ชุดที่1.1 ความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับกรดเบส

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 คำนำ ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 ได้จัดทำขึ้นให้ สอดคล้องกับธรรมชาติของวิชาและสอดคล้องกับการจัดกิจกรรมการเรียนรู้กลุ่มสาระการ เรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีและหลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 (ปรับปรุง พ.ศ.2560) เพื่อให้นักเรียนสามารถนำไปใช้ได้อย่างเหมาะสม ชุดกิจกรรมการ เรียนรู้ชุดนี้ ผู้สอนได้จัดทำขึ้นเพื่อเป็นคู่มือในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้โดยใช้ร่วมกับ แผนการจัดการเรียนรู้เพื่อให้นักเรียนใช้กระบวนการทางวิทยาศาสตร์สืบเสาะหาความรู้และ สร้างความรู้ใหม่ สามารถคิดวิเคราะห์ สื่อสารให้เข้าใจตรงกัน มีจิตวิทยาศาสตร์ ตลอดจน เชื่อมโยง และนำความรู้ไปใช้ในชีวิตประจำวันได้ การจัดทำชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 เสร็จสมบูรณ์ได้เพราะได้รับความ อนุเคราะห์จากผู้เชี่ยวชาญหลายท่านที่ได้ให้คำปรึกษา แนะนำ จึงขอขอบพระคุณ ไว้ ณ โอกาสนี้ และหวังเป็นอย่างยิ่งว่าชุดกิจกรรมการเรียนรู้ชุดนี้ จะช่วยพัฒนานักเรียน ให้เป็นบุคคลแห่งการเรียนรู้ สามารถเรียนรู้ได้ตลอดชีวิตตามเจตนารมณ์ที่ตั้งไว้ เอิ้มอ้อ อิ้มพัฒน์ ผู้จัดทำ ก

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 คำชี้แจง ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224กลุ่มสาระ การเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 เนื้อหาแบ่งออกเป็นเรื่องย่อย ทั้งหมด 7 ชุด ดังนี้ ชุดที่ 1 เรื่อง ความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับกรด-เบส ชุดที่ 2 เรื่อง ทฤษฎีกรด-เบส ชุดที่ 3 เรื่อง การแตกตัวของกรด-เบส ชุดที่ 4 เรื่อง pH ของสารละลาย ชุดที่ 5 เรื่อง ปฏิกิริยาของกรด-เบส ชุดที่ 6 เรื่อง การไทเทรตกรด-เบส ชุดที่ 7 เรื่อง สารละลายบัฟเฟอร์ แต่ละชุดประกอบด้วย คำนำ คำชี้แจง คำแนะนำสำหรับครู คำแนะนำสำหรับนักเรียน จุดประสงค์การเรียนรู้ แบบทดสอบก่อนเรียน ใบความรู้ กิจกรรม เฉลยกิจกรรม แบบทดสอบหลังเรียน เฉลยแบบทดสอบก่อนเรียน - หลังเรียน ซึ่งจัดทำขึ้นเพื่อให้นักเรียน ใช้เรียนในห้องเรียน นักเรียนต้องเรียนรู้ด้วยตนเองโดยใช้กระบวนการกลุ่ม ผู้สอนคอยกำกับ ดูแล และช่วยเหลือ กระตุ้นให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้ เปิดโอกาสให้นักเรียนได้แลกเปลี่ยน เรียนรู้ในขั้นตอนการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ตามแผนการจัดการเรียนรู้ที่ผู้สอนจัดทำขึ้น ข

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 สารบัญ เรื่อง หน้า คำนำ .............................................................................................................. ...... ก คำชี้แจง ................................................................................................................ ข สารบัญ ............................................................................................................ ..... ค คำแนะนำสำหรับครู ............................................................................................. 1 คำแนะนำสำหรับนักเรียน .................................................................................... 3 จุดประสงค์การเรียนรู้ .......................................................................................... 4 แบบทดสอบก่อนเรียน ......................................................................................... 5 ใบความรู้ .............................................................................................................. 8 กิจกรรมที่ 1 ....................................................................................................... 19 กิจกรรมที่ 2 ....................................................................................................... 21 กิจกรรมที่ 3 ....................................................................................................... 27 กิจกรรมที่ 4 ....................................................................................................... 28 กิจกรรมที่ 5 ....................................................................................................... 29 กิจกรรมที่ 6 ....................................................................................................... 30 เฉลยกิจกรรมที่ 1 ............................................................................................... 31 เฉลยกิจกรรมที่ 2 ............................................................................................... 33 เฉลยกิจกรรมที่ 3 ............................................................................................... 37 เฉลยกิจกรรมที่ 4 ............................................................................................... 38 เฉลยกิจกรรมที่ 5 ............................................................................................... 39 เฉลยกิจกรรมที่ 6 ............................................................................................... 40 แบบทดสอบหลังเรียน .......................................................................................... 41 เฉลยแบบทดสอบก่อนเรียน ................................................................................ 43 เฉลยแบบทดสอบหลังเรียน ................................................................................. 44 บรรณานุกรม ....................................................................................................... 45 ค

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 คำแนะนำสำหรับครู การใช้ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 ผู้สอนมีบทบาท ดังนี้ 1. ศึกษาคู่มือครูและแผนการจัดการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส ให้เข้าใจ 2. เตรียมความพร้อมนักเรียนก่อนการเรียนโดยใช้ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ 3. เตรียมชุดกิจกรรมการเรียนรู้ วัสดุ อุปกรณ์ และสิ่งของที่ระบุไว้ ในชุดกิจกรรมการเรียนรู้และแบบบันทึกกิจกรรมประจำชุดกิจกรรมการเรียนรู้ให้พร้อม 4. แนะนำขั้นตอนการใช้ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ แนวปฏิบัติ ให้นักเรียนรับทราบ โดยละเอียด 5. ก่อนการใช้ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ ให้นักเรียนทำแบบทดสอบวัดผลสัมฤทธิ์ ทางการเรียนก่อนเรียน เรื่อง กรด-เบส จำนวน 30 ข้อ เพื่อวัดความรู้พื้นฐาน ก่อนเรียน 6. ครูตรวจแบบทดสอบวัดผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนก่อนเรียน แจ้งคะแนน ให้นักเรียนทราบ 7. จัดกิจกรรมการเรียนรู้ให้เป็นไปตามที่กำหนดในชุดกิจกรรมการเรียนรู้แต่ละชุด อย่างเคร่งครัด ครูคอยกำกับ ดูแลนักเรียนอย่างใกล้ชิดขณะจัดกิจกรรมการเรียนรู้ 8. หลังจากทำกิจกรรมการเรียนรู้เสร็จแล้ว ให้นักเรียนเก็บวัสดุ อุปกรณ์ ประกอบชุดกิจกรรมการเรียนรู้ให้เรียบร้อย 9. บันทึกคะแนนจากการทำกิจกรรมในชุดกิจกรรมการเรียนรู้ ตามเกณฑ์การวัด และประเมินผลที่ระบุในแผนการจัดการเรียนรู้ 10. หลังจากนักเรียนทำกิจกรรมในชุดกิจกรรมการเรียนรู้เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 ครบทั้ง 7 ชุด แล้วให้นักเรียนทำแบบทดสอบวัดผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน หลังเรียน เรื่อง กรด-เบส จำนวน 30 ข้อ 11. ครูตรวจแบบทดสอบวัดผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนหลังเรียน เรื่อง กรด-เบส เปรียบเทียบคะแนนก่อนเรียนและหลังเรียน แจ้งคะแนนให้นักเรียนทราบ 12. ในกรณีที่นักเรียนทำแบบทดสอบวัดผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน เรื่อง กรด-เบส ไม่ผ่านเกณฑ์ประเมินร้อยละ 80 ให้นักเรียนกลับไปศึกษาชุดกิจกรรมการเรียนรู้ที่นักเรียนยัง พัฒนาไม่ถึงเกณฑ์ แล้วให้นักเรียนทำแบบทดสอบวัดผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน เรื่อง กรด-เบส อีกครั้งจนนักเรียนผ่านเกณฑ์ -1-

