1
2 นวัตกรรมถอดบทเรียน Best Practice โรงเรียน อย.น้อย “หนึ่งห้องเรียนหนึ่งโครงงานสร้างเสริมสุขภาพ (One Classroom One Health Project)” โรงเรียนธาตุนารายณ์วิทยา สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาสกลนคร …………………………………………………………….. ชื่อผลงาน : หนึ่งห้องเรียนหนึ่งโครงงานสร้างเสริมสุขภาพ (One Classroom One Health Project) สอดคล้องกับ : กลยุทธ์ของสถานศึกษา ข้อที่ 3 พัฒนาและส่งเสริมสุขภาพกาย สุขภาพจิตที่ดี ชื่อเจ้าของผลงาน : นางนุพิศ อัคพิน, นางเดือนฉาย ใจคง โรงเรียนธาตุนารายณ์วิทยา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาสกลนคร โทรศัพท์เคลื่อนที่ 081-074-2149 ,061-030-6477 E-mail : [email protected], [email protected] รายละเอียดการนำเสนอผลงานนวัตกรรม 1. ความสำคัญของผลงานนวัตกรรม 1.1 เหตุผล/ ความจำเป็น/ ปัญหาหรือความต้องการที่จัดทำผลงานนวัตกรรม โรงเรียนธาตุนารายณ์วิทยา มีนักเรียน 3,152 คน ตั้งอยู่ชุมชนเมืองสกลนคร มีแกนนำ อย.น้อย ห้องเรียนละไม่น้อยกว่า 2 คน ในทุกๆ เริ่มเข้าปีการศึกษาใหม่จะเปิดให้มีการอบรมเพื่อให้ความรู้กับแกนนำ อย.น้อยจำนวน 160 คน เพื่อการพัฒนาคุณภาพและเตรียมความพร้อมการดำเนินงานด้านการส่งเสริมสุขภาพ ให้เกิดความปลอดภัยในการบริโภคผลิตภัณฑ์สุขภาพผ่านกิจกรรมโครงการ อย.น้อย ซึ่งโรงเรียนธาตุนารายณ์ วิทยาได้บรรจุไว้ในแผนปฏิบัติการประจำปีอย่างต่อเนื่องมาไม่น้อยกว่า 15 ปี 1.2 แนวคิดหลักการสำคัญเกี่ยวข้องกับผลงานหรือนวัตกรรมสามารถอ้างถึงแนวคิดหลักการ ทฤษฎี รูปแบบวิธีการ ฯลฯ ที่นำมาใช้ในการออกแบบผลงานหรือนวัตกรรมได้ การเรียนรู้แบบโครงงาน (Project Approach) เป็นการจัดกิจกรรมการเรียนรู้เชิงบูรณาการ (Integral Learning Activity) มุ่งพัฒนาผู้เรียนอย่างเป็นองค์รวม (Holistic Development) โดยใช้เทคนิค วิธีที่เกิดจากความสนใจคิดริเริ่มของผู้เรียนเอง และเน้นการเรียนรู้ผ่านการปฏิบัติจริง (Learning by doing) ผู้สอนได้เล็งเห็นความสำคัญในวิธีการสอนเบื้องต้น จึงพัฒนานวัตกรรมนี้ขึ้นตามรูปแบบการสอนแบบโครงงาน 2. จุดประสงค์และเป้าหมายของผลงานนวัตกรรม 2.1 จุดประสงค์ 2.1.1 เพื่อให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้ด้านการบริโภคผลิตภัณฑ์สุขภาพที่ปลอดภัย 2.1.2 