51 | A L - M U K H T A S A R L I I L M I A R U D H W A L Q A F I Y A H 6.BAHAR AL- MUTAQARIB عروض نضب ْ ن ُ ت َ ِعل ا َ ف ْ ن ُ ت َ ِعل ا َ ف ْ ن ُ ت َ ِعل ا َ ف ْ ن ُ ت َ ِعل ا َ ف ْ ن ُ ت َ ِعل ا َ ف ْ ن ُ ت َ ِعل ا َ ف صحيحة صحيحة عروض نضب ِن ا َ ت َ ِعل ا َ ف ْ ن ُ ت َ ِعل ا َ ف ْ ن ُ ت َ ِعل ا َ ف ْ ن ُ ت َ ِعل ا َ ف ْ ن ُ ت َ ِعل ا َ ف ْ ن ُ ت َ ِعل ا َ ف صحيحة مسبغ عروض نضب ْ ن ُ ِعل ا َ ف ْ ن ُ ت َ ِعل ا َ ف ْ ن ُ ت َ ِعل ا َ ف ْ ن ُ ت َ ِعل ا َ ف ْ ن ُ ت َ ِعل ا َ ف ْ ن ُ ت َ ِعل ا َ ف صحيحة حمذوف ه م ي َّق ت َ ر ت م ب أَم َّ ُ ر ۞ ه م ي ََت م َر ا ت ر م أَم َّ ر َ ج ه م ي دم م ُ ي َ َكاد ه م لَي َ ر ع ذ ۞ ُّ َّ َ َشى ال م م َّت لَو َّ َ َل َن ح ُ ن م ر َ ز َ احل َ لب َم الق ُ َع د م ل ۞ أَو م وي طَ ان َ ر م ج ُ ب ح َّ
52 | A L - M U K H T A S A R L I I L M I A R U D H W A L Q A F I Y A H Bahar Al- mutaqarib tersusun daripada satu tafilat sahaja iaitu ) م ن ُ ل م و ُ َع ف )dan ia berulang- ulang sebanyak lapan kali didalam bait. Bahar Al- Mutaqarib juga terbahagi kepada dua keadaan. TAM ( SEMPURNA) MAJZU ( TERPUTUS) Adapun Bahar Al- Mutaqarib Tam memiliki satu arudh dan empat jenis dharab:- ARUDH: SOHIH DHARAB: SOHIH,MAQSUR, MAHZUF DAN ABTAR عروض نضب ُ ع َ ف ُ ول ْ ن َ ف ُ ع ُ ول ْ ن َ ف ُ ع ُ ول ْ ن َ ف ُ ع ُ ول ْ ن َ ف ُ ع ُ ول ْ ن َ ف ُ ع ُ ول ْ ن َ ف ُ ع ُ ول ْ ن َ ف ُ ع ُ ول ْ ن صحيحة صحيحة ا َ ار ل ََنَ َّ إ ُ س م شم ال َّ ُ ع ُ ل م َط ت م َل ه َ ا ۞ و َ ار َ ه ت ج َ م ار َ ز َ ا و ًّ ر م َك س َّ ت ق َ َو ت
53 | A L - M U K H T A S A R L I I L M I A R U D H W A L Q A F I Y A H عروض نضب ُ ل ْ و ُ ع َ ف ْ ن ُ ل ْ و ُ ع َ ف ْ ن ُ ول ُ ع َ ف ْ ن ُ ل ْ و ُ ع َ ف ُ ل ْ و ُ ع َ ف ْ ن ُ ل ْ و ُ ع َ ف ْ ن ُ ول ُ ع َ ف ْ ن ُ ل ْ و ُ ع َ ف صحيحة مقصور عروض نضب لْ َ ع َ ف ْ ن ُ ل ْ و ُ ع َ ف ْ ن ُ ول ُ ع َ ف ْ ن ُ ل ْ و ُ ع َ ف ْ ن ُ ل ْ و ُ ع َ ف ْ ن ُ ول ُ ع َ ف ْ ن ُ ل ْ و ُ ع َ ف ُ ل ْ و ُ ع َ ف صحيحة حمذوف عروض نضب لْ َ ف ْ ن ُ ل ْ و ُ ع َ ف ْ ن ُ ول ُ ع َ ف ْ ن ُ ل ْ و ُ ع َ ف ْ ن ُ ل ْ و ُ ع َ ف ْ ن ُ ول ُ ع َ ف ْ ن ُ ل ْ و ُ ع َ ف ُ ل ْ و ُ ع َ ف صحيحة أبَت ل حطَام ا َ ع م م م َ ج ف ُ س اف َ ن ُ د ت م م ي ب َ ي ُكلٌّ َ ل و ُ و ُ ز َ ي ُكلٌّ َ ۞ و ُ ا ۞ ي ص م وي َ ا ع ر م ع ر ش م ع ش ّ ال َ ن م م وي م أَر َ و ا م و َ و َ د ر َ م ذ ي ق َّ ال َ اة َ و ُّ ي الر ّ َس ن م َّة ي َ م م ن م َ ى و َ م م لَي َ س م ن ت م م لَ َ ر ۞ خ ا َ م د م س َ لَى ر َ ا ع َ ج م و ُ َّ ع لَي م ي ل َ خ
54 | A L - M U K H T A S A R L I I L M I A R U D H W A L Q A F I Y A H Adapun Bahar Al- mutaqarib Al- Majzu mempunyai satu arudh dan dua dharab: ARUDH: MAHZUF DHARAB: MAHZUF DAN ABTAR عروض نضب ْ ن ُ ول ُ ع َ ف ْ ن ُ ل ْ و ُ ع َ ف لْ َ ع َ ف ْ ن ُ ل ْ و ُ ع َ ف لْ َ ع َ ف ْ ن ُ ول ُ ع َ ف ْ ن ُ ل ْ و ُ ع َ ف ُ ل ْ و ُ ع َ ف حمذوفة حمذوف عروض نضب لْ َ ف ْ ن ُ ل ْ و ُ ع َ ف ْ ن ُ ول ُ ع َ ف ْ ن ُ ل ْ و ُ ع َ ف لْ َ ع َ ف ْ ن ُ ول ُ ع َ ف ْ ن ُ ل ْ و ُ ع َ ف ُ ل ْ و ُ ع َ ف حمذوفة أبَت م َك ي ت م َ َض َي م ق ُ ا ي َ َم ۞ ف م س ئ َ ت م ب َ َل ت َ مف و ف َّ َ َع ت َُ ب م ع َ ت م ُس م َ و ٌ َكاء ُ ِت ۞ ب َ لد م َ لَى ب َ ع م ِل م َكم َ و