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 คำแนะนำสำหรับนักเรียน 1. ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 ชุดนี้ คือ ชุดที่ 1 เรื่อง ความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับกรด-เบส 2. ตรวจสอบชุดกิจกรรมการเรียนรู้ว่าครบถ้วนหรือไม่ ถ้าไม่ครบถ้วนต้องแจ้ง ครูผู้สอนทันที 3. ศึกษาจุดประสงค์การเรียนรู้ของชุดกิจกรรมการเรียนรู้ ก่อนที่จะเริ่มศึกษา หาความรู้ในลำดับต่อไป 4. นักเรียนทำแบบทดสอบก่อนเรียน จำนวน 10 ข้อ 5. ศึกษาชุดกิจกรรมการเรียนรู้ด้วยตนเองตามลำดับที่จัดไว้ในชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เมื่อเข้าใจแล้วทำกิจกรรมให้ครบทุกกิจกรรม 6. ศึกษาชุดกิจกรรมการเรียนรู้ด้วยความเอาใจใส่ และมีความซื่อสัตย์ไม่เปิดดูเฉลยก่อน 7. เมื่อศึกษาเนื้อหาและทำกิจกรรมในชุดกิจกรรมการเรียนรู้เสร็จแล้ว ตรวจสอบ ความถูกต้องจากเฉลย 8. นักเรียนทำแบบทดสอบหลังเรียน จำนวน 10 ข้อ 9. ในกรณีที่นักเรียนทำแบบทดสอบหลังเรียนได้ไม่ถึง 8 ข้อ ให้นักเรียนย้อนกลับไป ศึกษาชุดกิจกรรมการเรียนรู้ชุดนี้ใหม่ แล้วทำแบบทดสอบหลังเรียนอีกครั้งจนกว่าจะได้คะแนน ตามเกณฑ์ 10. เมื่อมีปัญหาใด ๆ เช่น ไม่เข้าใจเนื้อหา สามารถขอคำแนะนำจากครูได้ ตลอดเวลา -3-

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 จุดประสงค์การเรียนรู้ เมื่อนักเรียนศึกษาเรื่อง ความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับกรด-เบส นักเรียนสามารถ 1. จำแนกประเภทของสารประกอบเป็นกรด เบส และเกลือได้ 2. จำแนกประเภทของกรดเป็นกรดอินทรีย์ กรดอนินทรีย์ กรดไฮโดร กรดออกซี และสามารถอ่านชื่อกรดได้ 3. ทำการทดลองศึกษาสมบัติของสารละลาย สามารถจำแนกสารละลาย เป็นอิเล็กโทรไลต์แก่ อิเล็กโทรไลต์อ่อน และไม่เป็นอิเล็กโทรไลต์ และเขียนสมการแสดง การแตกตัวของอิเล็กโทรไลต์ได้ 4. อธิบายและระบุสารละลายอิเล็กโทรไลต์แก่ อิเล็กโทรไลต์อ่อน และไม่เป็น อิเล็กโทรไลต์ได้ 5. ทดสอบและอธิบายสมบัติของสารละลายกรด สารละลายเบส และสารละลาย ที่เป็นกลางได้ -4- ...เมื่อเข้าใจจุดประสงค์การเรียนรู้แล้ว.. ไปทำแบบทดสอบก่อนเรียนกันเลยค่ะ

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 คำสั่ง ให้นักเรียนเลือกคำตอบที่ถูกที่สุดเพียงคำตอบเดียว แล้วทำเครื่องหมายกากบาท (X) ลงในกระดาษคำตอบ คำชี้แจง ข้อมูลต่อไปนี้ใช้ประกอบการตอบคำถามข้อ 1 – 3 สารละลาย (1 mol/dm3 ) การเปลี่ยนสีของกระดาษลิตมัส การนำไฟฟ้า A B C D E จากน้ำเงินเป็นแดง ไม่เปลี่ยนสีทั้ง 2 สี จากแดงเป็นน้ำเงิน ไม่เปลี่ยนสีทั้ง 2 สี ไม่เปลี่ยนสีทั้ง 2 สี สว่างมาก ไม่สว่าง สว่างเล็กน้อย สว่างเล็กน้อย สว่างมาก 1. สารละลายใดจัดเป็นอิเล็กโทรไลต์แก่ ก. A และ C ข. A และ E ค. A , C และ E ง. A , C , D และ E 2. สารละลายใดตัวถูกละลายไม่แตกตัวเป็นไอออน ก. B ข. A และ E ค. C และ D ง. B , D และ E 3. สารละลายใดเป็นอิเล็กโทรไลต์อ่อน ก. B ข. A และ E ค. C และ D ง. B , C และ D แบบทดสอบก่อนเรียน เรื่อง ความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับกรด-เบส -5-

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 4. ข้อใดเขียนสมการการแตกตัวเป็นไอออนได้ถูกต้อง ก. KNO3(aq) K + (aq) + NO3 - (aq) ข. HF(aq) + H2O(l) H3O + (aq) + F - (aq) ค. HI(aq) + H2O(l) H3O + (aq) + I - (aq) ง. LiOH(aq) Li+ (aq) + OH- (aq) 5. จงพิจารณาว่าข้อใดไม่ถูกต้อง ก. สารละลายกรดนำไฟฟ้าได้ ข. สารละลายเบสนำไฟฟ้าได้ ค. สารละลายที่เป็นกลางไม่นำไฟฟ้า ง. สารละลายที่ไม่นำไฟฟ้ามีสมบัติเป็นกลาง 6. ไอออนใดทำปฏิกิริยากับน้ำจะได้สารละลายที่มีสมบัติเป็นกรด ก. S 2- ข. CNค. HSO4 - ง. HCOO7. สารใดละลายน้ำจะได้สารละลายกรด ก. HNO3 ข. KOH ค. Na2CO3 ง. (NH4)2CO3 8. ข้อใดเขียนสมการได้ถูกต้อง ก. H2O(l) + CN- (aq) HCN(aq) + OH- (aq) ข. LiOH(aq) Li+ (aq) + OH- (aq) ค. HBr(aq) + H2O(l) H3O + (aq) + Br- (aq) ง. Ca(OH)2 Ca2+(aq) + 2OH- (aq) 9. สารละลายใดจัดเป็นกรดแก่ ก. H2S ข. HCN ค. HNO3 ง. H2CO3 -6-

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 10. สารละลายใดจัดเป็นเบสอ่อน ก. LiOH ข. KOH ค. Al(OH)3 ง. Ba(OH)2 -7-

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 การจำแนกประเภทของสารประกอบ สารประกอบมีจำนวนมากมาย เพื่อให้เกิดความสะดวกในการศึกษาจึงจำแนกประเภท ของสารประกอบโดยพิจารณาจากสูตรและสมบัติของสารประกอบได้เป็น 3 ชนิด คือ กรด เบส และเกลือ กรด กรด (acid) เป็นสารประกอบโคเวเลนต์ที่ประกอบด้วยธาตุไฮโดรเจน และอโลหะอื่น ๆ และอาจมีออกซิเจนเป็นองค์ประกอบด้วย แบ่งประเภทของกรดโดยใช้ธาตุที่เป็นองค์ประกอบ ของกรดเป็นเกณฑ์ แบ่งได้เป็น 2 ชนิด ดังนี้ 1. กรดอินทรีย์ (organic compound) หมายถึง กรดที่มีหมู่คาร์บอกซิล (-COOH) ในโมเลกุลของกรด ส่วนใหญ่พบในสิ่งมีชีวิต เช่น กรดฟอร์มิก (HCOOH) กรดแอซิติก (CH3COOH) กรดสเตียริก (C17H35COOH) กรด กรดอินทรีย์ กรดอนินทรีย์ สูตรทั่วไปคือ RCOOH กรดไฮโดร กรดออกซี สูตรทั่วไป HX ตัวอย่าง HCl , HCN สูตรทั่วไป HaXbOc ตัวอย่าง HNO3 , H2CO3 ตัวอย่าง HCOOH , CH3COOH ใบความรู้ -8- ซึ่งนำเสนอได้ดังผังความคิดต่อไปนี้

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 กรดอินทรีย์จัดเป็นกรดอ่อน แตกตัวเป็นไอออนได้น้อย 2. กรดอนินทรีย์ (inorganic acid) หรือกรดแร่ (mineral acid) เป็นกรดที่ได้จากแร่ธาตุ แบ่งตามชนิดของธาตุที่เป็นองค์ประกอบได้เป็น 2 ประเภท คือ กรดไฮโดรและกรดออกซี 2.1 กรดไฮโดร (hydro acid) เป็นกรดที่มีธาตุ H และอโลหะอื่น ส่วนใหญ่ มีสถานะเป็นแก๊ส เมื่อละลายน้ำจะได้สารละลายกรด -9- กรดอินทรีย์ ส่วนใหญ่พบใน สิ่งมีชีวิต ตัวอย่าง C17H35COOH กรดสเตียริก พบในไขมัน พืชและ สัตว์ มีหมู่ -COOH ในโมเลกุล สังเคราะห์ได้จาก สารประกอบคาร์บอน HCOOH กรดมดพบในตัวมด CH3COOH กรดน้ำส้มได้จากการ หมักแป้งและน้ำตาล การอ่านชื่อกรดเมื่อเป็นสารละลาย อ่านไฮโดร แล้วอ่านชื่ออโลหะเปลี่ยนท้ายเสียงเป็น อิก (_ic) การอ่านชื่อกรดในสถานะแก๊ส อ่านชื่อธาตุ H และอโลหะเปลี่ยนท้ายเสียงเป็น ไ_ด์ (_ide)

