บ้านเชียง สัมพันธภาพลวดลายมงคล

บ้านเชียง สัมพันธภาพลวดลายมงคลสมัย

ผศ.ดร.กนิษฐา เรืองวรรณศักดิ์ หัวหน้าโครงการวิจัย Director’s Massage ด้วยความน่าสนใจของลูกกลิ้งและตราประทับดิน เผาบ้านเชียงที่มีลวดลายสวยงาม และเป็นโบราณวัตถุที่แสดง ลักษณะเฉพาะที่จังหวัดอุดรธานี บ้านเชียงยังเป็นแหล่งท่อง เที่ยวที่ ได้รับความนิยมเพิ่มขึ้นทุกปีรูปแบบสินค้าของที่ระลึก ก็ถือเป็นปัจจัยส�ำคัญในการท่องเที่ยวด้วยเช่นกัน จึงเป็นความ ท้าทายของผู้วิจัยในการถอดลวดลายตราประทับดินเผาบ้าน เชียงเชื่อมสัมพันธภาพระหว่างลวดลายโบราณบ้านเชียงกับ ความหมายของลวดลายในเชิงมงคลสมัย เพื่อเพิ่มมูลค่าสินค้า ของฝากจังหวัดอุดรธานีที่ตอบสนองความต้องการของผู้ผลิต และผู้บริโภค ทั้งนี้ทีมผู้จัดต้องขอขอบพระคุณส�ำนักงานกองทุน สนับสนุนการวิจัย (สกว.) ในด้านเทคโนโลยีอุตสาหกรรมเพื่อ วิสาหกิจชุมชนขนาดกลางและขนาดย่อม (SMEs) ประจ�ำ ปีงบประมาณ 2560 ที่ให้การสนับสนุนทุนวิจัยในหัวข้อ "สัมพันธภาพระหว่างลวดลายประทับดินเผาบ้านเชียงกับ ลายมงคลสมัยนิยมสู่งานออกแบบผลิตภัณฑ์ชุมชนในจังหวัด อุดรธานี" เพื่อเป็นแนวทางการออกแบบผลิตภัณฑ์เพื่อชุมชนแก่ ผู้ที่สนใจต่อไปในอนาคต Contents 3 บทนำ 9 ถอดแบบลวดลาย 39 การต่อยอดแนวความคิดงานวิจัย

โครงการ "สัมพันธภาพระหว่างลวดลายประทับดินเผาบ้านเชียงกับลายมงคลสมัย นิยมสู่งานออกแบบผลิตภัณฑ์ชุมชนในจังหวัดอุดรธานี" ได้ด�ำเนินการวิจัยและพัฒนาผลิตภัณฑ์ ชุมชนเพื่อสนับสนุนการท่องเที่ยวภายในพื้นที่บนฐานเอกลักษณ์ลวดลายประทับดินเผาบ้านเชียง ผสานกับองค์ความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่น อัตลักษณ์ทางศิลปะวัฒนธรรม และหัตถกรรม โดยมี นักวิจัยจากหลากหลายสาขาวิชาจากสถาบันต่างๆ อาทิสาขาวิชาออกแบบผลิตภัณฑ์คณะ มนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์และสาขาวิชาอาหารและบริการ คณะเทคโนโลยีมหาวิทยาลัย ราชภัฏอุดรธานีสาขาวิชาออกแบบบรรจุภัณฑ์คณะศิลปกรรมและออกแบบอุตสาหกรรม มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสาน และสาขาวิชาเครื่องเคลือบดินเผา ภาควิชาศิลปะ อุตสาหกรรม สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง ร่วมกันสร้างสรรค์ผล งานผลิตภัณฑ์4 กลุ่ม ได้แก่ ผลิตภัณฑ์เครื่องปั้นดินเผา เครื่องจักสาน ผลิตภัณฑ์สิ่งทอและ ผลิตภัณฑ์อาหารประเภทขนม และถ่ายทอดให้แก่กลุ่มชุมชน 12 กลุ่ม กล่าวได้ว่าเป็นการบูรณาการ งานข้ามศาสตร์ที่ส่งผลให้เกิดเป็นผลิตภัณฑ์ที่จับต้องได้มีคุณค่าทั้งในเชิงศิลปวัฒนธรรมและ มีศักยภาพเชิงพาณิชย์อย่างแท้จริง ซึ่งคณะนักวิจัยได้ด�ำเนินการส�ำเร็จลุล่วงโดยก้าวข้ามขีดจ�ำกัด ด้านขอบเขตของสถาบัน อีกทั้งยังสามารถน�ำผลงานวิจัยไปใช้ประโยชน์ได้จริงครอบคลุมทุกๆ มิติของการพัฒนาชุมชน สังคมตามเป้าหมายการพัฒนาประเทศได้เป็นอย่างดียิ่ง สํานักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) มีความยินดีอย่างยิ่งที่ได้มีส่วนร่วมในการ สนับสนุนงบประมาณวิจัยจากชุดโครงการวิจัยมุ่งเป้าด้านวิสาหกิจชุมชนและวิสาหกิจขนาดกลาง และขนาดย่อม (SME) ให้แก่คณะนักวิจัยครั้งนี้และขอเป็นก�ำลังใจสนับสนุนให้สร้างสรรค์ ผลงานวิจัยอันทรงคุณค่าและเกิดประโยชน์ต่อประเทศชาติต่อไป จากผู้อำนวยการฝ่ายการวิจัยมุ่งเป้า สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) (ผู้ช่วยศาตราจารย์สุภาวดีโพธิยะราช) ผู้อ�ำนวยการฝ่ายการวิจัยมุ่งเป้า สํานักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) สาสน์

