BAB 14.1 n 14.2

SOKONGAN
DAN PERGERAKAN
DALAM MANUSIA

DAN HAIWAN

14.1 Jenis Rangka

14.1.1 Menyenaraikan jenis rangka dalam manusia dan
haiwan:
• rangka hidrostatik
• rangka luar
• rangka dalam
14.1.2 Mewajarkan keperluan rangka pada manusia
dan haiwan.

Kepentingan sokongan dan
pergerakan

• Sokongan adalah penting untuk menghasilkan keseimbangan dan
kestabilan supaya organisma dapat bergerak.

• Organisma perlu bergerak untuk mendapatkan keperluan asas
hidup. seperti makanan, tempat perlindungan dan pasangan untuk
pembiakan

• Pergerakan juga penting untuk menyelamatkan diri daripada musuh
atau mengelak daripada bahaya.

• Sokongan dihasilkan oleh rangka yang juga berfungsi sebagai
tempat pelekatan otot, melindungi organ, menyimpan kalsium dan
fosforus serta membentuk sel-sel darah merah.

Memahami Pergerakan dan Sokongan pada Manusia dan Haiwan

Keperluan Pergerakan dan Sokongan pada Manusia dan Haiwan

3 Jenis Rangka

Rangka hidrostatik merupakan tekanan
pada ruang yang
dikelilingi oleh otot pada
bendalir badan

Rangka luar Perlindungan luaran yang CacBiLneUinlgKudtetanathcnanagmash
terdiri daripada bahan Katak
Rangka dalam yang tegar dan kuat
seperti kalsium dan kitin
ITeach – Biologi Tingkatan 5
Belalang Kala jengking

Rangka dalaman yang
terdiri daripada
bahagian tulang rawan
dan tulang.

Manusia Burung Buaya

RANGKA HIDROSTATIK

• Terdiri daripada bendalir yang terkandung dalam ruang badan.
• Bendalir mengenakan tekanan pada dinding badan yang

dikelilingi oleh otot.
• Haiwan menggunakan otot untuk menggerakkan bendalir dan

mengubah bentuk badan untuk mengawal pergerakan.
• Fungsi Rangka : a) memberi sokongan

b) membolehkan pergerakan
 Contoh : Cacing tanah, beluncas

RANGKA LUAR

• Lapisan keras yang menutupi permukaan luar haiwan.
• Cengkerang kebanyakan moluska terdiri daripada kalsium

karbonat.
• Serangga dan atropoda lain mempunyai kutikel yang terdiri

daripada kitin.
• Kutikel – struktur bukan hidup dan tidak dapat membesar.

Untuk tumbesaran antropoda lain perlu menanggalkan rangka
luar melalui ekdisis.
• Fungsi : a) menyokong organ badan

b) melindungi organ
c) membenarkan pergerakan

RANGKA LUAR

RANGKA DALAM

• Rangka keras yang terbenam di dalam tisu lembut.
• Vertebrata mempunyai rangka dalam yang terdiri daripada

tulang dan rawan yang membolehkan perlekatan otot.
• Rangka mamalia terdiri daripada tulang. Tulang-tulang disambung

oleh ligament, membentuk sendi yang membolehkan pergerakan.
• Fungsi:

a) menyokong tisu badan yang lembut dan mengekalkan bentuk
b) perlekatan otot
c) pergerakan
d) melindung organ dalaman daripaa kecederaan
e) menyimpan mineral terutamanya kalsium dan fosforus

14.2 Sistem Otot Rangka Manusia

14.2.1 Mengenal pasti tulang yang membentuk sistem rangka manusia:
• rangka paksi dan rangka apendaj
14.2.2 Mencirikan jenis vertebra dalam tulang belakang:
• vertebra serviks (termasuk atlas dan axis)
• vertebra toraks
• vertebra lumbar
• vertebra sakrum
• vertebra kaudal
14.2.3 Membanding dan membezakan antara jenis vertebra.
14.2.4 Menyatakan jenis sendi dalam Sistem rangka manusia:
• sendi tidak bergerak
• sendi bergerak sedikit
• sendi bebas bergerak

14.2 Sistem Otot Rangka Manusia

14.2.5 Melukis, melabel dan menerangkan struktur sendi engsel lengan
manusia:
• tulang
• rawan
• otot rangka
• tendon
• ligamen
• membran sinovia
• bendalir sinovia

Sistem rangka manusia mempunyai
lima fungsi utama.