55 | A L - M U K H T A S A R L I I L M I A R U D H W A L Q A F I Y A H 2. BUHUR SYAIR YANG MEMILIKI DUA TAFILAT YANG BERBEZA. رقم أمساء البحر التفعيالت م ن ُ ول ُ ف - َع م ن ُ ل م ي اع َ ف َ ۱ الطويل م م ن ُ َلت اع ف – َ م ن ُ ل اع َ ۲ الديد ف م ن ُ ل مع ف َ ت م ُس م – م ن ُ ل اع َ ۳ البسيط ف م ن ُ َلت اع ف - َ م ن ُ م ع ل ف َ ت م ُس ٤ اخلفيف م 1.BAHAR THAWIL Bahar Thawil memiliki dua tafilat yang berbeza ْ ن ُ ول ُ ع َ )ف - ْ ن ُ ل ْ ِعي ا َ ف َ ) م dan berulang- ulang empat kali di dalam bait. Bahar Thawil hanya digunakan pada Bahar Tam sahaja. اَل َغ َ م م ن ال َّ َّي إ ا و َ أَم ُ مكر ذ ّ ال َ ث و م ُ ي اد َ ل األح ا َ م م ال َ ن َى م ق م ب َ ي َ ٌ ۞ و ائح َ ر َ و اد
56 | A L - M U K H T A S A R L I I L M I A R U D H W A L Q A F I Y A H عروض نضب ْ ن ُ ل ْ ِعي ا َ ف َ م ْ ن ُ ل ْ و ُ ع َ ف ْ ن ُ ل ْ ِعي ا َ ف َ م ْ ن ُ ل ْ و ُ ع َ ف ْ ن ُ ِعل ا َ ف َ م ْ ن ُ ل ْ و ُ ع َ ف ْ ن ُ ل ْ ِعي ا َ ف َ م ٌ ل ْ و ُ ع َ ف مقبوضة صحيح عروض نضب ْ ن ُ ل ْ و ُ ع َ ف ُ ل ْ ِعي ا َ ف َ م ُ ل ْ و ُ ع َ ف ْ ن ) ْ ن ُ و ل ُ ع َ )ف ْ ِع ي ا َ ف َ م ْ ن ُ ِعل ا َ ف َ م ْ ن ُ ل ْ و ُ ع َ ف ْ ن ُ ل ْ ِعي ا َ ف َ م ٌ ل ْ و ُ ع َ ف مقبوضة حمذوف عروض نضب ْ ن ُ ل ْ ِعي ا َ ف َ م ْ ن ُ ل ْ و ُ ع َ ف ْ ن ُ ِعل ا َ ف َ م ْ ن ُ ل ْ و ُ ع َ ف ْ ن ُ ل ْ و ُ ع َ ف ْ ن ُ ل ْ ِعي ا َ ف َ م ٌ ل ْ و ُ ع َ ف ْ ن ُ ِعل ا َ ف َ م مقبوضة مقبوض د ّ و َ ز ُ ت م َل م ن َ ا ر م َ ب م م َك ِبألخ ي ت م َ اي َ ل ۞ و اه َ َت ج م ُكن ا َ م ُ َّايم َك األَ د ي لَ م ب ُ ت َ س ُ م ْي ت أَط م ُ وي َ د ه َ م ق م ن َ ََل م ي إ ّ ل َ ُ ۞ لَع ه َ اح َ ن َ ج م ن َ م م َل َطَاه م َب الق ر أَس
57 | A L - M U K H T A S A R L I I L M I A R U D H W A L Q A F I Y A H 2.BAHAR AL MADID Bahar Al- Madid tersusun daripada dua tafilat yang berbeza iaitu َ )ف م ن ُ ل اع َ ف م ن ُ َلت ) اع dan tafilatnya berulang- ulang sebanyak 6 kali didalam bait. Bahar Al- Madid memiliki tiga jenis arudh dan dan dan beberapa jenis dharab:- BIL ARUDH DHARAB 1 Sohihah Sohih 2 Mahzufah mahzuf,maqsur,abtar 3 Mahzufah Makhbunah Mahzuf makhbun,abtar عروض نضب ْ ن ُ ِعل َ ف ْ ن ُ ت َ ِعل َ ف ْ ن ُ ت َ ِعل ا َ ف ْ ن ُ ت َ ِعل ا َ ف ْ ن ُ ِعل ا َ ف ْ ن ُ ت َ ِعل ا َ ف سالة/سالة/صحيحة َمبونة/َمبونة/صحيح ا َ ر َغاص دَّ ال ُّ َ طَلَب م ن َ َك َذا م َ ۞ و ه م لَي ب إ م دأَ م َ ز ي َّ الع ّ ُي ب ُ م ن َ م َغائ م ت أَو ُ ش م ا ع َ ا م د ظ ۞ َشاه ٌ اف َ ح م لَ ُكم ين ّ وا أَ ُ لَم م ع ا ا َ ب