2 พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติบ้านเชียง ขอแสดงความยินดีและชื่นชมแก่ผลงานของ ผศ.ดร.กนิษฐา เรืองวรรณศักดิ์หัวหน้าโครงการและคณะท�ำงานทุกท่านในโครงการวิจัย สัมพันธภาพระหว่างลวดลายประทับดินเผาบ้านเชียงกับลายมงคลสมัยนิยมสู่งานออกแบบ ผลิตภัณฑ์ชุมชนในจังหวัดอุดรธานีพร้อมทั้งได้จัดนิทรรศการงานออกแบบ “ลาย #2 : กลิ้ง กด แกะ ก่อ” ซึ่งเป็นโครงการที่ต่อเนื่องมาจากงานวิจัยเรื่อง ลวดลายประทับดิน เผาบ้านเชียง : บูรณาการสู่การออกแบบผลิตภัณฑ์เชิงพาณิชย์ซึ่งได้จัดแสดงนิทรรศการ “ลาย” เมื่อวันที่ 8-15 กุมภาพันธ์2558 ณ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติบ้านเชียง จังหวัด อุดรธานี ผลงานและผลิตภัณฑ์ที่ได้จากโครงการวิจัยนี้นับว่าเป็นประโยชน์อย่างยิ่งแก่ทุกๆ ฝ่าย ไม่ว่าจะเป็นกลุ่มผลิตภัณฑ์ชุมชนบ้านเชียง กลุ่มผลิตภัณฑ์ชุมชนจังหวัดอุดรธานีที่ได้ มีลวดลายและผลิตภัณฑ์ใหม่ๆ ออกสู่ท้องตลาด ซึ่งจะส่งผลให้เศรษฐกิจและรายได้ของ จังหวัดอุดรธานีขยายตัวเพิ่มมากขึ้น นักท่องเที่ยวทั้งชาวไทยและชาวต่างประเทศที่มา เยี่ยมชมแหล่งท่องเที่ยวในจังหวัดอุดรธานีมีโอกาสเลือกซื้อของฝากของที่ระลึกที่สวยงาม ถูกใจ และแฝงความหมายที่ดี สาขาวิชาออกแบบผลิตภัณฑ์ คณะมนุษยศาสตร์และ สังคมศาสตร์มหาวิทยาลัยราชภัฏอุดรธานี มีงานวิจัยและจัดแสดงผลงานที่เปี่ยมไปด้วย คุณภาพให้เป็นที่ประจักษ์แก่สาธารณชน และที่ส�ำคัญความสวยงามโดดเด่นของโบราณ วัตถุอันทรงคุณค่าของแหล่งมรดกโลกบ้านเชียงจะได้มีโอกาสพลิกฟื้นและน�ำไปต่อยอดเป็น ผลิตภัณฑ์ต่างๆ สร้างรายได้ให้แก่ชุมชน ท้องถิ่น จังหวัดอุดรธานีและประเทศไทยต่อไป พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติบ้านเชียง ขออวยพรให้ผู้จัดท�ำและคณะท�ำงานผู้มีส่วน เกี่ยวข้องกับโครงการวิจัยทุกท่านประสบความส�ำเร็จสมดังเจตนารมณ์ที่ตั้งไว้ทุกประการ และหวังเป็นอย่างยิ่งว่าจะได้ชมผลงานและนิทรรศการอันเกิดจากลวดลายที่พบในวัฒนธรรม บ้านเชียงในโอกาสต่อไป (นางสาวเบญจพร สารพรม) หัวหน้าพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติบ้านเชียง สาสน์ จากหัวหน้าพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติบ้านเชียง