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 ตัวอย่างการอ่านชื่อกรดไฮโดร มีดังต่อไปนี้ สูตร ชื่อเมื่อเป็นสารละลาย ชื่อเมื่อมีสถานะเป็นแก๊ส HF HCl H2S HCN กรดไฮโดรฟลูออริก กรดไฮโดรคลอริก กรดไฮโดรซัลฟิวริก กรดไฮโดรไซยานิก แก๊สไฮโดรเจนฟลูออไรด์ แก๊สไฮโดรเจนคลอไรด์ แก๊สไฮโดรเจนซัลไฟด์ แก๊สไฮโดรเจนไซยาไนด์ 2.2 กรดออกซี (oxy acid หรือ oxo acid) เป็นกรดที่ประกอบด้วยไฮโดรเจน อโลหะอื่น และออกซิเจน ส่วนใหญ่เกิดจากออกไซด์ของอโลหะทำปฏิกิริยากับน้ำ เช่น การเรียกชื่อกรดออกซี ให้พิจารณาจากจำนวนอะตอมของธาตุออกซิเจน ที่เป็นองค์ประกอบ จำแนกเป็นกรดที่ลงท้ายเสียง อิก (_ic) และลงท้ายเสียง ขัส (_ous) ดังนี้ ตัวอย่างการอ่านชื่อกรดออกซี มีดังต่อไปนี้ กรดเปอร์ขิก กรด ขิก กรด ขัส กรดไฮโป ขัส HClO4 กรดเปอร์คลอริก HClO3 กรดคลอริก HNO3 กรดไนตริก H2SO4 กรดซัลฟิวริก H2CO3 กรดคาร์บอนิก H3PO4 กรดฟอสฟอริก HClO2 กรดคลอรัส HNO2 กรดไนตรัส H2SO3 กรดซัลฟิวรัส - H3PO3 กรดฟอสฟอรัส HClO กรดไฮโปคลอรัส -10- CO2(g) + H2O(l) ⎯→ H2CO3(aq) SO2(aq) + H2O(l) ⎯→ H2SO3(aq) SO3(aq) + H2O(l) ⎯→ H2SO4(aq) 2NO2(aq) + H2O(l) ⎯→ HNO3(aq) + HNO2(aq)

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 กรดออกซี ประกอบด้วยธาตุ H อโลหะอื่น และ O การเรียกชื่อ -11- กรด _ic เรียกชื่ออโลหะ ตัวกลางแล้วเปลี่ยนท้ายเสียง เป็น _ic ถ้ามี O มากกว่ากรด _ic 1 อะตอม ให้อ่าน เปอร์ (per) ก่อนแล้วตามด้วยชื่อกรด _ic กรด _ous มี O น้อยกว่ากรด _ic 1 อะตอม การเรียกชื่อให้อ่านชื่ออโลหะ ตัวกลางแล้วเปลี่ยนท้ายเสียงเป็น _ous ถ้ามี O น้อยกว่ากรด _ous 1 อะตอม ให้อ่าน ไฮโป (hypo) ก่อน แล้วจึงอ่านชื่อกรด _ous ข้อสังเกต นักเรียนควรจำสูตรของกรด ขิก 5 ชนิด คือ HClO3 , HNO3 , H2SO4 , H2CO3 และ H3PO4 ก่อน เมื่อต้องการเขียนสูตร กรด จัส ให้ลดจำนวนอะตอมของออกซิเจน 1 อะตอม ถ้าเขียน กรดไฮโป จัส ให้ลดออกซิเจนอีก 1 อะตอม แต่ถ้าจะเขียน กรดเปอร์ จิก ให้เพิ่มออกซิเจนจากกรด จิก อีก 1 อะตอม

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 เบส เบส (base) เป็นสารประกอบไอออนิกที่เป็นออกไซด์และไฮดรอกไซด์ของโลหะหรือไอออน ที่เทียบเท่าโลหะ การอ่านชื่อ ให้อ่านชื่อโลหะ + ออกไซด์ หรือโลหะ + ไฮดรอกไซด์ ดังนี้ นอกจากนี้แก๊ส NH3 มีสมบัติเป็นเบส เพราะเมื่อละลายน้ำได้สารละลาย NH4OH ดังสมการ NH3(g) + H2O(l) NH4 + (aq) + OH- (aq) เบส ออกไซด์ของโลหะ ไฮดรอกไซด์ของโลหะ หรือไอออนที่เทียบเท่าโลหะ -12- สูตร Na2O CaO FeO Fe2O3 ชื่อ โซเดียมออกไซด์ แคลเซียมออกไซด์ ไอร์ออน(II)ออกไซด์ ไอร์ออน(III)ออกไซด์ สูตร NaOH Ca(OH)2 Fe(OH)2 Fe(OH)3 ชื่อ โซเดียมไฮดรอกไซด์ แคลเซียมไฮดรอกไซด์ ไอร์ออน(II)ไฮดรอกไซด์ ไอร์ออน(III)ไฮดรอกไซด์ ข้อสังเกต 1. ออกไซด์ของโลหะละลายน้ำจะได้สารประกอบไฮดรอกไซด์ เช่น Na2O(s) + H2O(l) ⎯→ 2NaOH(aq) CaO(s) + H2O(l) ⎯→ Ca(OH)2(aq) ส่วนด่าง (alkaline) คือ เบสที่ละลายน้ำได้และแตกตัว ให้ OH- (aq) 2. สารประกอบออกไซด์และไฮดรอกไซด์ของโลหะหมู่ IIIA และแทรนซิชันไม่ละลายน้ำ เช่น Al2O3 , Al(OH)3 , FeO , Fe(OH)2

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 เกลือ เกลือ (salt) เป็นสารประกอบไอออนิก ยกเว้น ออกไซด์และไฮดรอกไซด์ของโลหะ เกลือแบ่งออกเป็น 2 ประเภท คือ เกลือที่เป็นสารประกอบประเภท 2 ธาตุ และสารประกอบ ประเภท 3 ธาตุ การอ่านชื่อเกลือประเภท 2 ธาตุหรือธาตุคู่ ให้อ่านเรียงตามชื่อธาตุ แล้วเปลี่ยน ท้ายเสียงเป็น ไ_ด์ (_ide) ถ้าเป็นโลหะแทรนซิชันต้องอ่านค่าไอออนของแทรนซิชัน เป็นภาษาอังกฤษ แล้วจึงอ่านชื่ออโลหะ เปลี่ยนท้ายเสียงเป็น ไ_ด์ (_ide) การอ่านชื่อเกลือประเภท 3 ธาตุ ซึ่งเกิดจากไอออนของโลหะรวมกับหมู่ธาตุที่มีประจุ ไฟฟ้าลบที่เป็นอนุมูลกรด ให้อ่านชื่อธาตุตามด้วยการอ่านชื่ออนุมูลกรด เกลือประเภท 2 ธาตุ เกลือประเภท 3 ธาตุ สูตร ชื่อเกลือ สูตร ชื่อเกลือ NaCl โซเดียมคลอไรด์ KNO3 โพแทสเซียมไนเตรด K2S โพแทสเซียมซัลไฟด์ KNO2 โพแทสเซียมไนไตรต์ AlBr3 อะลูมิเนียมโบรไมด์ KClO4 โพแทสเซียมเปอร์คลอเรต FeCl2 ไอร์ออน(II)คลอไรด์ KClO3 โพแทสเซียมคลอเรต FeCl3 ไอร์ออน(III)คลอไรด์ KClO2 โพแทสเซียมคลอไรต์ KClO โพแทสเซียมไฮโปคลอไรต์ Ca(HCO3)2 แคลเซียมไฮโดรเจนคาร์บอเนต NaH2PO4 โซเดียมไดไฮโดรเจนฟอสเฟต Fe(SO4)3 ไอร์ออน(II)ซัลเฟต Fe2(SO4)3 ไอร์ออน(III)ซัลเฟต FeSO3 ไอร์ออน(II)ซัลไฟต์ -13- ข้อสังเกต 1. หมู่ธาตุที่แตกตัวจากกรด จิก ให้อ่านท้ายเสียงเป็น เ_ต (ate) หมู่ธาตุที่แตกตัวจากกรด จัส ให้อ่านท้ายเสียงเป็น ไ_ต์ (_ite) 2. ถ้ามี H เหลืออยู่ให้อ่านจำนวนอะตอมของ H ด้วย เช่น H2CO3(aq) H + (aq) + HCO3 - (aq) (ไฮโดรเจนคาร์บอเนต) HNO3(aq) H + (aq) + NO3 - (aq) (ไนเตรต) HNO2(aq) H + (aq) + NO2 - (aq) (ไนไตรต์)