58 | A L - M U K H T A S A R L I I L M I A R U D H W A L Q A F I Y A H عروض نضب ْ ن ُ ِعل ا َ ف ْ ن ُ ت َ ِعل ا َ ف ) َ ِعل ا َ ف ُ ِعل ا َ ف ْ ( ن( ْ ن ُ ِعل ا َ )ف َ ِعل ا َ ف ْ ن ُ ِعل ا َ ف ْ ن ُ ت َ ِعل ا َ ف سالة/سالة/حمذوفة سالة/سالة/حمذوف عروض نضب ُ ت َ ِعل ا َ ِع ف ا َ ف ْ ن ( ْ ن َ ِعل ا َ )ف ت ْ َ ِعل ا َ ف ْ ن ُ ( ل ْ ن ُ ِعل ا َ )ف َ ِعل ا َ ف ْ ن ُ ِعل ا َ ف ْ ن ُ ت َ ِعل ا َ ف سالة/سالة/حمذوفة سالة/سالة/مقصور عروض نضب ) ْ ن ُ ل ْ ع َ )ف ِعلْ ا َ ف ْ ن ُ ِعل ا َ ف ْ ن ُ ت َ ِعل ا َ ( ف ْ ن ُ ِعل ا َ )ف َ ِعل ا َ ف ْ ن ُ ِعل ا َ ف ْ ن ُ ت َ ِعل ا َ ف سالة/سالة/حمذو فة سالة/سالة/أبَت ل م ا َ زو لَّ ل ٌ ر ائ َ ش ص م ي َ ُك ُّل ع ۞ ُ شه م ُ ي َ ا ع ء َ ر م ن ام َّ َّ ر ُ غ َ َل ي ۞ ة َ ب م و ري ُ ر ذ م ده َف ال َّ م ر َ ن ص َّ ل إ م و َ م َك ِبهل ي ت م َ ا َي َ َّب َّ ُ ر
59 | A L - M U K H T A S A R L I I L M I A R U D H W A L Q A F I Y A H 3.BAHAR AL-BASIT Bahar Al- basit tersusun daripada dua tafilat yang berbeza iaitu ( م ن ُ ل اع َ ف م ن ُ ل فع َ ت م ُس م م ن ُ ل اع َ ف م ن ُ ل مع ف َ ت م ُس ُ م ۞ ل مع ف َ ت م ُس م م ن ( م ن ُ ل اع َ ف م ن ُ ل فع َ ت م ُس م م ن ُ ل اع َ ف dan tafilatnya berulang- ulang sebanyak 4 kali didalam bait. عروض نضب ) ْ ن ُ ِعل َ )ف ِعلَ َ ف ْ ن ُ ِعل ا َ ف ْ ن ُ ت َ ِعل ا َ ( ف ْ ن ُ ِعل َ )ف ِعلَ َ ف ْ ن ُ ِعل ا َ ف ْ ن ُ ت َ ِعل ا َ ف سالة/سالة/حمذوفة َمبونة سالة/سالة/حمذوف َمبون عروض نضب ) ْ ن ُ ل ْ ع َ )ف ِعلْ ا َ ف ْ ن ُ ِعل ا َ ف ْ ن ُ ت َ ِعل َ ( ف َ )ف ِعلَ َ ف ْ ن ُ ِعل ا َ ف ْ ن ُ ت َ ِعل ا َ ف ْ ن ُ ِعل سالة/سالة/حمذوفة َمبونة َمبون/سالة/أبَت م ه ُ َم َد ق ُ َه اق َ س م د ي ث ََتم م ُ ي َ ۞ ح ه م ُش ب ي ع َ ي ٌ مل ق َ ع َ ََّت لف م ل ب ا َ ت ُ ۞ َكك ه ُ رف م َع م َت ت ص لَس خ م ُك ُّل َش ه م ا ري َ م َت ق لَس
60 | A L - M U K H T A S A R L I I L M I A R U D H W A L Q A F I Y A H Bahar Al-basit digunakan pada Bahar Tam dan juga majzu . Adapun Bahar Tam pada bahar al- basit memiliki satu arudh dan dua dharab:- ARUDH:Makhbunah DHARAB:Makhbun dan Maqtu’ عروض نضب ْ ن ُ ِعل ْ ف َ ت س ْ ُ م َ ت س ْ ُ م ْ ن ُ ِعل َ ف ْ ن ُ ِعل َ ف ْ ن ُ ِعل ْ ف ْ ن ُ ِعل َ ف ْ ن ُ ِعل ْ ف َ ت س ْ ُ م ْ ن ُ ِعل َ ف ْ ن ُ ِعل ْ ف َ ت س ْ ُ م سالة/َمبونة/سالة/َمبونة سالة/َمبونة/سالة/َمبون عروض نضب ْ ن ُ ِعل ْ ف َ ت س ْ ُ م ْ ن ُ ِعل َ ف ْ ن ُ ِعل ْ ف َ ت س ْ ُ م ن ْ( ُ ل ْ ع َ ) ف ِعلْ ا َ ف ِع َ ف ْ ن ُ ِعل ْ ف َ ت س ْ ُ م ْ ن ُ ِعل ا َ ف ْ ن ُ ِعل ْ ف َ ت س ْ ُ م ْ ن ُ ل سالة/سالة/سالة/َمبونة سالة/َمبونة/سالة/مقطوع د َ َألَس ا َ ة َ لَم م ق ُ ي م دم ُم ت َ َضة و ُ ع َ ن الب َّ ۞ إ ة َ م َ اص َمَ ُ ا يف م ْي غ َ ن ص َّ َ ر َل َُتمق ه ن ب ُ ا َ زم ن طَاَل الَّ م إ َ َى و ق م أَب ُ م خلَْي ا ۞ َ م اد َ ز م ن م َت م ي َ ع م ا أَو َ ث م ُ َ ب م أَخ ُ شر ال َّ َ و