3 Introduction บทนำ

4 จากผลงานวิจัยลวดลายประทับดินเผาบ้าน เชียง : บูรณาการสู่การออกแบบผลิตภัณฑ์เชิง พาณิชย์โดยกนิษฐา เรืองวรรณศักดิ์(2558, ดุษฎีนิพนธ์มหาวิทยาลัยบูรพา) ผู้วิจัยต้องการ น�ำมาต่อยอดเพื่อให้งานทรงคุณค่าทางการ ท่องเที่ยวเชิงการตลาดของจังหวัดอุดรธานี ยิ่งขึ้น จึงจะน�ำผลจากการวิจัยเดิมทางด้าน ลวดลายมาหาสัมพันธภาพเชิงความหมาย ระหว่างรูปลักษณ์ลายเดิมบ้านเชียง เปรียบเทียบ ความสัมพันธ์กับลายมงคลสมัยนิยม เพื่อสร้าง แนวทางเลือกให้แก่นักท่องเที่ยวในการเลือก ซื้อสินค้าของฝาก ของที่ระลึก และส่งเสริม แนวทางการสร้างรายได้ให้แก่คนในชุมชน ตอบรับยุทธศาสตร์แผนพัฒนาจังหวัดอุดรธานี 4 ปีทางด้านการพัฒนาสินค้าผลิตภัณฑ์ชุมชน ต่อไปเพื่อเพิ่มขีดความสามารถของรูปแบบ ผลิตภัณฑ์ชุมชนที่มี ให้เกิดรูปแบบผลิตภัณฑ์ที่ หลากหลายขึ้น โดยค�ำนึงถึงเอกลักษณ์ลวดลาย ประทับดินเผาบ้านเชียง ด้านการวิจัยเกี่ยวกับ การพัฒนาองค์ความรู้คุณค่าทางภูมิปัญญา ศึกษาสัมพันธภาพลวดลายประทับดินเผาบ้านเชียง เชิงความหมายเปรียบเทียบสัมพันธ์กับลวดลาย มงคลสมัยนิยม ประเมินผลการออกแบบผลิตภัณฑ์ชุมชนเพื่อทดสอบตลาดโดยกลุ่มผู้บริโภค สังเคราะห์ลวดลายประทับดินเผาบ้านเชียงให้เหมาะสมสอดคล้องกับการออกแบบผลิตภัณฑ์ชุมชน ประเภทผลิตภัณฑ์เครื่องปั้นดินเผา เครื่องจักสาน ผลิตภัณฑ์สิ่งทอและผลิตภัณฑ์อาหารประเภท ขนม วิเคราะห์ลวดลายประทับดินเผาบ้านเชียงเพื่อประยุกต์เป็นแนวคิดในการออกแบบผลิตภัณฑ์ชุมชน วัตถุประสงค์ Objective และอัตลักษณ์ทางศิลปะ วัฒนธรรม หัตถกรรม และความหลากหลายของกลุ่มคน สร้างมูลค่าสู่การ ตลาด ด้วยกระบวนการบนพื้นฐานของปรัชญา เศรษฐกิจพอเพียงและเศรษฐกิจเชิงสร้างสรรค์ เพื่อให้เกิดการกระจายรายได้และลดช่องว่าง ทางเศรษฐกิจ (โครงการวิจัยกับนโยบายและ ยุทธศาสตร์การวิจัยของชาติฉบับที่ 8) เพื่อมา ประยุกต์ในงานออกแบบให้เหมาะสมกับวัสดุ ภายในประเทศ สร้างกระบวนการเรียนรู้แก่กลุ่ม ผลิตภัณฑ์ชุมชนภายในพื้นที่เพื่อน�ำไปต่อยอด ผลิตภัณฑ์ให้มีคุณลักษณะเฉพาะ และเพิ่มมูลค่า ทั้งทางวัสดุท้องถิ่นที่มีรวมถึงผลิตภัณฑ์ให้มี คุณค่ามากยิ่งขึ้น โดยงานวิจัยในครั้งนี้มีกลุ่มชุมชนเป้าหมาย ที่เข้าร่วมโครงการทั้งสิ้น 12 กลุ่มผลิตภัณฑ์ ประเภทผลิตภัณฑ์เครื่องปั้นดินเผา เครื่องจักสาน ผลิตภัณฑ์สิ่งทอและผลิตภัณฑ์อาหารประเภท ขนม ได้มีการร่วมในการสร้างสรรค์ผลงานกับ คณะผู้วิจัยอย่างต่อเนื่องจนผลงานเสร็จสมบูรณ์

5

6 1. ศึกษาและรวบรวมลวดลายประทับ กรณีศึกษาลวดลายลูกกลิ้งและตรา ประทับดินเผาบ้านเชียง 2. วิเคราะห์สังเคราะห์ลวดลายเพื่อเชื่อมสัมพันธภาพระหว่างลวดลาย ประทับดินเผาบ้านเชียง กับลายมงคลสมัย 5 ประเทศ คือ ประเทศจีน ประเทศญี่ปุ่น ประเทศอินเดีย ประเทศอียิปต์และประเทศลาว 3. ส�ำรวจ และสัมภาษณ์ความต้องการทางด้านลวดลาย รูปแบบผลิตภัณฑ์ ศักยภาพของกลุ่มชุมชน และแนวทางการออกแบบบรรจุภัณฑ์ 4. ออกแบบและผลิตต้นแบบร่วม ระหว่างทีมวิจัยกับกลุ่มผู้ผลิตผลิตภัณฑ์ชุมชน 5. ทดสอบตลาดด้วยการเผยแพร่ผลงานวิจัยในการจัดนิทรรศการงาน ออกแบบ คัดเลือกกลุ่มชุมชนจากแนวทางการท่องเที่ยว จังหวัดอุดรธานี วิธีดำเนินการวิจัย Methodology