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 สารอิเล็กโทรไลต์และสารนอนอิเล็กโทรไลต์ สารประกอบแต่ละชนิด เมื่อนำไปทำให้หลอมเหลวหรือนำไปละลายน้ำจะมีความสามารถ ในการแตกตัวเป็นไอออนได้แตกต่างกัน จึงจำแนกสารตามความสามารถในการแตกตัวเป็นไอออน ได้ 2 ประเภท คือ สารอิเล็กโทรไลต์ (electrolyte) และสารนอนอิเล็กโทรไลต์ (non – electrolyte) สารอิเล็กโทรไลต์ สารอิเล็กโทรไลต์ (electrolyte) หมายถึง สารที่หลอมเหลวหรือละลายน้ำแล้วแตกตัว ให้ไอออนได้ จึงนำไฟฟ้าได้ เช่น NaCl(s) ดังสมการ NaCl(s) ⎯→ Na+ (l) + Cl- (l) NaCl(s) ⎯→ Na+ (aq) + Cl- (aq) สารละลายที่ตัวละลายแตกตัวให้ไอออนได้ เรียกว่า สารละลายอิเล็กโทรไลต์ (electrolyte solution) เมื่อจำแนกสารอิเล็กโทรไลต์ตามความสามารถในการแตกตัวเป็นไอออน จะได้ดังนี้ 1. อิเล็กโทรไลต์แก่ (strong electrolyte) มีสมบัติดังนี้ - แตกตัวเป็นไอออนได้หมด จึงมีภาวะสมดุล ใช้ ⎯→ แทนการแตกตัว - สารละลายอิเล็กโทรไลต์แก่จึงมีแต่ไอออนบวก ไอออนลบ อาจมีสมบัติเป็นกรด เบส หรือกลางก็ได้ อิเล็กโทรไลต์ อิเล็กโทรไลต์แก่ อิเล็กโทรไลต์อ่อน กรดแก่ เบสแก่ เกลือที่ละลายน้ำได้ดี กรดอ่อน เบสอ่อน เกลือที่ละลายน้ำได้น้อย -14-

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 กรดแก่ (strong acid) ได้แก่ - กรดไฮโดรของหมู่ VIIA ยกเว้น HF เรียงลำดับความแรงของกรดได้ดังนี้ HI HBr HCl - กรดออกซีที่จัดเป็นกรดแก่ที่ควรทราบ ได้แก่ HClO4 , HClO3 , HNO3 และ H2SO4 เขียนสมการการแตกตัวเป็นไอออนเพื่อเป็นสารละลายดังนี้ HNO3(aq) ⎯→ H + (aq) + NO3 - (aq) หรือ HNO3(aq) + H2O(aq) ⎯→ H3O + (aq) + NO3 - (aq) H + (aq) + H2O(aq) ⎯→ H3O + (aq) (ไฮโดรเนียมไอออน) เบสแก่ (strong base) ได้แก่ เบสของหมู่ IA และ IIA ยกเว้น BeO , Be(OH)2 ความแก่ – อ่อนของเบสขึ้นอยู่กับความเป็นโลหะของธาตุ เบสที่เกิดจากธาตุที่เป็นโลหะมาก จะมีสมบัติเป็นเบสที่แก่กว่า ดังนั้น เบสของโลหะหมู่ IA จึงแก่กว่าหมู่ IIA ความแรงของเบส หมู่ IA และ IIA เป็นดังนี้ - เบสหมู่ IA CsOH RbOH KOH NaOH LiOH - เบสหมู่ IIA Ba(OH)2 Sr(OH)2 Ca(OH)2 Mg(OH)2 เขียนสมการการแตกตัวเป็นไอออนเมื่อเป็นสารละลายได้ดังนี้ Ba(OH)2(s) ⎯H⎯2O→ Ba2+(aq) + 2OH- (aq) เกลือที่ละลายน้ำได้ดี เช่น เกลือของหมู่ IA เกลือไนเตรต - เกลือของหมู่ IA เช่น Na2CO3(s) ⎯H⎯2O→ 2Na+ (aq) + CO3 2- (aq) - เกลือไนเตรต เช่น Pb(NO3)2(s) ⎯H⎯2O→ Pb2+(aq) + 2NO3 - (aq) เมื่ออิเล็กโทรไลต์แก่ละลายน้ำแล้วจะได้สารละลายอิเล็กโทรไลต์แก่ด้วย (strong electrolyte solution) 2. อิเล็กโทรไลต์อ่อน (weak electrolyte) เป็นสารที่ละลายน้ำแล้วแตกตัวให้ไอออนบางส่วน ในสารละลายจึงมีทั้งโมเลกุล ไอออนบวก ไอออนลบ จึงมีภาวะสมดุลในสารละลาย ใช้ แทนการแตกตัว ซึ่งสารละลายอาจมีสมบัติเป็น กรด เบส หรือ กลาง ก็ได้ ตัวอย่างอิเล็กโทรไลต์อ่อน เช่น กรดอ่อน (weak acid) เช่น HF , H2S , HCN , HNO2 , HClO2 , H2SO3 , H2CO3 H3PO4 และกรดอินทรีย์ทุกชนิด เช่น HCOOH , CH3COOH เขียนสมการแสดงการแตกตัวได้ดังนี้ HF(aq) H + (aq) + F - (aq) หรือ HF(aq) + H2O(l) H3O + (aq) + F - (aq) -15-

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 เบสอ่อน (weak base) เช่น NH3 , Al(OH)3 , S2- (aq) , CN- (aq) , F--(aq) , CH3COO- (aq) เขียนสมการแสดงการแตกตัวได้ดังนี้ NH3(g) + H2O(l) NH4 + (aq) + OH- (aq) หรือ CN- (aq) + H2O(l) HCN(aq) + OH- (aq) เกลือที่ละลายน้ำได้น้อย คือ เกลือที่ละลายน้ำได้น้อยกว่า 0.1 กรัม ในน้ำ 100 กรัม เช่น AgCl , PbI2 เขียนสมการแสดงการแตกตัวได้ดังนี้ AgCl(s) Ag+ (aq) + Cl- (aq) K = [Ag+ ] [Cl - ] = 1.8 x 10-10 เมื่อสารละลายเข้มข้นเท่ากัน สารละลายอิเล็กโทรไลต์อ่อนจึงมีไอออนน้อยกว่าสารละลาย อิเล็กโทรไลต์แก่ ทำให้นำไฟฟ้าได้น้อยกว่า สารนอนอิเล็กโทรไลต์ สารนอนอิเล็กโทรไลต์ (non – electrolyte) เป็นสารที่ไม่แตกตัวเป็นไอออน ส่วนใหญ่ เป็นสารประกอบโคเวเลนต์ เช่น C6H12O6 , C2H5OH , NH2CONH2 , CH3COOCH3 C6H12O6(s) ⎯H⎯2O→ C6H12O6(aq) ภาพที่ 1 การเป็นอิเล็กโทรไลต์และนอนอิเล็กโทรไลต์ของสาร ที่มา : http : //majorchemspa.wordpress.com/ สืบค้นเมื่อ 15 พ.ย. 2565 -16- ⎯ H ⎯⎯ 2O→

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 สารละลายกรดและสารละลายเบส สารละลายที่ตัวละลายเป็นอิเล็กโทรไลต์จะแตกตัวให้ไอออนได้ และอาจมีสมบัติเป็นกรด เบส หรือเป็นกลางก็ได้ จากการวิเคราะห์ชนิดของไอออนในสารละลายกรดและสารละลายเบส สรุปได้ดังนี้ 1. สารละลายกรด คือ สารละลายที่มี H + (aq) หรือ H3O + (aq) เป็นผลิตภัณฑ์ จะเปลี่ยนสีกระดาษลิตมัสจากสีน้ำเงินเป็นสีแดง (มี pH ต่ำกว่า 7) เช่น HCl CH3COOH NH4Cl การเขียนสมการแสดงการแตกตัวของสารในน้ำจะต้องมี H + (aq) หรือ H3O + (aq) ซึ่งสภาพขั้วของ H3O + และ H2O อาจพบในรูป H9O4 + เกิดขึ้น ดังนี้ ภาพที่ 2 ไฮโดรเนียมไอออน (H3O + ) ที่มา : http://203.154.202.29/ict/sci/sec4/chem/cai/chemistry/CHEM42221 สืบค้นเมื่อ 15 พ.ย. 2565 HCl(aq) + H2O(l) ⎯→ H3O + (aq) + Cl- (aq) CH3COOH(aq) + H2O(l) H3O + (aq) + CH3COO- (aq) ส่วน NH4Cl จะมีการเปลี่ยนแปลง 2 ขั้นตอน จึงจะมี H3O + เกิดขึ้น ขั้นที่ 1 NH4Cl(s) ⎯H⎯2O→ NH4 + (aq) + Cl- (aq) ขั้นที่ 2 NH4 + (aq) + H2O(l) H3O + (aq) + NH3(aq) ไอออนที่เปลี่ยนสีกระดาษลิตมัสจากสีน้ำเงินเป็นสีแดงคือ H3O + -17-