61 | A L - M U K H T A S A R L I I L M I A R U D H W A L Q A F I Y A H Adapun bahar Basit Al- Majzu memiliki enam tafilat dari dua tafilat yang berbeza iaitu:- Bahar Al- basit Al-Majzu memiliki dua arudh dan beberapa jenis dharab:- ARUDH:Sohihah ,Maqtu’ah DHARAB:Sohih,Muzayyal dan Maqtu’ عروض نضب َ ف ْ ن ُ ِعل ْ ف َ ت س ْ ُ م ا ْ ن ُ ِعل ْ ف َ ت س ْ ُ م ْ ن ُ ِعل َ ف ْ ن ُ ِعل ْ ف َ ت س ْ ُ م ا ْ ن ُ ِعل ْ ف َ ت س ْ ُ م ْ ن ُ ِعل سالة/سالة/صحيحة سالة/سالة/صحيحة مستفعلن فاعلن مستفعلن ۞ مستفعلن فاعلن مستفعلن َ م م ج م ع َ ت م ُس س م ا ر َ ق د ولَ ُ ل م ا ۞ ََم َ ف َ ع ع م ب َ لَى ر َ ع م يف م و ُ ق ُ َذا و ا ل م ا َ ن ال وص م ُس ح م ن م َك م ي ّ ُتَن ُ ت َ م ا ۞ َكان َ اء م سَ م ت أَ َ م لَف م د أَخ َ م ا ح ق َ َ ص اي
62 | A L - M U K H T A S A R L I I L M I A R U D H W A L Q A F I Y A H ARUDH:Maqtu’ah DHARAB: Maqtu’ عروض نضب ْ ن َ ِعل ْ ف َ ت س ْ ُ م ْ ن ُ ِعل ا َ ف ْ ن ُ ِعل ْ ف َ ت س ْ ُ م ْ ف َ ت س ْ ُ م ْ ن ُ ِعل ا َ ف ْ ن ُ ِعل ْ ف َ ت س ْ ُ م ْ ن ُ ِعل ّل سالة/سالة/صحيحة سالة/سالة/مذي عروض نضب ) ْ ولن ُ ع ْ ف َ ) م ِعلْ ْ ف َ ت س ْ ُ م ْ ن ُ ِعل ا َ ف ْ ن ُ ِعل ْ ف َ ت س ْ ُ م ْ ن ُ ِعل ْ ف َ ت س ْ ُ م ْ ن ُ ِعل ا َ ف ْ ن ُ ِعل ْ ف َ ت س ْ ُ م سالة/سالة/صحيحة سالة/سالة/مقطوع عروض نضب ْ ن ُ ِعل ْ ف َ ت س ْ ُ م ( ْ ولن ُ ع ْ ف َ ) م ِعلْ ْ ف َ ت س ْ ُ م ْ ن ُ ِعل ا َ ف ِعلْ ْ ف َ ت س ْ ُ م ْ ن ُ ِعل ا َ ف ْ ن ُ ِعل ْ ف َ ت س ْ ُ م ) ْ ن ُ ول ُ ع ْ ف َ )م م ي اد َ م ن الو ط َ ب َلََثء ُّ الث َ م م و َ م ۞ ي ُكم د ُ ا َ ع م ي َّنَا م َّ ا إ ع َ وا م ُ م ْي س م َشو ال َ ج َّ ي َ ا ه َ م م ي اح َ ي الو م ح َ َكو ا ار َ ف ت ق َ م َضح ل ۞ أَ مَل أَط م ن َق م
63 | A L - M U K H T A S A R L I I L M I A R U D H W A L Q A F I Y A H Faedah:- Terdapat satu jenis bahar basit ( Mukhala’ Basit) yang masuk pada tafilatnya khabn dan qat’u pada arudh dan dharabnya. Maka jadilah tafilah مستفعلن ِعلْ kepada ْ ف َ ت ُ م dan ditukar kepada wazan . ْ ن ُ ول ُ ع َ ف سالة/سالة/مقطوعة سالة/سالة/مقطوع عروض نضب فعولن ِعلْ ْ ف َ ت س ْ ُ م ْ ن ُ ِعل ا َ ف ْ ن ُ ِعل ْ ف َ ت س ْ ُ م ِعلْ ْ ف َ ت س ْ ُ م ْ ن ُ ِعل ا َ ف ْ ن ُ ِعل ْ ف َ ت س ْ ُ م ن ُ ول ُ ع َ ف سالة/سالة/مقطوعة َمبونة سالة/سالة/مقطوع َمبون ُّ ر ُ َل َُت َ و م ري م َه ُّ د ر ُت ُ ر ۞ و ُ م أُ م ن م ّ اّلل َ َل ُكو إ ش م أَ
64 | A L - M U K H T A S A R L I I L M I A R U D H W A L Q A F I Y A H 4.BAHAR AL- KHAFIF Bahar Al- khafif tersusun daripada dua tafilat yang berbeza iaitu.. ( م ن ُ م ع ل ف َ ت م ُس م م ن ُ َلت اع َ ف م ن ُ َلت اع ف ۞ َ م ن ُ َلت اع َ ف م ن ُ َلت اع َ ف م ن ُ م ع ل ف َ ت م ُس م ( dan tafilatnya berulang- ulang sebanyak 6 kali didalam bait. Bahar Al- khafif digunakan pada Bahar Tam dan juga majzu . Adapun Bahar Khafif Al -Tam memiliki dua arudh dan beberapa dharab:- ARUDH: SOHIH DHARAB: SOHIH DAN MAHZUF عروض نضب ْ ن ُ ت َ ِعل ا َ ف ْ ن ُ ِعل ْ ف َ ت س ْ ُ م ْ ن ُ ت َ ِعل َ ْن فَا ف ُ فَا ِع ِعََلتُ ْن ََلتُ ْن ُم ْستَْف ِعل سالة/سالة/ صحيحة َمبونة/سالة/صحيح ُ ود ُ ف ُ الو ه م لَي َى إ ع م َس م ت لَئ َ ا ۞ و م م و َ ي ُ ر م ده ال َّ ه َى ب ر م أَز ْي م َك ر م َكم