• Sistem rangka memberikan bentuk dan sokongan
kepada badan

• Sistem rangka membolehkan manusia dan haiwan
bergerak.

• Sistem rangka melindungi organ-organ dalaman badan
seperti jantung, peparu dan otak.

• Sumsum tulang menghasilkan sel darah merah
• Tulang menyimpan garam mineral tertentu seperti

kalsium dan fosforus.

Sistem

Rangka

Manusia

• Mengandungi 206 tulang yang
terdiri daripada pelbagai saiz dan
bentuk.

• Tulang-tulang disambungkan oleh
ligamen untuk membentuk satu
sistem tuas.

• Otot rangka melekat pada
tulang dengan bantuan tendon.
Pengecutan otot menarik tulang
untuk menghasilkan pergerakan.

• Dibahagikan kepada 2
• Rangka paksi – tengkorak, turus

vertebra, sangkar rusuk
• Rangka apendaj – lengkungan

pektoral, anggota hadapan,
lengkungan pelvis, anggota
belakang



Turus vertebra

• Juga dikenali sebagai tulang belakang.
• Tulang vertebra terdiri daripada 33 ruas

tulang atau vertebra
• Tulang-tulang ini bersendi pada setiap

hujungnya membentuk satu turus yang kuat
dan boleh lentur.
• Turus vertebra berfungsi untuk menyokong
tengkorak dan melindungi saraf tunjang
yang terletak di dalam salur sarafnya.

Turus vertebra

• Antara tulang vertebra terdapat cakera
rawan yang bertindak sebagai penyerap
hentakan.

• Rawan berfungsi untuk mengurangkan
geseran semasa pergerakan.

Tulang
vertebra

Cakera
rawan

Turus vertebra

Turus vertebra

Struktur asas turus vertebra

• Setiap bahagian turus vertebra terdiri daripada tulang vertebra yang mempunyai saiz
dan bentuk yang berbeza.

• Setiap tulang vertebra mempunyai satu sentrum, satu salur saraf dan beberapa cuaran
• Sentrum ialah struktur pejal dan tegar yang memberi sokongan dan menahan

mampatan. Sentrum bersendi dengan tulang vertebra di bahagian anterior dan
posteriornya.
• Salur saraf merupakan rongga di bahagian tengah vertebra dan membentuk suatu
salur berterusan dalam turus vertebra. Salur saraf menempatkan saraf tunjang.
• Cuaran spina dan cuaran melintang menyediakan permukaan bagi pelekatan otot.
Muka sendi(zigapofisis) merupakan permukaan untuk bersendi dengan vertebra yang
lain.

1. VERTEBRA SERVIKS

2. VERTEBRA TORAKS

TURUS 3. VERTEBRA LUMBAR 4. VERTEBRA SAKRUM
VERTEBRA DAN KAUDAL



(a) Vertebra serviks

FORAMEN MELINTANG

• Mempunyai cuaran spina pendek, sentrum kecil,
• cuaran melintang yang lebar dan pendek serta
• sepasang foramen melintang
• Vetebra pertama dikenali sebagai atlas
• Vetebra kedua dikenali sebagai axis

(a) Vertebra serviks

FORAMEN
MELINTANG

Vertebra atlas Pandangan anterior vertebra axis

mempunyai salur saraf besar, cuaran spina Vertebra axis mempunyai cuaran spina
besar, cuaran melintang kecil dan
amat kecil, sepasang foramen melintang sepasang foramen melintang. Mempunyai
cuaran odontoid yang bersendi dengan
tetapi tiada sentrum dan bersendi dengan muka sendi salur saraf vertebra atlas.

tengkorak. Pandangan sisi vertebra aksis

• Ciri unik – foramen melintang – utk
membenarkan salur darah & saraf
melaluinya

• The 1st cervical vertebra is atlas-
utk menyokong kranium, utk
pergerakan mengangguk (‘yes’
movement)

• The 2nd cervical vertebra is aksis-
menggeleng (‘no’ movement)