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 2. สารละลายเบส คือ สารละลายที่มี OH- เป็นผลิตภัณฑ์ เช่น เบสแก่ เบสอ่อน เกลือบางชนิด เช่น NaOH NH3 CH3COONa ซึ่งเขียนสมการแสดงการแตกตัวของสารในน้ำ ดังนี้ NaOH(aq) ⎯→ Na+ (aq) + OH- (aq) NH3(aq) + H2O(l) NH4 + (aq) + OH- (aq) ส่วน CH3COONa จะมีการเปลี่ยนแปลง 2 ขั้นตอน ดังนี้ ขั้นที่ 1 CH3COONa(s) ⎯H⎯2O→ CH3COO- (aq) + Na+ (aq) ขั้นที่ 2 CH3COO- (aq) + H2O(l) CH3COOH(aq) + OH- (aq) ไอออนที่เปลี่ยนสีกระดาษลิตมัสจากสีแดงเป็นสีน้ำเงินคือ OHภาพที่ 3 ไฮดรอกไซด์ไอออน (OH- ) ที่มา : http://203.154.202.29/ict/sci/sec4/chem/cai/chemistry/CHEM42221 สืบค้นเมื่อ 15 พ.ย. 2565 3. สารละลายที่เป็นกลาง ตัวละลายแตกตัวเป็นไอออนที่ไม่มี H + หรือ H3O + หรือ OH- เกิดขึ้น หรือโมเลกุลของตัวละลายไม่แตกตัวเป็นไอออน เช่น NaCl(s) ⎯H⎯2O→ Na+ (aq) + Cl- (aq) KNO3(s) ⎯H⎯2O→ K + (aq) + NO3 - (aq) C2H5OH(l) ⎯H⎯2O→ C2H5OH(aq) -18-

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 ชื่อ – สกุล..................................................................................ชั้น.....................เลขที่................ จงตอบคำถามต่อไปนี้ให้สมบูรณ์ 1. วิเคราะห์สูตรของสารแล้วระบุประเภทของสารประกอบว่าเป็นกรด เบส หรือเกลือ กรณีที่เป็นสารประเภทกรดให้ระบุด้วยว่าเป็นกรดอินทรีย์หรือกรดอนินทรีย์ ประเภทกรดไฮโดร หรือกรดออกซี HBr(aq) , H2S(aq) , HClO(aq) , KOH(aq) , Na2SO4(aq) , H2SO3(aq) CH3COOH(aq) , NH4OH(aq) , HCOOH(aq) , NaNO3(aq) สูตรเคมี ประเภทของสารประกอบ กรด เบส เกลือ อินทรีย์ อนินทรีย์ ไฮโดร ออกซี HBr(aq) H2S(aq) HClO(aq) KOH(aq) Na2SO4(aq) H2SO3(aq) CH3COOH(aq) NH4OH(aq) HCOOH(aq) NaNO3(aq) -19- กิจกรรมที่ 1 สำรวจตรวจสอบความรู้ความเข้าใจ เรื่อง การจำแนกประเภทของสารประกอบเป็นกรด เบส และเกลือ

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 2. จงตอบคำถามในตารางให้ถูกต้อง สูตรเคมี ชื่อสาร ประเภทของสารประกอบ HF กรดไฮโดร NaOH ไฮโดรซัลฟิวริก โพแทสเซียมไนเตรด BaSO4 แคลเซียมซัลไฟต์ เกลือ H2SO4 แบเรียมคลอไรด์ ไอออน (II) ไนเตรด HNO2 -20- สำรวจตรวจสอบความรู้ ความเข้าใจ ให้ดี ๆ นะคะ

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 จุดประสงค์ เพื่อศึกษาสมบัติบางประการของสารอิเล็กโทรไลต์และนอนอิเล็กโทรไลต์ สมมุติฐาน สารละลายต่างชนิดกัน ตัวละลายมีความสามารถในการแตกตัวเป็นไอออน ได้ต่างกัน จึงนำไฟฟ้าได้ต่างกัน และอาจมีสมบัติเป็นกรด เบส หรือกลางก็ได้ วัสดุอุปกรณ์ และสารเคมี รายการ ต่อ 1 กลุ่ม สารเคมี 1. สารละลายเข้มข้น 1 mol/dm3 รวม 8 ชนิด ได้แก่ HCl CH3COOH NaOH NH4OH NaCl KNO3 C2H5OH C6H12O6 2. เอทานอล ร้อยละ 95 3. น้ำตาลทราย 4. กระดาษลิตมัสสีแดงและสีน้ำเงิน อุปกรณ์ 1. หลอดทดลอง 2. เครื่องตรวจการนำไฟฟ้า 3. กระบอกตวงขนาด 10 cm3 4. ที่ตั้งหลอดทดลอง 5. กระจกนาฬิกา 6. แท่งแก้วคน ชนิดละ 4 cm3 4 cm3 1 ช้อนเบอร์ 1 ชนิดละ 11 ชิ้น 11 หลอด 1 ชุด 1 ใบ 1 อัน 1 แผ่น 1 อัน -21- กิจกรรมที่ 2 สำรวจตรวจสอบสารอิเล็กโทรไลต์และนอนอิเล็กโทรไลต์

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 วิธีการทดลอง 1. เตรียมอุปกรณ์และสารเคมี แล้วทำการทดลองตามขั้นตอนที่กำหนดให้ อุปกรณ์ที่ใช้ในการทดลอง ใช้แท่งแก้วแตะสารตัวอย่าง แล้วนำมาแตะ ทดสอบการนำไฟฟ้า สังเกตความสว่าง บนกระดาษลิตมัส ของหลอดไฟและที่ขาของเครื่องตรวจการนำไฟฟ้า ภาพที่ 4 การทดสอบสารอิเล็กโทรไลต์และนอนอิเล็กโทรไลต์ ที่มา เอิ้มอ้อ อิ้มพัฒน์ เมื่อ วันที่ 16 พ.ย. 2565 2. สังเกตการเปลี่ยนแปลง แล้วบันทึกข้อมูลลงในตารางบันทึกผลการทดลอง -22- แท่งแก้วคน กระดาษลิตมัสสีแดง กระจกนาฬิกา หลอดทดลอง กระดาษลิตมัสสีน้ำเงิน เครื่องตรวจการนำไฟฟ้า

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 วันที่__________เดือน__________________________พ.ศ._________________ กลุ่มที่_________สมาชิกในกลุ่ม 1)______________________เลขที่_____ 4)___________________เลขที่______ 2)______________________เลขที่_____ 5)___________________เลขที่______ 3)______________________เลขที่_____ 6)___________________เลขที่______ ผลการทดลอง สารละลาย การนำไฟฟ้า การเปลี่ยนสี กระดาษลิตมัส ความสว่าง ของหลอดไฟ ขาของเครื่องตรวจ การนำไฟฟ้า HCl CH3COOH NaOH NH4OH NaCl KNO3 C2H5OH C6H12O6 คำถามหลังทำกิจกรรม 1. สารละลายแต่ละชนิดมีความสามารถในการนำไฟฟ้าเท่ากันหรือไม่ อย่างไร -23- แบบบันทึกกิจกรรมที่ 2 สำรวจตรวจสอบสารอิเล็กโทรไลต์และนอนอิเล็กโทรไลต์ …………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 2. สารละลายต่างชนิดกัน มีความเข้มข้นเท่ากัน แต่ความสามารถในการนำไฟฟ้าต่างกัน นักเรียน จงคิดวิเคราะห์ว่าเป็นเพราะเหตุใด 3. สารละลายอิเล็กโทรไลต์แก่ได้แก่สารใด ทราบได้อย่างไร 4. จงเขียนสมการแสดงการแตกตัวเป็นไอออนของอิเล็กโทรไลต์แก่ 5. สารละลายอิเล็กโทรไลต์แก่มีสมบัติความเป็นกรด – เบส อย่างไร 6. สารละลายอิเล็กโทรไลต์อ่อนได้แก่สารใด ทราบได้อย่างไร -24- ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 7. จงเขียนสมการแสดงการแตกตัวเป็นไอออนของอิเล็กโทรไลต์อ่อน 8. สารละลายอิเล็กโทรไลต์อ่อนมีสมบัติความเป็นกรด – เบส อย่างไร 9. สารละลายนอนอิเล็กโทรไลต์ได้แก่สารใด ทราบได้อย่างไร 10. สารละลายนอนอิเล็กโทรไลต์มีสมบัติความเป็นกรด – เบส อย่างไร 11. สารละลายที่เป็นกรดหรือเบสทุกชนิดนำไฟฟ้าหรือไม่ อย่างไร จงยกตัวอย่าง -25- ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 12. สารละลายที่เป็นกลางมีสมบัติการนำไฟฟ้าอย่างไร 13. การทดลองการนำไฟฟ้าของสารละลาย สังเกตจากฟองแก๊สที่เกิดขึ้นที่ขาเครื่องตรวจ การนำไฟฟ้าได้หรือไม่ อย่างไร สรุปผลการทำกิจกรรม -26- ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 ชื่อ – สกุล..................................................................................ชั้น.....................เลขที่................ จงระบุประเภทของอิเล็กโทรไลต์และเขียนสมการการแตกตัวเป็นไอออนของสารต่อไปนี้ สารละลาย ประเภทของอิเล็กโทรไลต์ (แก่/อ่อน/นอนอิเล็กโทรไลต์) สมการการแตกตัวเป็นไอออน HCN HBr KOH AlCl3 PbS -27- กิจกรรมที่ 3 ทดสอบความเข้าใจเรื่อง สารอิเล็กโทรไลต์และนอนอิเล็กโทรไลต์

