สนุนกนั กับข้อมูลท่ี

แตกตา่ งหรอื คดั คา้ น

• เพ่อื แยกขอ้ มลู ท่ีตอ่ เน่อื งกนั เป็น ๓
ขอ้ มลู ที่เปน็ ความเปลยี่ นแปลง
ของเหตุการณ์

ความสาคัญของการสังเคราะห์ขอ้ มูล

• เ พื่ อ จั ด ร ว ม ข้ อ มู ล ท่ี เ ป็ น เ รื่ อ ง ๑
ประเด็น หรือหัวข้อเดียวกันไว้
ดว้ ยกัน เพื่อสะดวกในการนาเสนอ
• เพ่ือจัดลาดับเหตุการณ์ ความต่อเนื่อง
๒ หรือความ-เปล่ียนแปลงของข้อมูล เพ่ือ
สะดวกในการนาเสนอ

• เพื่อจัดรวบรวมความคิดเห็นส่วนตัว
เป็นผลจากการอ่าน ค้นคว้าข้อมูล
ตา่ งๆ เพ่อื นาเสนอต่อไป