7 กลุ่มผลิตภัณฑ์ชุมชน 12 กลุ่ม 4 รูปแบบผลิตภัณฑ์

8 1. ได้ฐานข้อมูลลวดลายประทับ กรณีศึกษาลวดลายลูกกลิ้งและตราประทับดินเผาบ้านเชียง ใน การน�ำไปต่อยอดขยายผลงานวิจัยต่อไป 2. ได้องค์ความรู้ของลวดลายที่สามารถน�ำไปประยุกต์ในการออกแบบให้แก่ผลิตภัณฑ์ชุมชน 4 รูปแบบ คือ จักสาน เครื่องปั้นดินเผา ผ้าทอพื้นเมือง และอาหารประเภทขนมได้ 3. ได้หมวดหมู่ของลวดลายประทับดินเผาบ้านเชียงเพื่อประยุกต์ในการออกแบบให้แก่ผลิตภัณฑ์ ชุมชน 4 รูปแบบ คือ จักสาน เครื่องปั้นดินเผา ผ้าทอพื้นเมือง และอาหารประเภทขนม ให้สามารถน�ำไปใช้ และพัฒนาต่อยอดได้ง่าย 4. เพื่อขับเคลื่อนการอนุรักษ์และรวบรวมข้อมูลทางด้านลวดลายประทับ กรณีศึกษาลวดลายลูก กลิ้งและตราประทับดินเผาบ้านเชียงอย่างมีระบบ ก่อนข้อมูลจะสูญหาย 5. ได้ต้นแบบแนวทางวิธีการพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชน จังหวัดอุดรธานีที่สอดคล้องกับแนวคิดพื้น ฐานในการสร้างสรรค์งานออกแบบ (จักสาน เครื่องปั้นดินเผา ผ้าทอพื้นเมือง และอาหารประเภทขนม) 6. เกิดเครือข่ายชุมชนต่าง ๆ ภายในพื้นที่การวิจัย อันได้แก่ กลุ่มผลิตภัณฑ์ชุมชนจักสาน เครื่องปั้นดินเผา ผ้าทอพื้นเมือง และอาหารประเภทขนม เพื่อการสร้างผลิตภัณฑ์ที่มีมาตรฐานตรงความ ต้องการของผู้บริโภคบนฐานภูมิปัญญาท้องถิ่น สะท้อนเอกลักษณ์บ้านเชียง ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ เอกสารอ้างอิง กนิษฐา เรืองวรรณศักดิ์. (2557). ลวดลายประทับดินเผาบ้านเชียง : บูรณาการสู่การออกแบบผลิตภัณฑ์ เชิงพาณิชย์. วารสาร ศิลปกรรมศาสตร์มหาวิทยาลัยขอนแก่น ปีที่ 6 ฉบับที่ 2 เดือนกรกฎาคม-ธันวาคม 2557. หน้า 1-25 __________. (2558). คู่มือ การน�ำองค์ความรู้ลูกกลิ้งและตราประทับดินเผาบ้านเชียง : ลวดลายสู่งานออกแบบผลิตภัณฑ์. อุดรธานี: โรงพิมพ์บ้านเหล่า. จังหวัดอุดรธานี. (2539). เอกสารที่ระลึกงานฉลองมรดกโลกบ้านเชียง 5000 ปีเนื่องในวโรกาศเฉลิมฉลองสิริราชสมบัติ50 ปี. กรุงเทพฯ : บริษัทต้นอ้อ แกรมมี่ จ�ำกัด. จุลดิษฐ อุปฮาต. (2554). ศิลปกรรมพื้นบ้าน. มหาวิทยาลัยราชภัฏกลุ่มภาคตะวันออกเฉียงเหนือ. ชิน อยู่ดี. (2515). วัฒนธรรมบ้านเชียงในสมัยก่อนประวัติศาสตร์. กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร. บัญชา ธนบุญสมบัติ. (2555). ท่องยานเวลา บุกฝ่าอารยธรรม. กรุงเทพฯ : ส�ำนักพิมพ์สารคดี. ประเสริฐ ศีลรัตนา. (2538). การออกแบบลวดลาย. กรุงเทพฯ:โอเดียนสโตร์. ปรานีวงษ์เทศ. (2543). สังคมและวัฒนธรรมในอุษาคเนย์. กรุงเทพฯ: ศิลปวัฒนธรรม. ปัญญา เทพสิงห์. (2548). ศิลปะเอเชีย. กรุงเทพ : ส�ำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. พนอ ก�ำเกิดกลาง. (2529). บ้านเชียงที่โลกลืม (พิมพ์ครั้งที่ 9). อุดรธานี: กาญจนาศิลป์. พรพรรณ จันทโรนานนท์. (2530). ฮก ลก ซิ่ว โชค ลาภ อายุยืน. กรุงเทพฯ : ส�ำนักพิมพ์ศิลปวัฒนธรรม. พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติบ้านเชียง. (2550). มรดกวัฒนธรรมบ้านเชียง. กรุงเทพฯ : ส�ำนักพิมพ์พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติกรม ศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม. _____________. (2555). เอกสารคลังพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติบ้านเชียงประจ�ำปี2518-2554. อุดรธานี: พิพิธภัณฑสถานแห่ง ชาติบ้านเชียง. Armand J. Labbe. (2002). BAN CHIANG Art and Prehistory of Northeast Thailand. Tustin, CA : Smith Printers and Lithographers. _____________. (2002). Prehistoric Thai Ceramics BAN CHIANG in Regional Cultural Perspective. Bangkok : White Lotus Co.,Ltd.