เพื่อให้ผู้เรียนได้ฝึกทักษะการดำเนินงานเพื่อแก้ไขปัญหาด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพ 2.1.3 เพื่อนำนวัตกรรมโครงงานไปใช้ในการพัฒนาสุขภาพของผู้เรียนและเครือข่าย 2.2 เป้าหมายระบุจำนวนผลงานนวัตกรรมและหรือกลุ่มเป้าหมายที่ใช้นวัตกรรมที่ชัดเจน 2.2.1 เป้าหมาย เชิงปริมาณ : มีนวัตกรรมโครงงานสร้างเสริมสุขภาพ จำนวน 80 โครงงาน เชิงคุณภาพ : มีการพัฒนานวัตกรรมโครงงานที่บูรณาการในรายวิชา การศึกษาค้นคว้า (IS)
3 2.3 กลุ่มเป้าหมาย ได้แก่ นักเรียนแกนนำ อย.น้อย จำนวน 160 คน 2.4 นิยามศัพท์ 2.4.1 โครงงานสร้างเสริมสุขภาพ หมายถึง การศึกษาเกี่ยวกับการแก้ไขปัญหาด้าน ผลิตภัณฑ์สุขภาพ โดยนักเรียนแกนนำ อย.น้อย ทำการศึกษาและลงมือปฏิบัติด้วยตนเองตามกระบวนการ โครงงานทั้งในโรงเรียนและเครือข่ายชุมชน ภายใต้คำแนะนำและดูแลจากครูที่ปรึกษา และนำองค์ความรู้ที่ เกิดกับตนไปเผยแพร่สู่สาธารณชน โดยการสร้างเงื่อนไขให้ผู้เรียนใช้ปัญหาจริงที่ต้องเผชิญไม่ว่าในโรงเรียน ครอบครัวหรือในชุมชนมาตรวจสอบ วิเคราะห์ วางแผน แสวงหาแนวทางแก้ไขอย่างเป็นระบบร่วมกัน 2.4.2 หนึ่งห้องเรียนหนึ่งโครงงานสร้างเสริมสุขภาพ หมายถึง การจัดการความรู้ ทักษะและ เจตคติด้านการส่งเสริมสุขภาพ ให้กับนักเรียนโรงเรียนธาตุนารายณ์วิทยาทุกห้องเรียนโดยนักเรียนแกนนำ อย. น้อย 2.4.3 แกนนำ อย.น้อย หมายถึง ตัวแทนนักเรียนโรงเรียนธาตุนารายณ์วิทยา ห้องเรียนละ 2 คน ที่ผ่านการอบรมความรอบรู้ด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพ เพื่อสื่อสารประชาสัมพันธ์การใช้ผลิตภัณฑ์สุขภาพ อย่างเหมาะสมและปลอดภัย ในรูปแบบกิจกรรมต่างๆ สู่บุคคลใกล้ตัว ครอบครัว และชุมชน 3. กระบวนการผลิตผลงานหรือขั้นตอนการดำเนินงาน การดำเนินงานแบ่งเป็น 3 ระยะ (วงรอบ) ได้แก่ ระยะที 1 บุกเบิก-ทดลอง ตลอดปีการศึกษา 2563 ระยะที่ 2 ตอกย้ำ-ขยายผล ตลอดปีการศึกษา 2564 ระยะที่ 3 ค้นพบ Best Practice ตลอดปีการศึกษา 2565 4. ขั้นตอนการดำเนินงานมี 4 ขั้นตอน ดังนี้ 4.1 ขั้นวางแผน มีการกำหนดเป็นกลยุทธ์ของสถานศึกษา ข้อที่ 3 พัฒนาและส่งเสริมสุขภาพกาย สุขภาพจิตที่ดี จัดทำแผนและโครงการไว้ในแผนปฏิบัติการประจำปีการศึกษาของสถานศึกษา ประกอบด้วย การจัดการปัญหาผลิตภัณฑ์สุขภาพ, การคุ้มครองผู้บริโภคเพื่อการจัดการปัญหาผลิตภัณฑ์สุขภาพ,อย.