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 ชื่อ – สกุล...................................................................................ชั้น.....................เลขที่................ วิเคราะห์ตารางแสดงการแตกตัวเป็นไอออนของสาร ชนิดของไอออน และความเป็นกรด – เบส ของสาร ประกอบการตอบคำถาม สารละลาย การแตกตัวเป็นไอออน ความเป็นกรด - เบส HCl HCl(aq) ⎯→ H + (aq) + Cl- (aq) กรด CH3COOH CH3COOH(aq) CH3COO- (aq) + H + (aq) กรด NH4Cl NH4Cl(s) ⎯H⎯2O→ NH4 + (aq) + Cl- (aq) NH4 + (aq) + H2O(l) NH3(aq) + H3O + (aq) กรด NaOH NaOH(aq) ⎯→ Na+ (aq) + OH- (aq) เบส KOH KOH(aq) ⎯→ K + (aq) + OH- (aq) เบส NH3 NH3 + (l) + H2O(l) NH4 + (aq) + OH- (aq) เบส CH3COONa CH3COONa(aq) ⎯→ CH3COO- (aq) +Na+ (aq) CH3COO- (aq)+ H2O(l) CH3COOH(aq)+OH- (aq) เบส KCl KCl(aq) ⎯→ K + (aq) + Cl- (aq) กลาง KNO3 KNO3(aq) ⎯→ K + (aq) + NO3 - (aq) กลาง C6H12O6 C6H12O6(s) ⎯H⎯2O→ C6H12O6(aq) กลาง 1. ไอออนชนิดใดที่แสดงสมบัติความเป็นกรดของสารละลายกรด 2. ไอออนชนิดใดที่แสดงสมบัติความเป็นเบสของสารละลายเบส 3. สารละลายที่มีสมบัติเป็นกลางต้องมีไอออนเฉพาะหรือไม่ อย่างไร -28- กิจกรรมที่ 4 ไอออนในสารละลายกรดและสารละลายเบส ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 ชื่อ – สกุล...................................................................................ชั้น.....................เลขที่................ จงเขียนสมการเพื่อแสดงความเป็นกรด – เบสของสารละลาย จากข้อมูลที่กำหนดให้ 1. สารละลาย HI มีสมบัติเป็นกรดแก่ 2. สารละลาย LiOH มีสมบัติเป็นเบสแก่ 3. สารละลาย NaCN มีสมบัติเป็นเบส 4. สารละลาย NH4NO3 มีสมบัติเป็นกรด 5. สารละลาย XOH มีสมบัติเป็นเบสอ่อน -29- กิจกรรมที่ 5 ความเป็นกรด – เบส ของสารละลาย ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 ชื่อ – สกุล...................................................................................ชั้น.....................เลขที่................ -30- กิจกรรมที่ 6 แผนผังความคิด เรื่อง ความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับกรด - เบส หลังจากเรียน เรื่อง ความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับกรด - เบส แล้ว เรามาช่วยกันเขียนแผนผังความคิดนะคะ

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 -31- แนวคำตอบ

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 จงตอบคำถามต่อไปนี้ให้สมบูรณ์ 1. วิเคราะห์สูตรของสารแล้วระบุประเภทของสารประกอบว่าเป็นกรด เบส หรือเกลือ กรณีที่เป็นสารประเภทกรดให้ระบุด้วยว่าเป็นกรดอินทรีย์หรือกรดอนินทรีย์ ประเภทกรดไฮโดร หรือกรดออกซี HBr(aq) , H2S(aq) , HClO(aq) , KOH(aq) , Na2SO4(aq) , H2SO3(aq) CH3COOH(aq) , NH4OH(aq) , HCOOH(aq) , NaNO3(aq) สูตรเคมี ประเภทของสารประกอบ กรด เบส เกลือ อินทรีย์ อนินทรีย์ ไฮโดร ออกซี HBr(aq) ✓ H2S(aq) ✓ HClO(aq) ✓ KOH(aq) ✓ Na2SO4(aq) ✓ H2SO3(aq) ✓ CH3COOH(aq) ✓ NH4OH(aq) ✓ HCOOH(aq) ✓ NaNO3(aq) ✓ -31- กิจกรรมที่ 1 สำรวจตรวจสอบความรู้ความเข้าใจ เรื่องการจำแนกประเภทของสารประกอบเป็นกรด เบส และเกลือ

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 2. จงตอบคำถามในตารางให้ถูกต้อง สูตรเคมี ชื่อสาร ประเภทของสารประกอบ HF ไฮโดรฟลูออริก กรดไฮโดร NaOH โซเดียมไฮดรอกไซด์ เบส H2S ไฮโดรซัลฟิวริก กรดไฮโดร KNO3 โพแทสเซียมไนเตรด เกลือ BaSO4 แบเรียมซัลเฟต เกลือ CaSO3 แคลเซียมซัลไฟต์ เกลือ H2SO4 กรดซัลฟิวริก กรดออกซี BaCl2 แบเรียมคลอไรด์ เกลือ Fe(NO3)2 ไอออน (II) ไนเตรด เกลือ HNO2 กรดไนตรัส กรดออกซี -32- สำรวจตรวจสอบความรู้ ความเข้าใจ ให้ดี ๆ นะคะ

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 ผลการทดลอง สารละลาย การนำไฟฟ้า การเปลี่ยนสี กระดาษลิตมัส ความสว่าง ของหลอดไฟ ขาของเครื่องตรวจการ นำไฟฟ้า HCl สว่างมาก มีฟองแก๊สเกิดขึ้นมาก น้ำเงิน แดง CH3COOH สว่างเล็กน้อย มีฟองแก๊สเกิดขึ้น เล็กน้อย น้ำเงิน แดง NaOH สว่างมาก มีฟองแก๊สเกิดขึ้นมาก แดง น้ำเงิน NH4OH สว่างเล็กน้อย มีฟองแก๊สเกิดขึ้น เล็กน้อย แดง น้ำเงิน NaCl สว่างมาก มีฟองแก๊สเกิดขึ้นมาก ไม่เปลี่ยนสี KNO3 สว่างมาก มีฟองแก๊สเกิดขึ้นมาก ไม่เปลี่ยนสี C2H5OH ไม่สว่าง ไม่มีฟองแก๊ส ไม่เปลี่ยนสี C6H12O6 ไม่สว่าง ไม่มีฟองแก๊ส ไม่เปลี่ยนสี คำถามหลังทำกิจกรรม 1. สารละลายแต่ละชนิดมีความสามารถในการนำไฟฟ้าเท่ากันหรือไม่ อย่างไร -33- กิจกรรมที่ 2 สำรวจตรวจสอบสารอิเล็กโทรไลต์และนอนอิเล็กโทรไลต์ สารละลายแต่ละชนิดมีความสามารถในการนำไฟฟ้าไม่เท่ากัน สารละลาย บางชนิดนำไฟฟ้าได้ดี บางชนิดนำไฟฟ้าได้ไม่ดี และบางชนิดไม่นำไฟฟ้า