(b) Vertebra toraks

• Terdapat 12 vertebra toraks.
• Mempunyai cuaran spina yang panjang yang mengarah ke belakang dan condong ke

bawah
• Fungsi cuaran spina adalah untuk menyediakan permukaan bagi pelekatan otot yang

menyokong kepala dan leher.
• Sentrumnya lebih besar dan tebal daripada sentrum vertebra serviks.
• Vertebra ini mempunyai muka sendi pada cuaran melintang dan di sisi sentrum untuk

bersendi dengan tulang rusuk kecuali vertebra toraks ke 11 dan 12)

VERTEBRA TORAKS

Persendian Vertebra toraks dengan tulang rusuk dan sternum

(c) Vertebra lumbar

• Vertebra lumbar merupakan vertebra yang terbesar dan terkuat antara vertebra di turus
vertebra.

• Terdapat 5 vertebra lumbar.
• Vertebra lumbar mempunyai cuaran spina yang pendek dan cuaran melintang yang panjang

dan pipih.
• Cuaran spina dan cuaran melintang menyediakan tempat untuk pelekatan otot belakang.
• Sentrum vertebra lumbar adalah besar dan tebal untuk menyokong berat bahagian bawah

belakang badan

Sakrum

& Kaudal

Sakrum kaudal

• Sakrum terdiri daripada 5 tulang yang bercantum membentuk satu kepingan tulang tunggal yang
berbentuk segi 3. Hal ini kerana saiz vertebra semakin kecil bermula dari vertebra sakrum yang
pertama. Kelima-lima tulang ini mempunyai cuaran spina yang beransur-ansur menjadi kecil dan
bersambung.

• Terdapat 4 pasang liang yang membolehkan salur darah dan saraf melaluinya.

• Terdapat muka sendi pada bahagian sisinya untuk bersendi dengan lengkungan pelvis

Kaudal
• Terdiri daripada empat vertebra yang bercantum bersama untuk membentuk struktur segi tiga

yang meruncing pada satu hujung

lengkungan
pektoral

Tulang lengan Tulang kaki

lengkungan
pelvis

a) Lengkungan

pektoral

• Sepasang lengkungan pektoral
menghubungkan tulang lengan
dengan rangka paksi.

• Setiap lengkungan pektoral
mengandungi dua tulang, iaitu
klavikel dan skapula.

• Klavikel merupakan tulang
berbentuk rod yang terletak
secara mengufuk di kiri dan
kanan leher

• Skapula yang berbentuk segi
tiga dan leper terletak di
bawah bahu di bahagian dorsal
badan

(b) Tulang lengan

• humerus, radius, ulna, karpus. metakarpus.
dan falanks.

• Kepala humerus bersendi dengan skapula
dan klavikel.

• Humerus – tulang yang terpanjang dan
terbesar Pada hujung satu lagi, humerus
bersendi dengan radius dan ulna.

• Radius ialah tulang yang selari dengan ibu
jari.

• Radius ulna membentuk sendi engsel disiku
• Tulang karpus membentuk pergelangan

tangan dan terdiri daripada 8 tulang.
• Susunan tulang karpus membolehkan

seseorang memutarkan pergelangan tangan.
• Metakarpus(tapak tangan)-terdiri daripada 5

tulang kecil.
• Falanks ( tulang-tulang jari tangan.) - ada 14

tulang, (ibu jari yang hanya mempunyai 2
tulang)

(c) Lengkungan pelvis

• Menyediakan sambungan diantara rangka paksi dan tulang
kaki

• terdiri daripada sepasang tulang punggung.
• Setiap tulang punggung terdiri daripada tiga tulang yang

bercantum bersama pada simfisis pubis, iaitu ilium, iskium dan
pubis.
• membentuk persendian dengan kepala femur di bahagian
sisinya dan bersambung di bahagian anteriornya kepada
sakrum

(d) Tulang kaki

• Femur merupakan tulang yang paling
panjang, berat dan kuat dalam badan

• Hujung atas femus membentuk sendi
lesung dengan tulang punggung.

• Hujung bahagian bawah femur bersendi
dengan tibia untuk membentuk sendi
engsel di lutut.

• Patela/tempurung lutut – tulang segi tiga
yang melindungi sendi lutut.

• Tulang betis terdiri daripada tibia dan
fibula. Tibia lebih besar daripada fibula.