9 To remove the pattern into form ถอดแบบลวดลาย

10 วิเคราะห์สังเคราะห์ลวดลายเพื่อเชื่อมสัมพันธภาพระหว่าง ลวดลายประทับดินเผาบ้านเชียง กับลายมงคลสมัย 5 ประเทศ คือ ประเทศจีน ประเทศญี่ปุ่น ประเทศอินเดีย ประเทศอียิปต์และ ประเทศลาว จากการสัมภาษณ์ความต้องการของกลุ่มชุมชน สรุปได้ว่า มี ลวดลายที่สนใจในการน�ำมาพัฒนาผลิตภัณฑ์ทั้งสิ้น 4 ลวดลาย ประกอบ ด้วย ลายขดก้นหอย ลายงูลายพระอาทิตย์และลายกระดองเต่า รวมถึง มีความสนใจในการน�ำลายคลื่นมาใช้ในการตกแต่งชิ้นงาน จึงขอสรุปความ หมายมงคลสมัยตามประเภทของลายดังนี้ ถอดแบบลายลูกกลิ้งและตราประทับดินเผาบ้านเชียง : สัมพันธภาพร่วมกับลายมงคลสมัย

11 “ลายขดก้นหอย” เป็นลวดลายที่มีเอกลักษณ์ชัดเจนแสดง ถึงความเป็นบ้านเชียงมีความหมายตาม สมัยนิยมที่ว่า ลวดลายแห่งความสุข ความโชคดีตามความเชื่อของประเทศ จีนและญี่ปุ่น และยังมีความมงคลสื่อถึง ความอุดมสมบูรณ์ตามความเชื่อของ ประเทศลาว

12 “ลายงู” เป็นลวดลายที่มีความหมายที่ว่า งูเป็น สัตว์มีพิษคนจีนเชื่อว่าป้องกันสิ่งชั่วร้าย ได้ตามความเชื่อของประเทศจีน และ ประเทศญี่ปุ่น งู มีชื่อเรียกในตระกูล ภาษาอินโดยูโรเปียนที่เป็นภาษาที่ใช้ ภูมิภาค ว่า "นาคา" อันเป็นชื่อเรียก อย่างเดียวกับ "พญานาค" เป็นสัตว์แห่ง อ�ำนาจ ความยิ่งใหญ่ ความอุดมสมบูรณ์ ตามความเชื่อของประเทศอินเดีย และ ประเทศลาว และงูเป็นตัวแทนของ เทพเจ้า Apep เป็นเทพเจ้าแห่งความรู้ และอาจรวมไปถึงสัญลักษณ์ของแผ่นดิน โลก ตามความเชื่อของประเทศอียิปต์ “ลวดลายกระดองเต่า” ที่สื่อความหมายถึง อายุยืน ความมั่นคง ความยั่งยืน ตามความเชื่อของประเทศจีน และญี่ปุ่น 13

13 "ลายพระอาทิตย์" บ้านเชียง มีความหมายตามสมัยนิยมที่ ว่าพลังชีวิต อ�ำนาจ ตามความเชื่อของ ประเทศญี่ปุ่น หรือการสื่อถึงพลังงาน ชีวิต สัจธรรมแห่งความจริง ตามความ เชื่อของประเทศอินเดียและประเทศลาว รวมถึงสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่มอบชีวิตและความ โชคดีตามความเชื่อของประเทศอียิปต์ “ลายคลื่น” เป็นลวดลายบ้านเชียง มีความหมายตาม สมัยนิยมที่ว่า ลความอ่อนน้อม ความนิ่ม นวล ความก้าวหน้าสืบเนื่องเรื่อยไปตาม ความเชื่อของประเทศจีน ญี่ปุ่น และลาว จากลวดลาย สู่การพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชน Native woven fabric F ผ้าทอพื้นเมือง Wickerwork งานจักสาน Banchiang Pottery เครื่องปั้นดินเผาบ้านเชียง Food Souvenir product ผลิตภัณฑ์ของฝาก ประเภทอาหาร (ขนม) F W B

14 กลุ่มทอผ้า ธ มณโฑ 299/199 ต.หมูม่น อ.เมือง จ.อุดรธานี41000 โทร. 0933488748

15 กลุ่มทอผ้า ธ.มณโฑ ผลิตภัณฑ์ : เสื้อผ้าสตรีวัยท�ำงานอายุ30 ปีขึ้นไป ลวดลาย : ลายขดก้นหอย ความหมายเชิงมงคล : “ลายขดก้นหอย” เป็นลวดลายที่มีเอกลักษณ์ชัดเจน แสดงถึงความเป็นบ้านเชียงมีความหมายตามสมัยนิยม ที่ว่า ลวดลายแห่งความสุข ความโชคดีตามความเชื่อ ของประเทศจีนและญี่ปุ่น และยังมีความมงคลสื่อถึง ความอุดมสมบูรณ์ตามความเชื่อของประเทศลาว Native woven fabricผ้าทอพื้นเมือง

16 ร้านพวนคอลเลคชั่น 236/1 ต.บ้านเชียง อ.หนองหาน อุดรธานี41320 โทร. 083-6664671 , 086-8619229

17 ร้านพวนคอลเลคชั่น ผลิตภัณฑ์ : เสื้อผ้าสตรีกลุ่มวัยรุ่น ลวดลาย : ลายงู/ ลายกระดองเต่า ความหมายเชิงมงคล : “ลายงู” เป็นลวดลายที่มีความหมายที่ว่า งูเป็นสัตว์ มีพิษคนจีนเชื่อว่าป้องกันสิ่งชั่วร้ายได้ตามความเชื่อของ ประเทศจีน และประเทศญี่ปุ่น งู มีชื่อเรียกในตระกูล ภาษาอินโดยูโรเปียนที่เป็นภาษาที่ใช้ภูมิภาค ว่า "นาคา" อันเป็นชื่อเรียกอย่างเดียวกับ "พญานาค" เป็นสัตว์แห่ง อ�ำนาจ ความยิ่งใหญ่ ความอุดมสมบูรณ์ตามความ เชื่อของประเทศอินเดีย และประเทศลาว และงูเป็น ตัวแทนของเทพเจ้า Apep เป็นเทพเจ้าแห่งความรู้และ อาจรวมไปถึงสัญลักษณ์ของแผ่นดินโลก ตามความเชื่อ ของประเทศอียิปต์ : “ลวดลายกระดองเต่า” ที่สื่อความหมายถึง อายุยืน ความมั่นคง ความยั่งยืน ตามความเชื่อของประเทศจีน และญี่ปุ่น Native woven fabricผ้าทอพื้นเมือง