65 | A L - M U K H T A S A R L I I L M I A R U D H W A L Q A F I Y A H Adapun Bahar Khafif Majzu memiliki satu arudh dan dua dharab:- ARUDH: SOHIHAH DHARAB: SOHIH DAN MAKHBUN MAQSUR عروض نضب ْ ن ُ ِعل ا َ ف ْ ن ُ ل ِ ع ْ ف َ ت س ْ ُ م ْ ن ُ ت َ ِعل َ ْن فَا ِعََلتُ ْن ف ُ ل ِ فَا ِعََلتُ ْن ُم ْستَْفع سالة/سالة/ صحيحة سالة/سالة/حمذوف عروض نضب ْ ن ُ ِعل ا َ ف ْ ن ُ ل ِ ع ْ ف َ ت س ْ ُ م ْ ن ُ ت َ ِعل َ فَا ِع ْن ََلتُ ْن ُم ْستَ ف ُ ْن فَا ِعل ُ ْفع ِل سالة/سالة/ حمذوفة سالة/سالة/حمذوف م ۞ م ُ ه م ن َ ي آت م َل ه ُثَّ ُ م َل ه م ري م ع م َت ش لَي ى ؟ َ َّد َك الر َذا ن م و ُ د م ن م م لَن م و ُ م َُي أَم م لَ ُكم ُ ه م َع َد ن م أَو ُ ه م ن مف م ص َ ت م ن َ ر ۞ ن ام َ لَى ع َ ا ع م م و َ ي َ َن م َر َد ن ق م إ َ رَن م أَم م رو يف م ام َ م ع ُّ َى ۞ أُ َر َذا ت ا َ م م ري م ع م َت ش لَي
66 | A L - M U K H T A S A R L I I L M I A R U D H W A L Q A F I Y A H عروض نضب ْ ن ُ ل ِ ع ْ ف َ ت س ْ ُ م ْ ن ُ ت َ ِعل َ ْن ف ُ فَا ِعََلتُ ْن ُم ْستَْفع ِل سالة/ صحيحة سالة/صحيح عروض نضب ْ ن ُ ول ُ ع َ ف ْ ن ُ ت َ ِعل َ ْن ف ُ فَا ِعََلتُ ْن ُم ْستَْفع ِل م ن ُ ول ُ َع سالة/ صحيحة سالة/ف ُ م ْي َس ي م م ُ ت م َغ ضب ا م و ُ م ۞ ن َ ُكو ت م ن َل م ب إ م َط ُك ُّل خ
67 | A L - M U K H T A S A R L I I L M I A R U D H W A L Q A F I Y A H PENGENALAN ILMU QAFIYAH Adapun makna Qafiyah dari sudut Istilah iaitu dari akhir bait sampai huruf awal hidup sebelum huruf mati yang berada diantara keduanya. Gambaran (surah) bagi Qafiyah dalam syair Arab. 1.SEBAHAGIAN KALIMAT / : م لُو م لُو 0/0 ِه ِ ب ُ اء ض َ َ ت س ْ ُ ي ٌ ر ْ و ُ ن َ ل َ ول ُ س َّ الر َّ ِن إ ۞ ُ ل ْ و ُ ل س ْ َ ِ م و ِف اّلل ه ُ ي ُ س ْ ِمن ٌ د َّ ن َ ه ُ م 2. SATU KALIMAT / : م ي ل ///0َ حمم 0 م َ ة َ اب َ ب ي ص َ ر نن ِم ِ ن ت ْ َ الع ُ وع ُ م ُ د ت ْ ض َ َ ف َ ِل ف ۞ ِم حْ َ م ِع ي ْ م َ د لَّ َ ب َّ ن َ ِ ح ر حْ َّ الن َ ل َ ع
68 | A L - M U K H T A S A R L I I L M I A R U D H W A L Q A F I Y A H 3. SATU KALIMAT DAN SEBAHAGIAN DARI KALIMAT YANG LAIN َل لمق 0//0َ َ ضا : / ا ِض ً ر ْ ع ُ م ِ كَ وم ُ م ُ ه ْ ن َ ع ْ ن ُ ك ۞ ا ض َ َ ق ْ ال َ إَل َ ر ْ و ُ األم ِ ِل ك َ و 4.DUA KALIMAT َ َضى : / ق 0//0َ مد م ٍ ِجل ا َ ٍ ع ي ْ َ ِخ ب ْ ْش ِ ْ ب َ أ ۞ َ نض َ م ْ د َ ا ق َ ِه م ِ ََس ب ْ ن َ ت HURUF- HURUF QAFIYAH Adapun huruf- huruf qafiyah ada enam: ( RAWI- WASL- KHURUJ- RIDFU- TAKSIS- DAKHIL) 1.Al-RAWI: Adalah huruf hijaiyah yang dibina oleh si penyair pada akhir qasidah.