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 2. สารละลายต่างชนิดกัน มีความเข้มข้นเท่ากัน แต่ความสามารถในการนำไฟฟ้าต่างกัน นักเรียน จงคิดวิเคราะห์ว่าเป็นเพราะเหตุใด 3. สารละลายอิเล็กโทรไลต์แก่ได้แก่สารใด ทราบได้อย่างไร 4. จงเขียนสมการแสดงการแตกตัวเป็นไอออนของอิเล็กโทรไลต์แก่ 5. สารละลายอิเล็กโทรไลต์แก่มีสมบัติความเป็นกรด – เบส อย่างไร 6. สารละลายอิเล็กโทรไลต์อ่อนได้แก่สารใด ทราบได้อย่างไร -34- สารละลายต่างชนิดกัน มีความเข้มข้นเท่ากัน แต่ความสามารถในการนำไฟฟ้า ต่างกัน แสดงว่าความสามารถในการแตกตัวเป็นไอออนต่างกัน สารละลายอิเล็กโทรไลต์แก่ ได้แก่ HCl NaOH NaCl และ KNO3 เนื่องจาก นำไฟฟ้าได้ดี หลอดไฟจึงสว่างมาก แสดงว่าตัวละลายแตกตัวเป็นไอออนได้ดี เขียนสมการแสดงการแตกตัวเป็นไอออนของอิเล็กโทรไลต์แก่ได้ดังนี้ HCl(aq) ⎯→ H + (aq) + Cl- (aq) NaOH(aq) ⎯→ Na+ (aq) + OH- (aq) NaCl(aq) ⎯→ Na+ (aq) + Cl- (aq) KNO3(aq) ⎯→ K + (aq) + NO3 - (aq) สารละลายอิเล็กโทรไลต์แก่อาจมีสมบัติเป็นกรด เบส หรือ กลาง ก็ได้ สารละลายอิเล็กโทรไลต์อ่อน ได้แก่ CH3COOH และ NH4OH เนื่องจากนำไฟฟ้า ได้น้อย เมื่อสังเกตหลอดไฟและขาเครื่องตรวจการนำไฟฟ้าพบว่า หลอดไฟ สว่างน้อย แสดงว่า ตัวละลายแตกตัวเป็นไอออนได้น้อย

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 7. จงเขียนสมการแสดงการแตกตัวเป็นไอออนของอิเล็กโทรไลต์อ่อน 8. สารละลายอิเล็กโทรไลต์อ่อนมีสมบัติความเป็นกรด – เบส อย่างไร 9. สารละลายนอนอิเล็กโทรไลต์ได้แก่สารใด ทราบได้อย่างไร 10. สารละลายนอนอิเล็กโทรไลต์มีสมบัติความเป็นกรด – เบส อย่างไร 11. สารละลายที่เป็นกรดหรือเบสทุกชนิดนำไฟฟ้าหรือไม่ อย่างไร จงยกตัวอย่าง -35- เขียนสมการแสดงการแตกตัวเป็นไอออนของอิเล็กโทรไลต์อ่อนได้ดังนี้ CH3COOH(aq) CH3COO- (aq) + H + (aq) NH4OH(aq) NH4 + (aq) + OH- (aq) สารละลายอิเล็กโทรไลต์อ่อน อาจมีสมบัติเป็นกรด เบส หรือ กลาง ก็ได้ สารละลายนอนอิเล็กโทรไลต์ ได้แก่ C6H12O6 และ C2H5OH ทราบจาก การทดลอง สังเกตหลอดไฟและขาเครื่องตรวจการนำไฟฟ้าพบว่า หลอดไฟไม่สว่าง แสดงว่าตัวละลายไม่แตกตัวเป็นไอออน สารละลายนอนอิเล็กโทรไลต์มีสมบัติเป็นกลางเท่านั้น สารละลายที่เป็นกรดหรือเบสทุกชนิดนำไฟฟ้า เพราะสามารถแตกตัวเป็นไอออนได้ เช่น HCl NaOH

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 12. สารละลายที่เป็นกลางมีสมบัติการนำไฟฟ้าอย่างไร 13. การทดลองการนำไฟฟ้าของสารละลาย สังเกตจากฟองแก๊สที่เกิดขึ้นที่ขาเครื่องตรวจ การนำไฟฟ้าได้หรือไม่ อย่างไร สรุปผลการทำกิจกรรม -36- สารละลายที่เป็นกลางอาจนำไฟฟ้าหรือไม่นำไฟฟ้าก็ได้ การทดลองการนำไฟฟ้าของสารละลาย สังเกตจากฟองแก๊สที่เกิดขึ้นที่ขาเครื่องตรวจ การนำไฟฟ้าได้ ถ้าหลอดไฟสว่างมากจะมีฟองแก๊สเกิดขึ้นมาก ถ้าหลอดไฟสว่างน้อย จะมีฟองแก๊สเกิดขึ้นน้อย และถ้าหลอดไฟไม่สว่างจะไม่มีฟองแก๊สเกิดขึ้น สรุปสมบัติการนำไฟฟ้าและความเป็นกรด – เบส ของสารละลายอิเล็กโทรไลต์แก่ อิเล็กโทรไลต์อ่อน และนอนอิเล็กโทรไลต์ ได้ดังนี้ 1. สารละลายมีทั้งนำไฟฟ้าได้และไม่นำไฟฟ้า 2. สารลายอิเล็กโทรไลต์แก่ ได้แก่ HCl NaOH KNO3 และ NaCl ซึ่งตัวละลายแตกตัวให้ไอออนได้มากจึงนำไฟฟ้าได้ดี และอาจมีสมบัติเป็นกรด เบส หรือกลาง ก็ได้ 3. สารละลายอิเล็กโทรไลต์อ่อน ได้แก่ CH3COOH NH4OH ซึ่งตัว ละลายแตกตัวเป็นไอออนได้น้อย จึงนำไฟฟ้าได้ไม่ดี และอาจมีสมบัติเป็นกรด เบส หรือกลาง ก็ได้ 4. สารละลายนอนอิเล็กโทรไลต์ ได้แก่ C6H12O6 และ C2H5OH ซึ่งตัวละลายไม่แตกตัวเป็นไอออนจึงไม่นำไฟฟ้า และมีสมบัติเป็นกลางเสมอ 5. สารละลายที่มีสมบัติเป็นกรดหรือเบสจะนำไฟฟ้าได้เสมอ ส่วนสารละลายที่มีสมบัติเป็นกลางมีทั้งนำไฟฟ้าได้และไม่นำไฟฟ้า

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 จงระบุประเภทของอิเล็กโทรไลต์และเขียนสมการการแตกตัวเป็นไอออนของสารต่อไปนี้ สารละลาย ประเภทของอิเล็กโทรไลต์ (แก่/อ่อน/นอนอิเล็กโทรไลต์) สมการการแตกตัวเป็นไอออน HCN อิเล็กโทรไลต์อ่อน HCN(aq) H + (aq) + CN- (aq) HBr อิเล็กโทรไลต์แก่ HBr(aq) ⎯→ H + (aq) + Br- (aq) KOH อิเล็กโทรไลต์แก่ KOH(aq) ⎯→ K + (aq) + OH- (aq) AlCl3 อิเล็กโทรไลต์แก่ AlCl3(aq) ⎯→ Al3+(aq) + 3Cl- (aq) PbS อิเล็กโทรไลต์อ่อน PbS(aq) Pb2+(aq) + S 2- (aq) -37- กิจกรรมที่ 3 ทดสอบความเข้าใจเรื่องสารอิเล็กโทรไลต์และนอนอิเล็กโทรไลต์

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 วิเคราะห์ตารางแสดงการแตกตัวเป็นไอออนของสาร ชนิดของไอออน และความเป็นกรด – เบส ของสาร ประกอบการตอบคำถาม สารละลาย การแตกตัวเป็นไอออน ความเป็นกรด - เบส HCl HCl(aq) ⎯→ H + (aq) + Cl- (aq) กรด CH3COOH CH3COOH(aq) CH3COO- (aq) + H + (aq) กรด NH4Cl NH4Cl(s) ⎯H⎯2O→ NH4 + (aq) + Cl- (aq) NH4 + (aq) + H2O(l) NH3(aq) + H3O + (aq) กรด NaOH NaOH(aq) ⎯→ Na+ (aq) + OH- (aq) เบส KOH KOH(aq) ⎯→ K + (aq) + OH- (aq) เบส NH3 NH3 + (l) + H2O(l) NH4 + (aq) + OH- (aq) เบส CH3COONa CH3COONa(aq) ⎯→ CH3COO- (aq) +Na+ (aq) CH3COO- (aq)+ H2O(l) CH3COOH(aq)+OH- (aq) เบส KCl KCl(aq) ⎯→ K + (aq) + Cl- (aq) กลาง KNO3 KNO3(aq) ⎯→ K + (aq) + NO3 - (aq) กลาง C6H12O6 C6H12O6(s) ⎯H⎯2O→ C6H12O6(aq) กลาง 1. ไอออนชนิดใดที่แสดงสมบัติความเป็นกรดของสารละลายกรด 2. ไอออนชนิดใดที่แสดงสมบัติความเป็นเบสของสารละลายเบส 3. สารละลายที่มีสมบัติเป็นกลางต้องมีไอออนเฉพาะหรือไม่ อย่างไร -38- กิจกรรมที่ 4 ไอออนในสารละลายกรดและสารละลายเบส ไอออนที่แสดงสมบัติความเป็นกรดของสารละลายกรด คือ H + (aq) หรือ H3O + (aq) หรือ H9O4 + (aq) ไอออนที่แสดงสมบัติความเป็นเบสของสารละลายเบส คือ OH- (aq) สารละลายที่มีสมบัติเป็นกลางไม่ต้องมีไอออนเฉพาะ อาจเป็นไอออนหรือโมเลกุล ก็ได้