น้อยรู้ไว ห่างไกลโรค NCD ฯลฯ 4.2 ขั้นดำเนินงาน กำหนด/แต่งตั้งคณะทำงานหรือผู้รับผิดชอบกิจกรรม กิจกรรมที่ 1 อย.น้อย บอกต่อ 1.1 ฉลากโภชนาการและสัญลักษณ์ทางเลือกสุขภาพ 1.2 การพัฒนาพฤติกรรมการบริโภคเพื่อการลดโรค NCDs 1.3 การใช้ยาอย่างสมเหตุสมผล 1.4 จัดบอร์ดนิทรรศการ กิจกรรมที่ 2 อย.น้อย รู้ไว้เลือกเป็น 2.1 การตรวจสอบสารปนเปื้อนในอาหาร 2.2 การตรวจสอบฉลาก ภาชะบรรจุ การเก็บรักษา 2.3 การตรวจสอบและเลือกใช้เครื่องสำอางอย่างปลอดภัย 2.4 การตรวจสอบสุขาภิบาลอาหารในโรงเรียน
4 กิจกรรมที่ 3 อย.น้อย เตือนภัย 3.1 รู้เท่าทันสื่อ (ชัวร์ก่อนแชร์) 3.2 เตือนภัย ซื้อ-ขาย ออนไลน์ กิจกรรมที่ 4 ขยายเครือข่ายสู่สังคม 4.1 จัดรายการเสียงตามสายในหมู่บ้าน 4.2 เตือนภัยในครอบครัว 4.3 อย.น้อย สอนน้องในโรงเรียนเครือข่าย 4.4 เดินรณรงค์/คลิปวีดีโอ นำทักษะการทบทวนหรือถอดบทเรียนหลังการทำกิจกรรม (AAR : After Action Review) มาใช้หลังการ ดำเนินการแต่ละกิจกรรมหรือแต่ละขั้นตอนอีกด้วย 4.3 ขั้นตรวจสอบ เป็นการนำข้อมูลหรือผลลัพย์ที่ได้มาตรวจสอบ เพื่อพัฒนาหรือปรับปรุง ไม่ว่า จะเป็นองค์ความรู้ สื่อ หรือเครื่องมือ 4.4 ขั้นการปรับปรุง คณะทำงานแกนนำ อย.น้อย หรือผู้เกี่ยวข้องมีส่วนร่วมที่จะนำผลลัพย์ที่เกิด มาปรับปรุงเพื่อเกิดการพัฒนาในลำดับต่อไป ดังภาพประกอบ ภาพประกอบ กรอบการดำเนินงาน ขั้นที่ 1 ขั้นวางแผน (plan) ขั้นที่ 4 ขั้นปรับปรุง (Act) ขั้นที่ 2 ขั้นดำเนินงาน (Do) ขั้นที่ 3 ขั้นตรวจสอบ (Check) กำหนดเป็นกลยุทธ์ของสถานศึกษา ข้อที่ 3 พัฒนาและส่งเสริมสุขภาพกาย สุขภาพจิต ที่ดี จัดทำแผนและโครงการไว้ในแผนปฏิบัติการประจำปีการศึกษาของสถานศึกษา ประกอบด้วย การจัดการปัญหาผลิตภัณฑ์สุขภาพ, การคุ้มครองผู้บริโภคเพื่อการ จัดการปัญหาผลิตภัณฑ์สุขภาพ,อย.น้อยรู้ไว ห่างไกลโรค NCD ฯลฯ 3. การสร้างเครื่องมือ 1.สะท้อนผลการปฏิบัติในขั้นที่ 1,2 และ3 นำข้อมูลมาวิเคราะห์วิจารณ์ 2.วางแผนการจัดกิจกรรมปรับปรุงแก้ไข โดยคณะทำงานแกนนำ อย.น้อย หรือ ผู้เกี่ยวข้อง กำหนด/แต่งตั้งคณะทำงานหรือผู้รับผิดชอบกิจกรรม ได้แก่ กิจกรรมที่ 1 อย.น้อย บอกต่อ กิจกรรมที่ 2 อย.น้อย รู้ไว้เลือกเป็น กิจกรรมที่ 3 อย.น้อย เตือนภัย กิจกรรมที่ 4 ขยายเครือข่ายสู่สังคม ถอดบทเรียนหลังการทำกิจกรรม (AAR : After Action Review) การนำข้อมูลหรือผลลัพธ์ที่ได้ มาตรวจสอบ เพื่อพัฒนาหรือปรับปรุง ไม่ว่าจะเป็นองค์ความรู้ สื่อ หรือเครื่องมือ ปีการศึกษาต่อไป