69 | A L - M U K H T A S A R L I I L M I A R U D H W A L Q A F I Y A H Faedah: Semua huruf hijaiyah boleh dijadikan Ar- rawi melainkan huruf- huruf mad dan huruf Ha.Dan sekiranya Huruf rawi berharakat maka ia dinamakan Rawi mutlak dan sekiranya bersukun ( tidak berharakat) maka ia dinamakan Rawi muqayyad. 2.AL-WASL: Adalah huruf yang terjadi dari Isyba’ harakat rawi atau huruf Ha . 3.AL- KHURUJ: Adalah huruf Mad yang terjadi dari Isyba’ harakat Ha Wasl. 4.Al-RIDFU: Adalah huruf Ilat yang jatuh sebelum rawi. 5.TAKSIS: Adalah huruf Alif yang memisahkan antaranya dan rawi dengan huruf mutaharik.
70 | A L - M U K H T A S A R L I I L M I A R U D H W A L Q A F I Y A H 6.AD- DAKHIL: Adalah huruf mutaharik yang memisahkan Alif Taksis dan Rawi. CONTOH RAWI Rawi: CONTOH WASL Wasl: Huruf Ya selepas Lam (rawi) Wasl: Huruf Ha CONTOH KHURUJ KHURUJ: Huruf Alif م ي َ ا ن َ ف مك ر ق ذ م ن م زل ك م ن َ م َ ب و م ي ب َ َ ى ح ۞ ل م م و َ َح و ل ف ُ دخ َم َني ال َّ َى ب و ّ ط ال م ق س ب Huruf lam مك ر ذ م ن ك م م ي َ ا ن َ ف ل ق ز م ن َ م َ ب و م ي ب َ َ ى ح ۞ ل م م و َ َح و ل ف ُ دخ َم َني ال َّ َى ب و ّ ط ال م ق س ب َ ت م اق َ رَك ف م أَم ّ ُكل م َى ۞ يف ُّ ه الن م و ِل م َني أُ ضل ا َ ِبلف م ه د ا ََ اِب َ و م أَب ُ َه ون ُ د ُ ق ل م غ ُ ت ُ َّاس الن َ ُ ۞ و ده ُّ ض ُ ُّكل َ و ُ م ْي َق الف م ي ش َم َي
71 | A L - M U K H T A S A R L I I L M I A R U D H W A L Q A F I Y A H CONTOH RIDFU RIDFU: ALIF SELEPAS YA CONTOH TAKSIS TAKSIS: ALIF CONTOH DAKHIL DAKHIL: NUN FAEDAH: ا َ ُهل َ ذاي م أَ ُ ر َّ ر َت ُ ه م لَي ۞ إ ة َ اد َ مق ن ُ م ُ َة َلف اخل ُ ه م ت َ أَت ُ م ائ َ ز َ م ِت الع َ َت م م ز َ ل الع م د ر أَه َ م لَى ق َ ع ۞ َكا رم َ ال ام َ ر د ر الك َ م لَى ق َ ت ع م َ َت َ و َ ف م به ان َ َم ُ َ و ة َ َر ب َت م ُف َذن ا ر َ ق ُ ُ ۞ م ه َّ إن َ ا َك ف َ أَخ م صل م أَو دا اح َ مش و ع
72 | A L - M U K H T A S A R L I I L M I A R U D H W A L Q A F I Y A H Taksis dan Dakhil dua huruf yang saling talazum antara satu yang lain.Apabila ada taksis dalam qafiah pasti ada dakhil dan sekiranya tiada maka tiadalah ia. ISTILAH BAGI HARAKAT – HARAKAT HURUF QAFIYAH Harakat bagi huruf Qafiyah ada enam:- 1.Majra:Harakat Rawi mutlak Majra: Kasrah pada huruf lam 2.An-Nafaz:Harakat Ha wasl An-Nafaz: Fathah pada huruf Ha 3.Al-Hazwu:Harakat pada huruf sebelum ridfu. ز ل م ن َ م ُ َب ي م أَط ّ ز ِبلع ُ م َّ ن َ ه َ َ ج َّ م ۞ و ن َ ه َ كج ة َّ ل ذ ب اة َ ي َ اء احل َ م ا َ ه ُ ق اف َ و ُ ي ه ات َّ ر ض غ م ع َ ۞ يف ب ه ت َّ ي ن َ م م ن م َّ َر ف م ن َ ُك م وش ُ ي َى ت أَر م ُ لَس َ و ُ د م ي َّسع ال َ و ُ َّ ه ي َّق ن الت َّ لَك َ ل ۞ و ا َ م َ ع م َ ََج ة َ اد َ َّسع ال
73 | A L - M U K H T A S A R L I I L M I A R U D H W A L Q A F I Y A H Al-Hazwu:Harakat Kasrah pada huruf ain 4.Ras:Harakat Fathah pada huruf sebelum alif taksis. Ras:Harakat Fathah pada huruf Waw 5.Isyba’: Harakat ad- dakhil 6.Taujih:Harakat pada huruf sebelum rawi muqayyad. Taujih:Harakat Kasrah pada huruf Mim د ائ َ َو الف ه م و ُ ج ُ و م ن م َ ااي َ َّز الر ُ ه م ت َ َ ۞ أَت دة َّ ُ ع رء َ لم م هللا ل ُ م َكان َغْي َذا إ م ه َ ل س ُ َج ر م ُكن َ و ُ ح ُ ام َ َّس الت ُ وه ُ َضب غ م ن أَ م إ ُ ه ُ ت َ م م ي ش َ َى ۞ و ر َ يف الو َة ف م ي ل اخلَ َ ل َ الع م ع ن طَم م د إ م ٌ ب َ ُّ ع ر ُ احل َ م ۞ و ع ن َ ن ق م إ ُّ ر ُ ح ُ د م ب
74 | A L - M U K H T A S A R L I I L M I A R U D H W A L Q A F I Y A H NAMA- NAMA QAFIYAH Adapun qafiyah yang dihukum dari sudut harakat yang jatuh antara dua sakin ada lima nama: MUTAKAWIS,MUTARAKIB,MUTADARIK,MUTAWATI R DAN MUTARADIF 1.MUTAKAWIS:Adalah qafiyah ( dua sakin yang terpisahkan oleh empat huruf berharakat). Qafiyah: 2.MUTARAKIB:Adalah qafiyah (dua sakin yang terpisahkan oleh tiga huruf berharakat). ه ت ب م َّ ل َ ز ُ ه ُ َم َد ض ق م ضي َ ََل احل إ ُ ن ُ ُّسف ال م هي َ شت َ م ا َل ت َ َّب ُ َح اي ّ الر م م ِت َ ُ ۞ َت ُكه د ر م ُ ي ُ ء م ر َ ال ّ َمَن ت َ ا ي َ ُك ُّل م ا َ م