18 ร้านประกายไหมไทย 33 หมู่ 13 บ้านเชียง ต.บ้านเชียง อ.หนองหาน อุดรธานี41320 โทร. 0814851864

19 ร้านประกายไหมไทย ผลิตภัณฑ์ : เสื้อผ้าสตรีและบุรุษ ลวดลาย : ลายขดก้นหอย ความหมายเชิงมงคล : “ลายขดก้นหอย” เป็นลวดลายที่มีเอกลักษณ์ชัดเจน แสดงถึงความเป็นบ้านเชียงมีความหมายตามสมัยนิยม ที่ว่า ลวดลายแห่งความสุข ความโชคดีตามความเชื่อ ของประเทศจีนและญี่ปุ่น และยังมีความมงคลสื่อถึง ความอุดมสมบูรณ์ตามความเชื่อของประเทศลาว Native woven fabricผ้าทอพื้นเมือง

20 กลุ่มทอเสื่อกกบ้านแม่นนท์ 33/1 หมู่ 2 ต.หนองไผ่ อ.เมือง จ.อุดรธานี โทร. 085-7382653

21 กลุ่มทอเสื่อกกบ้านแม่นนท์ ผลิตภัณฑ์ : เสื่อ / เบาะรองนั่ง / หมอนอิง ลวดลาย : ลายกระดองเต่า / ลายคลื่น ความหมายเชิงมงคล : “ลายคลื่น” เป็นลวดลายบ้านเชียง มีความหมายตาม สมัยนิยมที่ว่า ลความอ่อนน้อม ความนิ่มนวล ความ ก้าวหน้าสืบเนื่องเรื่อยไปตามความเชื่อของประเทศจีน ญี่ปุ่น และลาว : “ลวดลายกระดองเต่า” ที่สื่อความหมายถึง อายุยืน ความมั่นคง ความยั่งยืนตามความเชื่อของประเทศจีน และญี่ปุ่น Wickerworkงานจักสาน

22 กลุ่มแม่บ้านเกษตรกรจักสาน จากต้นคล้าอ�ำเภอทุ่งฝน 182 หมู่ 9 บ้านโนนสะอาด ต.ทุ่งฝน อ.ทุ่งฝน จ.อุดรธานี41310 โทร. 0810477825, 042268139

23 กลุ่มแม่บ้านเกษตรกรจักสานจากต้นคล้าอ�ำเภอทุ่งฝน ผลิตภัณฑ์ : กระเป๋าสตรี(สะพาย / ถือ / ใส่เหรียญ) ลวดลาย : ลายขดก้นหอย ความหมายเชิงมงคล : “ลายขดก้นหอย” เป็นลวดลายที่มีเอกลักษณ์ชัดเจน แสดงถึงความเป็นบ้านเชียงมีความหมายตามสมัยนิยม ที่ว่า ลวดลายแห่งความสุข ความโชคดีตามความเชื่อ ของประเทศจีนและญี่ปุ่น และยังมีความมงคลสื่อถึง ความอุดมสมบูรณ์ตามความเชื่อของประเทศลาว Wickerworkงานจักสาน

24 กลุ่มจักสานไม้ไผ่ บ้านดงเย็น ที่อยู่ 93 หมู่ที่ 4 ต.บ้านเชียง อ.หนองหาน จ.อุดรธานี41320 โทร. 0899845466

25 กลุ่มจักสานบ้านดงเย็น ผลิตภัณฑ์ : กระติบข้าวเหนียว / กระเป๋าสตรี/ พัด ลวดลาย : ลายกระดองเต่า / ลายคลื่น ความหมายเชิงมงคล : “ลายคลื่น” เป็นลวดลายบ้านเชียง มีความหมายตาม สมัยนิยมที่ว่า ลความอ่อนน้อม ความนิ่มนวล ความ ก้าวหน้าสืบเนื่องเรื่อยไปตามความเชื่อของประเทศจีน ญี่ปุ่น และลาว : “ลวดลายกระดองเต่า” ที่สื่อความหมายถึง อายุยืน ความมั่นคง ความยั่งยืนตามความเชื่อของประเทศจีน และญี่ปุ่น Wickerworkงานจักสาน

26 ร้านบ้านเชียง 5,000 ปี 111 หมู่ 13 ต.บ้านเชียง อ.หนองหาน จ.อุดรธานี41320 โทร.093-3744270