5 5. ผลการดำเนินการ/ผลสัมฤทธิ์/ประโยชน์ที่ได้รับ 5.1 ผลลัพธ์ด้านกระบวนการ 5.1.1 ครูมีนวัตกรรมการจัดการเรียนรู้แบบโครงงานเพื่อการพัฒนาสุขภาพในกิจกรรม อย.น้อย 5.1.2 เกิดกระบวนการพัฒนาสุขภาพสอดแทรกในการจัดการเรียนรู้ในกิจกรรม อย.น้อย 5.1.3 มีการบูรณาการความรู้และประสบการณ์ในการจัดการเรียนรู้ในรายวิชาการศึกษา ค้นคว้า (IS) กับกิจกรรม อย.น้อย ที่เป็นนวัตกรรมให้ครูในโรงเรียนมีส่วนร่วมในการลงมือปฏิบัติตามกลยุทธ์ ของโรงเรียน “พัฒนาและส่งเสริมสุขภาพกาย สุขภาพจิตที่ดี” 5.2 ผลลัพธ์ด้านผลผลิต 5.2.1 นักเรียนแกนนำ อย.น้อยได้ดำเนินกิจกรรมอย.น้อย ได้ฝึกฝนพัฒนาเพิ่มพูนความ สามารถของตนเองร้อยละ 90 5.2.2 มีนวัตกรรมการจัดการเรียนรู้แบบโครงงาน หนึ่งห้องเรียนหนึ่งโครงงานสร้างเสริม สุขภาพ (One Classroom One Health Project) ในทุกห้องเรียน
6 5.3 ประโยชน์ที่ได้รับ 5.3.1 นักเรียนแกนนำ อย.น้อยและประชาชนในชุมชนมีความรอบรู้ด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพ ที่ถูกต้อง ปลอดภัย และคุ้มค่าเพิ่มขึ้น 5.3.2 โรงเรียนมีกิจกรรมสร้างเสริมสุขภาพที่หลากหลาย และขยายเครือข่ายกระจายความรู้ สู่ชุมชนผ่านนวัตกรรม“หนึ่งห้องเรียนหนึ่งโครงงานสร้างเสริมสุขภาพ”(One Classroom One Health Project) 6. ปัจจัยความสำเร็จ 6.1 แกนนำ อย.น้อย : ต้องมีความรอบรู้ รู้ไว ทำไว แจ้งไว 6.2 ครูที่ปรึกษา : ต้อง 4 รู้ รู้จัก(โค้ชชิ่ง), รู้ใจ(สร้างแรงบันดาลใจ), รู้ใช้ (AAR : After Action Review), รู้รักษา(ส่งต่อไปยังรุ่นน้องได้อย่างยั่งยืน) 6.3 โรงเรียน : ต้องกำหนดเป็นกลยุทธ์/นโยบาย 7. บทเรียนที่ได้รับ (Lesson Learned) เป็นนวัตกรรมที่เหมาะสมกับการพัฒนาสร้างเสริมสุขภาพ รวมถึงสมรรถนะสำคัญของผู้เรียน ได้แก่ การคิดขั้นสูง, การสื่อสาร, การทำงานเป็นทีมและการเป็นพลเมืองที่เข้มแข็ง 8. การเผยแพร่/การได้รับการยอมรับ/รางวัลที่ได้รับ
7
8
9
10 ภาพ : การดำเนินงานเพื่อขับเคลื่อนการสร้างความรอบรู้สุขภาพอย่างมีส่วนร่วม 1. การสื่อสารเตือนภัยเพื่อการใช้ผลิตภัณฑ์สุขภาพอย่างเหมาะสมและปลอดภัย 1.1 การดำเนินงานเพื่อสื่อสารเตือนภัยจากโรงเรียนสู่สมาชิกในครอบครัว มีนักเรียนแกนนำที่เป็น “อย.น้อย แกนนำครอบครัวปลอดภัย” ร่วมกันสื่อสารเตือนภัย ติดตามและ ตรวจสอบผลิตภัณฑ์สุขภาพในครัวเรือน อย่างน้อย 3 ครอบครัวต่อ 1 แกนนำ (จำนวน 648 ครัวเรือน) ภาพบน : อย.น้อย แกนนำครอบครัวปลอดภัย ภาพล่าง : รับโล่หน่วยงานอาหารปลอดภัย ดีเด่น