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 จงเขียนสมการเพื่อแสดงความเป็นกรด – เบสของสารละลาย จากข้อมูลที่กำหนดให้ 1. สารละลาย HI มีสมบัติเป็นกรดแก่ 2. สารละลาย LiOH มีสมบัติเป็นเบสแก่ 3. สารละลาย NaCN มีสมบัติเป็นเบส 4. สารละลาย NH4NO3 มีสมบัติเป็นกรด 5. สารละลาย XOH มีสมบัติเป็นเบสอ่อน -39- กิจกรรมที่ 5 ความเป็นกรด – เบส ของสารละลาย HI(aq) ⎯→ H + (aq) + I - (aq) หรือ HI(aq) ⎯→ H3O + (aq) + I - (aq) LiOH(s) ⎯H⎯2O→ Li+ (aq) + OH- (aq) LiOH(s) ⎯H⎯2O→ Li+ (aq) + OH- (aq) CN- (aq) + H2O(l) HCN(aq) + OH- (aq) NH4NO3(s) ⎯H⎯2O→ NH4 + (aq) + NO3 - (aq) NH4 + (aq) + H2O(l) H3O + (aq) + NH3(aq) XOH(s) X + (aq) + OH- (aq)

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 -40- กิจกรรมที่ 6 แผนผังความคิด เรื่อง ความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับกรด- เบส พิจารณาจากผลงานของนักเรียน สามารถเขียนได้หลากหลายตามความคิดของแต่ละคน หลังจากเรียน เรื่อง ความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับกรด - เบส แล้ว เรามาช่วยกันเขียนแผนผังความคิดนะคะ

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 คำสั่ง ให้นักเรียนเลือกคำตอบที่ถูกที่สุดเพียงคำตอบเดียว แล้วทำเครื่องหมายกากบาท (X) ลงในกระดาษคำตอบ 1. สารละลายใดจัดเป็นกรดแก่ ก. H2S ข. HCN ค. HNO3 ง. H2CO3 2. ข้อใดเขียนสมการการแตกตัวเป็นไอออนได้ถูกต้อง ก. KNO3(aq) K + (aq) + NO3 - (aq) ข. HF(aq) + H2O(l) H3O + (aq) + F - (aq) ค. HI(aq) + H2O(l) H3O + (aq) + I - (aq) ง. LiOH(aq) Li+ (aq) + OH- (aq) 3. สารใดละลายน้ำจะได้สารละลายกรด ก. HNO3 ข. KOH ค. Na2CO3 ง. (NH4)2CO3 4. สารละลายใดจัดเป็นเบสอ่อน ก. LiOH ข. KOH ค. Al(OH)3 ง. Ba(OH)2 5. ข้อใดเขียนสมการได้ถูกต้อง ก. H2O(l) + CN- (aq) HCN(aq) + OH- (aq) ข. LiOH(aq) Li+ (aq) + OH- (aq) ค. HBr(aq) + H2O(l) H3O + (aq) + Br- (aq) ง. Ca(OH)2 Ca2+(aq) + 2OH- (aq) แบบทดสอบหลังเรียน เรื่อง ความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับกรด-เบส -41-

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 คำชี้แจง ข้อมูลต่อไปนี้ใช้ประกอบการตอบคำถามข้อ 6 – 8 สารละลาย (1 mol/dm3 ) การเปลี่ยนสีของกระดาษลิตมัส การนำไฟฟ้า A B C D E จากน้ำเงินเป็นแดง ไม่เปลี่ยนสีทั้ง 2 สี จากแดงเป็นน้ำเงิน ไม่เปลี่ยนสีทั้ง 2 สี ไม่เปลี่ยนสีทั้ง 2 สี สว่างมาก ไม่สว่าง สว่างเล็กน้อย สว่างเล็กน้อย สว่างมาก 6. สารละลายใดจัดเป็นอิเล็กโทรไลต์แก่ ก. A และ C ข. A และ E ค. A , C และ E ง. A , C , D และ E 7. สารละลายใดตัวถูกละลายไม่แตกตัวเป็นไอออน ก. B ข. A และ E ค. C และ D ง. B , D และ E 8. สารละลายใดเป็นอิเล็กโทรไลต์อ่อน ก. B ข. A และ E ค. C และ D ง. B , C และ D 9. ไอออนใดทำปฏิกิริยากับน้ำจะได้สารละลายที่มีสมบัติเป็นกรด ก. S 2- ข. CNค. HSO4 - ง. HCOO10. จงพิจารณาว่าข้อใดไม่ถูกต้อง ก. สารละลายกรดนำไฟฟ้าได้ ข. สารละลายเบสนำไฟฟ้าได้ ค. สารละลายที่เป็นกลางไม่นำไฟฟ้า ง. สารละลายที่ไม่นำไฟฟ้ามีสมบัติเป็นกลาง -42-

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 คำชี้แจง 1. เกณฑ์การประเมิน แบบทดสอบมีจำนวน 10 ข้อ ข้อละ 1 คะแนน คะแนนเต็ม 10 คะแนน ดังนี้ 2. ระดับคุณภาพ ดี หมายถึง ได้คะแนน 8 - 10 คะแนน พอใช้ หมายถึง ได้คะแนน 5 - 7 คะแนน ปรับปรุง หมายถึง ได้คะแนน 0 - 4 คะแนน ข้อ คำตอบ 1 ข 2 ก 3 ค 4 ก 5 ค 6 ข 7 ก 8 ง 9 ค 10 ค เฉลย แบบทดสอบก่อนเรียน เรื่อง ความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับกรด-เบส -43-

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 คำชี้แจง 1. เกณฑ์การประเมิน แบบทดสอบมีจำนวน 10 ข้อ ข้อละ 1 คะแนน คะแนนเต็ม 10 คะแนน ดังนี้ 2. ระดับคุณภาพ ดี หมายถึง ได้คะแนน 8 - 10 คะแนน พอใช้ หมายถึง ได้คะแนน 5 - 7 คะแนน ปรับปรุง หมายถึง ได้คะแนน 0 - 4 คะแนน ข้อ คำตอบ 1 ค 2 ก 3 ก 4 ค 5 ข 6 ก 7 ค 8 ง 9 ข 10 ค เฉลย แบบทดสอบหลังเรียน เรื่อง ความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับกรด-เบส -44-

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง กรด-เบส รายวิชาเคมี 4 รหัสวิชา ว30224 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 บรรณานุกรม พินิติ รตะนานุกูล และคณะ. เคมี 3 (แก๊ส เทอร์โมไดนามิกส์ สมดุลเคมี ไฟฟ้าเคมี จลศาสตร์เคมี) โครงการตำราวิทยาศาสตร์และคณิตศาสตร์มูลนิธิ สอวน. กรุงเทพฯ : บริษัทด่านสุทธาการพิมพ์ จำกัด, 2550. วิรัช สัจจแพรวพันธ์ และดิเรก หุ่นสุวรรณ์. เคมี 4 – 5 – 6 ฉบับเอ็นทรานซ์. กรุงเทพฯ : SCIENCE CENTER, ม.ป.ป. ศรีลักษณ์ ผลวัฒนะ. หนังสือเรียนเคมี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 ภาคเรียนที่ 2. กรุงเทพฯ : แม็ค จำกัด, 2551. สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี, กระทรวงศึกษาธิการ. คู่มือครู วิชาเคมี เล่ม 5 ว3034. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์คุรุสภาลาดพร้าว, 2537. . หนังสือเรียนสาระการเรียนรู้พื้นฐานและเพิ่มเติมเคมี เล่ม 3 กลุ่มสาระการเรียนรู้ วิทยาศาสตร์. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์ สกสค. ลาดพร้าว, 2551. เสกสรร ศิริวัฒนวิบูลย์. คู่มือสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์พื้นฐานและเพิ่มเติม ฉบับศึกษา ด้วยตนเอง เคมี ช่วงชั้นที่ 4 (ม.4-6) เล่ม 3 สำหรับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5. กรุงเทพฯ : SCIENCE CENTER, ม.ป.ป. การแตกตัวของกรด. [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก http://203.154.202.29/ict/sci/sec4/chem/cai /chemistry/CHEM42221. 15 พฤศจิกายน 2565. การเป็นอิเล็กโทรไลต์และนอนอิเล็กโทรไลต์ของสาร. [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก http://majorchemspa.wordpress.com/. 15 พฤศจิกายน 2565. ความหมายของกรดเบส. [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก http://www.thaigoodview.com/node/ 43578. 15 พฤศจิกายน 2565. -45-