27 ร้านบ้านเชียง 5,000 ปี ผลิตภัณฑ์ : กระถางต้นไม้3 ขนาด (เล็ก กลาง ใหญ่) ลวดลาย : ลายขดก้นหอย ความหมายเชิงมงคล : “ลายขดก้นหอย” เป็นลวดลายที่มีเอกลักษณ์ชัดเจน แสดงถึงความเป็นบ้านเชียงมีความหมายตามสมัยนิยม ที่ว่า ลวดลายแห่งความสุข ความโชคดีตามความเชื่อ ของประเทศจีนและญี่ปุ่น และยังมีความมงคลสื่อถึง ความอุดมสมบูรณ์ตามความเชื่อของประเทศลาว Banchiang Potteryเครื่องปั้นดินเผาบ้านเชียง

28 ร้านแมคแอนด์แบงค์ บ้านเลขที่ 7 หมู่ 13 ต.บ้านเชียง อ.หนองหาน จ.อุดรธานี41320 โทร. 081-7399273

29 ร้านแมคแอนด์แบงค์ ผลิตภัณฑ์ : สร้อยคอ (3แบบ) ลวดลาย : ลายขดก้นหอย ความหมายเชิงมงคล : “ลายขดก้นหอย” เป็นลวดลายที่มีเอกลักษณ์ชัดเจน แสดงถึงความเป็นบ้านเชียงมีความหมายตามสมัยนิยม ที่ว่า ลวดลายแห่งความสุข ความโชคดีตามความเชื่อ ของประเทศจีนและญี่ปุ่น และยังมีความมงคลสื่อถึง ความอุดมสมบูรณ์ตามความเชื่อของประเทศลาว Banchiang Potteryเครื่องปั้นดินเผาบ้านเชียง

30 ร้านร้อยวันพันปี บ้านปูลูต.บ้านเชียง อ.หนองหาน จ.อุดรธานี41320 โทร. 089-835-7460

31 ร้านร้อยวันพันปี ผลิตภัณฑ์ : กระดิ่งลม 1 ชุด 3 ชิ้น (พัฒนาแบบขนาดใหญ่ปรับเป็นกระถางต้นไม้ได้) ลวดลาย : ลายขดก้นหอย ความหมายเชิงมงคล : “ลายขดก้นหอย” เป็นลวดลายที่มีเอกลักษณ์ชัดเจน แสดงถึงความเป็นบ้านเชียงมีความหมายตามสมัยนิยม ที่ว่า ลวดลายแห่งความสุข ความโชคดีตามความเชื่อ ของประเทศจีนและญี่ปุ่นและยังมีความมงคลสื่อถึง ความอุดมสมบูรณ์ตามความเชื่อของประเทศลาว Banchiang Potteryเครื่องปั้นดินเผาบ้านเชียง

32 ร้านวุ้นบ้านโนน 28/11 ถ.สุยกิจจรรยา ต.หมากแข้ง อ.เมือง จ.อุดรธานี41000 โทร. 0-4224-7660

33 วุ้นบ้านโนน ผลิตภัณฑ์ : แม่พิมพ์เค้กวุ้นขนาด 1 ปอน และ 2 ปอน ลวดลาย : ลายพระอาทิตย์ ความหมายเชิงมงคล "ลายพระอาทิตย์" บ้านเชียง มีความหมายตามสมัย นิยมที่ว่าพลังชีวิต อ�ำนาจ ตามความเชื่อของประเทศ ญี่ปุ่น หรือการสื่อถึงพลังงาน ชีวิต สัจธรรมแห่งความ จริง ตามความเชื่อของประเทศอินเดียและประเทศลาว รวมถึงสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่มอบชีวิตและความโชคดีตาม ความเชื่อของประเทศอียิปต์ Food Souvenir product ผลิตภัณฑ์ของฝากประเภทอาหาร (ขนม)

34 ร้านบ้านขนมไทยครูติ๋ว 78 ถ.พิทักษ์สฤษดิ์บ้านเหล่า ต.หมากแข้ง เทศบาลนครอุดรธานี41000 โทร. 093-998-7495

35 ขนมไทยครูติ๋ว ผลิตภัณฑ์ : แม่พิมพ์ซิลิโคน ขนาด 4 cm. 2 ลาย ลวดลาย : ลายพระอาทิตย์ ความหมายเชิงมงคล "ลายพระอาทิตย์" บ้านเชียง มีความหมายตามสมัย นิยมที่ว่าพลังชีวิต อ�ำนาจ ตามความเชื่อของประเทศ ญี่ปุ่น หรือการสื่อถึงพลังงาน ชีวิต สัจธรรมแห่งความ จริง ตามความเชื่อของประเทศอินเดียและประเทศลาว รวมถึงสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่มอบชีวิตและความโชคดีตาม ความเชื่อของประเทศอียิปต์ Food Souvenir product ผลิตภัณฑ์ของฝากประเภทอาหาร (ขนม)

36 ร้านบ้านเบเกอร์รี่ ใกล้วิทยาลัยสารพัดช่าง ถ.อ�ำเภอ ต.หมากแข้ง จ.อุดรธานี โทร. 042-223-157 / 081-871-4823

37 ร้านบ้านเบเกอรี่ ผลิตภัณฑ์ : แผ่นแต่งหน้าบานอฟฟี่และขนมเค้ก / ปั้มร้อน ลวดลาย : ลายพระอาทิตย์ ความหมายเชิงมงคล "ลายพระอาทิตย์" บ้านเชียง มีความหมายตามสมัย นิยมที่ว่าพลังชีวิต อ�ำนาจ ตามความเชื่อของประเทศ ญี่ปุ่น หรือการสื่อถึงพลังงาน ชีวิต สัจธรรมแห่งความ จริง ตามความเชื่อของประเทศอินเดียและประเทศลาว รวมถึงสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่มอบชีวิตและความโชคดีตาม ความเชื่อของประเทศอียิปต์ Food Souvenir product ผลิตภัณฑ์ของฝากประเภทอาหาร (ขนม)