11 1.2 การดำเนินงานเพื่อสื่อสารเตือนภัย ภายนอกสถานศึกษา นักเรียนแกนนำ อย.น้อย มีการจัดกิจกรรม อย.น้อย บอกต่อ ได้แก่ ฉลากโภชนาการและ สัญลักษณ์ทางเลือกสุขภาพ, การพัฒนาพฤติกรรมบริโภคเพื่อการลดโรค NCDs, การใช้ยาอย่างสมเหตุสมผล กิจกรรม อย.น้อย รู้ไว้ เลือกเป็น ได้แก่ การใช้ยาและเครื่องสำอางอย่างปลอดภัย ส่วนกิจกรรม อย.น้อย เตือนภัย ได้แก่ การเลือกบริโภคผลิตภัณฑ์สุขภาพอย่างรู้เท่าทันสื่อ ทุกกิจกรรมอย่างน้อย 2 ครั้ง/ปี/กิจกรรม จากนั้นได้วิเคราะห์ผลลัพธ์และปัจจัยแห่งความสำเร็จเสนอให้ผู้บริหารรับทราบ บน : ภาพกิจกรรม อย.น้อย เตือนภัย บน : ภาพกิจกรรม อย.น้อย รู้ไว้ เลือกเป็น ล่าง : ภาพกิจกรรม อย.น้อย บอกต่อ
12
13 การบูรณาการร่วมกับเครือข่ายในชุมชนเพื่อเฝ้าระวังผลิตภัณฑ์สุขภาพ 1.1 การดำเนินงานในรูปแบบชมรมจากสมาชิก เพื่อการเฝ้าระวังผลิตภัณฑ์สุขภาพ โรงเรียนธาตุนารายณ์วิทยาจัดตั้งชมรมอย.น้อย มีนักเรียนแกนนำ อย.น้อยห้องเรียนละไม่น้อยกว่า 2 คน มีครูเป็นที่ปรึกษา เพื่อให้สมาชิกในชมรมตระหนักถึงความสำคัญของการใช้ผลิตภัณฑ์สุขภาพอย่าง ถูกต้องปลอดภัยทั้งในโรงเรียนและชุมชนที่ตนอาศัยอยู่ จากนั้นได้ประชุมเพื่อกำหนดแผนโครงการเพื่อเฝ้า ระวังผลิตภัณฑ์สุขภาพในชุมชนร่วมกัน มีการดำเนินงานตามแผน ติดตามและประเมินผลเพื่อพัฒนางานต่อไป จนส่งผลให้ได้รับการประเมินผ่านเกณฑ์ อย.น้อย ระดับดีเยี่ยม มาอย่างต่อเนื่อง
14
15 1.2 การมีส่วนร่วมในการดำเนินงานเครือข่ายชุมชนร่วมใจ ป้องกันภัยผลิตภัณฑ์สุขภาพ มีกิจกรรม “อย.น้อย ชุมชนร่วมใจเฝ้าระวังผลิตภัณฑ์” เพื่อเฝ้าระวังความเสี่ยงจากการบริโภค ผลิตภัณฑ์สุขภาพของบุคคลในชุมชน จำนวน ๓ เครือข่าย ได้แก่ ชุมชนบ้านรุ่งพัฒนา ชุมชนบ้านธาตุนาเวง และชุมชนบ้านพังขว้างใต้ นอกจากนี้ยังได้ขยายเครือข่ายไปสู่โรงเรียนใกล้เคียงอย่างน้อยภาคเรียนละ 1 โรงเรียนเป็นกิจกรรมพี่สอนน้องในโรงเรียนเครือข่าย ภาพบน : เครือข่ายชุมชนบ้านธาตุนาเวง ภาพบน : เครือข่ายชุมชนบ้านพังขว้างใต้ ภาพบน : เครือข่ายชุมชนบ้านรุ่งพัฒนา
16
17 ภาคผนวก
18
19
20
21
22
23
24
25