75 | A L - M U K H T A S A R L I I L M I A R U D H W A L Q A F I Y A H 3.MUTADARIK:Adalah qafiyah (dua sakin yang terpisahkan oleh dua huruf berharakat). 4.MUTAWATIR:Adalah qafiyah (dua sakin yang terpisahkan oleh satu huruf berharakat). 5.MUTARADIF: Adalah qafiyah yang bertemu dua sakin . َ َة َلف اخل َ َل ع َ ا ۞ ج مد ََّ حم ُ َّ َّ ِب َ َث الن ع َ ذ ي ب َّ ن ال َّ ل إ اد َ الع ام َ ا إلم م يف َ َذا ج د ري ۞ إ َم َك َل ت َّ ن إ َ َى ف و م َّ ق الت َ ن م م ود َّ َ َز ر ت م َج ََل الف م ُش إ عي َ ي م َل ه ٌ مل ن لَي َّ م ام َ م َّ الت ُ ع م ري َ س م اخلَْي ُ ل ب م ق َ ت م ُس ُ ۞ م ه ُ ه م َج و ٌ ن َ َس ح ٌ َُلم َذا غ َ ه
76 | A L - M U K H T A S A R L I I L M I A R U D H W A L Q A F I Y A H AD-DHARURAT AS-SYI’RIAH (LESEN PUITIK) Ad- dharurat as-syi’riah (lisen puitis) ini datang dalam pelbagai bentuk didalam puisi bahasa arab,samaada berupa Ziyadah (pertambahan), Naqs (pengurangan) dan Taghyir (perubahan). 1.BI ZIYADAH (pertambahan) A)Tanwin Munada pada harakat dhommah9 B)Mad Maqsur10 2.BINNAQSI (PENGURANGAN) A) Qasrul Mamdud رٌ 9Asal َ ط َ رُ adalah م َ ط َ م غ نن adalah غناء 10Asal ا َ ي اّلل ه ُ م َ ل سَ َ ط َ م ٌ ر ا َ ه ْ ي َ ل َ ع ۞ ا َ ي كَ ْ ي َ ل َ َس ع ْ ي َ ل َ و ُ م َ ل َّ الس ُ ر َ ط َ م س ٌ ِ اب َ ح َ َل َ و ٌ ن ِحص ْ َ ان َ اك َ م َ و ۞ َ َل َ و ُ وم ُ د َ ي ٌ ر ْ ق َ ف َ ل َ ف ُ اء َ ِغن ْ ِمن َّ د ُ ب َ َل َ ع ْ ن َ ر ص ْ َ ف َّ الس َ ال َ ط ْ ِن إ َ ا و
77 | A L - M U K H T A S A R L I I L M I A R U D H W A L Q A F I Y A H B)Meninggalkan Tanwin Munsarif11 3.BITTAGHYIR (perubahan) A) QATU’ HAMZAH WASAL12 B)WASL HAMZAH QAT’I13 C)MEMECAHKAN HURUF YANG BERIDGHAM14 ا adalah مرادس 11Asal اسً َ د ِمر ْ 12 Menukarkan Hamzah Wasl kepada Hamzah Qati’ 13 Menukarkan Hamzah Qati kepada Hamzah Wasl 14 Asal ِ ل َ ل ْ األجل adalah األج س ٌ ِ اب َ ح َ َل َ و ٌ ن ِحص ْ َ ان َ اك َ م َ ِن و ۞ ا َ وق ُ ف َ َس ي ا َ د ْ ِمر ِ ع َ م جْ َ م ْ ِي ن ف ى َ ر َ أ َ َل َ َل َ أ ِ ن ت ْ َ ن ْ ث ِ إ ً ة َ م ْ ِشي َ ن سَ ْ ح َ ِل أ ۞ ْ م ُ ج ْ ِمن َ ي و ر نن ِم ِ ر ْ ه َّ الد ِ ن ت ْ َ ث َ د َ ح َ ل َ ع ِ ِه ل ْ ه َ أ ِ ي ْ َ غ ْ ِي ن ف وفَ ُ ر ْ ع َ الم ُ ع َ ن ص ْ َ ي ْ ن َ م و ۞ َ ُ ِج ي ْ ُ م َ ف َ ِذي َل َّ ال ْ ِي ف َ ل ُ ي ر ام ٍ ِمر ا َ ع ِيلر َ ِ الع اّلل ه ُ د ْ م ِل الحَ َ ل ْ ج َ ِ ِل األ ۞ ز جْ ُ ِب الم ْ و ُ ه َ ِل الو ض ْ َ الف ِ ِسع ا َ الو
78 | A L - M U K H T A S A R L I I L M I A R U D H W A L Q A F I Y A H FAEDAH: Antara perkara yang penting yang perlu ditekankan oleh para mubtadi juga adalah memahami puisi Bahasa Melayu agar dapat memahami Ilmu Arudh wal Qafiyah dengan lebih mudah kerana terdapat beberapa unsur dan kaedahnya agak mirip dengan Ilmu tersebut. PUISI BAHASA MELAYU DEFINISI : Puisi adalah karangan yang digunakan untuk melafazkan fikiran yang cantic dengan bahasa yang indah,dan melukiskan kemanisan dan kecantikan bahasa.Ia juga dinamakan karangan berangkap. ( zaba’) PEMBAHAGIAN PUISI Adapun puisi bahasa melayu melalui tiga peringkat:- 1.PUISI TRADISIONAL 2.PUISI MODEN 3.PUISI PASCAMODEN
79 | A L - M U K H T A S A R L I I L M I A R U D H W A L Q A F I Y A H CONTOH PUISI TRADISIONAL -Pantun,Syair,gurindam,Soneta,Tanka dan seumpanya. CONTOH PUISI MODEN -Sajak,Prosaik, ,Eksperimen Mutakhir dan sebagainya. CONTOH PUISI PASCAMODEN -Puisi Visual,Tipografi,Sudoku,Tri-Vi,Sajak sureralis dan seumpamanya.