• Hujung bawah tibia dan fibula bersendi
dengan salah. satu daripada 7 tulang
tarsus yang merupakan tulang
pergelangan kaki.

• Tarsus (tulang buku lali) – 7 tulang
• Metatarsus – 5 tulang
• Falanks - 14 tulang

Sendi sendi tidak
bergerak
• Sendi ialah tempat pertemuan antara dua atau
lebih tulang atau antara rawan dengan tulang. sendi
Kebanyakan sendi membenarkan tulang bergerak
bergerak sedikit

• secara relatif kepada satu sama lain. Sendi sendi bebas
berlainan membenarkan pergerakan berlainan. bergerak

• Sendi dibahagi kepada tiga jenis iaitu:

1. sendi tidak bergerak (misalnya, sutur pada

kranium di tengkorak kepala) dan rawan

antara tulang rusuk pertama dengan

sternum

2. sendi bergerak sedikit (misalnya, cakera

rawan antara tulang vertebra

3. sendi bebas bergerak (misalnya, sendi

engsel dan sendi lesung)

SENDI Sendi ialah tempat
pertemuan antara
dua atau lebih tulang
atau antara rawan

dengan tulang

SENDI TIDAK BERGERAK – SENDI BERGERAK SENDI
sutur pada kranium SEDIKIT – cakera BERGERAK

rawan antara BEBAS
tulang vertebra

SENDI SENDI LESUNG –
ENGSEL –
1.Membenarkan
Membenarkan tulang berputar
pergerakan dalam semua arah
tulang dalam
satu satah. 2. Contoh: Sendi
bahu dan sendi
2. Contoh: sendi
lutut , siku , punggung

tulang-tulang jari
tangan dan jari

kaki.







STRUKTUR SENDI BEBAS BERGERAK

membekalkan nutrien kepada Sendi lesung dan sendi engsel
rawan yang terdapat pada merupakan contoh sendi
hujung tulang.

Jenis-jenis sendi bergerak bebas

Jenis-jenis sendi bergerak bebas

Sendi engsel Sendi Lesung

OTOT RANGKA, TENDON DAN LIGAMEN

Otot rangka

Ligamen Tendon
1. Tisu penghubung yang liat,
1. Tisu penghubung yang kuat/
kuat dan kenyal kukuh , tidak kenyal boleh
2. Menghubungkan tulang lentur

kepada tulang 2. Menghubungkan otot rangka
kepada tulang
3. Sifat ligamen tersebut
membolehkan ligamen 3. Apabila otot mengecut, tendon
memaut dua tulang secara memindahkan daya pengecutan
kukuh dan membenarkan daripada otot ke tulang, untuk
tulang digerakkan pada menarik tulang
sendi.

4. Ligamen juga memastikan
anggota manusia tidak mudah
terseliuh.

Hubungan antara otot, tendon
dan ligamen

• Di bahagian sendi, tulang
disambungkan dengan tulang
lain oleh ligamen (Rajah 2.18).

• Ligamen terdiri daripada tisu
penghubung yang liat, kuat dan
kenyal.

• Sifat ligamen tersebut
membolehkan ligamen memaut
dua tulang secara kukuh dan
membenarkan tulang digerakkan
pada sendi.

• Ligamen juga memastikan
anggota manusia tidak mudah
terseliuh.

Hubungan antara otot, tendon

dan ligamen

• Tendon ialah tisu penyambung yang
padat yang terdiri daripada gentian.

• bersifat kuat dan tidak kenyal.
• Pergerakan pada anggota badan

dihasilkan apabila otot mengecut dan
menarik tulang.
• Daya tarikan yang dihasilkan oleh
pengecutan otot dipindahkan kepada
tulang melalui tendon.
• Oleh sebab otot hanya boleh
mengecut untuk menarik tulang,
• ini bermakna apabila satu otot
mengecut, pasangannya mengendur.
Pasangan otot yang bertindak
sedemikian disebut otot berantagonis.
Sebagai contohnya, tindakan otot
rangka seperti otot biseps dan otot
triseps





Slide Title

Slide Title

• Make Effective Presentations
• Using Awesome Backgrounds
• Engage your Audience
• Capture Audience Attention

Product A Slide Title
• Feature 1
• Feature 2 Product B
• Feature 3 • Feature 1
• Feature 2
• Feature 3