การลงพื้นที่เก็บข้อมูลการวิจัยกลุ่มจักสานกลุ่มสิ่งทอกลุ่มเครื่องปั้นดินเผากลุ่มอาหาร (ขนม)

39 ศึกษาหลักการค้นคว้าข้อมูลประกอบการออกแบบผลิตภัณฑ์ และพฤติกรรมผู้บริโภค ที่เกี่ยวข้อง น�ำมาวิเคราะห์สังเคราะห์ในการออกแบบผลิตภัณฑ์ของเล่นส�ำหรับเด็ก โดยน�ำ แนวคิดต่อยอดงานวิจัย "สัมพันธภาพระหว่างลวดลายประทับดินเผาบ้านเชียงกับลายมงคล สมัยนิยมสู่งานออกแบบผลิตภัณฑ์ชุมชนในจังหวัดอุดรธานี" ในรูปแบบการน�ำลักษณะเฉพาะ ของบ้านเชียงมาออกแบบเป็นผลิตภัณฑ์ของเล่นไม้ เพื่อเป็นแนวทางแก่กลุ่มผู้ผลิตผลิตภัณฑ์ ชุมชน เป็นแนวทางแก่สถานศึกษาที่จะมีสื่อการเรียนการสอนเชิงประวัติศาสตร์ "บ้านเชียง" และเป็นการปลูกฝังพื้นฐานการอนุรักษ์วัฒนธรรมบ้านเชียงให้แก่นักศึกษาคนรุ่นใหม่ให้ สืบทอดต่อไป ในการเรียนสาขาวิชาออกแบบผลิตภัณฑ์มีหลักการง่ายๆ เพื่อให้ตนมีความช�ำนาญขึ้น ดังนี้ INDUSTRIAL DESIGN ออกแบบผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม 3 ฝึกคิด ฝึกสร้างสรรค์ ฝึกปฏิบัติ การต่อยอดงานวิจัย : สู่เยาวชนคนรุ่นใหม่

40

41 ผลงานนักศึกษาชั้นปีที่ 3 สาขาวิชาออกแบบผลิตภัณฑ์ คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์มหาวิทยาลัยราชภัฏอุดรธานี The ToY

หัวหน้าโครงการ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ดร. กนิษฐา เรืองวรรณศักดิ์ สังกัด สาขาวิชาออกแบบผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุดรธานี Email : [email protected] รับผิดชอบด�ำเนินการทางการพัฒนาและถ่ายทอดองค์ความรู้การพัฒนา ผลิตภัณฑ์สู่การปฏิบัติตั้งแต่เริ่มงานวิจัยจนส�ำเร็จตามเป้าหมายโครงการ ผู้ร่วมวิจัย อาจารย์อัจฉริยา สุริยา สังกัด สาขาวิชาอาหารและบริการ คณะเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยราชภัฏอุดรธานี Email : [email protected] รับผิดชอบการทดสอบแม่พิมพ์ขนมในการท�ำขนมเป้าหมาย เพื่อทดสอบ คุณภาพและถ่ายทอดองค์ความรู้ ผู้ช่วยศาสตราจารย์สุทธินี สุขกุล สังกัด สาขาวิชาเครื่องเคลือบดินเผา ภาควิชาศิลปะอุตสาหกรรม สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหาร ลาดกระบัง Email : [email protected] รับผิดชอบในการท�ำแม่พิมพ์ต้นแบบ งานผลิตภัณฑ์ชุมชนเครื่องปั้นดินเผา ดร.กฤษฎา ดูพันดุง สังกัด สาขาวิชาออกแบบบรรจุภัณฑ์ คณะศิลปกรรมและออกแบบอุตสาหกรรม มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสาน Email : [email protected] รับผิดชอบในการท�ำต้นแบบและ งานผลิตภัณฑ์ชุมชนจักสาน

พิมพ์ครั้งที่ 1 พ.ศ. 2561 จ�ำนวน 500 เล่ม (สงวนลิขสิทธิ์) จัดพิมพ์โดย โรงพิมพ์บ้านเหล่าการพิมพ์ 333 ถนนบ้านเหล่า ต�ำบลหมากแข้ง อ�ำเภอเมือง จังหวัดอุดรธานี41000 Tel : 042-325938 ที่ปรึกษาโครงการ นางสาวเบญจพร สารพรม หัวหน้าพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติบ้านเชียง ดร.วิบูล เป็นสุข รองอธิการบดีมหาวิทยาลัยราชภัฏอุดรธานี

กระบวนการออกแบบผลิตภัณฑ์ กระบวนการผลิตและทดสอบต้นแบบผลิตภัณฑ์

สาขาวิชาออกแบบผลิตภัณฑ์คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์มหาวิทยาลัยราชภัฏอุดรธานี 64 ถนนทหาร ต�ำบลหมากแข้ง อ�ำเภอเมือง จังหวัดอุดรธานี41000