80 | A L - M U K H T A S A R L I I L M I A R U D H W A L Q A F I Y A H GAYA BAHASA DAN FUNGSINYA 1.METAFORA Pengunaan kata- kata yang menerbitkan makna tersurat atau disebut dengan kiasan.Gabungan konkrit dan abstrak. Fungsi:Bahasa bandingan untuk menggerakkan imaginasi pembaca. Contoh: “Suaranya lantang guruh sambut 2.PERSONAFIKASI Personafikasi bermaksud “ memberi unsur manusia atau benda hidup kepada bukan benda hidup”. Contoh: “ Angin sepoi dipinggiran pantai itu menampar pipiku”. 3.SIMILE Simile bermaksud “ perbandingan sesuatu dengan sesuatu yang lain dengan menggunakan kata bandingan” iaitu seperti,bak, bagai, dan seumpamanya.
81 | A L - M U K H T A S A R L I I L M I A R U D H W A L Q A F I Y A H Contoh: “Hatinya hampa bagai kaca jatuh ke batu”. 4.INVERSI Inversi ialah “ pembinaan struktur frasa ayat atau ayat yang terbalik”. Contoh: “ Kopi secawan diteguknya puas-puas”. 5.ASONANSI Asonansi ialah pengulangan vokal dalam sesuatu baris ayat. Contoh: “ Disini kita masih tercari- cari erti harga diri sendiri.” 6.HIPERBOLA Hiperbola adalah pemilihan kata yang berlebihlebihan. Contoh:” Badannya sejuk sesejuk gunung Everest”. 7.ALUSI Penggunaan watak atau watak sejarah dalam puisi. Contoh: “ Berjuanglah anak muda Dengan bekal Pesan HangTuah
82 | A L - M U K H T A S A R L I I L M I A R U D H W A L Q A F I Y A H Takkan Hilang Melayu di Dunia..” 8.RIMA AKHIR Bunyi perkataan yang ditandakan dengan huruf akhir pada sesuatu ayat. 9.PERLAMBANGAN Penggunaan perkataan lain yang mempunyai maksud berlainan. Contoh: “ Dia masih hijau dalam perhubungan ini…” (muda).
83 | A L - M U K H T A S A R L I I L M I A R U D H W A L Q A F I Y A H JENIS- JENIS PENYIMPANGAN (LP) DALAM PUISI PASCAMODEN.15 1.Penyimpangan Semantik Penyimpangan makna diksi dengan makna literal: Contoh: 2.Penyimpangan Fonologi Penyimpangan bunyi bahasa Contoh: Gerimis embun Menggigir dipohon angin Menggigil diganti dengan menggigir 3.Penyimpangan Morfologi Penyimpangan pembentukan kata Contoh: 15 Lesen Puitik secara amnya kita boleh sebut sebagai dharurat Syiriah dalam Puisi Bahasa Arab.
84 | A L - M U K H T A S A R L I I L M I A R U D H W A L Q A F I Y A H 4.Penyimpangan Sintaksis 5.Penyimpangan pola kalimat Contoh:Hijau alam tidak lagi harmonis/Ini kali tidak ada yang mencari cinta.., Kaedah sintaksis yang tepat adalah “ Alam hijau../ Kali ini..” 6.Penyimpangan Leksikal Penyimpangan norma kata- kata Contoh: “Bila segala Perlu dicatu Dari makanpakai Kelampinsusu anak-anak…. …….” 7.Penggunaan dialek Contoh: “ Tanah ini Masih subur disirami Khauf ………”
85 | A L - M U K H T A S A R L I I L M I A R U D H W A L Q A F I Y A H 8. Penggunaan Register Penggunaan ragam bahasa (register,jargon,terminologi) oleh kelompok tertentu atau bidang pekerjaan sesuatu masyarakat. Contoh: “..Aku hanyalah petualang huruf Yang tidak bererti sekali sama Tidak punya mahal pada Irob Tidak berhubung sekali pada waktu…” -SEKIAN TAMAT-